4-guruhning d elementlari - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	5.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	12 Август 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

4-guruhning d elementlari

Купить

4-guruhning d elementlari

1. 4-guruh d elementlarining umumiy tasnifi 2. Elementlarning atom tuzilishi,yaratish tarixi, birikmalari 3. 4-d guruh elementlarining fizik-kimyoviy xossalari xossalari 4. Gafniy, Titan, Sirkoniyning olinishi, birikmalarining ishlatilishi. Reja:

Elementlarning elektron konfiguratsiyasida p-1 p- ns¹ elektron bor. T-KL, 3s² 3p⁶3d²4s¹, Zn-KLM 4s²4p⁶4d¹⁰5s², Hf-z-72. Titan, Sirkoniy, Gafniy guruhchasida 104-element -Kurchatoviy ham kiradi. Ular oʻzlarining binar birikmalarida faqat kation hosil qilib elementlar sifatida reaksiyalarga kirishadi.

Titan, sirkoniy va gafniy atomlarida tUrttadan va-lent elektronlar bulib, ular +4 ga teng bulgan yukori oksidlanish darajalar namoyon kiladi, lekin bu elektron orbitallar aynan birdek energetik imkoniyatga ega emas. Shu sababli titanda +3 va +2 (ja’mi 3 xil) oksidlanish darajalari kuzatiladi. Ularda manfiy oksidlanish darajalarining bulishi mumkin emas, Ularning xususiyatlari metallmas-metall chegarasidan ancha ungga joylangan. Ular uzlarining binar birikmalarida fakat kation xosil kiluvchi elementlar sifatida reaksiyalarga kirishadi; undan tashqari bu metallar kompleks kationlar, atsiodo-komplekslar xosil qila oladi. Bu elementlar shu jixatdan amfoter elementlarga bir oz yaqin.

Sirkoniy Gafniy

Titanning kimyoviy xossalari sirkoniy va gafniy- nikildan keskin fark qiladi. Titan kaynosimmetrik element bulganligi uchun uning 3</-elektronlari uzlarining yadrolari bilan mustaxkam bog’lanadi. Shu sababdan titanning uchinchi va turtinchi ionlanish potensiallari (J, = 27,5 eV, J4 = 43,2 eV) sirkoniy va gafniyning [13 va IJ lariga qaraganda bir muncha kattadir. Shunga kura, titan +4 dan past (+2 va +3 ga teng) oksidlanish darajalariga ega bula oladi.

Text  Bu turt elementning bir qancha radioaktiv izotoplari ma’lum. Sirkoniy gafniydan xromatografiya va ekstraksiya usullari bilan ajratiladi. Bu usullar bilan tozalangan sirkoniy atom texnikasi uchun juda zarur elementdir. Bu maqsad uchun sirkoniyning radioaktiv izotopi *5Zr (yarim yemirilish davri 65 kun) ishlatiladi.  Titan, sirkoniy va gafniy turli-tuman oddiy ve-kompleks birikmalar xosil qiladi, Bu elementlar Uzlarining muxim va barkaror birikmalarida turt valentli buladi. Ular uch va ikki valentli xolatda ham bulishi mumkin. Lekin bunday birikmalar barqaror emas. Ularning barqarorligi Ti dan Hf ga utgan sayin kamayadi. Bu elementlarning metallik xossalari esa Ti—Zr— Hf qatorida kuchayib boradi. Titan Yer qobig’ida eng kup tarqalgan elementlardan biridir.

Text Title  Tarkibida titan bulgan eng muxim minerallar titan (IV) oksid TYug (rutil, anataz, bruknt), temir titanatlar, kalsiy titanatlardir. Ilmenit FeTiO, kupincha magnetit Fe304 bilan aralash xolda uchraydi. FeTiOj nFe304 formula bilan ifodalanadigan bu mineral titan magnetiti deb ataladi. Kalsiy titanatlardan perovskit SaTYU3 amaliy axamiyatga ega. Titanning ion radiusi alyuminiyning ion radiusiga yakin bulgani sababli titanning kup mikdori nihoyatda tarkok, xolda alyumosilikatlar va boksntlar tarkibida uchraydi. Shuning uchun bu ikki elementning ba’zi birikmalari uzaro izomorfdir. Toza titan minerallari juda siyrak uchraydi. Uning uch minerali — rutil, ilmenit va magnetit titan olishda sanoat ahamiyatiga ega.  Sirkoniy minerallaridan sirkon ZrSiOa, baddeleit gYU2lar ma’lum. Gafniyd

Titan- Mendeleyev davriy sistemasining 4 guruhidagi d element tartib raqami 22 nisbiy atom massasi 47.90 bu elementni 18-asr ohirida ingliz mineralogy U. Gregor va nemis ximigi M. Klaprot oq kristall kukun TiO2 dioksid koʻrinishida kashf etdi. Klaprot yangi elementni Titan deb atadi. Metall holatidagi 1-marta faqat 1875-yilda rus olimi D. K. Krillov oldi. Tarkibida turli aralashmalar boʻlgan bu metall moʻrt, mustahkam emas edi shuning uchun ham undan texnikada foydalanib boʻlmasdi.

Titanning aktiv metalli Ti+2H2O=TIO2+2H2 2Ti+6HCl=2TiCl3+3H2 2Ti+6H2SO4(kons)=Ti(SO4)3+3SO2+6H2O Ti+O2+TiO2(600-800°C) 2Ti+N2=2TiN Ti+P=TiP TiO2+H2=TiO+H2O Titan 3 xlorid

Title Text Title Text Title Text TextTitle Olinishi TiCl4+2Mg=2MgCl2+To Titan 4 oksidni kalsiy taʼsirida qaytarish yoʻli bilan olish 2Ca+TiO2=Ti2+2CaO

Sirkoniy 1789-yilda nemis ximigi M.Klaprot Seylondan keltirilgan qimmatbaho toshni analiz qilib oʻzining natijasini eʼlon qildi. Bu eʼlonda Klaprot yangi modda topgan va uning nomini "sokin tuproq" deb atagan. Bu forschadan olingan boʻlib zarqum yani "oltin rang" manosini bildiradi.

Bersellius kaliy geksaftorsirkonatni natriy metalli bilan qaytarib Sirkoniy elementini hosil qildi. K2[ZrF6]+4Na=Zr+2KF+4NaF Bu usul bilan hosil qilingan Sirkoniyda qoʻshimchalar boʻlganligi uchun moʻrt boʻlgan. Arkel va de-Burg tomonidan kashf qilingan tetrayodid ZrJ4 xom holatdagi volfram simida termik parchalandi Zoʻr+2J2=ZrJ4

Sirkoniy dioksid

4-guruh d-elementlarining muhim birikmalari va ishlatilishi 1. Titan (Ti): Muhim birikmalari: Titan(IV) oksid (TiO₂): oq rangli pigment, UV nurlarni yutadi. Titan(III) xlorid (TiCl₃): kuchli qaytaruvchi vosita, organik sintezda ishlatiladi. Qo‘llanilishi: Aviatsiya va kosmik soha: Titan yengil, mustahkam va korroziyaga chidamli metall bo‘lib, samolyot va raketa qismlarida qo‘llanadi. Tibbiyot: Tish implantlari, suyak protezlarida, chunki organizmga mos va toksik emas. Bo‘yoq sanoati: TiO₂ pigment sifatida oq bo‘yoqlarda keng qo‘llaniladi. 2. Zirkoniy (Zr): Muhim birikmalari: Zirkoniy(IV) oksid (ZrO₂): yuqori haroratga chidamli, keramik materiallarda ishlatiladi. Zirkoniy xlorid (ZrCl₄): metall zirkoniy olishda qo‘llaniladi. Qo‘llanilishi: Yadro reaktorlari: Neutronlarni yutmaydiganligi sab

 Bu metallar atomlari zich joylashgan geksa-gonal sistemada kristallanadi. Lekin temperatura kuta-rilganda polimorf uzgarish vujudga kelib, kristall pan-jarasi xajmiy markazlashgan kubga aylanadi. Bu xrdisa Ti uchun 880°S da, sirkoniy uchun 865°S da va gafnii uchun 1700°S da sodir buladi. Shunga kura, bu elementlarning xar kaysisida a- va r-shakl u^garishlari ma’lum.  Gafniyning solishtirma massasi sirkoniynikidan 2 marta ortik., buning sababi shundaki, D. I. Mendeleyev-ning davriy sistemasida gafniy lantanoidlaridan ke-yin keladigan birinchi element bulib, uning fizik xos-salariga «lantanoid kirishim» uz ta’sirini kUrsatadi.

YOUR TITLE HERE Text Text Text Bu uch metall kattik bulishi bilan birga yaxshi mexa nik fazilatlarga xam ega. Ti va Zr xossalari bu metallar-ning -tozaligiga, kristall panjarasining tuzilishi va boshka sabablarga boglik.  Kimyoviv xossalari. Ti, Zr va SH lar odatdagi tempera turada juda kuchsiz kaYtaruvchilardir. Bu metallar xar kan-day sharoitda xam korroziyaga chidamli. Ularning kayta ruvchi sifatidagi aktivligi temperatura kutarilganda ortib ketadi. Masalan, Ti u^zining suyuklanish tempera-turasida eng aktiv metallar katoriga utib oladi. Bu ele-mentlar uz birikmalarida asosan t?rt valentli buladi, lekin ular ikki va uch valentlik xrlatlarini x.am namoyon kiladi. Ti, Zr va Hf elementlari inert gazlar, ishkoriy va ishkrriy-yer metallardan tashkari barcha oddiy modda-lar bilan reaksiyaga

Gafniy (lotincha Hafnium), Hf - Mendeleyev davriy sistemasining IV guruhiga mansub kimyoviy element; tartib raqami 72, atom massasi 178,49. Massasi Hf74, Hf176, Hf", Hf78, Hf" va Hf180 ga teng izotoplar aralashmasidan tashkil topgan. Sunʼiy izotoplaridan eng muhimlari Hf7S va Hf". Gollandiya olimi Gafniy Koster va Vengriya olimi Gafniy Xeveshi 1923 yilda bu elementni erkin holda oldilar va Kopengagen (lotincha Hafhia) shahri sharafiga Gafniy deb atadilar. 1.7 kg Gafniy kristal parchasi namunasi

Gafniy dioksid, NGO2 — oq kristall modda; zichligi 9,68 g/sm3, suyuqlanish temperaturasi 2780°. Suvda erimaydi, konsentrlangan NS1 va HNO3 taʼsiriga berilmaydi, konsentrlangan ftorid va sulfat kislotalar, suyuqdantirilgan ishqorlar bilan reaksiyaga kirishadi. Gafniy dioksid

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
3-guruh d-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
Argos test javoblari