3-Gruppa elementlariga umumiy xarakteristika - Химия - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	58.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Февраль 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Химия

3-Gruppa elementlariga umumiy xarakteristika

Купить

3 - Gruppa elementlariga umumiy xarakteristika Mundarija Kirish 1. Asosiy qism 2. Gruppa elementlariga umumiy xarakteristika 3. Asosiy guruppa elementlari 4. Qo’shimcha guruppa elementlari Alyuminiyga xarakteristika 5. Alyuminiyning olinishi. 6. Alyuminiyning xossalari. 7. Alyuminiy birikmalari. 8. Alyuminiy birikmalarini hosil qilinishi. 9. Al(OH) 3 ning olinishi va xossalari. Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar.

Kirish Umumiy xarakteristika . Davriy sistemaning uchinchi gruppasi asosiy va ishshimcha gruppachalardan iborat. Asosiy gruppachaga tipik elementlar (bor. B, alyuminiy Al, galliy gruppachasi) galliy Ga, indiy Intalliy Tl, qo’shimcha gruppachaga – skandiy gruppachasi skandiy Sc, ittriy Yt, lantan Lav a aktiniy kiradi. Lantanoid (seriy gruppachasi) va aktionlar (toriy gruppachasi) ham uchunchi gruppaga joylashgan. hammasi bshlib, bu gruppada 37 ta element bor. Ularning 36 tasi metall va faqat bittasi bor- metallmas. U yarim o’tkazgichlar qatoriga kiradi. III gruppadagi asosiy gruppacha elementlarning oksidlanish darajasi asosan +3 ga teng. Faqat talliyning oksidlanish darajasi +1 va +3 bo’la oladi. Davriy sistemaning birinchi gruppadan uchinchi gruppasiga o’tgan sari gidroksidlarning asosli

Shuning uchun ion radiuslarning kattalashuvi Al 3 + dan keyin juda ham sustlashadi; Э (OH) 3 larda asosli xossalarningsust o’sib borishiga sabab ham ana shunda. Davriy sestemaning uchinchi asosiy gruppachasiga keng tarqalgan bor B, alyuminiy Al, birmuncha kam tarqalgan galliy Ga, indiy Jn, va talliy Tl elementlar kiradi. Bu elementlarning tashqi elektron qavatlarida s 2 · p 1 elektronlari mavjud. Shuning uchun bu elementlar o’zlarining tashqi elektron qavatlaridagi uchta elektronni yo’qotib, +3 oksidlanish darajasini namoyon qila oladi. Faqat talliy +3, +1 oksidlanish darajasini namoyon qila oladi. Buning sababi elementlarning anom radiuslari B-Al-Ga-Jn-Ta- qatori bo’ylab ortib borishidir. Atom radiusi ortgan sari s- elektronlar bilan p- elektronlar orasida energetik ayirma kuchaya boradi/

bo’lishining sababi esa Tl+ ionining katta radiusli va kichik zaryadli ekanligidan kelib chiqadi. III gruppadagi qo’shimcha gruppacha elementlarining (skandiy, itriy, lantan, aktiniylarning) oksidlanish darajalari ham +3 ga teng; ularning gidroksidlari ham Э (OH) 3 formulasiga ega. Skandiy, ittriy, lantan va aktiniy atomlarining tuzilishi B va Al atomlarining tuzilishiga o’xshamaydi, lekin B 3 +, Al 3 +, Sc 3 + Y 3 +, La 3 + va Ac 3 + ionlarining sirtqi qavat tuzilishi bir-birinikiga o’xshaydi; bu ionlarining sirtqi qavat tuzilishi inert gaz atomlarining sirtqi qavat tuzilishiga o’xshaydi: hammasining sirtqi qavatida ham 8 tadan (faqat B 3 + da ikkita) elektron bo’ladi. Shuning uchun ham B(OH) 3 – Al(OH) 3 – Sc(OH) 3 – La(OH 3 ) – Ac(OH) 3 qatorida chapdan o’ngga o’tgan sayin asosli xossal

uchun ko’pgina xossalari bilan bordan farq qiladi. Bundan tashqari, alyuminiy atomi sp 3 d 2 va sp 3 gibridlangan holatda bo’la oladi. Shuning uchun alyuminiy kation, anion, kompleks birikmalar hosil qiladi. Alyuminiyning oksidlanish darajasi +3 ga, koordinatsion sonlari esa 4 va 6 ga teng. Tabiatda uchrashi. Alyuminiy tabiatda asosan alyumosilikatlar, ortoklaz K 2 · Al 2 O 3 ·6SiO 2 albit Na 2 O ·Al 2 O 3 ·6SiO 2 anorit CaO·Al 2 O 3 ·6SiO 2 kaolinit Al 2 O 3 ·2SiO 2 ·2H 2 O menerallari holida uchraydi. Bulardan tashqari, alyuminiy boksit Al 2 O 3 · nH 2 O, kriolit Na 2 AlF 6 lar holida keng tarqalgan. Olinishi. Alyuminiyni birinchi bo’lib Erstedt va Vyoler alyuminiy xloridni metalli bilan qaytarib olishgan. Keyinchalik Devil alyuminiy qo’shaloq tuzlarini AlCl 3 ∙ NaCl natriy metalli bilan

2Al + 6HCl → 2AlCl3 + 3H 2 2AL + 5NaOH + 6H 2 O → Na 3 [Al(OH) 6 ] +3H 2 Alyuminiy yuqori temperaturada d- oilasi elementlari bilan issiqlikka chidamli qotishmalar, qizdirilganda galogenlar bilan birikib AlF 3 tarkibli galogenidlar xosil qiladi ( Г = F 2 , Cl 2 , J 2 va hokazo). Alyuminiyning bu galogenidlari yaxshi gidrolizga uchraydi va ishqoriy metallarning gidridlari bilan birikib kompleks birikmalar hosil qiladi: AlCl 3 + 3H 2 O → Al(OH) 3 + 3HCl AlCl 3 + 4LiH → Li[AlH 4 ] + 3LiCl Alyuminiy to’g’ridan –to’g’ri vodorod bilan birikmaydi. Uning vodorodli birikmalari bilvosita usul bilan hosil qilinadi. LiH ko’proq miqdorda olinsa AlCl 3 bilan realsiyaga kirishib litiy almogidrid hosil qiladi: 3Li [AlH 4 ] + AlCl 3 → 4AlH 3 + 3LiCl AlH 3 – alyuminiy gidrid termik beqaror birikma, ishqoriy

Hozirgi vaqtda alyuminiy olish uchun 1886- yilda Geru va Holl topgan elektroliz usulidan foydalaniladi. Bu metod nazariyasi P. T. Fedotev tomonidan takliof etilgan. Bunda xom ashyo sifatida biksit (Al 2 O 3 · nH 2 O) dan foydalaniladi. Avval biksitdan alyuminiy oksid olinadi, so’ngra alyuminiy aksidning suyuqlantirilgan kriolindagi eritmasi elektroliz qilinadi. Suyuq aralashmada 6-8 % Al 2 O 3 , 92- 94 % Na 3 AlF 6 bo’ladi. Suyuqlangandan foydalanishning sababi, shundaki, Al 2 O 3 bilan Na 3 AlF 962 0 da suyuqlanadigan evtektik qotishma hosil qiladi; bu evtektik qotishma tarkibida 10 % Al 2 O 3 bo’ladi. Shu sababli elektrolizni pastroq temperaturada olib borish mumkin. Elektrolitning suyuqlanish temparaturasini yanada pasaytirish maqsadida unga turli ftoridlar (CaF 2 , MgF 2 yoki AlF 3 ) q

o’tkazuvchanligi misning elektr o’tkazuvchanligining 65% ini tashkil qiladi. Alyuminiy kuchsiz paramagnitlik namoyon qiladi. U nihoyatda plastic modda, sovuqda ham. Issiqda ham alyuminiyga mexanik ishlov berish qulay. Undan yupqa varaqa va ingichka simlar tayyorlash mumkin. Alyuminiy ximiyaviy jihatdan juda aktiv metal; uning normal elektrod potensialki E 0 = - 1,67 v. Alyuminiyning kislorod bilan birikish qobilyati nihoyatda kuchli bo’lganligi sababli uning uzluksiz zich parda bilan qoplanadi; bu parda metallga juda mahkam yopishgan bo’lib, alyuminiyni havoda, suv ta’sirida qizdirganda yemirilishdan saqlaydi. Kukun holidagi alyuminiy havoda qizdirilganda yonadi: 4Al + 3O 2 → 2Al 2 O 3 + 798 kkal. Himoya pardasi ko’chirilgan alyuminiy suvdan vodorod ajratib chiqaradi. Alyuminiy, deyarli ba

Alyuminiy terimetil Al(CH 3 ) 3 bilan vodorod aralashmasidan elektr razryad o’tkazib alyuminiy gidrid (AlH 3 ) x olish mumkin, alyuminiy gidrid oq tusli amorf modda, 105 0 C da parchalanadi. Ishqoriy metallarning alyuminiyli gidridlari, masalan, litiy- alyuminiy gidrid Li[AlH 4 ] katta ahamiyatga ega moddadir. Li[AlH 4 ] hosil qilish uchun litiy gidrid va alyuminiy xloridining efirdagi eritmalari quyidagicha o’zaro reaksiyaga kiritiladi: 4LiH + AlCl 3 → Li[AlH 4 ] + 3LiCl Li[AlH 4 ] – efirda eriydigan, quruq havoda barqaror, 150 0 C bilan 150 0 C orasida parchalanadigan kristall modda. U qaytaruvchi sifatida ishlatiladi. Uning efirdagi eritmasiga alyuminiy xlorid ta’sir ettirib alyuminiy gidrid olish mumkin: 4Li[AlH 4 ] + AlCl 3 → 4AlH 3 + 3LiCl Alyuminiy birikmalari. Alyuminiy o’zining ba

ikkinchi orbitaga kuchirish mumkin. Hozirgi vaqtda yoqut ham sun’iy usulda olinadi (buning uchun kukun holidagi Al 2 O 3 bilan xrom oksid aralashmasi qizdirib suyuqlantiriladi). γ - Al 2 O 3 kubsimon panjarada kristallanadi, u yaxshi adsorbent (ya’ni boshqa moddalarni singdiruvchi) sifatida xromatografiyada ishlatiladi. Alyuminiy (I) – oksid Al 2 O uchuvchan modda bo’lib, alyuminiy bilan Al 2 O 3 aralashmasi yuqori temperaturada qizdirilganida hosil bo’ladi. Alyuminiy gidroksid Al(OH) 3 . alyuminiy tuzlari eritmasigs ishqorlar ta’sir ettirilganda Al(OH) 3 cho’kmasi hosil bo’ladi. u pH=4,1 -6,5 qiymatga ega bo’lgan kuchsiz kislotali muhitda cho’kadi; suvda kam eriydi; uning eruvchanlik ko’paytmasi. dir. Al(OH) 3 Kislota kabi dissotsilanish Al)OH) 3 H + +AlO 2 - + H 2 O mol Konstantasi 4·10

eritmalardan suv molekulalari bilan birga kristallanadi; masalan Al 2 (SO 4 ) 3 · 18H 2 O; Al(NO 3 ) 3 · 9H 2 O. AlCl 3 ·6H 2 O. Alyuminiy tuzlari rangsiz, (fosfat, silikat va yana bir nechalaridan tashqari) suvda yaxshi eriydi. Ularning ba’zilalari chunonchi Al 2 S 3 . Al(CH 3 COO)3 to’liq gidrolizlanadi. Kuchli kislotalarning alyuminiy tuzlari (alyuminiy sulfat, alyuminiy nitrat) ham suvda gidrolizlanadi, ular kislotali reaksiya namoyon qiladi. Alyuminiy sulfat suvni tozalashda, qog’oz ishlab chiqarishda va hokazolarda ishlatiladi. Agar alyuminiy sulfat eritmasiga K 2 SO 4 yoki (NH 4 ) 2 SO 4 qo’shib, hosil bo’lgan aralash eritma bug’latilsa. kaliyli yoki ammoniyli achchiqtoshlar kristallanadi. Achchiqtoshlar kristallanadi. Achchiqtoshlar kaliy va alyuminiy sulfatlardan iborat qo’shaloq

bo’ladi. Shuning uchun toshko’mirning gazifikatsiyasida galliy germaniy bialn birga kuya va kul tarkibiga o’tadi. Galliy minerali barcha mamlakatlarda uchraydi. Galliy kumush kabi oq metall, rombik sistemada kristallanadi (a= 4,5196 Ǻ; v=7, 6601 Ǻ, c=4,5257 Ǻ). Galliyning atom radiusi 1,39Ǻ. Uning ioni – Ga 3 + ning 0,62 Ǻ. Qattiq galliyning zichligi g (20 0 C da) 5,904 sm, suyuqlanish temperaturasi C 29,8 0 suyuq galliyning zichligi 6,095 g/sm 3 . qaynash temperaturasi 2227 0 C. Uning ionlanish potensiali: Galliy davriy sistemada alyuminiyning tagidagi katakda turgani uchun o’zining ximiyaviy xossalari bilan alyuminiyga juda o’xshaydi. Masalan, galliy ham alyuminiy singari kislotalarda va ishqorlarda eriydi: Galliy o’z birikmalarida, asosan uch valentli bo’ladi. Galliy vakuum texnikada va

Al(OH) 3 cho’ktiriladi. Cho’kmaga termik ishlov berish yo’li bilan uni Al 2 O 3 ga aylantiriladi. Na 2 O · Al 2 O 3 · 6SiO 2 → 6CaCO 3 · SiO 2 +2NaAlO 2 + +6CO 2 K 2 O · Al 2 O 3 · 6SiO 2 + 6CaCO 3 → 6CaO· SiO 2 +2KalO 2 +6CO 2 NaAlO 2 + 2H 2 O → Na[AL(OH) 4 ] KalO 2 +2H 2 O → K[Al(OH 4 )] 2Na[Al(OH) 4 + 2K[Al(OH) 4 ] +2CO 2 →Na 2 CO 3 + K 2 CO 3 +4Al(OH) 3 +2H 2 O 2Al(OH) 3 → Al 2 O 3 + 3H 2 O Alyuminiy gidroksid Al(OH) 3 – oq rangli, amfoter xossasiga ega bo’lgan cho’kma. Kislota va ishqorda yaxshi eriydi. Al(OH) 3 + 3HCl → AlCl 3 + 3H 2 O Al(OH) 3 + NaOH → Na[Al(OH)4] Al(OH) 3 + 3NaOH → Na[Al(OH)4] Umuman olganda bu reaksiyalarni quyidagi sxema asosida tushuntirish mumkin: Al(OH) 3 laboratoriyada bilvosita usul bilan olinadi. Al 2 (SO 4 ) 3 + 6NaOH → Al(OH) 3 + 3Na 2 SO 4 Ishlatilishi.

Tabiatda uchrashi. Tabiatda galliyning 6931 Ga, 7131 Ga, indiyning 11349 Jn, 11549 Jn va talliyning 20381 Tl, 20581 Tl kabi izotoplari bor. Bu elementlar tabiatda gallit lorandit va avisenit minerallari holida alyuminiy, rux, qo’rg’oshin rudalari tarkibida juda oz miqdorda uchraydi. Olinishi. Galliyning birinchi bo’lib Lekok-der, Uabodran 1875 yili rux rudalarini spektr nurlari bilan tekshirish natijasida topgan. Galliyni ajratib olish usuli birmuncha murakkabdir. Buning uchun laboratoriya sharoitida galliyni birinchi navbatta sianoferratlar holida cho’ktirib, qizdirish natijasida Ga 2 O 3 va Fe 2 O 3 lar aralashmasi hosil qilinadi. Bu aralashmani kaliy gidrosulfat ishtirokida suyuqlantirib ishqoriy muhitda temir birikmalari cho’ktiriladi. Indiy. – oqish kumushrang, yaltiroq, yumshoq, past

Xulosa Alyuminiy asosan suyultirilgan Al 2 O 3 ni elektroliz qilish yo’li bilan olinadi. Alyuminiy kumushdek oq, yengil uning solishtirma og’irligi asosan 27 suyuqlanish temperaturasi 660 0 C Al odatdagi temperaturada havoda o’zgarmaydi u yupqa tig’iz oksid parda bilan qoplanib qoladi. Bu parda uni yana oksidlanishdan saqlaydi. Al sirtiga amalgamalash Al bilan Hg dan olingan qotishmalar amalgama deyiladi. Sirti tozalangan parda yo’qotilgan Al metali havoda tez oksidlanib ko’p miqdordagi issiqlik ajralib chiqaradi. Bu Al amfoter. Xossaga ega ekanligini bildiradi. Al nihoyatda cho’ziluvchan va uzilishga ega bo’lgan metal hisoblanadi. Shuning uchun ko’proq simlar yasaladi. Al yengil va korroziyaga chidamli metal hisoblanadi. Shuning uchun uning qotishmalari aviatsiya avtomobil sanoatida keng

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Golubyatnikov V.A., Shuvalov V.V. “Avtomatizatsiya proizvodstvennыx protsessov ximicheskix promыshlennosti”. –Moskva, 1985. 2. Yusupbekov N.R., Muxamedov B.I., Gulyamov Sh.M. “Texnologik jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish”. – Toshkent: O’qituvchi, 2011. 3. Yusupbekov N.R., Muxamedov B.I., Gulyamov Sh.M. “Texnologik jarayonlarni boshqarish sistemalari”. – Toshkent: O’qituvchi, 1997. 4. V.I. Krutov, I.P. Sporыsh, V.D. Yunoshev. “Osnov ы teorii avtomaticheskogo regulirovaniya”. – Moskva, 1999. 5. “Teoriya avtomaticheskogo regulirovaniya i upravleniya”. Spravochnik pod red. A.V. Voronova. 2-izdanie. – Moskva, 1989. 6. Klyuev A.F., Glazov V.V., Dubrovskiy A.X.“Proektirovanie sistem avtomatizatsii texnologicheskix protsessov”. –M.: Energiya, 1980. 7.

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari