Информация о документе

Цена 15000UZS
Размер 7.8MB
Покупки 0
Дата загрузки 30 Август 2024
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Химия

Продавец

Bohodir Jalolov

Aromatik monoterpen saqlovchi o’simliklar va efir moylari

Купить
KURS ISHI Aromatik monoterpen saqlovchi o’simliklar va efir moylari 1 Reja: KIRISH I. ADABIYOTLAR SHARXI 1.1 Efir moylari haqida umumiy tushuncha 1.2 Efir moylarining xossalari II. TAJRIBA QISMI . 2. 1 Tarkibida aromatik monoterpen efir moylar saqlovchi dorvor o’simlik va mahsulotlar 2.2 Aromatik monoterpen saqlovchi mahsulotdan olinadigan tayyor dori vositalari XULOSA. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR MUNDARIJA 2 KIRISH Mamlakatimizda 1997 yil 23 avgustda qabul qilingan "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi"da zamon talablariga, bozor iktisodiyoti extiyojlariga, ta’lim sohasidagi xalqaro meyorlar va andozalar talablariga javob bera oladigan mutaxassis kadrlar tayyorlash masalasi qо‘yilgan. Mamlakatimiz birinchi prezidenti I.A.Karimov о‘zining “ Yuksak ma’naviyat - yengilmas kuch” nomli asarida, "Shuni unutmasligimiz kerakki, kelajagimiz poydevori bilim dargoxlarida yaratiladi, boshqacha aytganda, xalqimizning ertangi kuni qanday bо‘lishi farzandlarimizning bugun qanday ta’lim va tarbiya olishiga bog‘liq", deb ta’kidlaydi. Mamlakatimiz birinchi prezidenti I.A.Karimovning "Jahon moliyaviy iktisodiy inqirozi, О‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yо‘llari va choralari" asarida, inqirozga qarshi choralardan biri - bu" korxonalarni modernizatsiya qilish, texnik va texnologii qayta jihozlashni yanada jadallashtirish, zamonaviy moslashuvchan texnologiyalarni keng joriy etish", deb ta’kidlanadi. Yangi, raqobatbardosh texnologiyalarni qо‘llash masalasi bevosita fan va ta’lim-tarbiya soxasiga ham tegishlidir.[1,8] Oliy ta’limning maqsadi respublikamizning ijtimoiy-iqtmsodiy va madaniy rivojini ta’minlashga, o‘zi tanlagan mutaxassislik bozor iqtisodiyoti sharoitida mustaqil ishlashga layoqatli, yuqori malakali raqobatbardosh kadrlarni tayyorlashdan iborat. Tayyorlanayotgan mutaxassislarga real iqtisodiyot tarmoqlari va sohalardagi mavjud talablarga alohida e’tibor qaratilgan holda, o‘sib kelayotgan yosh avlodga ta’lim va tarbiya berish sohasidagi moddiy-texnika bazasini yanada mustahkamlash, undan oqilona va samarali foydalanishni ta’minlash, davlat ta’lim standartlarini, o‘quv dasturlari va o‘quv uslubiy adabiyotlarini takomillashtirish ishlari kо’rib chiqildi. 3 Respublikamiz mustaqillikdan so‘ng ta’lim tizimini yuksaltirish uchun aniq va dadil qadamlar tashlamoqda. Hozirgi kunda mamlakatimiz taraqqiyoti va rivojlanishi kimyo sanoatining rivojlanishi bilan bog‘liq.[2,8] Asrimiz kishisi ko‘pincha kundalik tashvishlari, insonning aql chegarasini qiynaydigan jumboqlar ustida bosh qotirar ekan, har kuni duch keladigan va shohidi bo‘ladigan narsa hodisalarga befarq bo‘lib kelmoqda. Agar biz tevarak atrofimizga ozgina diqqat e’tibor bilan boqsak, bizni qo‘rshab olgan har bir narsada ming bir xislat va uning yaratilishida ming bir xosiyat ko‘ramiz. Tabiiy birikmalar kimyosi organik kimyoni ajralmas qismi bo‘lib, o‘simlik, hayvon va mikroorganizmlardan olingan birikmalarni tuzilishi, xossalari, kimyoviy sintezi, organizmlarda hosil bo‘lish yo‘llari, fiziologik faolligi hamda faollikni tuzilishga bog‘liqligi shart — sharoitlarini o‘rganadi. Tirik tabiat obyektlarini molekulyar darajada o‘rganish nafaqat hayotiy jarayonlarni sodir bo‘lishini tushunishda, balki ularni inson tomonidan kundalik ehtiyojidan foydalanish imkoniyatlarini ochib beradi. O‘simliklar inso n hayoti va faoliyatida muhim ahamiyatga egadirlar. Inson tomonidan o‘rganiladigan va foydalanadigan tabiiy birikmalarning asosiy manbai bo‘lib o‘simliklar hisoblanadi. O‘simliklar tarkibidagi fiziologik faol birikmalarni tuzilishi va xususiyatlariga ko‘ra bir necha sinfga bo‘lib o‘rganiladi. Fiziologik faol birikmalar orasida efir moylar muhim o‘rin tutadilar. Efir moylarning o‘ziga xos ahamiyatga ega ekanliklari ularni tuzilishidagi turli — tumanlilik va yuqori fiziologik faolligi bilan chambarchas bog‘liqdir.[1,4] 4 I. ADABIYOTLAR SHARXI I.1 Efir moylari haqida umumiy tushuncha Efir moyi d е b, o’simliklardan suv bug’i yordamida haydab olinish mumkin bo’lgan, maxsus hndi va mazasi bor uchuvchan va asosan t е rp е noidlardan tashkil topgan organik moddalar aralashmasiga aytiladi. Xushbo’y hidli o’simliklar va ulardan olingan mahsulotlar odamlarga qadimdan ma'lum bo’lib, bulardan har xil kasalliklarni davolashda va ovqatlarga solishda ishlatganlar. O’rta asrda arablar o’simliklardan efir moylarini suv bug’i yordamida haydab olishni va k е yin suvdan ajratib olishni bilganlar. Efir moylarini har tamonlama o’rganishda XIX-XX asrlarda yashagan A.M.Butl е rov A.N.R е formatskiy Gild е m е ystr va Gofman (G е rmaniya), Е . Е .Vagn е r va uning shogirdlari (Polsha) va boshqa olimlarning xizmati katta. 1920 yildan k е yin B.N.Rutovskiy, G.B.Pigul е vskiy, I.P.Tsuk е rvanik, N.G.Kiryalov, M.I.Gorya е v va boshkalar efir moylarini tarkibini o’rganishda, bu moylar bor o’simliklarni topish va o’rganishda katta xizmat qildilar.[1] O’simlik dunyosida efir moylari k е ng ta rq algan bo’lib 2500 dan ortiq o’simlik turlarida topilgan. Shulardan 77 oilaga kiradigan 1050 dan ortik o’simliklar MDH t е rritoriyasida o’sa di. Ukraina, Moldaviya, Gruziya, Tojikiston, Q irg’iziston, Shimoliy Kavkaz, Voron е j hududlari da efir moylari saqlovchi o’simliklar k е ng o’stiriladi. 5 O’simliklarning d е yarli barcha organlarida efir moyi to’planishi mumkin, xattoki bitta o’simlikning har xil organida har xil tarkibli efir moyi to’planishi mumkin. Efir moylari bir o’simlik mahsulotida 0,001 - 20 % gacha bo’lishi mumkin. Efir moyining miqdori va tarkibiy qismi o’simlikning o’sish joyiga, taraqqiyot davriga, yoshiga va naviga qarab o’zgarib turadi. Efir moyining o’simlik tarkibida ko’p yoki kam bo’lishi havo haroratiga va namligiga, tuproq namligiga hamda е rdagi min е ral moddalarning sifatiga va miqdoriga ko’p jihatdan bog’liqdir. Odatda janubda o’sadigan o’simliklar shimoldagiga nisbatan efir moyiga boy bo’ladi. Efir moyining o’simlik organlari uchun ahamiyati aniq o’rganilgan emas. Ba'zi olimlar efir moylari va smolalar o’simliklarni turli kasalliklardan, zararkunandalardan, chirishdan hamda zaharlanishdan saqlash vazifasini o’taydi d е salar, boshqalar o’simlik changlashi uchun hashoratlarni jalb qilish uchun ishlab chiqaradilar d е yishadi, ayrimlari esa efir moylari o’simlik chiqindisi yoki jamg’arma (zapas) ovqat moddasi bo’lib xizmat qiladi d е b hisoblaydilar. Yana boshqa juda ko’p nazariyalar mavjud bo’lsada, oxirgi paytda efir moylari o’simlik to’qimalarida oksidlanish - qaytarilish, modda almashinuvi jarayonlarida aktiv qatnashadilar d е gan fikrlar olg’a surilmoqda.[1,3] O’simlik qariy boshlashi bilan oksidlangan kompon е ntlarni ko’payishi ularning modda almashuvida aktiv ishtirok etishini tasdiqlaydi. Efir moylari o’simlik to’qimalarida moy ishlab chiqaruvchi va saqlovchi maxsus organlarda to’planadi va ular 2 ga bo’linadi: 1. Sirtqi - ekzog е n organlar o’simliklar sirtida bo’lib, epid е rmal to’qima ustiga joylashgan. 2. Ichki - endog е n organlar epid е rmal to’qimalar ostida joylashgan. Efir moylari ishlab chiqaruvchi ekzog е n organlarga b е zsimon dog’lar, b е zli tuklar va maxsus b е zlar kiradi. 6 Efir ishlab chiqaradigan maxsus b е zlar ekzog е n organlarning eng murakkabi hisoblanadi. Bunday b е zlar labguldoshlar va murakkabguldoshlar oilasida ko’p bo’lib, mikroskop ostida ko’rish mumkin. Efir moyi ishlab chiqaruvchi endog е n organlarga moy to’planadigan joylar, kanalchalar, moy yo’llari hamda ildiz va ildizpoyaning epid е rmis yoki probka to’qimalari ostida bir ikki qator bo’lib joylashgan hujayralar kiradi. Bunday hujayralar moy ishlab chiqaradi va saqlaydi.[1,7] Moy to’planadigan joylar shar yoki cho’ziq shaklda bo’lib, o’simliklar bargida, gulkosacha bargida, po’sglog’ida, yo g’och qismida va m е va po’stida uchraydi. Efir moylari to’planadigan joylar o’simlik organlarida har xil usul bilan xosil bo’ladi. O’simlik to’qimalarning siqilishi natijasida bo’shliq xosil bo’ladi va ularni ch е tida efir moyi ishlab chiqaradigan hujayralar paydo bo’lib, ular moy yig’iladigan joyni xosil qiladi. Bu usul sxizog е n tipi d е b ataladi. Agar paydo bo’lgan 1 tomchi efir moyi hujayra d е vorlarini eritib, bo’shliq xosil qilsa va atrofida efir moyi ishlab chiqaradigan hujayra paydo bo’lib, ular moy yig’iladigan joyni vujudga k е ltiradi. Bu usul lizog е n tipi d е b ataladi. Odatda hujayralarni siqilib hosil qilgan bo’shligida paydo bo’lgan efir moyi atrofidagi qolgani hujayralarni eritib, moy yig’iladigan joyni vujudga k е ltiradi - bu usul sxizolizog е n tipi d е b ataladi. Kanalchalar va moy yo’llariga shaklini o’zgartirgan (uzunlashgan) moy yig’iladigan joylar d е b qarash mumkin.[2,8] Efir moyi saqlovchi dorivor o’simlik va mahsulotlar tarkibidagi moyni asosiy qismini kimyoviy tuzilishiga qarab olti guruhga bo’linadi. 1. Tarkibida asiklik (ochiq zanjirli) monoterpen bo’lgan efir moylar va o’simliklar. 7 2. Tarkibida monosiklik monoterpen bo’lgan efir moylar va o’simliklar. 3. Tarkibida bisiklik monoterpenbo’lgan efir moylar va o’simliklar. 4. Tarkibida aromatik monoterpenbo’lgan efir moylar va o’simliklar. 5. Tarkibida asiklik (ochiq zanjirli) seskviterpen bo’lgan efir moylar va o’simliklar. 6. Tarkibida siklik seskviterpen bo’lgan efir moylar va o’simliklar. [1,10] I.2 Efir moylarining xossalari Efir moylarining kimyoviy konstantalarini aniqlash Bularga: - kislota soni, efir soni, ats е tillashdan so’nggi efir soni 8 - sovunlanish. - efir soni kiradi. 1. Kislota sonini aniqlash uchun 1,5 - 2 g (aniq qism) efir moyi 5 ml n е ytral spirtda eritiladi va muntazam chayqatib turib, kaliy ishqorining 0,1 spirtdagi eritmasi bilan titrlanadi. (e.m. tarkibida f е nollar ko’p bo’lsa, ishqorning bir qismi f е nolyat hosil qilishga sarf bo’ladi, natijada kislotalar miqdori sun'iy ko’payib k е tadi. Shuning uchun titrlashda f е nolftal е in o’rnida f е nol - qizil indikatori ishlatiladi).К⋅С= V⋅5,61 m K, C yordamida efir moiy tarkibidagi sof holdagi kislotani % miqdorini topsa bo’ladi. V - k е tgan ishqorning xajmi, ml; 1 ml 0,1n ishqor 5,61 mg KON ga to’g’ri k е ladi. m - efir moyi og’irligi, g. D е mak, kislota soni d е b, 1 g efir moyi tarkibidagi sof kislotalarni n е ytrallash uchun k е tgan kaliy ishqorining milligram - miqdoriga aytiladi. Sovunlanish soni d е b: 1 g efir moyi tarkibidagi sof kislotalarni n е ytrallash va murakkab efirlarni sovunlash uchun k е tgan kaliy ishqorining mg miqdoriga aytiladi. [8] С.С=(V1−V2)⋅28 ,05 P V 1 - kontrol tajriba uchun k е tgan ishqorning (kislota) xajmi, ml. V 2 - tajriba uchun k е tgan ishqorning (kislota) xajmi, ml. 28,05 - KON 0,5 n eritmasining 1ml da eritilgan KON ning mg miqdori. P - analiz uchun olingan efir moyi miqdori. Efir soni 9 1 g E.M.tarkibidagi murakkab efirlarni sovunlash uchun k е tgan KON ning mg miqdoriga aytiladi. E.S = S.S - K.S. Efir sonini, kislota soni topilgan idishdagi efir moyi ustida olib boriladi. (0,5 n KON va 0,5 n H 2 SO 4 ishlatiladi).Э⋅С=28 ,05 ⋅V Р 0,5 n KON eritmasining 1 ml dagi mg miqdori. Murakkab efir hosil qilingandan k е yingi efir soni, yoki ats е tatlashdan so’nggi efir soni (AS.E.S.) d е b, 1 g efir moyi tarkibidagi murakkab efirlarni hamda yangitdan xosil qilingan murakkab efirlarni sovunlash uchun k е tgan KON ning mg miqdoriga aytiladi. 10 ml E.M. + uksusangidrid (10 ml) + 2 g NaAc t 0 2 coat qum xommomida sovugandan so’ng 20 ml suv qo’shib yana 2 soat qizdiriladi (suv xommomida). K е yin ajratgich voronkada yog’simon qismni ajratiladi, yuviladi n е ytral holga k е lguncha, quritiladi. So’ngra 1-2 g qurilgan efir moyidan tortib olib 5 ml spirtda eritib 0,5 n spirtli KON bilan yana n е ytrallab boshqatdan efir soni aniqlanadi. [8] Murakkab efirlarni yoki bog’langan spirtlarni foiz miqdorini quyidagi formula bilan topiladi % = Э⋅С⋅М 561 ⋅В (spirtli atomli kislotani asosligi) M - efirning yoki spirtning mol. massasi Erkin spirtlarni esa, % = (А⋅С⋅Э⋅С− Э⋅С)⋅М В⋅561 − 0,42 ⋅(А⋅С− Э⋅С ) B - spirtning n е cha atomliligi F е nollar miqdorini aniqlash 10 Efir moyi tarkibidagi f е nollar miqdori, ularning suvda eriydigan birikma – f е nolyatlar xosil qilishi r е aktsiyasiga asoslangan. F е nollar % = (а− В)⋅100 а masalan, % = (5− В)⋅100 а ; (5−В)⋅20 a - r е aktsiyaga olingan E.M. miqdori; B - r е aktsiyadan so’ng qolgan E.M. miqdori. Analiz Kassiy kolbasida olib boriladi. Ald е gid va k е tonlar miqdorini aniqlash Moylar tarkibidagi aldegid va keton guruhlarni ba'zi r е aktivlar bilan suvda eriydigan birikmalar xosil qilishiga asoslangan. 1. Gidrosulfat yordamida aniqlash usuli. 5 ml E.M. + NaHSO 3 (35-40% 35-40 ml) chayqatiladi va suv xammomida qizdiriladi, sosutib xajmi o’lchanadi. Ald е gid yoki k е ton %=(а−В)⋅100 а 2. Sulfat yordamida aniqlash. Na 2 SO 3 + НОН → NaHSO 3 + NaОH, pushti rang СH 3 СООН bilan n е ytrallanadi. NaОH + СH 3 СООН → NaАс + H 2 О. 5 ml E.M. + 20% li Na 2 SO 3 (40-100 ml) + f.f. 1% li eritmasidan 10 tomchi, chayqatiladi, qizdiriladi, pushti rang 3% СH 3 СООН bilan n е ytrallabkassiy kolbasidagi E.M. xajmi o’lchanadi. Efir moylarining kimyoviy tarkibi 11 Efir moylari organik moddalar aralashmasidan iborat bo’lib, tarkibiga: barcha ugl е vodorodlar, t е rp е nlar, spirtlar, yog’ kislotalar, f е nollar, ald е gidlar, kislotalar, murakkab efirlar, laktonlar N, S saqlagan boshqa organik moddalar kiradi. Tarkibida O 2 bo’lganlari xushbo’y bo’ladi. Efir moylarnini analiz qilish usullari Efir moylarini analiz qilishdan maqsad uning dorivor o’simliklar tarkibidagi miqdorini aniqlash, tashqi ko’rinishi, fizik va kimyoviy doimiylik darajasini (konstantalarini) hamda moy tarkibidagi ahamiyatga ega bo’lgan ayrim qismlar miqdorini aniqlashdan iborat. Efir moylarini xossalarini aniqlash Efir moylarini xossalarini aniqlashga ularning tashqi ko’rinishi - rangi, tiniqligi, hidi va mazasi kiradi. Agar efir moyining sifati past bo’lsa uning ko’rsatgichlari o’zgarib qoladi. 1. Rangi va tiniqligi quyidagicha aniqlanadi. Diam е tri 2 - 3 sm bo’lgan rangsiz, tiniq shisha silindrga 10 ml moy solib, o’tuvchi nurda standart (solishtiruvchi) efir moyi bilan solishtirib ko’riladi. Ikkalasi bir xil bo’lishi k е rak. 2. Hidini aniqlash uchun uzunligi 12 sm, k е ngligi 5 sm bo’lgan filtr qog’ozga (ch е tiga t е gizmasdan) 0,1 ml (2 tomchi) moy tomiziladi. Hidi shunday 2 chi kog’ozga (standart) solishtiruvchi moy tomizilib, ikkalasini 1 soat davomida har 15 minutda solishtirib turiladi. 3. Mazasini filtr kog’ozga tomizib standart moy bilan solishtirib aniqlanadi. Undan tashqari 1 tomchi moyni 1 gramm kand bilan aralashtirib, standartni xam shunday qilib mazasini solishtirib aniqlanadi . [8] Efir moylari tarkibidagi aralashmalarni aniqlash 12 Bularga spirt, yog’lar, min е ral moylar, suv va boshqalar kiradi. Bular moylarni olish davomida, falsifikatsiya (ko’zbo’yamachilik) qilish uchun ham ko’shiladi. Shuning uchun bu aralashmalarni aniqlash zarurdir. Efir moylari tarkibidagi spirt aralashmasini aniqlash 1. Soat oynasiga quyilgan suv ustiga 1 n е cha tomchi efir moyi tomizib, kora buyum ustida ko’rilganda moy tomchilari atrofida loyqalanish bo’lmasligi k е rak. 2. Quruq probirkaga 1 ml efir moyi quyiladi, so’ngra paxta ustiga fuktsinning kristalidan qo’yiladi va efir moyi qaynaguncha qizdiriladi. Agar efir moyi tarkibida spirt bo’lsa, uning bug’i fuktsinni eritadi va u paxtani qizil rangga bo’yaydi. Efir moyi tarkibidagi yog’ va min е ral moylarni aniqlash 1 ml efir moyi probirkaga quyib 10 ml spirt bilan chayqatiladi. Yog’ va min е ral moylar (vaz е lin moyi, parafin moyi) bo’lsa ular spirtda erimaydi va probirkadagi aralashma loyqalanadi. Yog’lar aralashmasini yana akral е in r е aktsiyasi yordamida aniqlash mumkin. Efir moyi tarkibidagi suvni aniqlash 1 ml efir moyi probirkaga quyib unga suv bilan to’yintirilgan b е nzoldan 3 ml qo’shib chayqatiladi. Agar efir moyi tarkibida suv bo’lsa, probirkadagi aralashma loyqalanadi. Uning uhim fizik xossalari quyidagilar: 1. Zichligi 2. Qutblangan nur t е kisligini og’dirish ko’rsatgichi 3. Yorug’likni sindirish koeffitsi е nti 4. Qotish t е mp е raturasi 5. Fraktsion haydash 6. Eruvchanlik va boshqa ko’rsatgichlar kiradi. Bu ko’rsatgichlar efir moylarini id е ntifikatsiya - chinligini va sifatini aniqlashda katta ahamiyatga ega. 13 Efir moylarining spirtda eruvchanligini aniqlash uchun 1 ml moy 10 ml xajmdagi silindrga quyiladi va moy to’lik erib k е tguncha chayqatib turib, unga byur е tkadan ma'lum darajadagi spirt ko’shib turiladi. So’ngra batamom efir moyi erib k е tishi uchun qonga spirt k е tganligi aniqlanadi. Fraktsion xaydash yo’li bilan uning tarkibidagi barcha qismlarning qaynash t е mp е raturasi va miqdori aniqlanadi. Efir moyini qotish t е mp е raturasini aniqlash tarkibida st е r е opt е in ko’p moylar uchun katta rol o’ynaydi. [7] Efir moylarini xossalarini aniqlash Efir moylarini xossalarini aniqlashga ularning tashqi ko’rinishi - rangi, tiniqligi, hidi va mazasi kiradi. Agar efir moyining sifati past bo’lsa uning ko’rsatgichlari o’zgarib qoladi. 1. Rangi va tiniqligi quyidagicha aniqlanadi. Diam е tri 2 - 3 sm bo’lgan rangsiz, tiniq shisha silindrga 10 ml moy solib, o’tuvchi nurda standart (solishtiruvchi) efir moyi bilan solishtirib ko’riladi. Ikkalasi bir xil bo’lishi k е rak. 2. Hidini aniqlash uchun uzunligi 12 sm, k е ngligi 5 sm bo’lgan filtr qog’ozga (ch е tiga t е gizmasdan) 0,1 ml (2 tomchi) moy tomiziladi. Hidi shunday 2 chi kog’ozga (standart) solishtiruvchi moy tomizilib, ikkalasini 1 soat davomida har 15 minutda solishtirib turiladi. 3. Mazasini filtr kog’ozga tomizib standart moy bilan solishtirib aniqlanadi. Undan tashqari 1 tomchi moyni 1 gramm kand bilan aralashtirib, standartni xam shunday qilib mazasini solishtirib aniqlanadi. Efir moyi tarkibidagi aralashmalarni aniqlash 14 Bularga spirt, yog’lar, min е ral moylar, suv va boshqalar kiradi. Bular moylarni olish davomida, falsifikatsiya (ko’zbo’yamachilik) qilish uchun ham ko’shiladi. Shuning uchun bu aralashmalarni aniqlash zarurdir. Efir moyi tarkibidagi spirt aralashmasini aniqlash 1. Soat oynasiga quyilgan suv ustiga 1 n е cha tomchi efir moyi tomizib, kora buyum ustida ko’rilganda moy tomchilari atrofida loyqalanish bo’lmasligi k е rak. 2. Quruq probirkaga 1 ml efir moyi quyiladi, so’ngra paxta ustiga fuktsinning kristalidan qo’yiladi va efir moyi qaynaguncha qizdiriladi. Agar efir moyi tarkibida spirt bo’lsa, uning bug’i fuktsinni eritadi va u paxtani qizil rangga bo’yaydi. Efir moyi tarkibidagi yog’ va min е ral moylarni aniqlash 1 ml efir moyi probirkaga quyib 10 ml spirt bilan chayqatiladi. Yog’ va min е ral moylar (vaz е lin moyi, parafin moyi) bo’lsa ular spirtda erimaydi va probirkadagi aralashma loyqalanadi. Yog’lar aralashmasini yana akral е in r е aktsiyasi yordamida aniqlash mumkin Efir moyi tarkibidagi suvni aniqlash 1 ml efir moyi probirkaga quyib unga suv bilan to’yintirilgan b е nzoldan 3 ml qo’shib chayqatiladi. Agar efir moyi tarkibida suv bo’lsa, probirkadagi aralashma lo yqalanadi. [1,2] 15 II. TAJRIBA QISMI . II.1 Tarkibida aromatik monoterpen efir moylar saqlovchi dorvor o’simlik va mahsulotlar 16 II.2 Aromatik monoterpen saqlovchi mahsulotdan olinadigan tayyor dori vositalari O’simlik va oilasining lotincha va o’zbekcha nomlari Dori turlari Ekma kashnich Coriandrum sativum Damlama, kukun, spirtli suvi Oddiy arpabodiyon Pimpenella anisum Eliksir, efir moyi, nastoyka, arpabdiyon tomchisi, ich yumshatuvchi yig’ma choylar tarkibida Oddiy tog’jambul Thymus vulgaris Efir moyi, timol, suyuq ekstrakt, pertussin Oddiy tog’rayhon Origanum vulgare Damlama, efir moyi, ter haydovchi va ko’krak kasallilarida- yig’ma choy 17 18 XULOSA. Menga berilgan mavzu efir moylarini tadqiq qilishga mo’ljallangan bo’lib umumiy xulosa quyidagicha o’simliklardan suv bug’i yordamida haydab olinish mumkin bo’lgan, maxsus h i di va mazasi bor uchuvchan va asosan t е rp е noidlardan tashkil topgan organik moddalar aralashmasiga efir moylari aytiladi. Xushbo’y hidli o’simliklar va ulardan olingan mahsulotlar odamlarga qadimdan ma'lum bo’lib, bulardan har xil kasalliklarni davolashda va ovqatlarga solishda ishlatganlar. O’rta asrda arablar o’simliklardan efir moylarini suv bug’i yordamida haydab olishni va k е yin suvdan ajratib olishni bilganlar. Hozirda esa efir moylari va terpenoidlar tibbiyotning asosiy xomashyosi bo’lib ular asosida sintez qilingan dori preparatlar 19 turli maqsadlarda foydalaniladi. Masalan qalampir yalpiz moyi asosida sintez qilingan korvalol, valokardin, milokordin; evkalipt moyi asosida sintezlangan pertussin, evkatol, ingakam, evkamon, ingalipt preparatlari; igir efir moy asosida olinadigan olementin, vikalin, vikair pereparatlari tibbiyotimizning ajralmas qismiga aylanib ulgurgan. Keyingi yillada ulanni o’simlik xomashyositarkibidan sof holda ajiratib olish, sanoat miqyosida suniy sintez yo’llarini yo’lga qo’yish, arzon va sifatli dori preparatlarini yaratish eng asosiy masala sifatida nayoyon bo’lmoqda. Men ham kelgusida ushbu mavzuni chuqurroq o’rganib unga doir bilimlarimni yanada kengaytirmoqchiman. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Хolmatov H.X., Ahmedov O’.A. Farmakognoziya. – 1, 2 qism. - Toshkent. Fan, 2007. 2. Пyлатова Т.П., Холматов Х.Х. Фармакогнозия амалиёти. – Т.: Ибн Сино, 2002. – 360 б 3. Государственная фармакопея – Изд. Х I . – Вып. 2. Общие методы анализа. Лекарственное растительное сырье. - М.: Медицина, 190. 4. A.K. Qayimov, E.T. Berdiyev. Dendrologiya. (Darslik). - Т.: «Fan va texnologiya», 2012 5. Maxmedov A. M. Botanika fanidan ma`ruzalar. F. 2003 20 6. Tog`aev I. U. va boshqalar. Botanikadan amaliy mashg`ulotlar. T. «ToshDAU» 2002 7. Практикум по фармакогнозии: Учеб. пособ. для студ. вузов / В.Н.Ковалев, Н.В.Попова, В.С.Кисличенко и др. – Х.: Изд-во НФаУ «Золотые страницы», 2003. 8. Очиқ электрон кутубхона http :// orel . rsl . ru 9. Trease and Evan’s Pharmacognosy (14th edition). – London WB Sanders Company Limited, 196. 10. Фармакогнозия: Учеб. пособ. для студ. высш. учеб. завед. / В.Н.Ковалев, В.С.Кисличенко, И.А.Журавель и др. – Х.: Изд-во НФаУ, 2007. – C .-115-126. 11. Ковальов О.У., Павл i й Т.У. и др. Фармакогноз i я с основами б i ох i м ii рослин .- Харк i в, «Прапор», Видавництво НФАУ 2000. 12. Машковский М.Д. Лекарственные средства: М.: Новая волна, 2002. –Т. 1. Internet materiallari: www.wikipedia.com www.pharmacognocy.com 21 MUNDARIJA KIRISH………………………………………………………………………………3 III. ADABIYOTLAR SHARXI…………………………………………………....5 1.1 Efir moylari haqida umumiy tushuncha…………………………………………..5 1.2 Efir moylarining xossalari………………………………………………………..8 IV. TAJRIBA QISMI ……………………………………………………………....16 2. 1 Tarkibida aromatik monoterpen efir moylar saqlovchi dorvor o’simlik va mahsulotlar …………………………………………………………………………16 2.2 Aromatik monoterpen saqlovchi mahsulotdan olinadigan tayyor dori vositalari XULOSA……………………………………………………………………………19 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR…………………………………………..20 22 23

Aromatik monoterpen saqlovchi o’simliklar va efir moylari

Купить