Ayollarnihg milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda klaster metodini qo’llash - Текстиль - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.7MB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Текстиль

Ayollarnihg milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda klaster metodini qo’llash

Купить

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA О‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI KASBIY TA’LIM FAKULTETI KASBIY TA’LIM KAFEDRASI “Himoyaga tavsiya etilsin” “ Himoyaga ruxsat etildi” Kasbiy ta’lim fakulteti dekani Kasbiy ta’lim kafedrasi ___________dots. Y. T. Bobojonov mudiri, dotsent ________________M. Hurramov “____” _______________2013 y. “_____” ____________2013 y. Kasbiy ta’lim fakulteti 5140900-kasb ta’lim(Yengil sa’noat mahsulotlari texnologiyasi) yo’nalishi bitiruvchisi Jumayeva Dilnoza ning bakalavr darajasini olish uchun Ayollarnihg milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda klaster metodini qo’llash mavzusida yozgan BITIRUV MALAKAVIY ISHI Rahbar: L.Yakubova Qarshi – 2013 y. 1

Mundarija Kirish -------------------------------------------------------------------------------------3-7 I-BOB. Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari 1.1. A yollar m illiy kiyimlari tarixi -------------------------------------------------8-10 1.1.1. O‘zbek kiyimlari tarixini o‘rgatish jarayonida talabalarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash--------------------------------------------------------------------10-14 1. 2 . Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari -----------------------------------------10-18 1.3. Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari --------19 1. 3 .1. Ko‘ylaklarga kashta choklari bilan bezak berish--------------------------19-21 1.3.2. Milliy ko‘ylaklarda bezakli to‘rlarni tikish texnologiyasi----------------21-22 1.3.3

KIRISH O'zbekiston Respublikasining « Ta'lim to'g'risida »gi qonuni hamda «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi » da o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi uchun pedagog kadrlarni tayyorlash va ularning malakasini oshirish masalalariga alohida e'tibor qaratilgan. Bu masalalarni hal etishda kasb-hunar kollejlarida ishlab chiqarish ta'limini tashkil etish, ta'lim metodlarini tanlash va yangilarini ishlab chiqish davr talabi bo'lib qolmoqda.[8] Kasb-hunar kollejlarida malakali kichik mutaxassislar tayyorlash ishlari quyidagi talablarga javob berishi lozim: — mutaxassislik bo'yicha davlat ta'lim standartida belgilangan bilim, ko'nikma va malakalarni shakllantirishga qaratilganligi; — ta'lim mazmunida ko'zlangan ta'lim-tarbiya maqsadi va va

Fan texnika taraqqiyotining yuksak odimlar bilan rivojlanib borishi ta‘lim tizimiga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni olib kirayotgan o‘qishning interfaol uslublarini qo‘llash ya‘ni kompyuterlar vositasida darslarni tashkil etish va o‘qitish shu kunning dolzarb bazifalaridan biri hisoblanadi. Hozirgi vaqtda kasb-hunar kollejlarida, maktablarda, barcha ta‘lim muassasalarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan va boshqalardan foydalanishga katta e’tibor qaratilmoqda. Ta‘lim sifatini osh‘irishga kuchli ta‘sir qila oladigan didaktik vositalar, masofadan o‘qitish dasturlari, qurilmalar, elektron pochta, elektron adabiyotlar va elektron kutubxonalar, masofadan o‘qitish dasturlari, animasion, ya‘ni ta‘sir va tovushni o‘zida mujassamlashtirgan ko‘rgazmali qurollar barchasi aynan kompyuter texn

Yangi pedagogik texnologiyalarning yana bir o‘ziga xos xususiyati o‘quvchi faoliyatining ustuvorligidadir. Ta’lim jarayonida bilish, Yengil sanoat maxsulotlari texnologiyasi tushunchalarini to‘g‘ri shakllantirish, nazorat qilish ko‘nikmasini to‘g‘ri tarkib toptirish yangi pedagogik texnologiyalarning tarkibiy qismidir. Bu o‘zaro bog‘liqlik pedagogik jarayonning o‘ziga xos qonuniyatidan kelib chiqadi. Yuqorida zikr qilinganlarga asosan, Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari o’rgatish mavzusini o’qitish texnologiyasini ishlab chiqish hamda bu texnologiyani yengil sanoat maxsulotlari texnologiyasi darslarida qo‘llashga yo‘naltirilgan tavsiyalarni berish dolzarb masalalardan hisoblanib, ilmiy-amaliy ahamiyatga egadir. Tadqiqotning о‘rganilganlik darajasi : Yengil sanoat

“Yengil sanoat maxsulotlari texnologiyasi ” fanini o‘qitishda yangi pedagogik texnologiyalarni tadbiq qilish yo‘llariga bag‘ishlangan o‘quv materiallari mazmuni, shakli va tanlash tamoyillari. Tadqiqot vazifalar : - Ayollar milliy kiyimlari tarixi haqida ma’lumot to’plash; - O‘zbek kiyimlari tarixini o‘rgatish jarayonida talabalarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash haqida ma’lumotlarni taxlil qilish; - Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari haqida ma’lumotlar yig’ish; - Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari haqida ma’lumotlar to’plash; - Ko‘ylaklarga kashta choklari bilan bezak berish haqida ma’lumotlar yig’ish; - Milliy ko‘ylaklarda bezakli to‘rlarni tikish texnologiyasi haqida ma’lumotlar to’plash; - Milliy ko‘ylaklarga turli applikasiyalar bilan ishlov b

Respublikasi hukumatining o‘rta maxsus kasb-hunar ta’limini rivojlantirishga qaratilgan qarorlari, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim Vazirligining buyruqlari, Prezident I.A.Karimovning ta’lim tizimini takomillashtirishga yo‘naltirilgan nutqlari, unda bayon etilgan yondashuvlari, tadqiqot muammosiga oid ilmiy va ilmiy-metodik adabiyotlarga tayanilgan. Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi : - Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlarini o’rgatish tadqiqini o’tkazish va yengil sanoat maxsulotlari texnologiyasi amaliy mashg’ulotlari jarayonida qo’llash ilmiy-uslubiy jihatdan asoslab berildi; - yengil sanoat mahsulotlari texnologiyasi fanini o’qitishda yangi pedagogik texnologiyalarni qo’llashning mazmuni, shakli va vositalari aniqlandi; - yengil sanoat mahsulotlari texnologiy

Ishning tuzilishi va hajmi : BMI kirish, 3 bob, xulosa, foydalailgan adabiyotlar ro‘yxati, ….ta rasm ilovadan va 10234 so‘zdan iborat bo‘lib, uning umumiy hajmi 81 – sahifadan iborat. I-BOB. Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari. 1.1. Ayollar milliy kiyimlari tarixi . O’zbekcha kiyimning ko’p asrli boy tarixi bor. Unda xalqimizning o’tmishi, iqlim sharoitimiz, turmush tarzimiz ko’zguda aks etgandek ifoda topgan. A.Makedonskiy yurishlari, mug’ullar bosqinchiligi, Temuriylar yurishlari va hukmronligi, nihoyat, mustabidlik davri- bularning hammasi kiyimda o’z aksini topdi. Antik dunyo davrida (miloddan avvalgi IV asrdan milodning VI asrigacha) ayollar ko’ylagi yunoncha xitonga o’xshash, lekin o’ziga xos xususiyatlari bo’lar edi: old va ort bo’laklar etagining yon burch

yoqalar urf bo’lla boshladi. XIX asr oxirlarida ko’ylakda koketkalar paydo bo’ldi, ya’ni ko’krak burma ko’ylaklar kiyish odat tusiga kirdi va hozirgi kungacha bunday ko’ylaklar kiyiladi. 1920 yilda o’zbek ayollar kiyimi yangi zamonga, yangicha turmush tarziga, zamonaviy modaga muvofiq rivojlanishida davom etdi. Uzunasiga yaxlit, koketkali an’anaviy ko’ylak milliy mansublik simvoli bo’lgani uchungina emas, balki asosan xalq kiyimida iqlim xususiyatlariga, tevarak-atrofidagi tabiatga va turmush tarziga to’g’ri keladigan ratsional shakllar, bichimlar bir necha asrlardan beri saralanib kelgani uchun saqlanib qoldi. Ayollar ko’ylagida yorqin ranglar mutanosibligi o’lkazimiz tabiatiga monand tushgan bo’lib, shaklning bemalol tushib turishi jazirama quruq iqlim sharoitiga mos keladi( bunda kiyim

aniq, to’g’ri to’rtburchakka yaqin bo’lishi kerak. Rang tuslarining turlari va naqshgul yechimlari boy bo’lgani sababli ko’ylak kompozitsiyasiga bezak tariqasida boshqa materiallar, kashta gullar ( xatto lyureks – yaltiroq qoplamali ingichka iplar) aralashtirish tavsiya etilmaydi. Xonatlas ko’ylaklarni modellashga material rasmidan qiziqarli qilib foydalanish, detallarning shakli aniqligi mutanosibligi va yoqaning hilma- hilligi hisobiga erishiladi. Lozim ayollar kiyimining ajralmas qismi bo’lib kelgan. Ayollar kiyimining bu turi milod boshlaridagi xotin-qizlar tasvirida uchraydi. Lozimning ham o’z tarixi bor. U shakl, ishlatiladigan materiali, dekori jihatidan o’zgarib turgan bo’lsa ham, teskari trapetsiyasimon bichimini saqlab qolgan. XX asr ikkinchi yarmidan boshlab, kengligini kamaytir

topgan. Mahalliy urf-odatlar, ayniqsa, ayollar kiyimida yaqqol seziladi. Kiyimning shakli, bichimi, ranglari ba bezaklariga ko‘ra ayolning qaysi viloyatdan ekanligi, ijtimoiy mavqei, yoshi, oilaviy ahvoli to‘g‘risida bilib olish mumkin bo‘lgan. O‘zbek ayollari kiyimi ko‘ylak, lozim, mursak, to‘n, peshmat, kamzul va nimchalardan va ko‘chalik kiyim – paranji-chachvondan iborat bo‘lgan. Bosh kiyimlari – turli usulda o‘raladigan ro‘mollar, oyoq kiyimlari esa maxsi-kavush bo‘ lgan. Ko‘ylaklar - to‘g‘ri bichimli, keng va uzun, deyarli yerga tegib turadigan, etagi biroz kengaygan, yenglari to‘g‘ri va uzun bo‘lgan. Ayollar ko‘ylaklarining turlaridan biri «oldi ochiq ko‘ylak» bo‘lib, oldi qismida belgacha to‘g‘ri qirqimi bo‘lgan. Ko‘ylaklarning oldidagi tik kesimlar maxsus to‘qilgan yoki gazlamadan

1900-chi yillarga kelib Toshkent ayollari orasida oldi koketkali, ko‘krak qismi burmalangan, «shapang yoqa» deb atalgan qaytarma yoqali «ko‘krakburma ko‘ylak»lar keng tarqalgan. Keksa avlod bu urfga yanada ko‘proq norozi bo‘lgan. Shunga qaramay «ko‘krakburma ko‘ylak» lar asta-sekin ommaviy rabishda qabul qilina boshlagan va an’anaviy to‘g‘ri bichimli, tik yoqali ko‘ylaklar qatorida o‘zbek milliy ko‘ylagi sifatida hozirgacha saqlanib qolgan. Ustki kiyimning qadimiy turlaridan peshbon, mursak, to‘n, keyinchalik peshmat, kamzul va nimcha lar ma‘lum. Ustki kiyimlarning XIX asrga kelib yo‘q bo‘lib ketgan qadimiy turlaridan biri peshbon dir. Aytishlaricha peshvon ham mursakka o‘xshab ketadigan ustki kiyim turi bo‘lgan, faqat uning yoqasi ham bo‘lib, yenglari nisbatan uzunroq bo‘lgan ba mursakdan

yuzlariga «chachbon» tutishgan (fors. chashmband - ko‘z uchun bog‘ich, ko‘zni to‘subchi (balki ko‘zdan to‘suvchi), ba‘zi viloyatlarda «chimbat» deb ham atalgan. Paranji so‘zi «faroji» so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, kiyim ma‘nosini bildiradi. Paranji to‘n ko‘rinishida bo‘lib, boshga yopilib, gavdani yashirib turish uchun xizmat qilgan, yenglari o‘z amaliy bazifasini yo‘qotgani sababli ort tomonda bir-biriga chatib qo‘yilgan. Bora-bora yenglar ingichka ba uzun shaklga kirib, soxta yeng – « bandak » deb atalgan. Paranji yopinish barcha yoshdagi ayollar uchun majburiy bo‘lib, qiz bolalar 9 yoshdan boshlab paranji yopinishni boshlaganlar. Chachvonlar qora otning yolidan to‘qilgan va chetlariga qora rangli matodan mag‘iz tikib chiqilgan. Yaxshi tutilsa, 1 ta chachbon umr oxirigacha yetgan. Ayoll

o‘rganishga undaydi. O‘zbek liboslarining turmushda qanchalik muhim ahamiyat kasb etganligini talabalarga singdirishdan maqsad – yoshlarga milliy o‘zligini anglatish, xalqimizning boy madaniy merosini aks ettirish va davomiyligini anglatishdan iboratdir, bu esa ularni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalashda muhim rol o‘ynaydi. 1.2. Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari Zamonaviy moda yo‘nalishi milliy ko‘ylaklarimizda ham o‘z aksini topgan desak adashmaymiz. Kundan kunga milliy ko‘ylaklarimizning yangi bichimlari, yangi siluetlari va yangi shakllari yaratilmoqda. Bilamizki milliy ko‘ylak asosan koketka, qop va yeng qismlaridan iborat. An’anaviy milliy ko‘ylak to‘g’ri siluetli, koketka chizig’i bo’ylab burmali bo’ladi. Old bo‘lagida koketka bo‘laklari bir – birining ustiga chiqib turishi yoki

1.2. – rasm. Ayollar milliy ko’ylagining model turlari KOKETKA Milliy ko‘ylaklarimizni burmalar, kesmalar, tesmalar, kashta choklar va munchoq (biserlar) lar bilan bezab tikish mumkin. Burmalar modelga binoan asosiy gazlamadan, bezak gazlamadan, kontrast rangli gazlamadan yoki gazlama gullari ranglaridan biri aks etgan sidirg’a gazlamadan bichilgan bo‘lishi mumkin. Qo‘yida turli bichimdagi va shakldagi zamonaviy milliy ko‘ylak namunalarini tavsifini keltiramiz. [10] 15

1.2.1- rasm. Munchoqlar bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari . 1.2.2- rasm. Bufflar va burmalar bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari.. 16

1.2.3 -rasm. Kashta choklar bilan bezatilganmilliy ko‘ylak modellari 1.2.4 -rasm. Kashta va burmalar bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari 1.2. , 1.2.4 - rasmlarda milliy ko‘ylak koketkalarining turli tuman ko‘rinishdagi yoqa o‘mizlari va bichimlarini tavsiya etamiz. Bu turli ko‘rinishdagi koketkalarni kishi gavdasi, yoshi, gazlama turiga binoan hamda, kiyilish joyiga qarab tanlanishi shart. Ko‘pincha yosh xotin qizlarimiz murakkab, bejirim bichimdagi koketka turlarini tanlashadi. Chunki yoshlar har doim go‘zallikka, qiziqarli yechimlarga ega bo‘lgan kiyimlarni kiyimlarni tanlashadi. Bu ularni qiziqqonligidan, yoshligidan dalolat beradi. Agar gazlama elastik, cho‘ziluvchan bo‘lsa koketka o‘tkir burchakli bo‘lmasligi kerak. Chunki unga qanchalik qotirmalik gazlama yopishtirilmasin, burc

1.2.1- rasmlarda biserlar (munchoqlar) bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari ko‘rsatilgan bo‘lib, bu modellar bichimi yuzasidan bir biriga o‘xshasada, bezak ko‘rinishlari, yoqa o‘mizlari o‘yiqlarining turli- tumanligi bilan farq qiladi. Ushbu modellarimizni yosh kelinlarimizga, o‘rta yoshli ayollarimizga tavsiya qilamiz. 1.2.2, 1.2.3- rasmda esa koketkalari turli bichimda bo‘lgan, buf va vafli choklar bilan bezatilgan milliy ko‘ylak modellari berilgan. Bu modellar asosan yosh qizlarimiz, yosh kelinlarimizga mos keladi. Ularni shifon, krepdishin, shoyi kabi gazlamalardan tikish mumkin. Bezak buflarni munchoqlar bilan ham bezash mumkin. Agar ko‘ylak kundalikda kiyiladigan bo‘lsa, bezak toshlarni kamroq ishlatgan ma‘qul. Hozirgi kunda kashta choklar bilan bezatilgan milliy ko‘ylaklarimiz

Ana shundagina tanlagan kiyimi o‘ziga yarashib turishi aniq. Ayniqsa zamonaviy kiyim elementlarini joyida qo‘yib ishlatishlari kerak 1.3. Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari O‘zbekcha kiyimning ko‘p asrli boy tarixi bor. Unda xalqimizning o‘tmishi, iqlim sharoitimiz, turmushimiz ko‘zda aks etadigandek topgan. O‘zbekcha ayollar kostyumi yangi zamonga, yangicha turmush tarziga, zamonaviy modaga mubofiq rivojlanishida davom etdi. Moda "shabadasiga" asoslanib ayollarning an’anaviy ko‘ylagiga har xil zamonaviy o‘zgarishlar kiritiladi. Milliy kiyim va zamonaviy kostyumlarda xalq san’ati motivlarini qo‘llash xozirgi kunda bu sohaning xodimlariga ancha vaziyat berdi. Bugun milliy urf- odatlarni, qadriyatlarni tiklash uchun milliy kiyimga, uni zamonaviy ele

tanlash zarur xisoblanadi. Kiyimga kashta chok solishda qo‘yidagilarga e’tiborni qaratish lozim deb topamiz: -kiyimga kashta chok bilan bezak berishda kashta gullarini kiyim gazlamasi gullariga moslash, gazlama gullarini bo’g’masdan uni yanada yorqinroq, chiroyliroq qilib ko‘rsatadigan gul elementlarinin tanlash;[10] -kashta gullarini rangini tanlashda gazlama gullarini ranglaridan birini tanlash yoki gazlama gullarini ochadigan ranglarni tanlash lozim; - agar gazlama gulsiz sidirg’a rang bo‘lsa kashta gullarini rangini gazlama rangini ochadigan, yoshi katta kishilar uchun bo‘lsa sal siporoq rangni tanlash lozim; -kashta ornamentini kiyimni qayerda kiyilishiga qarab tanlash lozim, masalan kiyim to‘ylarga mo‘ljallangan bo‘lsa kashta ornamentlari to‘laroq bo‘lishi kerak, agar kiyim odatiy ki

1.3.1-rasm. Kashta chok bilan bezatilgan milliy ko‘ylak namunalari 1.3.2. Milliy ko‘ylaklarda bezakli to‘rlarni tikish texnologiyasi Milliy ko‘ylaklarimizga moda yo‘nalishiga qarab turli to‘rlar va tayyor kiyim elementlari bilan bezash xozirda urf bo‘lgan. Lekin barcha kiyimlar kabi milliy ko‘ylaklarga ham to‘rlar va kiyim bezaklarini tikishda ulardan foydalanish qoidalariga rioya qilish bilan birga ularni kiyim uchun tanlay olish ham kerak bo‘ladi. Kiyimga kiyim bezaklarini chiroyli tikkan bilan uni kiyimga estetik did bilan tanlanmasa u kiyimni chiroyini ochish o‘rniga uni sifatini tushirishi mumkin.. shuni nazarda tutgan holda qo‘yida kiyim bezakalaridan foydalanishni ayrim usullariini taxlil qilamiz.[10] - Kyim bezaklari (to‘rlar, tasmalar, burmalar, mag’izlar) ni tanlashda avvalo kiy

detaliga to‘r ulashda kiyim detaliga chim aslo tushmsligi kerak aks holda kiyim detalini osha joyi burishib chiroyli chiqmasligi mumkin. - Kiyimga tayyor tasmalar – kantlar bilan ishlov berishda ham tasmani kiyimga o‘rnatish qoidalariga rioya qilish lozim. Tasmani kiyimga tikishdan oldin unga namlab-issiqlik bilan ishlov berish lozim. Agar tasma yoqa o‘miziga tikilsa, ya’ni botiq yuzaga tikilsa tasma ikkiga bo’linib ochiq qirqim tomoni cho‘zilib, yopiq qirqim tomoni kirishtirib dazmollanadi. Agar tasma qabariq yuzaga, koketka ostki qirqimiga, yeng uchiga, cho‘ntaklarga va h.k. Tasma ikkiga bo’linib yopiq qirqim tomoni chozilib, ochiq qirqim tomoni kirishtirib namlab dazmollangandan so‘ng o‘rnatilsa kiyim chiroyli chiqadi. Kiyimga burmalar bilan ishlov berishda nimalarga e’tibor berish lozi

1.3.3. Milliy ko‘ylaklarga turli applikasiyalar bilan ishlov beish Xozirda bozorlarimizda kashta choklarga moslab ishlab chiqarilgan yopishtiriladigan, tiqiladigan, yelim bilan yopishtiriladigan applikasiyalarni ko‘plab uchratish mumkin. Bu applikasiyalardan ham to’g’ri foydalanilmasa kiyim sifatiga salbiy ta‘sir ko‘rsatishi mumkin. Bilamizki kashta tikish murakkab jarayon bo‘lib hamma tikuvchilar ham uni uddalay olmaydir. Shuning uchun ko‘pincha tayyor kashtali applikasiyalardan foydalanadilar. Applikasiyalar kiyimga chiroyli ko‘rinish berish bilan birga ayrim kamchiliklarni yopish, ayrim choklarni ko‘rsatmasligi, kiyimga bezak berishda ishlatiladi. Applikasiyalarni tanlashda nimalarga e’tibor berish lozim. [10] Birinchidan , gazlama rangi va gullarini e’tiborga olish lozim Ikkinchidan, g

sifatli chiqadi, kiyim egasi sifatli elementlardan foydalanib tikibdi degan ko‘r- ko‘rona qarashlar uchrab turadi. Shuning uchun qo‘yida zamonaviy kiyim elementlaridan foydalanish texnologiyalari, ulardan foydalanishni optimal yo‘llari haqida to‘xtalib o‘tmoqchimiz. [7] Yelimsimon not’oqima tasmalardan foydalanish. Xozirda do‘konlarda yelimsimon, o‘rgimchak uyasiga o‘xshash rulonli tasmalar ko‘p uchraydi. Ularni qayerlarda qo‘llash mumkin? Ushbu yelimsimon tasmalarni ayniqsa elastikli gazlamalardan kiyim tikishda kiyim etagini qayirib tikishda, yeng uchini qayirib tikishda mashina chok o‘rnida ishlatish mumkin. Agar mashinada qayirib tikilganda kiyim o‘ngida chok o‘rni qo‘pol ko‘rinishi mumkin. Yelimli tasma bilan yopishtirib bukilganda chok borligi bilinmaydi. Yeng yoki etak uchlari tekis

1.3.3 -rasm. Yelimli noto‘qima tasma bilan kiyim etagi va yeng uchiga ishlov berish. Lekin yelimsimon tasmadan xoxlagan joylarda foydalanib bo‘lmaydi. Masalan, paxta tolali gazlamadan tikilgan milliy ko‘ylak etak va yeng uchlari faqat qaytarma chokli baxya bilan qayirib tikilishi lozim. [9] Yelimli flezilindan foydalanish . Ayrim milliy ko‘ylaklar juda yumshoq, elastik xususiyatli gazlamalardan tikiladi. Milliy ko‘ylaklarni koketkalari tik tursa gavdada c hiroyli chiqadi. Shuning uchun yumshoq gazlamadan kiyim tikishda koketka astariga qo‘shimcha material yopishtiriladi yoki qattiq astar tanlanadi. Yumshoq gazlamalardan tikilganda yelimli flezilindan koketka astariga bir qavat yopishtisish lozim. Flezilin gazlama xususiyati bilan uyg ’ unlashib ketadi. Yelimli flezilindan foydalanishda ham

Yelimli flezilin yoki yelimli tasma ishlatilganda dazmol albatta dazmollatia yoki maxsus qog’oz yordamida dazmollanishi shart. Aks holda dazmolni yuzasiga yelim yopishib qolib dazmollah jarayoni qiyinlashadi. Tukli matolardan kiyim tikishni o‘ziga xos xususiyatlari. Tukli gazlamalardan kiyim tikishda ham ayrim qonuniyatlarga e’tiborni qaratish lozim. Tukli matolardan kiyim tikish oddiy matolardan kiyim tikishdan tubdan farq qiladi. Tukli matolar bilan ishlashda e’tiborliroq bo‘lish lozim. Ayrim tukli matolar dazmollash jaroyonida tuki bosilib o‘sha joy yaltirab qoladi va kiyim sifati buziladi. Bunday matolardan kiyim tikishda, ayniqsa dazmollash jarayonida mayday-mayda temir tishli tasmalardan foydalanish lozim. Kiyim pastki tomoniga tishli tasma qo‘yiladi va dazmollanadiigan qirqim ehtiyo

1.3.4. Milliy ko‘ylaklar uchun bezak elementlarini tanlash Bezak elementlari juda xilma xil bo‘lib ularni tanlashda nimalarga e’tiborni qaratish lozim. - gazlama xususiyatlariga; - gazlama rangi va gullariga; - gazlama narxiga va gazlama bezaklariga; - kiyim turiga; - kiyim kiyilish joyi va kiyim egasini yoshi, tashqi ko‘rinishiga; - kiyim fasosiga Agar milliy ko‘ylak kundalik ishlarga mo‘ljallangan bo‘lsa kiyim bezagi unchalik sezilmaydigan, ko‘zga tashlanmaydigan bo‘lishi shart. Masalan tesmalar, to‘rlar, jiyaklar va xakozo.. Agar kiyim kechalik kiyim bo‘lsa va gazlama qimmat narxli bo‘lsa unda gazlamaga xoz besaklar tanlanadi. Gazlama rangi, gazlama gullarini rangi va shakli, gazlama bezaklari (toshlari, ko‘zchalari, tesmalari) turiga qarab bezak gazlama tanlash lozim. Ayrim xollarda ga

1.4. Mashinada bajariladigan baxya va baxyaqatorlari haqida ma’lumot Kiyim choklari kiyim qismlarining ip yoki sim yordamida birlashgan joylari demakdir. Mashina choklari konstruktsiyasi va vazifasiga ko’ra quyidagi turlarga bo’linadi: birlashtiruvchi chok- kiyim detallarini birlashtirishga, ziy chok -detal ziylarini ishlashga va qirqmalarini titilib ketishidan saqlashga, bezak choklar kiyim detallarini bizash uchun ishlatiladi. [9] Birlashtiruvchi choklar tuzilishi va ishlatilish sohasi Biriktirma chok tikuvchilikda eng ko’p tarqalgan chok bo’lib, detallarning yon, yelka va boshqa qirqimlarini birlashtirish uchun ishlatiladi. U yorib yoki bir tomonga yotqizib dazmollanadi. (1.4- rasm) 1. 4 - rasm . Biriktiruvchi chok turlari Yorma chok bir vaqtning o’zida ham biriktiruvchi, ham bezovchi c

1.4.1 - rasm. Qo’yma chok Bostirma chok biriktirma chokning bir turi bo’lib, paltoning yon, ort bo’lak o’rtasidagi choklarini tikish uchun ishlatiladi. Bostirma chok ochiq qirqimli yoki bir qirqimli yopiq bo’lishi mumkin. Ochiq qirqimli bostirma chok detallar o’ngi bilan bir-biriga qaratilib, bezakbaxyaqator kengilining 0,5 sm ortiq chok solib biriktiriladi. Yopiq qirqimli bostirma chok tikish uchun detallar o’ngi bir- biriga qaratilib, ostki detal ustki detal qirqimiga nisbatan baxyaqator kengligidan oldinroq chiqarilib ustma-ust qo’yiladi. (3 - rasm . ) 1.4.2 - rasm. Bostirma chok Tutashtirma chok yupqa gazlamalardan tikiladigan kiyimlar bort qotirmasining qism va vitochkalarini birlashtirish uchun ishlatiladi. Ikki detal qirqmalarini bir-biriga taqab, kengligini 2-2,5 sm bir tomoniga ye

Ichki chok ich kiyimlar va ip gazlamalardan astarsiz kiyimlar tikishda ishlatiladi. D etallar o’ngi bir-biriga qaratilib, ostki detal chetini ustki detalga nisbatan 0,5-0,7 sm oldinroq chiqarib ustma-ust qo’yib tikiladi, keyin detallar orasi ochiladi, o’ngini pastga qaratib yoziladi, ostki detalning oldinroq chiqarilgan cheti bukilib tekislanadi va bukilgan chetidan 1-1,5 sm 2 qator tikiladi. (1.4.4 - rasm) Ziy choklarning tuzilishi va ishlatilish sohasi Ziy choklar detal qirqimlarini titilib ketishidan saqlash va yoqa, bort, cho’ntak, yeng uchi, kiyim etagi kabi detallar chetlarini tikishga mo’ljallangan bo’lib, uning bukma chok, mag’iz chok, ag’darma chok turlari bor.[9] Bukma chok ochiq qirqimli, yopiq qirqimli va mag’izli bo’ladi. Ochiq qirqimli chok qalin gazlamalardan kiyim tikishda

1.4.6 - rasm . Bukma chok turlari Mag’iz chok ochiq qirqimli va tasmali bo’ladi. Ochiq qirqimli mag’iz chok adip ichki qirqimlariga, kiyim etaklariga, mag’iz qo’yish, kiyimlarni bezash, astarsiz kiyimlar qirqimlarini mag’izlash uchun ishlatiladi. Ochiq qirqimli mag’iz chok tikilayotganda, mag’izga ishlatiladigan gazlamadan o’rish ipiga yoki arqoq ipiga nisbatan 45 gradus burchak hosil qilib, qirqib olingan parchaning o’ng tomoni asosiy detalning o’ngiga qaratib qo’yiladi, detal qirqimidan 0,3-0,4 sm kenglikdagi chok bilan ulanadi. Yopiq qirqimli mag’iz chok ayollar ko’ylaklari va ich kiiymlar detallariga, yoqa o’mizlariga mag’iz qo’yish uchun ishlatiladi. 1.4.7- rasm . Mag’iz chok turlari Ag’darma chok kantli, ramkali, qaytarma kantli bo’ladi. Ag’darma chok biriktirma chokning bir turi bo’

1.4.8- rasm . Ag’darma chok turlari. Qaytarma kantli ag’darma chok yoqalarini, ko’ylak bortlarini bezashda va muayyan xizmatdagi formalarni tikishda ishlatiladi. Qaytarma kantli ag’darma chok tikilayotganda qaytarma gazlamani, ya‘ni eni 2,5-3 sm gazlama parchasini ikki bukib detallardan birining o’ngiga ulanadi. Bezak choklari va qo’llanish sohasi Bezak choklar kiyim detallarini bezashda ishlatiladigan taxlamalar va bo’rtma choklardan iborat bo’ladi. Taxlamalar birlashtiruvchi yoki faqat bezatuvchi bo’lishi mumkin. Birlashtiruvchi taxlamalar birinchi detalni o’zida birlashitirb, taxlama hosil qiladi, bu taxlamalar bir tomonga, bir - biriga qaragan va ikki tomonga qaragan bo’lishi mumkin. Bezak taxlama tikayotganda detal belgilangan chiziq bo’ylab bukiladi va taxlama kengligida baxyaqator y

1.4.9 – rasm. Bezak chok turlari Bezak taxlamalar bostirma taxlama shaklida ham bo’lishi mumkin. Bunda detal belgilangan chiziq bo’ylab ko’klanadi. So’ngra hosil bo’lgan taxlamanni bostirib yoki yorib dazmollanib, baxyaqator bostirib bezaladi.(10 - rasm) Bo’rtma choklar detal o’ngi tomonga mayda – mayda taxlangan, detal orasiga maxsus shnur qo’yib bo’rttirilgan, detalning ham teskari, ham o’ngi tomondan baxyaqator bo’rttirilgan bo’lishi mumkin. II-BOB. Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda Klaster metodini qo’llash 33

2.1. O‘quvchilarning maxsus fanlardan mustaqil va ijodiy ishlash faoliyatlarini rivojlantirishda faol usullari. Kasb-hunar kollejlarida maxsus fanlarni o‘rganishdan ko‘zlangan asosiy maqsad o‘quvchilarda texnik va texnologik obyektlar va jarayonlar haqida bilimlar berish, amaliy ish – harakat usullarini o‘rgatish, shuningdek shaxsiy fazilatlar, ijodiy fikr yuritish va mustaqil ishlash qobiliyatlarini rivojlantirishdan iborat.[15] Respublikamiz ijtimoiy-iqtisodiy sohalarining rivojlanib borishi, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta‘limi tizimida kadrlar tayyorlash sifatini yanada takomillashtirish; fan-texnika va texnologiyalarning zamonaviy yutuqlariga tayangan holda o‘quvchilarni kasb-hunarga o‘rgatishda ularning izlanuvchanlik, ijodkorlik, fikrlash qobiliyatlarini yuksaltirish, nutq madaniyatini

o‘rganish mazmuni, shakli, metod va vositalarini muvofiqlashtirishni ham taqozo etadi. Faollik darajasini belgilashda materialning amaliy jihatdan muhimligi, murakkablik darajasi hisobga olinishi lozim. I.Ya.Lerner faollikni mustaqillikning shart-sharoiti sifatida qaraydi, chunki shaxs faol bo‘lmasdan mustaqil bo‘la olmaydi. Muallif faollik va mustaqillik darajalari sifatida “oddiy faollik”, “haqiqiy mustaqillik” terminlaridan foydalangan. Fikrlash faoliyati o‘z navbatida ma‘lum shart-sharoit yaratilishini taqozo etadi. Demak, fikrlash uchun zarur bo‘lgan oqilona shart-sharoit yaratilsa, tahsil oluvchi faol faoliyat ko‘rsata olishi mumkin bo‘ladi. O‘qituvchi mashg’ulot jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish uchun murakkablik darajasidan kelib chiqib o‘quv materialini turli shakllar

o‘xshashlik va farqli jihatlarini aniqlash, o‘zlashtirilgan bilimlarni ma‘lum o‘zgartirilgan holat va vaziyatlarda qo‘llanishini ko‘zda tutadi. 3. Faollikning uchinchi darajasi – ijodiy xarakterdagi hatti-harakatlarni talab etadi. Ko‘zlangan o‘quv maqsadga erishish yo‘lida ijodiy faoliyatni ko‘rsatadi. Qisman izlanish xarakteridagi faoliyat to‘la ijodiy xarakterga ega bo‘ladi. Faollikning bu darajasi egallangan bilimlar tizimli, chuqur va puxta bo‘lib, ulardan istalgan sharoitda foydalanish mumkin. Shunday qilib, faollik o‘quvchi faoliyatining muhim jihati hisoblanadi. Faollik darajasi birinchidan, o‘quvchilarning o‘quv materialini o‘rganishga qiziqish, ularda mustaqillik kabi xususiyatlarini qanday darajada mavjudligi bilan belgilansa, ikkinchidan, o‘qituvchi tomonidan ta‘lim-tarbiya jara

vaqtning ko‘p talab qilishi, o‘qituvchidan alohida tayyorgarlik va pedagogik mahorati talab qilishi kiradi. Kasb-hunar kollejlarida maxsus fanlarni o‘rganishda faollikni ta‘minlashdan oldin o‘quvchilarning bilim darajasi, uni o‘zlashtirganligi hamda egallangan bilimlarni amaliyotda qo‘llay olish ko‘nikma va malakalarni tahlil qilish zaruriyati tug’iladi. Chunki egallangan bilimlarni har tomonlama tahlil qilmay turib, o‘quvchilarning faol faoliyat ko‘rsatish darajasi haqida fikr yuritib bo‘lmaydi. Ta`lim oluvchilarning bilim olish, mustaqil ishlash va ijodkorlik qobilyatlarini rivojlantirish, ularning ongli faolligi, mustaqilligi va ijodkorligi, o`quv bilish faoliyati natijasining sifatini xarakterlaydi. Faollik- ta`lim sharoitida o`zlashtirilgan nazariy bilim va amaliy ish - harakat usulla

keyingi darslarda o‘quvchilar o‘rganadigan faniga e’tiborini qaratishga yordam beradi. Agar, dars birinchi bor yangi o‘quv guruhida o‘tilayotgan bo‘lsa, o‘qituvchi qisqacha o‘zini tanishtirib o‘tib, o‘quvchilarga ham o‘zlarini tanishtirish imkoniyatini berish kerak. Bu o‘quvchilarda ishonch tug’diradi, o‘quvchilar o‘zlariga bildirilayotgan hurmatni his qiladilar. Nazariy fan maqsadini bayon etish orqali motivasiya va muayyan mavzuga kirish amalga oshiriladi. Intrinli (ichki) va ekstrinli (tashqi) motivasiya uchun sabab va argumentlar topishga harakat qilish lozim. Motivasiya qilish bilan o‘qish va o‘rganishga bo‘lgan tayyorlik uchun shart-sharoit yaratiladi. So‘ngra o‘qituvchi o‘quvchilarga maxsus fan bo‘yicha yangi o‘quv materialni tushuntiradi, qisqa ma‘ruzalar o‘qiydi, munozaralar uyush

guruhlariga taqsimlanadi va bu guruhlar mustaqil ishlaydilar. Kichik guruhlarning ish natijalari keyinroq butun guruh doirasida muhokama qilinishi mumkin. Guruhiy ishlar maxsus bilimlar bilan bir qatorda amaliy ko‘nikmalar o‘rganilishi kerak bo‘lganda, shuningdek talabalarda mustaqil ishlash qobiliyatlarini rivojlantirish uchun qo‘llaniladi. Bir nechta talabalar birgalikda ishlagan paytda, ularning shaxsiy xususiyatlari va xarakterlari orasida o‘zaro hamkorlik vujudga keladi. Shunung uchun guruhiy ish tashkil qilishga ko‘ra murakkabroqdir. Guruhli bo‘lib ishlashda ikkita xolat farqlanadi: - bir xil mavzuda olib boriladigan guruh ishi; - bir xil mavzuda olib boriladigan guruh ishi. Bir xil mavzuda olib boriladigan guruh ishida bir necha guruhlarga bir xil topshiriqlar beriladi. Topshiriq va

rivojlantirish kabi maqsadlar bor. Guruhiy ish uchun quyidagi o‘qitish shakllari mos keladi: 1. Ustaxona shaklidagi guruhiy ish: Ustaxonada bajariladigan amaliy mashg’ulot doirasidagi vaziyatga o‘xshash kelajak faoliyat bo‘yicha senariylar va muammolar ishlab chiqiladi. Buning uchun dolzarb muammolar o‘rganib chiqilishi kerak. Bu muammolar o‘quvchilarning dastlabki bilimlar darajasini inobatga olgan holda va ijodiy fikrlash bilan bog’liq holda talabalarni yechimlarga undashlari kerak. 2. “Reja o‘yini” shaklidagi guruhiy ish: “Reja o‘yinlari” belgilangan vaziyatda turli xil yechimlarni sinab ko‘rish imkonini beradi. O‘quvchilar bunda muammoga bo‘lgan har xil ta‘sirlar natijaga qanday ta‘sir qilishini o‘rganadi. Buning uchun sabab va oqibat bir-biri bilan bog’liq ravishda ko‘rilishi kerak. M

Mashq. Mashq – bu o‘tilgan o‘quv materiallarini amaliyotda qo‘llash maqsadida, rejali tashkil etilgan amallarni ko‘p marotaba bajarishdir. Ushbu usulning afzalligi shundan iboratki, u ko‘nikma va malakalarni samarali shakllanishini ta‘minlaydi. Mashq – ko‘nikma va mahoratlarning tashkil etuvchilari bolganligi kabi ishlab chiqarish ta‘limining ham asosiy usuli bo‘lib hisoblangan mashqlar bilan shakllanadi. Mashq deganda ongli ravishda ma‘lum bir faoliyat usuli bo‘yicha amaliy harakatlarni ko‘p martalab takrorlash tushuniladi. Talabalarning mustaqil kuzatuvi. Kuzatuv o‘quvchilar tomonidan mustaqil ravishda, ishlab chiqarish ta‘limi ustasining nazorati va uning ko‘rsatmalari bo‘yicha o‘tkaziladi. Topshiriqda odatda mustaqil kuzatuvlar maqsadi qo‘yiladi, ularni o‘tkazish tartibi ko‘rsatiladi v

Laboratoriya – amaliy mashqlar mehnat asboblari, laboratoriya uskunalaridan (jihozlar, o‘lchov apparatlari) foydalanish malakalarini egallashga imkon beradi. konstruktorlik – texnik maxoratni rivojlantiradi. Ishlab chiqarish – mehnat mashqlari o‘quv va ishlab chiqarish xarakteridagi alohida ishlab chiqilgan tarmoqni tashkil etadi. Ular oddiy va murakkab bo‘ladi: birinchisi – alohida mehnat usullarini bajarish mashqlari, ikkinchisi – ishlab chiqarish – mehnat ishlarini butunligicha yoki ularning talay qismini (stanoklarni sozlash, detal qismlarini tayyorlash va x.k.) ko‘zda tutilgan. Ishbilarmonlik yoki rolli (vaziyatli) o‘yin. Ishbilarmonlik yoki rolli vaziyatli o‘yinlar – muammoli vazifaning bir turi bo‘lib, faqatgina matnli o‘quv materiali o‘rniga o‘quvchilar tomonidan rollar o‘ynaladiga

Muammoli vazifalar usuli o ‘ quvchilarning mustaqil ishlarini murakkablashtirishga asoslangan : ilmiy tushunchalarni , amaliy ko ‘ nikma va malakalarni shakllantirish asosida yotgan u yoki boshqa materialni chuqur mantiqiy taxlil qilishga asoslangan . Muammoli vazifa hayotdan olingan dalillarni maruza va vaziyatni o ‘ rganishdan alohida insonlar yoki ishlab chiqarish korxonalarning manfaatlarini ko ‘ zlashdan iborat bo ‘ lishi mumkin . Topshiriq usuli . Topshiriq usulining ijobiy tomoni shundaki , unda o ‘ quvchilar uchun yakka holda emas , guruh bilan birgalikda o ‘ tilgan materialni qayta ko ‘ rib chiqib , esga tushirishlari uchun sharoit yaratiladi . Bunda o ‘ quvchilar bilmagan yoki yoddan chiqargan bilimlarini bir - biridan o ‘ rganadilar . Mustaqil bajarishga mo ‘ ljallangan topshiri

2.4. “ : Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari mavzusini o’qitishda klaster metodini qo’llash . “ Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari 44

” mavzusidagi ma’ruza mashg’ulotini olib borish texnologiyasi. Ma’ruza mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi Ma’ruza Ayollar ning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari vaqti 2-soat Ma‘ruza rejasi Reja : O‘qitishning maqsadi: Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari amallarini o‘rgatish. Pedagogik vazifalar O‘quv faoliyati natijalari : · ayollar milliy ko ’ ylaklarilari tarixi haqida ma ’ lumot berish ; · o ’ zbek kiyimlari tarixini o ’ rgatish jarayonida talabalarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash haqida ma ’ lumot berish ; · z amonaviy milliy ko‘ylak modellari ni tahlil qilish ; · Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari haqida ma ’ lumot berish ; · ayollar milliy ko’ylaklari tarixi bilan tanishadi ; · o’zbek kiyimlari tar

I - bosqich . Mavzuga kirish (10 daqiqa ) 1.1. Mavzu nomi , maqsadi , o ‘ quv mashg ’ ulotining natijalari e ’ lon qilinadi . O ‘ tilayotgan mavzu ko ’ rgazmali ma ’ ruza tarzida tashkil etilishi haqida e ’ lon qiladi . 1.2.Mavzu rejasi bilan tanishtiradi. (1- slayd). Talabalar faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiradi. (2- slayd ) . Ma’ruza mashg’ulotining mavzusini o‘rganib chiqadilar. Tanishib chiqadilar. II-bosqich. Asosiy qism (60 daqiqa) 2.1. Tezkor – so’rov texnikasidan foydalanib, o‘tilgan mavzu eslatiladi va ushbu mavzuga mos ravishda talabalar faollashtiriladi: * Ayollar milliy ko’ylaklarilari tarixi haqida nimalarni bilasiz? * Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari ni chizib bering ? * Milliy ko‘ylaklarni tikish uchun qanday choklardan foydalaniladi? (ilova -3.) 2.2. O‘ qitu

kiritadi, to’g‘rilaydi. 2.6. Yakuniy xulosa qiladi Yakuniy xulosa bo’yicha o‘z fikrini bildiradilar. III . Yakuniy bosqich (10 daqiqa ) 3.1. Mavzuni umumlashtirib xulosa qiladi , faol qatnashgan talabalar faoliyatini tahlil qiladi . 3.2. Mustaqil ishlash uchun topshiriq beradi : o ‘ tilgan mavzuni mustahkamlash uchun ma ’ lum bir fasonda milliy ko ’ ylak tikib kelish . Eshitadilar . Yozib oladilar. O‘quv v izual materiallar. 1-Ilova Mavzu: . Ayollar milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari Reja: 1. Ayollar milliy kiyimlari tarixi 2. O‘zbek kiyimlari tarixini o‘rgatish jarayonida talabalarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash 3. Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari 4. Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari 1 2-Ilova Talabalar faoliyatini baholash mez

71 – 85 % 1,7 ball «yaxshi» 55 – 70 % 1,4 ball «qoniqarli» Baholash mezonlari I.Sh. Baho Mezonlar Bilim Faollik Takliflar Jami ball Ballar 0,8 0,6 0,6 2 % 40 30 30 100 3- Ilova Tezkor-so’rov * Ayollar milliy ko’ylaklarilari tarixi haqida nimalarni bilasiz? * Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari ni chizib bering ? * Milliy ko‘ylaklarni tikish uchun qanday choklardan foydalaniladi?? “ Ayollar milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari ” mavzusi nazariy mashg’ulot ishlanmasi Ayollar milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari [ Darsning ta'limiy maqsadi: O’quvchilarga ayollarning milliy ko’ylaklarida 48

qo’llqniiladigan chok turlari haqida ma’lumot berish [ Darsning tarbiyaviy maqsadi: O’quvchilarga ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llqniiladigan chok turlari haqida ma’lumot berish bilan keng iste’molchilar talabini qondirish b o’yicha tarbiyani shakllantirish. [ Darsning rivojlantiruvchi maqsadi: Talabalar ning ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llqniiladigan chok turlari haqidagi bilimlarini, nutq va muloqot madaniyatini rivojlantirish. [ Darsning jihozi: Talabalarga milliy ko’ylaklarida qo’llqniiladigan chok turlari mavzusi asosida ishlangan ko’rgazmalar. [ Darsda foydalaniladigan texnologiya: Klaster metodi - Asosiy tushunchalar: - Birlashtiruvchi choklar ; - Bezak choklar ; - Ziy choklar i; Darsning borishi: I. Tashkiliy qism. II. O’tgan mavzuni test savol-topshiriqlari yordamida

A) o‘zi to‘g’ri bo‘ladi; B) andoza yordamida tekislab kesiladi; C) to‘g’rilab kesib tashlanadi; D) old va ort bo‘lagi o‘lchanadi; E) old bo‘lagiga moslab kesib tashlanadi. 3. Yeng qirqimi qanday ishlanadi? A) bostirib tikiladi; B) ag’darma chok bilan tikiladi; C) biriktirma va ag’darma chok bilan tikiladi; III. O’quvchilarni darsning mavzusi, maqsadi, borishi bilan tanishtirish va ularning faoliyatini o’quv topshiriqlarini bajarishga yo’llash. IV. Yangi mavzu bayoni: a) yangi mavzu bo’yicha tuzilgan dasturini tarqatish va o’quvchilarni dasturining didaktik maqsadi bilan tanishtirish; b) o’quvchilarning faoliyatini modul dasturidagi o’quv topshiriqlarini mustaqil bajarishga yo’llash. V. Mavzuni xulosalash va darsni yakunlash. VI. O’quvchilarning bilimini test savol-topshiriqlari yordamida a

A) ag’darma, buklama; B) mag’iz yopiq qirqimli mag’iz; C) buklama, yorma; D) to’g’ri javob keltirilmagan. 3. Bir chokli yenglarni yeng o’miziga o’tkazishda yeng chokini qaysi chokga to’g’ri keltirib o’tkaziladi? A) yelka chokiga; B) etak yuqori qirqimiga; C) yon chokiga; D) yoqa o’miziga. Nazorat savollari. 1.Adibni koketkaga qaysi chok bilan biriktiriladi? 2.Old bo’lak, ort bo’lakka qaysi chokda tikiladi? 3.Yoqani yoqa o’miziga o’rnatishda qaysi chok bilan tikiladi? 4.Yengsiz kiyimlarda yeng o’mizga qanday chok bilan tikiladi? 5.Rasmda yoqa o’mizini aniqlang? 6.Yenglar nechta chokli bo’ladi? 7.Bir chokli yenglarni yeng o’miziga o’tkazishda yeng chokini qaysi chokga to’g’ri keltirib o’tkaziladi? 8.Yeng uchini mag’iz chok bilan tikilgan rasmni ko’rsating? 9.Rasmda qanday bukib tikish ko’rsa

5. Milliy ko‘ylaklarda bezakli to‘rlarni tikish texnologiyasi 6. Milliy ko‘ylaklarga turli applikasiyalar bilan ishlov beish 7.Milliy ko‘ylaklar uchun bezak elementlarini tanlash Mаshg‘ulotning mаqsаdi: « Ayollar milliy koylaklarida qo’llaniladigan chok turlari» mаvzusi bо‘yichа bilimlаrni chuqurlаshtirishni tа’minlаsh. Pedаgogik vаzifаlаr О‘quv fаoliyati nаtijаlаri . · tаlаbаlаrning ijodiy izlа-nishi vа о‘z mustаqil fikr-lаrini bildirishi uchun im-koniyat yarаt ish ; · mаvzu bо‘yichа bilimlаrni chuqur о‘zlаshtirish vа mus- tаhkаmlаshgа yordаm ber ish ; · mаnbаlаr bilаn ishlаshni о‘rgаt ish ; · kichik guruhlаrdа ishlаshni tаshkil qil ish ; · о‘z nuqtаi nаzаrigа egа bо‘lishni shаkllаntir ish ; · mаntiqiy xulosа chiqаrishgа kо‘mаk ber ish ; · аmаliy mаshg‘ulot rejаlаri bilаn oldindаn tаnishi

qil а di. T а l а b а l а rni ushbu org а n а yzer orq а li f а oll а shtir а di, talabalarni uch guruhg а а jr а t а di. (1- ilov а ) ishl а ydi. 1.3. T а l а b а l а rning fikrini umuml а shtirib, ul а rni 4 t а kichik guruhl а rg а b о ‘l а di. Interf а ol usull а rd а n foyd а l а nilg а n hold а kichik guruhl а rg а b о ‘lin а di. 1.4. T а l а b а l а rning m а shg‘ulotd а gi f а ol-ligini b а hol а sh k о ‘rs а tkichl а ri v а mezonl а ri bil а n t а nishtir а di (2-ilov а ). О‘UM gа qаrаydilаr. 1.5. Mаvzu bо‘yichа tаyyorlаngаn topshi-riqlаrni tаrqаtаdi (3-ilovа). Topshiriqlаr ustidа ishlаydilаr. II -bosqich. Аsosiy ( 60 minut) 2.1. Guruhlаrgа topshiriqlаrni bаjаrishi uchun yordаm berаdi. Mаnbаlаrdаn foydаlаnishgа imkon yarаtаdi. Hаr bir guruh qаysi mаvzuni keng yoritib berishi vа tа

Qop Qo’sh chok Klаsterni tuzish qoidаlаri 1. Topshiriqni diqqаt bilаn о‘qib chiqing. 2. Fikrlаrni tаrmoqlаntirish jаrаyonidа pаydo bо‘lgаn hаr bir fikrni yozing. 3. Imlo xаtolаr vа boshqа jihаtlаrgа e’tibor bermаng. 4. Belgilаngаn vаqt tugаmаgunchа yozishni tо‘xtаtmаng, fikringizni jаmlаshgа hаrаkаt qiling. 5. Fikrlаrni chegаrаlаmаng, ulаr о‘rtаsidа о‘zаro аloqаdorlikkа e’tibor qаrаting. 2 (4.2)- Ilovа Guruhlаrning mаshg‘ulotdаgi fаolligini bаholаsh kо‘rsаtkichlаri vа mezonlаri Topshiriqlаr, bаholаsh kо‘rsаtkichlаri vа mezonlаri I - guruh II - guruh III -guruh IV -guruh 1-topshiriq: (1,5 bаll) - mаvzu yoritib berildi (0,5 bаll) - аniq vа mаntiqаn tо‘g‘ri bаyon etildi (0,5 bаll) - guruh fаol qаtnаshdi (0,5 bаll) 2-topshiriq: (1,5 bаll) - аniq xulosа chiqаrildi (0,5 bаll) - misollаr keltiril

0,4 bаll – «yaxshi». 1,9 – 2,4 bаll – «yaxshi». 0,3 bаll – «qoniqаrli». 2,3 – 1,8 bаll – «qoniqаrli». 3(4.2)- Ilovа Mаvzu bо‘yichа о‘quv topshiriqlаr: I-guruh Sаvol: Koketka nechta bo‘lakdan iborat bo‘lishi mumkin? . II-guruh Sаvol: Koketgadagi yelka choklari namlab isitib ishlov berishning qaysi turidan foydalaniladi? III-guruh Sаvol : Milliy kiyimlarda kaketkalar qanday tekshiriladi? IV-guruh Sаvol: Milliy ko‘ylak etak qismining yon qirqimiga qanday ishlov beriladi? Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari» degаndа nimаni tushunаsiz ? F (Fikringizni bаyon eting) S (Fikringiz bаyonigа biror sаbаb kо‘rsаting). M (Kо‘rsаtilgаn sаbаbgа tushuntiruvchi misol keltiring) U (Fikringizni umumlаshtiring) 55

Amaliy ish №1 Мавзу : “ Ayollar ning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari Ishning maqsadi: Ayollarning milliy ko’ylaklarida qo’llaniladigan chok turlari bilan tanishish. · Ishning mazmuni 1. Mashinada bajariladigan baxya va baxyaqatorlari haqida ma’lumotlarni yoritib berа olаdi; 2. Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari kо‘rsаtib berаdi; 3. Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari aytib berа olаdi; 4. Ko‘ylaklarga kashta choklari bilan bezak berishni ko’rsatib bera oladi ; 5. Milliy ko‘ylaklarda bezakli to‘rlarni tikish texnologiyasi mohi-yatini yoritib berаdi; 7 .Milliy ko‘ylaklarga turli applikasiyalar bilan ishlov beishni ko’rsatib bera oladi 8. Milliy ko‘ylaklar uchun bezak elementlarini tanlashni aytib berа olаdi ; Ishga tayyorlanish uchun savolla

O’QUVCHILARNING BILIMLARINI TEKSHIRISH UCHUN NAMUNAVIY TEST SAVOLLARI: 1. Adibni koketkaga qaysi chok bilan biriktiriladi? A B C D Biriktirma chok Qo’yma chok Mag’iz chok Ag’darma chok 2. Old bo ’ lak , ort bo ’ lakka qaysi chokda tikiladi ? A B C D Biriktirma chok Qo’sh chok Ichki chok Tahlama chok 3. Yoqani yoqa o’miziga o’rnatishda qaysi chok bilan tikiladi? A) biriktirma; B) bezak tahlama; C) ag’darma; D) burma. 4. Yengsiz kiyimlarda yeng o’mizga qanday chok bilan tikiladi? A) ag’darma, buklama; B) mag’iz yopiq qirqimli mag’iz; C) buklama, yorma; D) to’g’ri javob keltirilmagan. 5. Rasmda yoqa o’mizini aniqlang? A) 1, B) 2 57

1 2 3 4C) 3 G 4 6. Yenglar nechta chokli bo’ladi? A) 1; B) 2; C) 3; D) hamma javoblar to’g’ri. 7. Bir chokli yenglarni yeng o’miziga o’tkazishda yeng chokini qaysi chokga to’g’ri keltirib o’tkaziladi? A) yelka chokiga; B) etak yuqori qirqimiga; C) yon chokiga; D) yoqa o’miziga. 8. Yeng uchini mag’iz chok bilan tikilgan rasmni ko’rsating? A B V G 9. Rasmda qanday bukib tikish ko ’ rsatilgan ? A) yashirin qaviq bilan; B) qaytarma chok bilan; C) bostirma chok bilan; D) bukma-bostirma chok bilan. 10. Ko’ylakni so’ngi pardozlash deganda nima tushuniladi? A) etak qismini bukish va dazmollash; B) ip, bo’rlardan tozalash va dazmollash; C) yengni o’rnatish, tugma qadash, izma ochish; D) qotirma yopishtirish va dazmollash. 58

III-BOB . Hayotiy faoliyat xavfsizligi 3.1. Inson faoliyati xavfsizligi fani haqida asosiy tushunchalar Respublikamizda Mehnatni muhofaza qilishning huquqiy asoslari O‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasida, Mehnat Kodeksida va Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunda mustahkamlangan. Ushbu qonun mulk va xo‘jalik yuritish shakli turlicha bo‘lgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar, shu jumladan ayrim yollovchilar bilan mehnat munosabatlarida turgan barcha ishlovchilar: Kooperativlarning a’zolari, ishlab chiqarish amaliyotini o‘tayotgan oliy o‘quv yurti talabalari, kasb-hunar kolleji talabalari va umumiy ta’lim maktabining o‘quvchilari: korxonalarda ishlashga jalb qilinadigan harbiy xizmatchilar: muqobil xizmatni o‘tayotgan fuqarolar: sud hukmi bilan jazoni o‘tayotgan shaxslar axlo

mehnat unumdorligiga erishishga yordam beradigan qulay sharoitlarni yaratishdan iborat. «Mehnat muhofazasi» kursi 4 bo‘limdan iborat. 1. Mehnat qonunchiligi asoslari - Xuquqiy meyorlar majmuasi bo‘lib, ishchi va xizmatchilarning mehnat munosabatlarini boshqarib turadi. 2. Ishlab chiqarish sanitariyasi - ishlab chiqarishdagi zararli omillar ta’sirini oldini oladigan chora-tadbirlar va texnika vositalar majmuasidir. 3. Texnika xavfsizligi - ishchilarni xavfli ishlab chiqarish omillari ta’siridan asrab qolish va zaharlanuviga olib keladigan tadbirlarni kamaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar va texnika vositalaridir. 4. Yong‘in xavfsizligi - korxonada yong‘in paydo bo‘lish xavfini oldini olish, insonning moddiy boyliklarini muhofaza qilishdan iborat. Korxonada ishlab chiqarishda 2 xil omilla

Shikastlanish - ishlab chiqarishdagi zararli yoki xavfli ta’sir natijasida inson a’zolari yoki teri qoplami fiziologik bir butunligining buzilishi. Mehnat sharoiti - mehnat jarayonida insonning salomatligi va ish qobiliyatiga ta’sir etadigan omillar majmui. Shaxsiy himoyalanish vositalari - bir xodimni muhofaza qilish uchun xizmat qiladigan vositalar. Shaxsiy himoyalanish vositalariga - ish kiyimi, poyabzal, gaz niqoblar, respiratorlar, niqoblar, shlemlar, himoya ko‘zoynaklari, quloqchin va boshqalar kiradi. Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa - ish vaqtida yuz beradigan favqulotda hodisa. Kasb kasalligi - kishi organizmiga ish sharoitlarining zararli ta’siri natijasida kelib chiqqan (surunkali, changli bronxit, titrash kasalligi, xar xil kimyoviy gazlar bilan zaharlanish) kasallikdir. Ish

qolgan vaqtda moddiy taminlanish huquqiga egadirlar deb yozib qo‘yilgan. Mehnatkashlarning xavfsiz ishlashi, mehnat sharoitini yaxshilash hukumatimiz va kasaba uyushmalarini diqqat markazida turibdi. Mehnat qonun-qoidalari va meyorlari mehnat qonunchiligida o‘z aksini topgan. Mehnat sharoitining yaxshilanishi ijtimoiy natijalarga - ya’ni mehnatkashlarning sog‘lig‘ini yaxshilash, o‘z ishidan mamnunlik darajasini oshirish, mehnat intizomini mustahkamlash va jamoat faoliyatini oshirishga olib keladi. Mehnat muhofazasi talablariga javob bermaydigan biron bir yangi mashina yoki mexanizm ishlab chiqarishga qabul qilinmasligi kerak. Shuningdek, mehnat muhofazasi talablariga javob bermaydigan biror bir sex yoki korxona ekspluatatsiyaga tushirilmasligi kerak. Ish va dam olish jarayonining to‘g‘ri t

Inson hayoti jarayonida uni o‘rab turgan borliq muhiti bilan uzluksiz aloqada bo‘ladi va shu bilan birga har doim uni o‘rab turgan muhitga bog‘liq bo‘lib kelgan va shunday qolaveradi. Inson shuning uchun ham o‘zini o‘rab turgan atrof-muhit hisobiga oziq-ovqat, havo, suv, dam olish uchun zarur moddiy narsalar va boshqalarga bo‘lgan ehtiyojini qanoatlantiradi. Atrof-muhit – insonni o‘rab turgan muhit bo‘lib, insonning hayot faoliyatiga, uning sog‘ligi va nasliga to‘g‘ridan-to‘g‘ri, birdan urinma yoki masofadan ta’sir etishga qobiliyati omillarning (jismoniy, ximiyaviy, biologik, informatsion, ijtimoiy) shartli yig‘indisidir. Inson va atrof-muhit uzluksiz o‘zaro ta’sirida bo‘lib, doimiy harakatdagi “Inson – atrof-muhit” tizimini tashkil etadi. Dunyoning evolyusion jarayonida bu tizimni tashki

Texnosfera – o‘tmishda biosferaga taalluqli bo‘lgan keyinchalik insonlarning o‘zining moddiy va ijtimoiy-iqtisodiy ehtiyojlarini yanada yaxshilash maqsadida to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki sirtdan texnik vositalar bilan ta’sir etgan hududdir. Texnosfera insonlar tomonidan texnik vositalar yordamida yaratilgan shaharlar, qo‘rg‘onlar, qishloq aholi punktlari, sanoat va korxonalar zonasi band etgan hududlar hisoblanadi. Inson hayot faoliyati jarayonida nafaqat tabiiy muhit bilan balki, ijtimoiy muhit deb ataluvchi odamlar bilan ham uzluksiz aloqada bo‘ladi. Insonni ijtimoiy muhit bilan aloqasi tug‘ilishni davom ettirish, bilim, tajribalarni almashtirish, o‘zining ma’naviy ehtiyojlarini qanoatlantirish, intellektual qobiliyatlarini oshirishda foydalaniladi va shakllanadi. Zamonaviy industrial jamiyatd

insonlarni nafaqat ularning aqliy yoki jismoniy mehnat faoliyati davomida balki, yashash joyida, yo‘lda va barcha holatlarda xavfsizligini, yaxshi kayfiyatini, mehnat qobiliyati va ish unumdorligini ta’minlash, sog‘ligi haqida qayg‘urish masalalarini ijobiy hal etish juda dolzarb masalalardan biridir. Qayd qilingan masalalarni ijobiy hal etishda hayot faoliyat xavfsizligi fanining o‘rni, uning nazariy ma’lumotlari bilan bo‘lajak mutaxassislarni qurollantirish muammolarni ijtimoiy hayotda mumkin qadar ijobiy hal etilishiga yordam beradi. Hayot faoliyat xavfsizligi (HFX)-ishlab chiqarish va noishlabchiqarish muhitida insonni atrof muhitga ta’sirini hisobga olgan holda xavfsizlikni ta’minlashga yo‘naltirilgan bilimlar tizimidir. Hayot faoliyat xavfsizligining maqsadi ishlab chiqarishda avariy

massadagi moddalar oqimini, issiqlik energiya va boshqa energiya oqimini ajratadi. Moddalar va energiyalar oqimi almashinuvi inson ishtirok etmaydigan jarayonlar uchun ham harakterlidir. Tabiiy muhit bizning planetamizga quyosh energiyasi oqimi kirib kelishini ta’minlaydi. Bu esa o‘z navbatida biosferada o‘simlik va hayvonlar oqimini, moddalar (havo, suv) adiabatik oqimini, har xil energiyalar oqimini, jumladan favqulodda holatlarda tabiiy muhitdagi energiyalar oqimini ruyobga keltiradi. Texnosfera uchun barcha turdagi xom ashyo va energiyalar oqimi, maxsulotlar va odamlar navbati oqimlarining har xilligi; chiqindi oqimlari (atmosferaga tashlanayotgan chiqindilar, suv havzalariga tashlanayotgan sanoat va boshqa iflos suvlar, suyuq va qattiq chiqindilar, har xil energetik ta’sirlar) harakte

- atmosferada, gidrosfera va litosfera holatlari shu jumladan favqulodda holatlar; - boshqalar. Texnosferadagi asosiy oqimlar: - xomashyolar, energiyalar oqimi; - iqtisod sohasi mahsulotlarining oqimi; - iqtisod sohasi chiqindilari ; - maishiy chiqindilari; - in f ormatsiya oqimlari; - transport oqimlari; - yorug‘lik oqimi (sun’iy yoritish); - moddalar va texnogen avariyalardagi energiya oqimlari; - boshqalar. Ijtimoiy muhitdagi asosiy oqimlar: - informatsiya oqimlari (o‘qitish, davlat boshqaruvi, xalqaro hamkorlik, boshqalar); - odamlar oqimi (demografik portlash, aholi urbanizatsiyasi); - narkotik, alkogol vositalar va boshqa oqimlari; - boshqalar. Hayot faoliyat jarayonida inson iste’mol qiladigan va chiqaradigan asosiy oqimlar: - kislorod, oziq – ovqat, suv va boshqa moddalar (alkogol,

Bu fan quyidagi asosiy masalalarni yechadi: - atrof-muhitning noqulay ta’sirlarini turkumlaydi (aniqlaydi va sonli baholaydi); - insonni xavflardan himoyalaydi yoki unga noqulay omillar ta’sirini oldini oladi; - xavfli va zararli omillarni ta’siri salbiy oqibatlrini tugatish; - muhitda insonga normal, shinam sharoit yaratish. Hayot faoliyat xavfsizligining integral ko‘rsatkichi hayotning davomiyligi hisoblanadi. Sivilizatsiya taraqqiyoti (ilmiy–texnikaning, iqtisodning rivojlanish, qishloq xo‘jaligini industrlashtirish, har xil energiyalardan foydalanish – yadro energiyasigacha, yangi mashina va mexanizmlarni yaratilishi, zararkunandalarga qarshi har xil o‘g‘itlarning qo‘llanilishi) inson sog‘ligiga salbiy ta’sir etuvchi zararli omillar miqdorini sezilarli darajada ko‘paytirmoqda. Shu saba

- tinchlik va urush vaqtidagi favqulodda holatlar. Maishiy muhit – bu maishiy sharoitdagi insonga ta’sir qiluvchi barcha omillarning yig‘indisidir. Ishlab chiqarish muhiti - bu mehnat faoliyati jarayonida insonga ta’sir qiluvchi omillar yig‘indisidir. Tabiiy muhitdagi xavfsizlik – bu ekologiyaning sohalaridan biridir. Ekologiya organizmni atrof muhit bilan o‘zaro ta’siri qonuniyatlarini o‘rganadi. 3.2. Mehnat muhofazasi qonunlari va ulardan foydalanish O‘zbekiston Respublikasi Konstitusiyasining IX bobning bir qancha moddalarida Insonning iqtisodiy va ijtimoiy huquqlari, 43-52 moddalarida inson huquqlari, burchlari va erkinliklari belgilangan. Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunning 1-7 moddalarida umumiy qoidalar, 8-15 moddalarida mehnatni muhofaza qilishni ta’minlash, 16-21 modd

masalalari XVI bobning 282-291 moddalarida keltirilgan. Davlat ijtimoiy sug‘urtasi hisobidan beriladigan ta’minot turlari (284-modda), homiladorlik va tug‘ish nafaqasi (286-modda), dafn etish marosimi uchun beriladigan nafaqa (288- modda), qarilik bo‘yicha nafaqa (289-modda), nogironlik nafaqasi (290-modda), boquvchisini yo‘qotganlik nafaqasi (291-modda), mehnatni muhofaza qilish qonunlarining asosiy nizomlarini rivojlantirish davlat qo‘mitalari, vazirliklar va boshqarmalar tomonidan ishlab chiqiladi va tarmoq kasaba uyushmalari qo‘mitalari bilan kelishilgan holda har xil meyoriy hujjatlar amalga tadbiq etiladi. Meyoriy hujjatlar tizimida muhim o‘rinni mehnat muhofazasi bo‘yicha qo‘llanmalar egallab ular alohida kasb, ish turlari bo‘yicha tuziladi. Davlat qonunchiligi mehnat muhofazasi qoi

MEHNAT FIZIOLOGIYASI - Ishlab chiqarish faoliyatining ta’siri natijasida inson organizmi holatining funksional o‘zgarishi va fiziologik asoslangan mehnat jarayonlarini tashkil etish vositasidir. MEHNAT PSIXOLOGIYASI - Mehnat jarayonining ma’lum sharoitida (og‘irlik, mehnatdan zo‘riqqanlik, uning bir maromliligi, gipokineziya va boshqalar) sog‘liq va ish qobiliyatining o‘zgarishidir. TEXNIKA XAVFSIZLIGI - Ishlovchilarga ishlab chiqarishda texnika xavfsizligini o‘rgatuvchi xavfning oldini oladigan tashkiliy chora-tadbirlar va texnika vositalari tizimi. MEHNAT QIZG‘INLIGI - Ish vaqtida organizmda hissiyot, yuklov darajasi, ma’lumotlarni olishda va qayta ishlashda miya ish faoliyatining jadallashuvi. TOLIQISH - Ish qobiliyatining pasayish holati. Charchaganlik sezgisi bilan kechadigan ish sifa

Kasbiy kasalliklar - ishlovchilar uchun zararli ish sharoitining ta’siri natijasida hosil bo‘ladi. Sanoat korxonalariga taalluqli kasbiy kasalliklar (silikoz, pnevmokonioz, teri kasalliklari va shularga o‘xshash). Zararli ish sharoitlariga tananing ayrim a’zolarining bir guruh mushaklarning uzoq vaqti majburan zo’riqishi, sex havosiga tarqalib ketgan zararli moddalarning ta’siri, yoqimsiz meteorologik sharoitlar, meyorlardan yuqori shovqin, titrash, yoritilganlik, atmosfera bosimidagi katta tafovo‘tlar kiradi. 4. Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasallanishning sabablarini shartli ravishda qo‘yidagilarga ajratish mumkin: 1. Texnik; 2. Tashkiliy; 3. Sanitariya-gigiyenik; 4. Ruhiy-fiziologik; 5. Iqtisodiy; 6. Xodimlarni aybi bilan yuz beradigan kasalliklar. TEXNIK SABABLARGA - Uskuna va

iflosligi, maishiy xonalarning (yechinish, yuvinish, xojatxona va boshqalar) yo‘qligi kabilar kiritiladi. RUHIY-FIZIOLOGIK TALABLARGA - Ishning bir xilligi qattiq jismoniy mehnat tufayli zo‘riqish, kishi organizmiga ish joyining ruhiy, anatomik, fiziologik jihatidan mos kelmasligi, charchash, jamoatchilik orasidagi nosog‘lom muhit kabilar misol bo‘la oladi. IQTISODIY SABABLAR - Mehnat muhofazasi masalalariga sovuqqonlik bilan qarash, shuningdek, oylik maoshlarni o‘z vaqtida bermaslik va ishchilarning yuqori ish unumiga erishishga intilmasligi, ish sharoitlarini yaxshilashga yetarli mablag‘ ajratilmasligi tufayli kelib chiquvchi sabablar hisoblanadi. Ishchining aybi bilan sodir bo‘ladigan baxtsiz hodisalarga uning ehtiyotsizligi, intizomsizligi, ishga betob yoki mast holda kelishi sabab bo‘

bayram kunlari bajariladigan ishlar bilan kompensatsiya va haq to‘lash mehnat kodeksining 157-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi. 5. Xotin-qizlar, yoshlar va o‘smirlar mehnatini muhofaza qilish . Bizning mamlakatimizda ayollarning erkaklar bilan teng huquqliligi ta’minlangan bo‘lib, bu huquq mehnat qilish to‘g‘risidagi qonunlarda o‘z ifodasini topgan. Mehnat qilish jarayonida ayollar bilan erkaklarning teng huquqliligi - ayollarning erkaklar singari og‘ir sharoitda, zararli sharoitlarda ishlashlari mumkin emasligi mehnat qonunlarida ko‘rsatib o‘tilgan. Ayollarning ba’zi zaif xususiyatlari va ularning oiladagi mavqeini hisobga olib, qonunchilikda ular uchun ma’lum yengilliklar va maxsus qoidalar belgilangan. Ayollar sog‘ligiga zarar keltirishini hisobga olib ba’zi ishlarda ayollar mehnatid

soatining qisqartirilishi natijasida ishchi zararli moddalar bo‘lgan zonalarda kamroq bo‘ladi va bu bilan u kamroq zaharlanadi. Ko‘pgina ximiya sanoati korxonalarida va mashinasozlik sanoatining quyish, eritish sexlarida ish soati 6 soatdan oshmasligi kerak. Bundan tashqari zararli ish joylarida ishlagan ishchilarga qo‘shimcha dam olish kunlari beriladi va bu qo‘shimcha vaqtda zararli zonada ishlagan o‘smirlarga sog‘ligini tiklash imkoni tug‘iladi. Zararli ish joylarida ishlagan o‘smirlarga mashinasozlik sanoatida, bir qancha sexlarda ishchilarning oylik maoshlarining 13% va ba’zi uchastkalarda 30-33% gacha qo‘shimcha haq to‘lashga ruxsat etiladi. O‘zbekiston Respublikasi mehnat kodeksi mazmunida ishlab chiqarish korxonalari ma’muriyati u yerda mehnat qilayotgan o‘smir-yoshlarga ishlab chi

sanitariya meyorlari «O‘zbekiston Respublikasining Mehnat Kodeksiga asoslanib mehnat muhofazasi bo‘yicha meyoriy hujjatlar to‘plami – 1996» da keltirilgan. Tibbiy xulosaga muvofiq, homilador ayollarning ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish meyorlari kamaytiriladi yoki ular avvalgi ishlaridagi o‘rtacha oylik ish haqi saqlangan holda yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining ta’siridan holi bo‘lgan ishga o‘tkaziladi. Bolasi 14 yoshga to‘lmagan (16 yoshga to‘lmagan nogiron bolasi bo‘lgan) homilador ayollarni ularning roziligisiz tungi, ish vaqtidan tashqari ishlarga, dam olish kunlaridagi ishlarga jalb qilishga va xizmat safariga yuborishga yo‘l qo‘yilmaydi. Shu bilan birga, bolasi 3 yoshga to‘lmagan homilador ayollarni ona va bolaning sog‘ligi uchun xavf tug‘dirmasligini tasdiqlovc

qo‘yidagicha qayd etilgan: Belgilangan kvota xisobidan joylarga ishga joylashtirish tartibida mahalliy mehnat organi va boshqa a’zolar tomonidan yuborilgan, o‘n sakkiz yoshga to‘lmagan shaxslarni ish bilan ta’minlovchi ishga qabul qilishidan iborat. Kvota hisobidan ishga qabul qilishni rad etish ta’qiqlanadi va bunday rad etish ustidan sudga shikoyat qilish mumkin. 18 yoshga to‘lmagan barcha shaxslar dastlabki tibbiy ko‘rikdan o‘tgandan keyin ishga qabul qilinadilar va keyinchalik ular 18 yoshga tulgunlariga kadar har yili majburiy tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilib turishi kerak. O‘smirlar doimiy ishga 16 yoshdan qabul qilishga ruxsat etiladi, ayrim hollarda 15 yoshga to‘lgan shaxslar ota-onalaridan birining yoki o‘rnini bosuvchi shaxsning yozma ravishda roziligi bilan ishga qabul qilinishi mumk

O‘smirlar uchun uzluksiz tashiydigan va siljitadigan yukning miqdori 4,1 kg dan ko‘p bo‘lmasligi lozim, 14-15 yoshdagi o‘smirlar uchun esa meyor 2 martasicha kamaytiriladi. (SanK va M №0052-96). 18 yoshga to‘lmagan xodimlarga kamida 30 kalendar kundan iborat yillik ta’til beriladi va ular bu ta’tildan o‘z vaqtida foydalanishlari mumkin. Basharti ta’til berilayotgan yil xodim 18 yoshga to’lgunga qadar va to’lgandan keyingi davrlarni o‘z ichiga olsa, ta’tilning muddati 18 yoshga to’lgandan keyingi ish staji uchun esa umumiy tartibda xisoblab chiqariladi. (244-m). 18 yoshga to’lmagan xodimlar bilan tuzilgan mehnat shartnomasini ish bilan ta’minlovchining tashabbusi bilan bekor qilishga, mehnat shartnomasini bekor qilishning umumiy tartibiga rioya qilishdan tashqari, maxalliy mehnat organining

- O‘zbek kiyimlari tarixini o‘rgatish jarayonida talabalarni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalash boyicha ma'lumotlar tahlil qilindi; - Zamonaviy milliy ko‘ylak modellari haqida ma’lumotlar yig’ildi; - Milliy ko‘ylaklarni tikish texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari ko’rsatib o’tildi ; - Ko‘ylaklarga kashta choklari bilan bezak berish ko’rsatib o’tildi ; - Milliy ko‘ylaklarda bezakli to‘rlarni tikish texnologiyasi haqida ma’lumotlar to’plandi; - Milliy ko‘ylaklarga turli applikasiyalar bilan ishlov beish haqida ma’lumotlar yig’ildi; - Milliy ko‘ylaklar uchun bezak elementlarini tanlash haqida ma’lumotlar aniqlandi; - Mashinada bajariladigan baxya va baxyaqatorlari tahlil qilindi ; - O‘quvchilarning maxsus fanlardan mustaqil va ijodiy ishlash faoliyatlarini rivojlantirishning faol

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. Karomov I.A. “Jahon moliyaviy-iqtisodiy krizisi, O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etishni yo‘llari va choralari” Toshkent. O‘zbekiston. 2009. 2. Karimov I . A . Barkamol avlod orzusi . – Toshkent : “ O ‘ zbekistin milliy ensiklopediyasi ”. 2000. 3. Karimov I . A . O ‘ zbekiston XXI asrga intilmoqda . – Toshkent : “ O ‘ zbekiston ”. 2000. 4. Karimov I.A. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. – Toshkent: -1997. 5. I. А . Karimov. “ О ‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida” Toshkent, 2012 y. 440-bet 6. Akademik litsey va kasb – hunar kollejlari uchun o‘quv-meyoriy xujjatlar to‘plami. Toshkent: - 2006. 7. Abdullayeva Q. Kasbiy fanlar orqali o‘quvchilarda ijodkorlik ko‘nikmalarini shakllantirish. // J. Pedagogik ta‘lim. – Toshken

11. Т.А.Абдуллаев, С.А.Хасанова. «Одежда узбеков ( XIX начало ХХ в.)». Издательство "Фан". Узбекской ССР. Ташкент. 1978 г. 12. Hasanboyeva G . K ., Krimova O . I . Kiyim modelini ishlash va konstruksiyasini tayyorlash ., Toshkent . “O‘qituvchi. 1990. 13. Lin Jаk. Texnikа kroY. “ Megа ”. 1992. 14.Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. Qarshi. “Nasaf”. 2000. 15.Ochilov M., N.Ochilova. Oliy maktab pedagogikasi” Toshkent. 2008. 16. Sidrenko V.I. Odejdа dlya polnix . Rostov nа Donu . “ Feniks ”. 2001 17. Toshpo‘latov S.Sh., Komilova X.X., va boshq. Tikuv buyumlarini loyihalash., Toshkent. “Voris - nashriyot”. 2007. 18.Taylaqov N. Xalq ta‘limiga zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy qilish – ta‘lim sifatini oshirishning omili sifatida // J. Xalq ta‘limi. – Toshkent, 2005. - №5. –

Купить