Аммоний тузлари ва уларнинг хоссалари. Аммоний ионини билиб олиш

Мавзу:Мавзу: Аммоний тузлари ва уларнинг Аммоний тузлари ва уларнинг хоссалари. Аммоний ионини билиб олиш.хоссалари. Аммоний ионини билиб олиш. Дарс жиҳози:Дарс жиҳози: Элементлар даврий жадвали, жадваллар Элементлар даврий жадвали, жадваллар ва тарқатма материаллар.ва тарқатма материаллар. Дарснинг бориши:Дарснинг бориши: I . Ташкилий қисм: давоматни аниқлаш, янгиликлар билан танишиш. II . Асосий қисм: Уйга вазифани сўраш. Ўтилган мавзуга доир савол-жавоб: 1.Аммиакнинг табиатда учраши ҳақида маълумот айтинг. 2.Аммиак неча градусда суюқланиб, неча градусда қайнайди? 3.Аммиак лабораторияда қандай усулларда олинади? Режа:  Аммоний тузлари ҳақида умумий маълумот.  Уларнинг хоссалари.  Аммоний ионини билиб олиш. Таркибида аммоний иони – NH 4 + бўлган аммоний тузлари деб аталади. Улар ўзининг физик-кимёвий хоссалари жиҳатидан маълум даражада ишқорий металларнинг тузларига ўхшайди. Аммоний хлорид ҳатто мазаси жиҳатидан ҳатто калий хлоридга ўхшайди. У сувда яхши эрийди. Суюлтирилган эритмаларда ионларга тўлиқ диссоциланади: NH 4 Cl → NH 4 + + Cl - Шунинг учун аммоний бошқа тузлар билан ҳам тўлиқ алмашиниш реакциясига киришади. Масалан: NH 4 Cl + AgNO 3 → AgCl↓ + NH 4 NO 3 Тенгламани ионли шаклида ёзсак у қуйидаги кўринишни олади: NH 4 + + Cl - + Ag + + NO 3 - → AgCl↓ + NH 4 + + NO 3 - Ag + + Cl - → AgCl↓ Аммоний тузлари қиздиришга чидамсиз, айримлари масалан: (аммоний карбонат) одатдаги шароитда ҳам парчаланади. NH 4 Cl → NH 3 + HCl (NH 4 ) 2 CO 3 → NH 3 + NH 4 HCO 3 NH 4 HCO 3 → NH 3 + CO 2 + H 2 O Сувдаги эритмаларида аммонийли тузлардан NH 4 OOCCH 3 , (NH 4 ) 2 CO 3 , (NH 4 ) 3 PO 4 , NH 4 NO 2 , NH 4 CNS, (NH 4 ) 2 S лар катион, ҳам анион бўйича гидролизланади. NH 4 Cl, NH 4 NO 3 , (NH 4 ) 2 SO 4 , NH 4 ClO 4 кабилар фақат катион бўйича гидролизланиб эритма муҳити кислотали бўлади: Қаттиқ ҳолдаги аммоний тузларини Қаттиқ ҳолдаги аммоний тузларини ҳосил қилган кислоталарнинг кучи ҳосил қилган кислоталарнинг кучи ортиб бориши билан уларнинг термик ортиб бориши билан уларнинг термик барқарорли ҳам ортиб боради. NHбарқарорли ҳам ортиб боради. NH 44 NONO 33 , , NHNH 44 F га нисбатан NHF га нисбатан NH 44 Cl унга нисбатан Cl унга нисбатан NHNH 44 J барқарор моддалардир.J барқарор моддалардир. Аммоний тузлари сўндирилган оҳак Аммоний тузлари сўндирилган оҳак эритмаси билан қуйидагича реакцияга эритмаси билан қуйидагича реакцияга киришади:киришади: 2 NH 4 Cl + Ca(OH) 2 → CaCl 2 + 2NH 4 OH Лекин аммоний гидрооксид беқарор Лекин аммоний гидрооксид беқарор модда бўлганлиги учун эритмада модда бўлганлиги учун эритмада концентрацияси ортиб бориши билан концентрацияси ортиб бориши билан парчалана бошлайди.парчалана бошлайди. NH 4 OH → NH 3 + H 2 O Шунинг учун аммоний тузига ишқор Шунинг учун аммоний тузига ишқор таъсир эттирилганда аммоний таъсир эттирилганда аммоний гидрооксид ҳосил бўлиши туфайли гидрооксид ҳосил бўлиши туфайли аммиакнинг ўткир ҳиди чиқади. аммиакнинг ўткир ҳиди чиқади. Бу аммоний тузларини билиб Бу аммоний тузларини билиб олишнинг энг осон усулидир. олишнинг энг осон усулидир. Лабораторияда аммиак олиш ҳам худди Лабораторияда аммиак олиш ҳам худди анашундай реакцияларга асосланади. анашундай реакцияларга асосланади. Агар юқоридаги охирги реакция Агар юқоридаги охирги реакция тенгламасини умумаштириб ёзсак, у тенгламасини умумаштириб ёзсак, у қуйидагича кўринишда бўлади.қуйидагича кўринишда бўлади. 2NH2NH 44 Cl + Ca(OH)Cl + Ca(OH) 22 → 2NH → 2NH 33 ↑ + 2H↑ + 2H 22 O + CaClO + CaCl 22 Бу реакцияда қиздириш натижасида Бу реакцияда қиздириш натижасида аммиакнинг ажралиши тезлашади. аммиакнинг ажралиши тезлашади. Кўпчилик аммоний тузлар, азотли ўғитлар, Кўпчилик аммоний тузлар, азотли ўғитлар, портловчи моддалар сифатида аммоний портловчи моддалар сифатида аммоний карбонат озиқ-овқат саноатида хамирни карбонат озиқ-овқат саноатида хамирни кўпчитишда, амоний хлорид газламаларга кўпчитишда, амоний хлорид газламаларга гул босишда, бўёқ ишлаб чиқаришда, гул босишда, бўёқ ишлаб чиқаришда, металларни кавшарлашда ва бошқаларда металларни кавшарлашда ва бошқаларда ишлатилади.ишлатилади. Мустаҳкамлаш учун саволлар:Мустаҳкамлаш учун саволлар: 1.1. Азот молекуласидаги атомларнинг Азот молекуласидаги атомларнинг боғланиш табиатини тушунтириб боғланиш табиатини тушунтириб беринг.беринг. 2.2. Ер қобиғида азот неча фоизни ташкил Ер қобиғида азот неча фоизни ташкил қилади?қилади? 3.3. Азот гуруҳчасидаги элементларни Азот гуруҳчасидаги элементларни хоссаларидаги ўхшашлик ва хоссаларидаги ўхшашлик ва фарқларни тушунтириб беринг. фарқларни тушунтириб беринг. Дарсни якунлаш.Дарсни якунлаш.  Баҳолаш ва изоҳлаш.Баҳолаш ва изоҳлаш.  Уйга вазифа бериш.Уйга вазифа бериш. Уйга вазифаУйга вазифа Мавзуни ўқиб Мавзуни ўқиб конспеклаштириш.конспеклаштириш.