Акрилонитрилнинг чокланган сополимерларини диэтиламин билан кимёвий модификациялаш

Акрилонитрилнинг чокланган сополимерларини диэтиламин билан кимёвий модификациялаш МУНДАРИЖА I . Кириш …………………………………………………. .. 5 II. Адабиётлар шархи …………………………………... ... 6 Полиакрилонитрилни модификациялаш усуллари III. Олинган натижалар ва уларнинг таҳлили …………….13 3.1. Акрилонитрилнинг гексагидро-1,3,5- триакрилилтриазин билан чокланган сополимерини суспензион усулда олиш ……………………………....13 3.2 . Акрилонитрил билан гексагидро-1,3,5- триакрилилтриазинни чокланган сополимерларини диэтиламин билан кимёвий модификациялаш...... ...... 1 6 IV. Экспериментал қисм… ………………………………...24 4.1. Дастлабки моддалар, уларни тозалаш ва тавсифлаш ………………………………………………24 4.2. Акрилонитрил билан гексагидро-1,3,5- триакрилилтриазин сополимерларини синтез қилиш усули …………………………………………………….24 4.3. Сополимерни диэтиламин билан модификациялаш ва олинган ионитларнинг алмашиниш сиғимини аниқлаш ……………… АН - акрилонитрил. ДЭА -диэтиламин. ГГА - гексагидро-1,3,5-триакрилилтриазин. ДВБ- дивинилбензол. САС-статистик алмашиниш сиғими. ДМФА-диметилформамид. СН 2 -метилен гуруҳи. ДАК- азо-изомой кислотасининг динитрили. ИҚ-инфрақизил спектр. Ѵ-валент тебраниш. Н-нормаллик. рК α - диссоциланишининг туюлма қиймати. α-нейтралланиш даражаси. T қайн -қайнаш температураси. T суюқ -суюқланиш температураси. V 1 -титрлаш учун сарфланган эритманинг ҳажми. g – намунанинг массаси. I. .Кириш . Мавзунинг долзарблиги Полимерлар ва улар асосидаги материаллар барча сохаларда муҳим ўрин тутади ва уларни ишлаб чиқариш йилдан йилга ортиб бормоқда. Янги полимерлар синтез қилинмоқда, янгидан-янги ажойиб материаллар кашф қилинмоқда. Бу соҳада халқ хўжалигининг турли соҳаларида кенг миқёсда қўлланилаётган йўналтирилган ион алмашув хоссасига эга материаллар синтези муҳим илмий йўналиш ҳисобланади, бу эса экология ва атроф муҳитни мухофаза қилиш муаммоларини ечишда катта аҳамиятга эга. Шу сабабли ҳам акрилонитрил асосида чокловчи агент иштирокида донадор полимерлар олиб ва сўнгра функционал гуруҳларни кимёвий модификациялаб ионитлар олиш долзарб ҳисобланади. Бундай полимерлар-ионитлар алоҳида қимматбахо компонентларни ажратиб олиш учун технологик эритмаларни концентрлаш талаб қил II. .Адабиётлар шарҳи Полиакрилонитрилни модификациялаш усуллари . Малумки, акрилонитрил (АН) фойдаланишнинг муҳим соҳаларидан бири ионалмашинувчи қатронлар сифатида қўлланиладиган полимерлар ва сополимерларни мазкур мономер асосида синтез қилишдир. Акрилонитрил асосида олинган сорбертлар селектив (танлаб) сорбцияловчи ионитлар қаторида алоҳида аҳамиятга эга. Ионитлар синтез қилиш учун суспензияда сополимерлаш усули кенг қўлланилади ва олинган ғоваксимон ионитлар гельсимон сорбентлардан юқори кўрсаткичларга эгалиги билан фарқланиб, кейинги вақтда уларнинг синтезига катта аҳамият берилмоқда. Масалан, акрилонитрил (АН) ва дивинилбензол (ДВБ) асосида ғоваксимон кучсиз кислотали КМ-2П катионити олинган. Мазкур мономерларни суспензион усулда бензоил пероксиди иштирокида тузли эритмада стабилиз структурали гидратланган темир ионлари сорбция учун жуда қулай бўлиб, темир бўйича энг юқори ҳажми 52 мг/г [2]. АН билан ДВБ нинг бошқа бир модификацияланган, саноатда КН катионити номи билан машҳур сополимери, карбоксил функционал гуруҳга эга бўлиб, 0,1 н NaOH бўйича статик алмашинув ҳажми (СAC) 6 мг-экв/г га тенг [3]. Акрилонитрилнинг чокланган полимерларига анион ёки катион алмашувчи хоссалар бериш учун уларни модификация қилинади. С≡N гуруҳнинг юқори ва турли-туман реакцион қобилиятга эгалиги, АН полимерлари хоссаларини кўплаб реагентлар воситасида қайта ишлаш орқали нисбатан осон модификациялаш мумкин. Нитрилларнинг қатор реакциялари, биринчи навбатда гидролизга асосланган реакциялар саноатда кенг қўлланилади. Сўнгги йилларда нитрил гуруҳлар тутган юқори молекуляр бирикмаларнинг кимёв Полиакрилонитрилнинг нитрил гуруҳлари яна концентирланган хлорид кислотаси таьсиридан ҳам гидролизланади.[9-10]. Бунда реакция диметилформамидда ва водород хлорид атмосферасида узоқ ушлаб туриш орқали олиб борилади [11].Акрилонитрил билан изобутилен сополимери анча суюлтирилган сульфат кислота билан таьсирлашганда С≡N гуруҳлар карбоксилгача гидролизланади [12]. Адабиётда [13] ионитларнинг механик ва кинетик хоссалари бирмунча яхши бўлган ионалмашинувчи қаторларнинг макроғовакли структурага эга сополимерлар асосида олинганлиги ҳақида хабарлар бор. Одатдаги гель ионилларда молекуляр тўрлар орасидаги чокланиш жараёнида макроғоваклар ҳосил бўлади. Ароматик ва хлорланган углеводородларни бўкишда эритувчи молекуляр тўрни анча кенгайтирган ҳолда полимерга кириб боради. Макроғовакли сополимерларни Шулар билан бир қаторда гидроксиламин билан модификацияланган полиакрилонитрил толаси ионлашиш ва комплекс ҳосил қилиш қобилиятига эга бўлади. Гидроксам кислоталарининг комплекс ҳосил қилиш хусусиятлари, хусусан, Fe 3+ ионлари билан таьсирлашишда яққол намоён бўлган. Бундан хулоса чиқадики “Нитрон” толаси асосида гидроксиламин билан реакцияга киришиб кучсиз асосли ионитлар олиш мумкин. Бу усул билан синтез қилинган ионит кино фабрикаларидан чиқадиган оқава сувлар таркибидаги кумушни ушлаб қолишда ишлатилади. У.Н.Мусаев ва бошқалар [15] акрилонитрил билан дивинилбензол асосидаги сополимерларни диаминлар билан модификациялаш орқали анионитлар олиш усулларини таклиф қилган. Аминловчи агенлар сифатида этилендиамин ва аминоэтил, этоламин ишлатилган. Олинган ион алмашинувчи қатронлар циклик тузи макромолекуляр қолдиқлар ўрин олган, 4-амино-1,2,4-триазал ҳалқалари ҳосил бўлади [16]. Гидразин билан ишлаб модификацияланган полиакрилонитрил толалари кейинги ўзгартиришлар учун дастлабки маҳсулотлар сифатида ишлатилади [18-21]. Хусусан, юқори механик хоссали углерод толалари олинади [25]. Полиакрилонитрил ва акрилонитрил сополимерларини гидразиннинг сувли эритмалари билан модификациялашда уч ўлчамли тўр билан бир қаторда полимерларга хемосорбцион ҳусусиятларни асосий характерга эга гуруҳлар ҳосил бўлади. Акрилонитрил ва акрил кислотаси сополимерларини гидразингидрат билан модификациялаш орқали олинган толасимон анионитлар анча юқори алмашинув сиғимига эга бўлиб сорбцион жараёнларда ишлатилади [26]. И.С.Дорохина, М.А.Жаркова билан ҳамкорликда полиакрилонитрил толаларини гидразингидрат би шароитларининг пайвантланиш даражаси ва пайвант полимер таркибига таьсири ўрганилган. Олинган ион алмашувчи толаларнинг сиғим характеристикаларини баҳолаш амалга оширилган. У.Н.Мусаев ва бошқалар [29] гальваник цехлар оқава сувларини хром ионларидан тозалаш учун таркибида статистик ион алмашинув сиғими (CAC) 1,1-1,2 мг-экв/г бўлган асосли гуруҳлар тутувчи модификацияланган ВИОН-АН-1 толаси сорбент сифатида ишлатиш мумкинлигини тавсия қилганлар. Аммо мазкур сорбентларнинг хром бўйича сиғими сорбентнинг фақат 15 мг/г ини ташкил қилган, олинган сорбентлар регенерация вақтида ишқор таьсирида пиридин ҳалқаларининг очилиб кетиши оқибатида емирилиб кетган. [30] ишда хром (VI) ионларини тутиб қолиши учун ион алмашувчи толасимон сорбентлар олиш мақсадида ”Нитрон” толаси гексаметилендиамин билан ким ғоваксимон стуктурага эга сополимерларнинг синтези ва олинган чокланган сополимерларни диэтиламин билан модификациялаш жараёни олинди. Сополимерланиш реакциясининг кинетикаси, диэтиламин билан модификациялаш ва ионитларнинг сорбцион қобилияти ўрганилди. II . Олинган натижалар ва уларнинг таҳлили . 2 .1. -1,3,5- Акрилонитрилнинг гексагидро триакрилилтриазин билан чокланган сополимерини суспензион усулда o лиш . Акрилонитрилнинг чокловчи агент гексагидро-1,3,5- триакрилилтриазин (ГГА) билан сополимерланиши суспензион усул билан азо-изомой кислотасининг динитрили (инициатор) иштирокида, мономерлар аралашмаси массасига нисбатан 1 мол % гача, амалга оширади. Суспензион полимерланиш стабилизатори сифатида сувда эрийдиган крахмал NaCl (дисперсион муҳит) нинг тўйинган сувли эритмаси муҳитида қўшилиб реакцион аралашма ҳосил қилинди ва у аралаштиргич тезлиги минутига 450-500 марта атрофида бўлган шароитда уй ҳароратида 2 соат аралаштириб қўйилди, сўнгра эса 5 соат давомида 343К ҳароратли сув ҳаммомига реактор туширилиб араштиришни давом эттирган ҳо Компонентлардан сополимер ҳосил бўлишини қуйидаги схема билан ифодалаш мумкин.CH2 CH CN CH2 N CH2 N CH2 N C O CH H2C C O CH CH2 C O CH CH2 343K CH2 N CH2 N CH2 N C O CH CH2 CH2 C O CH CH2 C O CH CH2 CH2 CH CN CH2 CH2 CH CN CH2 CH CH CN CN CH CN CH CN 1 - расмда акрилонитрил билан гиксагидро - 1 , 3 , 5 - триакрилилтриазиннинг чокланган сополимери ИҚ - спектри келитилган. 1 - . расм АН билан Г Т Т - сополимерининг ИК . спектри Сополимернинг ИҚ-спектирида қуйидаги ютиш частоталарини кўриш мумкин: 2241 см -1 –нитрил гуруҳининг валент тебраниши (Ѵ CN ), 1648 см -1 –амид гуруҳининг карбонили валент тебраниши Ѵ (C=N) , 1648 см -1 -СH 2 гуруҳининг дефармацион тебраниши. 3.2. -1,3,5-Акрилонитрил билан гексагидро триакрилилтриазинни чокланган сополимерини диэтиламин билан кимёвий модификациялаш . Комплекс ҳосил қилувчи хоссаларга эга ионитлар олиш мақсадида акрилонитрил билан гексагидро-1,3,5-триакрилилтриазинни донодор сополимерларини диэтиламин билан модификацияланиши ўрганилди. Комплекс ҳосил қилувчи ионитлар сополимерларга 369-371 К ҳароратда 5 соат давомида диэтиламиннинг қисман нейтралланган сульфат тузини таьсир эттириш билан олинди. Жараённинг тўлиқ ва бир текисда боришини таьминлаш учун реакцион муҳитга диметилформамид (5 масса % гача) қўшиш йўли билан сополимер доночаларини қисман бўктирган ҳолда олиб борилди. Илгари “Нитрон” толасининг гидразидирланиши гидроксиламиннинг таьсири кўрсатилган эди. [31] . Шунга ухшаш гидроксиламиннинг таьсири акрилон Бу схемада кўрсатилган механизмни исботлаш учун [32] иш муаллифлари томонидан олинган полимерлар ва реакцион эритмаларда FeCl 3 ёрдамида гидросиламин мавжудлигига сифат реакциялари ўтказилган. Бунда амидоксим гуруҳ учун сифат реакцияси фақат реакция тугагандан кейинги реакцион эритмада кузатилган. 2- расмда анионитлар С AC қийматининг диэтиламин концентрациясига боғлиқлиги келтирилган. 2-расмда келтирилган маьлумотлардан кўриниб турибдики, диэтиламиннинг концентрацияси ортиши билан анионитларнинг СAC қиймати амин концентрацияси 10 % га етгунча ортиб боради. Амин концентрациясининг кейинги орттирилиши намуналарнинг алмашиниш сиғими пасайишига олиб келади. 2- . : расм АН ГТТ сополимерлари асосидаги анионитлар САС га ДЕА концентрациясининг таьсири . Маьлумки, сорбцион жараёнлар ҳарорат ўзгариши билан сезиларли даражада ўзгаради. Шунинг учун ҳам анионитлар СAC сига ҳароратнинг таьсири 323-388 К оралиғида ўрганилди. Анионитлар СAC сига темрературанинг таьсирини ўрганиш натижалари 3-расмда келтирилган. 3-расмдан кўриниб турибдики акрилонитрил ва гиксагидро- 1,3,5-триакрилилтриазин сополимерлари асосида олинган намуналарнинг максимал СAC қиймати 370-375 K га тўғри келади. Темрературанинг кейинги кўтарилиш ҳосил бўладиган анионоген гуруҳлар гидролизи оқибатида алмашиниш сиғимининг сезиларли даражада камайишига олиб келади. 3- . : расм АН ГТТ соролимери асосидаги анионит САС сининг . ҳароратга боғлиқлиги Реакция давомийлигининг олинадиган анионитлар алмашиниш сиғими қийматига таьсирини ўрганиш учун модификациялаш жараёни 2 соатдан 6 соатгача бўлган вақт оралиғида олиб борилди. Натижалар 4- расмда келтирилган. 4- . расм Диэтиламинлаш реакцияси давомийлигининг . анионит САС сига таьсири 4-расмда келтирилган тажриба натижаларидан кўриниб турибдики, диэтиламинлаш реакцияси давомийлиги 5 соатгача бўлган вақтда анионитнинг алмашиниш сиғими 7,3 мг-экв/г гача ортиб боради, реакция давомийлиги янада оширилса САС қиймати кескин камаяди ва 7 соатлик компонентлар таьсирида алмашиниш сиғими 4,7 мг-экв/г гача тушиб кетади. Бу ҳолат нитрилларни аминлаш реакцияси охир-оқибат карбоксил гуруҳлар ҳосил бўлишигача боришини яна бир марта исботлайди. Муҳим рH ининг AН:ГТТ сополимерларини диэтиламин билан аминлашга таьсирини аниқлаш учун рН=3-10 оралиғида тажрибалар ўтказилди. Қилинган тажрибалар натижалари 5-расмда келтирилган натижалардан кўриниб турибдики диэтиамин билан аминлаб анионит олишнинг оптимал шароити кислота муҳити pH=(6,0-6,5) экан. 5- . .расм Анионит САС сининг рН га боғлиқлиги Акрилонитрил ва гексагидро-1,3,5-триакрилилтриазин чокланган сополимерларини диэтиламин билан аминлаб олинган ионитларнинг ИК- спетири 6-расмда келтирилган. 6- . : : - расм АН ГТТ ДЭА ионининг ИК спектри . Унда 3250-3450 см -1 да макромолекулалар занжирлари орасидаги О---H боғига, 2910 см -1 соҳада С-CH 2 гуруҳлар валент тебранишига хос полоса ва 1390 см -1 улчамли азот атомига тегишли ютиш полосалари мавжуд. Диэтиламин билан модификацияланган АН ва ГТТ сополимерларини 0,1 Н ли НСl сувли эритмаси билан потенциометрик титрлаш (эритмаларнинг ион кучини ўзгартирмай сақлаш учун NaCl нинг 0,1 ли сувли эритмасидан фойдаланади) кучсиз асос гуруҳларга эга анионит ҳосил бўлганлигини кўрсатади. Фаол гуруҳлар диссоциланишининг туюлма (кажущееся) қиймати pH=pK α -m∙lg( ) Бунда: α-нейтралланиш даражаси: m-полимер занжиридаги звенолар таьсирини кўрсатувчи коэффициет; 7-расмда келтирилган акрилонитрил-гексагидро-1,3,5- триакрилилтриазин-диэтиламин анионитини потенциометрик титрлаш эгрисининг йўналиши кучсиз асосли гуруҳларига эга ионит ҳосил бўлганлигини кўрсатади. 7- . - - расм АН ДЕА ДЭА анионитини титрлаш потенциометрик . титрлаш графиги Полимер занжиридаги звенолараро таьсирини кўрсатувчи коэффициент м ни аниқлаш мақсадида -lg(рН ) графиги чизилди ва олинган тўғри чизиқ қиялигини тангенс бурчаги бўйича м=1,56 қийматга эгалиги аниқланди.(8- расм). Диссоцияланиш константасининг туголма қийматлари (рК=5,30 ва m=1.56) ҳам юқоридаги фикрни тасдиқлайди. 8- . - расм Гендерсон Гассельбах тенгламаси координатларида . ифодаланган титрлаш маьлумотлари IV . .Эксперименталь қисм 4.1. , Дастлабки моддалар уларни тозалаш ва . тавсифлаш Акрилонитрил ( пропеннитрил, винилцианид ), СН 2 =СН-СN ўткир хидли рангсиз суюқлик, Мr=53,06; T қайн =77 о С; d 4 20 =0,806 г/ см 3 ; n 20 d =1,3911. C ополимерлар синтезида янги ҳайдалган акрилонитрил (АН) дан мономер сифатида фойдаланилади. Азо-изомой кислотасининг динитрили (ДАК) С 8 Н 12 N 4 ; MR =164,2; T суюлтир = 105-106 о С (парчаланади), оқ кристаллар. Сувда жуда ёмон эрийди, спиртда ва эфирда яхши эрийди. Малакавий битирув ишида АН билан гексагидро-1,3,5-триакрилилтриазинни сополимерлаш реакциясида, олинган этанолли эритмадан икки марта қайта кристаллаб радикал инициатори сифатида ишлатилди. Толуол (метилбензол) –С 6 Н 5 СН 3 ; MR =92,14; рангсиз суюқлик, Т қайн =110 ,6 ° С; d 4 20 =0,8670. N 20 D минутига 450-500 марта айланувчи аралаштиргич билан доимо аралаштириб турилган ҳолда реакция амалга оширилди. Мономерлар аралашмаси (АН:ГТТ=моль %) ва ғовак ҳосил қилувчи толуол, инициатор ва дисперсион муҳит нисбати 1:4 (сув модули) ни ташкил қилди. Ғовак структурали сополимер олиш учун мономерлар аралашмаси массасига нисбатан 30% миқдорда инерт ортувчи толуол қўшилди. Ҳимояловчи коллоид сифатида сувда эрувчан крахмалнинг 1% ли сувли эритмасидан фойдаланилади. Керакли миқдордаги мономер акрилонитрил, гексагидро-1,3,5- триакрилилтриазин, инициатор, стабилизатор, ғовак ҳосил қилувчи сополимерлаш ҳароратига келтирилган (70 ° С) термостатга жойлаштирилган, механик аралаштиргич тескари совутгич билан жиҳозланган 3 оғизли колба-реакторга киритилиб 5 соат давомида 70 ° С да тутиб турилди. Реакци Анионит олиш учун АН:ГТТ сополимеридан 0.5 г намунани, сувли ҳаммомда жойлаштирилган, автоматик аралаштиргич ва қайтар совутгич билан жиҳозланган 3 оғизли колбага солиб, устига 3% ли гексагидроксиламиннинг нейтралланган эритмаси ва диметилформамид (5 масс%) қўйилди. Реакция тугагач сополимер ортиқча модификацияловчи агентдан дистилланган сув билан ювилиб 323 К ҳароратли вакуумли шкафда массаси ўзгармай қолгунча қуритилди. Сўнгра модификациялашнинг юқоридаги биринчи босқичида олинган маҳсулот сувли ҳаммомга туширилган автоматик аралаштиргич ва қайтар совутгич билан жиҳозланган 3 оғизли колбага солиб, устига аввалдан рН 5.5-6.5 гача сульфат кислота билан нейтралланган диэтиламиннинг 10% ли эритмаси қуйилди. Бу аралашма диметилформамид (5 масс %) иштирокида 368 К ҳароратда 5 соат давомида қиз Бу ерда: 100– HCl нинг 0.1 н ли эритмаси ҳажми; V 1 - титрлаш учун сарфланган 0.1 н ли NaOH эритмасининг ҳажми, мл; g – намунанинг массаси. Синтез қилинган анионитлардаги фаол гуруҳлар туюлма диссоцияланиш константаси (рК) ни аниқлаш учун потенциометрик титрлаш амалга оширилди. Бунинг учун 0,1-0,2 г ли анионит намуналари ҳажми 50 мл ли колбаларга солиниб 0,1 н ли HCl эритмасидан турли миқдорда қўйилди. Эритманинг ион кучини ўзгартирмай сақлаш учун аралашманинг умумий ҳажмини ўзгартирмаган ҳолда NaCl нинг 0,1 н ли эритмасидан маълум миқдорда қўшилди. Ионит: эритма массавий нисбати 100 га тенг бўлди. Мувозанат қарор топгач эритманинг рН қиймати аниқланди ва рН-титрант миқдори координатларида потенциометрик титрлаш эгриси графиги чизилди. V. .Хулосалар 1. Акрилонитрил билан гексагидро-1,3,5-триакрилилтриазин чокланган донадор сополимерининг диэтиламин билан модификациялаш қонуниятлари ўрганилди. Сополимернинг органик амин ( диэтиламин ) билан модификациялашга реакция шароитларининг таъсири аниқланди. 2. Модификацияланган сополимерлар СAC қийматининг реакция шароитларига боғлиқлиги ўрганилди. Модификацияланган сополимерлар алмашиниш сиғимига диэтиламин концентрацияси, ҳарорат, реакция давомийлиги ўрганилди. Оптимал шароит деб қуйидагилар тасдиқланди: ҳарорат 358 К; реакция давомийлиги 5 соат; диметилформамид концентрацияси-5%; диэтиламин концентрацияси – 10%. 3. Акрилонитрил билан гексагидро-1,3,5-триакрилилтриазин донадор сополимерларини диэтиламин билан кимёвий модификациялаш шароитлари ишлаб чиқилди ва бу шароитларда дона VI . .Фойдаланилган адабиётлар руйхати 1. Ионит ы и ионной обмен. Сборник статей под ред. Самсонова Г.В., Л.Науки, 1975, с. 5-10. 2. Сайдл М., Мамински Я., Душек К., Ионообменные каркасы с пористой структурой на основе сополимеров стирола с дивинилбензолом.// Пласмассы, 1963, № 12, С. 7. 3. Энциклопедия полимеров. Москва, Т.1, С 998. 4. Krentsel L. B., Kudryavtsuv Y. Y. Rebcob A. I., Litmanovich A. D., Plate N. A. Acidic Hydrolysis of Polyacrylonitrile. Effect of Neighboring Groups. // Macromolecules. 2001. T. 34. № 16. С 5607-5610. 5. Круль Л.П. Полимерные композиционные материалы на основе сополимеров акрилонитрила с акрилатами аммония.//Тез.док. межд. Конф. “Полимерные композиты -2000” Голиеь, 2000. С. 10. 6. Круль Л.П. Якисова Л.Б., Нарейно Е.И., Брашников М.М., Матусевич Ю. И. Кислотн 11. Зильберман Е. И. Реакции нитрилов. Москва: Химия. 1972. С. 447. 12. Суёксон У., Кеибен Т. Препаративные методы химии полимеров. Москва: Издательство иностранной литературы. 1963. С. 399. 13. Millard J. R., Smitt D. C. Marr N. E., Kressmant R. J. Chem. Soc . 1963. C . 218 14. Гафурова Д. А., Мусаев У. Н., Хакимжонов Б. Ш., Мухамедиев М. Г. Химическая модификация нитрона с гексаметилендиамином. // Узб. Хим. Жур. 2000. №. С. 54-57. 15. Гафурова Д. А., Хакимжонов Б. Ш., Мухаммедиев М. Г., Мусаев У. Н. Синтез ионообменных волокнистых материалов на основе нитрона и их применение. // Вестник ТашГУ. 1999. №2. С. 27-29. 16. Зильберман Е.Н., Старков А.А., Гладышева Н.Н. О предельной конверсии при щелочном гидролизе карбоцепных полиамидов // ВМС., 1976, Т. 18б., С 453. 17. Авторское свидетельство 24. Ананьева Т.А., Иванова Т.В., Ятгев Н. И., Куата С. Н., Вайнбурк В. М., Вольф Л.А., Тимофей В. Е. Волокнистый ионит полиамидного типа на основе полиакрилонитрильных волокон. // Ж П Х, 1984 № 8.С.1014- 1017. 25. Казакевич Ю.Е. Кунин А.Т. Данилова Е.Я. Елиц Л.В. Вольф Л.А., Тимофей В.Е. Волокнистый ионит полиамидного типа на основе полиакрилонитрила. // ЖПХ. 1965. №8. С. 1862. 26. Mladensov I; L’ubcheva M.I. // Polym. Sci/ Polym. chem. Ed., 1983, V.21. Р . 1823. 27. Линивская М.О., Назарьина А.А. Гальбрайх Л.С. Катионообменное волокно на основе частично чистых привитых сополимеров целлюлозы и ПРН. // Промышленность и производство хим. волокон, Москва, Текстильный Институт. 1992. С. 112-115. 28. Немилов В. Е., Вайнбург В.М. Получение новых комплексообразующих волокон на основе ПАНа в безво 34. Kudela V., Stoy A., Urbanova R. Electrochemical properties of hydrophilic Wear-acid membranes from hydrolyzed polyacrylonitrile // Europ. polymer J., 1974. V.10, p. 905-910.