Astronomiya fanining rivojlanish tarixi - Астрономия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Май 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Астрономия

Astronomiya fanining rivojlanish tarixi

Купить

A STRONOMIYA FANINING RIVOJLANISH TARIXI

Astronomiya nima? Astronomiya olamning tuzilishini, fizik tabiatini, samoviy jismlarning kelib chiqishi va evolyutsiyasini va ular hosil qiladigan tizimlarni o'rganadi. Astronomiya, shuningdek , atrofimizdagi koinotning asosiy xususiyatlarini o'rganadi. Fan sifatida astronomiya birinchi navbatda kuzatishlarga asoslanadi. Fiziklardan farqli o'laroq, astronomlar tajriba o'tkazish imkoniyatidan mahrum. Osmon jismlari haqidagi deyarli barcha ma'lumotlar bizga elektromagnit nurlanish orqali yetkaziladi. Faqat so'nggi 40 yil ichida individual olamlar to'g'ridan-to'g'ri o'rganildi: sayyoralar atmosferasini tekshirish, Oy va Mars tuprog'ini o'rganish. Kuzatiladigan koinotning miqyosi juda katta va bu erda masofalarni o'lchashning odatiy birli

Astronomik birlik quyosh tizimini o'rganishda qo'llaniladi. Bu Yer orbitasining yarim katta o'qining o'lchami: 1 AU = 149 million km. Yulduzli astronomiya va kosmologiyada kattaroq uzunlik birliklari - yorug'lik yili va parsek , shuningdek , ularning hosilalari zarur. Yorug'lik yili - bu yorug'lik nurining vakuumda bir Yer yilida bosib o'tgan masofasi. Parsek tarixiy jihatdan yulduzlargacha bo'lgan masofani parallaks bilan o'lchash bilan bog'liq va 3,263 yorug'lik yili = 206,265 AU ni tashkil qiladi. e. Astronomiya boshqa fanlar, birinchi navbatda, fizika va matematika bilan chambarchas bog'liq bo'lib, unda usullari keng qo'llaniladi. Ammo astronomiya ko'plab fizik nazariyalar sinovdan o'tkaziladigan ajralmas sinov maydonc

Astronomiya tabiatning asosiy qonunlari va dunyomiz evolyutsiyasini o'rganadi. Shuning uchun uning falsafiy ahamiyati ayniqsa katta. Aslida u odamlarning dunyoqarashini belgilaydi. Ilmlarning eng qadimgisi. Bizning eramizdan bir necha ming yil oldin yer egalari yirik daryolar (Nil, Dajla va Furot, Hind va Gang, Yantszi va Xuan Xe) vodiylarida joylashdilar. Quyosh va Oy ruhoniylari tomonidan tuzilgan kalendar ularning hayotida muhim rol o'ynay boshladi. Ruhoniylar bir vaqtning o'zida ibodatxonalar bo'lgan qadimgi rasadxonalarda yoritgichlarni kuzatishgan. Ular arxeoastronomiya tomonidan o'rganiladi. Arxeologlar shunga o'xshash bir nechta rasadxonalarni topdilar.

Ulardan eng oddiylari - megalitlar - ifodalangan bitta (menhirs) yoki bir nechta (dolmenlar, kromlek) toshlar, qat'iy joylashgan bir-biriga nisbatan tartib. Megalitlar nishonlandi yoritgichlarning ma'lum bir vaqtda ko'tarilish va o'rnatish joyi yilning. Antik davrning eng mashhur binolaridan biri Stounhenj, Angliyaning janubida joylashgan. Uning asosiy vazifasi quyosh va oyni kuzatish, qish va yoz kunlarini belgilash, oy va quyosh tutilishini bashorat qilish.

Qadimgi sivilizatsiyalar astronomiyasi Miloddan avvalgi taxminan 4 ming yil. Nil vodiysida er yuzidagi eng qadimgi tsivilizatsiyalardan biri bo'lgan Misr paydo bo'lgan. Ming yil o'tgach, ikki qirollik (Yuqori va Quyi Misr) birlashgandan so'ng, bu erda qudratli davlat tashkil topdi. Qadimgi podshohlik deb atalgan o‘sha davrga kelib misrliklar kulol charxpalagini bilishgan, mis eritishni bilishgan va yozuvni ixtiro qilishgan. Aynan shu davrda piramidalar qurilgan. Ayni paytda, ehtimol, Misr taqvimlari paydo bo'lgan: oy-yulduzli - diniy va sxematik - fuqarolik. Misr sivilizatsiyasining astronomiyasi aynan Nil daryosidan boshlangan. Misrlik ruhoniy- astronomlar suvning ko'tarilishi boshlanishidan biroz oldin ikkita voqea sodir bo'lganini payqashdi: yozgi kunning to

Bir oyning tartibsiz qo'shilishi bilan bunday "kuzatish" taqvimi qat'iy hisob va tartib mavjud bo'lgan davlat uchun mos emas edi. Shuning uchun ma'muriy va fuqarolik ehtiyojlari uchun sxematik kalendar deb ataladigan narsa joriy etildi. Unda yil oxirida qo'shimcha 5 kun qo'shilishi bilan yil 30 kunlik 12 oyga bo'lingan, ya'ni. 365 kunni o'z ichiga oladi. Misrliklar haqiqiy yil joriy yilga nisbatan chorak kunga ko'proq ekanligini bilishgan va uni fasllar bilan uyg'unlashtirish uchun har to'rtinchi, kabisa yiliga besh emas, qo'shimcha olti kun qo'shish kifoya edi. Lekin bu amalga oshmadi. 40 yil davomida, ya'ni. bir avlodning hayoti, taqvim 10 kun oldinga ketdi, unchalik sezilarli miqdor emas va iqtisodiyotni boshqargan ula

Qadimgi Misrda ko'plab xudolar bilan murakkab mifologiya mavjud edi. Misrliklarning astronomik tushunchalari u bilan chambarchas bog'liq edi. Ularning e'tiqodiga ko'ra, dunyoning o'rtasida xudolarning avlodlaridan biri, odamlarning boquvchisi va himoyachisi Geb bo'lgan. U Yerni timsol qildi. Gebning xotini va singlisi Nut Jannatning o'zi edi. U Yulduzlarning Buyuk onasi va xudolarning tug'ilishi deb nomlangan. Har kuni ertalab u yorug'lik nurlarini yutib yuboradi va har oqshom ularni yana tug'adi, deb ishonishgan. Uning bu odati tufayli Nut va Geb bir marta janjallashib qolishdi. Keyin ularning otasi Shu, Havo, Osmonni Yerdan yuqoriga ko'tarib, turmush o'rtoqlarni ajratdi. Nut Ra (Quyosh) va yulduzlarning onasi edi va ular ustidan hukmronlik

Dunyoning geosentrik tizimi Miloddan avvalgi II asrda. Yunon olimi Ptolemey o'zining "dunyo tizimini" ilgari surdi. U sayyoralar harakatining zohiriy murakkabligini hisobga olib, olam tuzilishini tushuntirishga harakat qildi. Yer sharsimon ekanligini hisobga olsak , uning o'lchamlari sayyoralar va yulduzlargacha bo'lgan masofalarga nisbatan ahamiyatsiz. Biroq, Ptolemey, Aristotelga ergashib, Yer koinotning sobit markazi ekanligini ta'kidladi, uning dunyo tizimi geosentrik deb nomlandi. Ular Ptolemeyga ko'ra Yer atrofida harakat qilishadi (Yerdan masofa bo'yicha) Oy, simob, Venera, Quyosh, Mars, Yupiter, Saturn, yulduzlar. Lekin harakat bo'lsa oy, quyosh, yulduzlar dumaloq, keyin sayyoralar harakati ancha qiyinroq.

Sayyoralarning har biri, Ptolemeyning fikriga ko'ra, Yer atrofida emas, balki ma'lum bir nuqta atrofida harakat qiladi. Bu nuqta, o'z navbatida, aylana bo'ylab harakatlanadi, uning markazida Yer joylashgan. Sayyora tomonidan harakatlanuvchi nuqta atrofida tasvirlangan aylana Ptolemey epitsikl, nuqta Yer atrofida harakatlanadigan doira esa deferent deb ataladi. Bu soxta tizim qariyb 1500 yil davomida tan olingan. Bu xristian dini tomonidan ham tan olingan. Xristianlik dunyoqarashini Xudo tomonidan 6 kun ichida yaratilishi haqidagi Injil afsonasiga asoslanadi. Bu rivoyatga ko‘ra, Yer olamning “kontsentratsiyasi” bo‘lib, samoviy jismlar Yerni yoritish va falakni bezash maqsadida yaratilgan. Ushbu qarashlardan har qanday og'ish nasroniylik tomonidan shafqatsizlarcha ta&#39

Dunyoning geliotsentrik tizimi Buyuk polshalik astronom Nikolay Kopernik (1473-1543) vafot etgan yili nashr etilgan “Osmon sferalarining aylanishlari to‘g‘risida”gi kitobida o‘zining dunyo tizimini bayon qilgan. Bu kitobda u koinot ko'p asrlar davomida din da'vo qilgan tarzda tartibga solinmaganligini isbotladi. Ptolemeydan ancha oldin yunon olimi Aristarx Yerning Quyosh atrofida harakatlanishini ta'kidlagan. Keyinchalik , o'rta asrlarda ilg'or olimlar Aristarxning dunyo tuzilishi haqidagi nuqtai nazarini baham ko'rdilar va Ptolemeyning yolg'on ta'limotlarini rad etishdi. Kopernikdan sal oldin, buyuk italyan olimlari Nikolay Kuzalik va Leonardo da Vinchi Yer harakatlanishini, u umuman koinotning markazida emasligini va unda alohida o'rin tutmasligini ta

Matematik hisob-kitoblar natijasida u Yer sayyoralardan faqat bittasi ekanligini va barcha sayyoralar Quyosh atrofida aylanishini ko'rsatdi. "Samoviy sferalarning aylanishi to'g'risida" kitobida nimani o'z ichiga oladi va nima uchun u o'zining barcha kamchiliklari bilan 14 asr davomida qudratli cherkov homiyligida saqlangan Ptolemey tizimiga shunday qattiq zarba berdi? ? Ushbu kitobda Nikolay Kopernik Yer va boshqa sayyoralar Quyoshning sun'iy yo'ldoshlari ekanligini ta'kidladi. U aynan Yerning Quyosh atrofida harakati va uning o z o qi atrofida kunlik aylanishi ekanligini ko rsatdi, bu esa ʻ ʻ ʻ Quyoshning zohiriy harakati, sayyoralar harakatidagi g alati chigallik va falakning ko rinib ʻ ʻ turgan aylanishini tushuntiradi. Kopernik juda sodda tarzd

Osmon mexanikasining klassiklari Nyuton vafotidan keyingi asr (1727) osmon mexanikasi - tortishish nazariyasiga asoslangan fanning jadal rivojlanishi davriga aylandi. Va shunday bo'ldiki, bu fanning rivojlanishiga asosiy hissa beshta ajoyib olim tomonidan qo'shildi. Ulardan biri Shveytsariyadan, garchi u umrining ko'p qismini Rossiya va Germaniyada ishlagan bo'lsa-da. Bu Leonardo Eyler. Qolgan to'rttasi frantsuzlar (Klero, D'Alember, Lagrange va Laplas). 1743 yilda d'Alember o'zining "Dinamikaga oid risola" ni nashr etdi, unda moddiy jismlar va ularning tizimlarining harakatini tavsiflovchi differensial tenglamalarni tuzishning umumiy qoidalari shakllantirildi. 1747 yilda u Fanlar akademiyasiga sayyoralarning o'zaro tortishish ta'sirida Quyo

Keyin mashhur matematik Per Lui Maupertuis (1698-1759), Aleksisning homiysi uni Bazelga, Iogan Bernulliga olib borishga qaror qildi. Uch yil davomida Kler o'z bilimini oshirib, taniqli olimning ma'ruzalarini tingladi. Parijga qaytib kelgach, 20 yoshga to'lib, u Akademiyaning ad'yunktligiga (akademiklarning kichik darajasi) saylandi. Parijda Clairaut va Mopertuis Yerning shakli haqidagi munozaraga tushib qolishdi: u qutblarda siqilganmi yoki cho'zilganmi? Maupertuis meridian yoyini o'lchash uchun Laplandiyaga ekspeditsiya tayyorlay boshladi. Unda Clairaut ham ishtirok etdi. Laplandiyadan qaytib, Kler Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi unvonini oldi. Uning hayoti endi xavfsiz edi va u uni ilmiy ishlarga bag'ishlashga muvaffaq bo'ldi. Jozef Lui Lagranj (

"Troyanlar" - 20- asrda, Lagrange o'limidan bir asr keyin kashf etilgan . Osmon mexanikasining aniq muammolarini hal qilishda bu olimlarning yo'llari qayta-qayta kesib o'tish; ular ixtiyoriy yoki beixtiyor bir-biri bilan raqobatlashdi, yo yopilish uchun, yoki butunlay boshqacha natijalarga kelishdi. Zamonaviy astronomiya Olamni o'rganishning butun tarixi, mohiyatiga ko'ra, insonning ko'rish qobiliyatini yaxshilaydigan vositalarni izlashdir. 17- asr boshlarigacha yalang'och ko'z astronomlarning yagona optik asbobi edi. Qadimgilarning butun astronomik texnikasi iloji boricha aniq va bardoshli turli xil goniometrik asboblarni yaratishga qisqartirildi. Birinchi teleskoplar darhol inson ko'zining ajralish va o'tish qobiliyatini keskin oshirdi. Ko

ko'p milliard yillar davomida yorug'lik nurlari bizga etib keladigan ob'ektlarni tuzatish. Teleskoplar va astronomik texnologiyaning boshqa asboblari tufayli, uch yarim asr ichida inson shunday kosmik masofalarga kirib bordiki, yorug'lik - bu dunyodagi eng tez narsa - milliardlab yillar ichida yetib boradi! Demak , insoniyat o‘rganayotgan koinot radiusi yorug‘lik tezligidan bir necha barobar katta tezlikda o‘sib bormoqda! • Spektral tahlil - alohida spektral chiziqlarda, spektrning alohida qismlarida nurlanish intensivligini o'rganish. Spektral tahlil - samoviy jismlarning kimyoviy tarkibi, harorati, hajmi, tuzilishi, ularga bo'lgan masofasi va harakat tezligini aniqlash usuli. 50 yil ichida, ehtimol, eng yaqin 5-10 yulduzga yaqin sayyoralar (agar mavjud bo'lsa

2000 yil oldin, Yerning Quyoshdan masofasi, Samoslik Aristarxning fikriga ko'ra, taxminan 361 Yer radiusi, ya'ni. taxminan 2.300.000 km. Aristotel "yulduzlar sferasi" 9 marta uzoqroqda joylashgan deb hisoblagan. Shunday qilib, 2000 yil oldin dunyoning geometrik masshtablari 20 000 000 km qiymat bilan "o'lchangan". Zamonaviy teleskoplar yordamida astronomlar 10 milliard yorug'lik yiliga yaqin masofada joylashgan ob'ektlarni kuzatadilar.Shunday qilib, qayd etilgan vaqt oralig'ida dunyo masshtabi 5 000 000 000 000 000 marta kattalashgan. Vizantiya nasroniy ilohiyotlariga ko'ra, dunyo miloddan avvalgi 5508 yilda yaratilgan, ya'ni. 7,5 ming yil oldin. Zamonaviy astronomiya bundan 10 milliard yil oldin astronomik kuzatishlar uchun mavjud bo'lg

Oxiri E'tiboringiz uchun rahmat!

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Olamning yagona fizik manzarasi
Fazoda tekislik va ularga doir metrik masalalar
Quyosh sistemasi. Quyosh sistemasi va yer. Yerning geografik qobiqlari hamda tiriklik belgilari
Somon yo’li - shimoliy qutbi