10-mavzu O'zbekistonning me'moriy yodgorliklari 7-sinf - Изобразительное искусство - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	459.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	19 Сентябрь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Изобразительное искусство

10-mavzu O'zbekistonning me'moriy yodgorliklari 7-sinf

Купить

7-sinf tasviriy san’at darsligi asosida 10-mavzu:

Me'morlik - msonning har kungi hayotidan ajralmas san'atdir. Me'morlik bam san'atning boshqa turlari singari davlat tarixi, madaniy-ma'naviy mavqeini o'zida aks ettiradi, xalqning turmush tarzi, estetik qarashlarini hajmli shakllarda namoyon etadi. Shuning uchun bu san'at haqli ravishda tarixiy voqealarning solnomasi, davr oynasi sifatida e'tirof etiladi.

O'zbekiston zamini me'moriy obidalarga boy o'lka. Bu yerda juda qadim zamonlardan boshlab me'morlik san'ati rivojlanib kelgan. Dastlab odamlar g'orlarda yashash bilan birga yer ustiga ham turarjoylar qura boshlaganlar. Loy va turli shakldagi xom g'ishtdan foydalanib uylar qurishgan, bino devorlari, pollarni suvashgan va rang berib xonalarni bezashgan. Neolit (mil. aw. 6-4 mingyilliklar) davri so'ngiga kelib O'zbekiston hududida qo'rg'ontepalar qurilishi zaminida shahar va shahar-davlatlar rivojlanib bordi.

Shu shahar-davlatlarda me'morlik majmualari yaratildi. O'zbekiston me'morligining antik va ilk feodalizm davrlari ham me'moriy obidalarga boy bo'lgan. Bu davrda yangi me'moriy g'oyalar paydo bo'ldi, yirik me'morlik majmualari, mavzuli rassomlik kompozitsiyalari, mahobatli haykaltaroshlik asarlari yaratildi. Feodallarning qasr-qo'rg'onlari, boy zodagonlarning shahar va shahar tashqarisidagi qasrlari vujudga keldi.

Bu davr me'morligining o'ziga xos tomonlari qo'rg'on-qasrlar - ko'shklar qurilishida sezilarli bo'ldi. Bu qo'rg'on-qasrlar avvalgi badiiy-madaniy markazlardan birmuncha chekkada bo'lib, asosan, dehqon-feodallarning turarjoyi sifatida paydo bo'ldi. Bu qo'rg'onlar mustahkam devorlar bilan o'ralgan. Shu qo'rg'on- qasrlar atrofida keyinchalik turarjoylar, bozorlar paydo bo'la borgan. Vaqt o'tishi bilan ana shu yerlar ham qalin devorlar bilan aylantirib o'rab olina boshlangan.

O'zbekiston me'morlik san'atining yangi bosqichi rivojlangan feodalizm davriga to'g'ri keladi. Me'morlikda yangi tipdagi binolar, ijodiy g'oyalar yuzaga keldi. Shahar hayoti rabotga ko'chdi. Shu yerda gavjum bozorlar paydo bo'ldi. Savdo qatorlari yaqinida esa hunarmandlar jamoalari shakllana bordi. Shaharda va undan tashqarida jamoat va turarjoylar ko'plab qurildi. Bu qurilishlarda asta-sekin islom dini bilan bog'liq me'morlik shahar qiyofasini belgilashda muhim o'rin egallay boshladi.

Masjid qurilishi boshqa dinlar bilan bog'liq diniy binolar qurilishiga chek qo'ya boshladi. Shu davrda masjid tiplari yuzaga kelib, juma masjid va guzar masjidi hamda shahardan chekkada namozgohlar barpo etildi. Namozgohga chiqish uchun minora ishlanishi ham shu davr mahsulidir. O'quv dargohlari - madrasalar qurilishi ham jonlana boshladi. Xonaqohlar alohida masjid-madrasalarda, ularning yaqinida qurilgan. Shunday xonaqohlar Samarqand, Buxoroda ko'plab uchraydi. Savdo chorrahalarida Chorsu savdo gumbazlari, shahar darvozalari oldida karvonsaroylar hamda shahar va undan tashqarida maqbaralar qurilishi shu davr me'morligining o'ziga xos yangi yo'nalishlari mahsuli edi.

Ayniqsa, maqbaralar qurilishida bezak san'ati yutuqlari o'z ifodasini topdi. Uchli toqilar ham me'morlik san'ati o'zgarishlarini belgiladi. Minora qurilishi ham odat tusiga kirib kela boshladi. Amir Temur va Temuriylar davrida me'morlik san'ati nihoyatda rivojlandi. Bu davrda me'morlikda birinchi bor vujudga kelgan yirik va murakkab me'morlik majmualari muhim o'rinni egallaydi. Me'morlik yodgorliklarini rangli koshinlar bilan boyishi katta badiiy-estetik ahamiyat kasb etdi. Albatta, rangli bezak O'rta Osiyo me'morligida awal ham bo'lgan, lekin XIV asrga kelib bino ichki va, ayniqsa, tashqi pardozida bu uslub alohida o'rinni egallay boshladi.

Sirli sopol taxtachalardan ishlangan rangli koshinlar XIV asr oxiridan keng tarqaldi. Amir Temur nafaqat o'z ona shahri Kesh va poytaxti Samarqandda, balki o'z tasarrufidagi yerlarda ham hashamatli binolar qurdirdi. Amir Temur va Temuriylar davri me'morligini Shohizinda me'morlik majmuasisiz tasavvur etib bo'lmaydi.

Afsonaviy Afrosiyob yonbag'rida joylashgan bu majmua XI — XII asrlarda mavjud maqbaralar o ' rniga qurilgan . Bu yer musulmonlarga qadar ham muqaddas sajdagoh joyi bo ' lgan . Afsonalarga ko ' ra bu yerda avliyo Qusam ibn Abbos maqbarasi bo ' lib , go ' yo u shu yerda tirilib yer ostiga kirib ketgan va oxiratgacha o ' sha yerda yashashga qaror qilgan .

40- rasm . Samarqand . Shohizinda maqbarasi .

« Shohizinda » - «tirik shoh» nomi shu yerdan olingan. Hozirgi Shohizinda majmuasi ko'rinishi XIV XV asrlarning birinchi yarmida shakllangan. U 1434-1435-yillarda Mirzo Ulug'bek tomonidan qurdirilgan peshtoq bilan boshlanadi. Ulug'bek davrida me'moriy san'atda qator nodir yodgorliklar barpo etildi. Ulug'bek madrasasi, rasadxona shular jumlasidandir. Ulug'bek rasadxonasi uch qavatli bo'lib, ichki qismi rasmlar bilan bezatilgan. Unda tabiat manzaralari keng o'rinni egallagan.

Shayboniylar davrida Buxoro Markaziy Osiyoning yirik shaharlaridan biriga aylanadi. Shaharda Temuriylar davrida qurilgan binolarga o'xshash hashamatli binolar qad ko'targan. Peshtoqlari bir-biriga qaratib qurilgan qo'sh madrasalar qurildi. Buxorodagi markaziy ansambllardan Kalon Jome' masjidi va Mir Arab madrasasi ham shu uslubda barpo etildi. Imonqulixon xizmatida bo'lgan Yalangto'sh nomli amaldor Samarqanddagi katta qurilishlarga homiylik qiladi. Uning mablag'i hisobiga Registon maydoni to'liq shakllanadi.

U avval qurilgan Ulug'bek madrasasi qarshisiga mahobatli Sherdor va uning yoniga Tillakori madrasalarini qurdiradi. Sherdor madrasasining peshtoqi tasviriy va amaliy san'ati hamda hattotligi namunalari bilan bezatilgan. XIV asrda Buxoro yaqinidagi Chor-Bakr majmuasi, Toshkentdagi Ko'kaldosh madrasasi barpo etilgan. XVHI asr oxiri — XIX asr boshlarida Xivaning mashhur yodgorliklari o'zining tugallangan ko'rinishiga ega bo'ladi. Darvozalar, karvonsaroylar va madrasalar hisobiga shahar ko'rki ochiladi. Pahlavon Mahmud maqbarasi, Tosh Hovli kabi yodgorliklar bugungi kunda bezakdorligi hamda go'zalligi bilan kishilarni hayratga soladi. Islomxo'ja minorasi shaharning ajoyib me'morlik yodgoriigi hisoblanadi.

Xorazm davlati miloddan awalgi IV asrdan boshlab o ' z yuksalishining yangi bosqichiga ko ' tarila boshlaydi va mil . aw . II - I asrlarda esa o'zining gul-lagan davrini boshidan kechiradi. Tuproqqal'a shu davrning muhim yodgorligidir. Qal'a qalin devor bilan aylantirilib o'rab chiqilgan. Qal'adagi saroy va ibodatxonalar bezakka boy va hashamatli qilib qurilgan bo'lib, uni bezashda rassomlik va haykaltaroshlik san'atidan foydalanilgan. 41-rasm. Buxoro. Somoniylar maqbarasi.

Rivojlangan feodalizm davrining nodir yodgoriigi Somoniylar maqbarasidir (41- rasm). Bu maqbara haqli ravishda jahon me'morlik san'atining nodir yodgoriigi hisoblanib, dastlab o'zining sodda va tuzilishining aniqligi, nisbatlarining nihoyatda mutanosibligi va me'moriy shakl devorining nihoyatda nafis holda bir-biri bilan uyg'unlashib ketganligi bilan ajralib turadi. Maqbara asosi kvadrat bo'lib (7,20 x 7,20), to'rt tomonida arkli eshik mavjud. Maqbara tashqi tomondan tepaga biroz torayib boruvchi kub va uning ustiga o'matilgan yarim aylana shaklidagi qozonni eslatadi. Binoning tashqi devor yuzasi pishiq g'ishtni turli holda taxlanishi hisobiga badiiylashtirilgan.

G'ishtning goh yon, goh burchagi bilan qo'yilishi yuzada yorug'-soya o'yinini oshirib, uni estetik ko'rinishga ega bo'lishini ta'minlagan. Bu yorug'lik-soya o'yuri esa quyosh nurining o'zgarishi bilan turlanib boradi va binoga har safar qaytarilmas joziba beradi. 42-rasm. Toshkent Hast imom masjidi.

43-rasm. Tuproqqal'a. 44-rasm. Samarqand Go'ri Amir maqbarasi.

Buxorodagi Kalon masjidi minorasi g'ishtining badiiy imkoniyatlari bino tashqi bezagini belgilashda muhim rol o'ynagan. Aslida g'isht minora yuzasi naqshini tashkil etuvchi birdan-bir element bo'lib qolgan. Ularning taxlanishi va turish holati hisobiga yuza o'ziga xos ko'rinish va latofat kashf etgan. O'rta asr me'morligining haqiqiy durdonasi, bu - Temuriylar maqbarasidir (44-rasm). Bino sodda me'morlik shakllardan — sakkiz qirrali asos, silindrik baraban va qirrali ko'k-moviy gumbazdan tashkil topgan. Binoning ichki qismi ham juda serjilva. Uning ichki devorlari marmar bilan pardozlangan. O'yma va rangli, shuningdek, oltin suvi yuritilgan naqshlar bino ichki qismiga alohida fayz bergan.

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Maktab maslahatchisi savollari javoblari bilan
Argos
Chingiz Ahmarov asaridan nusxa ko’chirish
Mustaqillik yillarida O’zbekistonda haykaltaroshlik san’ati va uning rivojlanishi