“Ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari (G`uzor tumani misolida)” - Ботаника - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	167.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Ботаника

“Ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari (G`uzor tumani misolida)”

Купить

“Ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari (G`uzor tumani misolida ) ” Qarshi-2011

Mavzu: Ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari (G`uzor tumani misolida) Kirish. I Bob. Adabiyot sharxi. II. Bob. O`simlik kasalliklari to`g`risida umumiy tavsif II . 1 . Tadqiqotning manbalari va uslublari . II . 2. Olib borilgan tajribalarning natijalari. III. Bob. Ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari (G`uzor tumani misolida) I II.1. Mevali daraxtlarda eng ko`p uchraydigan zamburug` kasalliklari. I II.2. Mevali daraxtining zamburug` kasalliklariga qarshi ko`rash choralari Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar. Ilova 2

Kirish Dehqonchilik va ziroat ulug` va fazilatli amaldir. Ona diyorimizning bepoyon hududlarida, ayniqsa, qishloq mintaqalarida yashovchi har bir insonga moddiy farovonlikning asoslaridan biri, bu- dehqonchilik ekani yaxshi ma`lum. Qishloq ahli o`zining fidokorona mehnati bilan Vatanimiz boyligiga boylik qo`shish, xalqimiz hayoti uchun zarur bo`lgan barcha qishloq xo`jaligi va chorvachilik mahsulotlarini ko`plab yetkazib, bozorlarimizni to`kin-sochin qilish, yurtimizda farovonlikni oshirishga beqiyos hissa qo`shib kelmoqda. Xaqiqatdan ham, xalqimizning rizqu, ro`zi, nasibasi, avvalo, dasturxonlarimiz to`kinligi, xonadonlarimizning fayzu tarovati, to`yu tomoshalar-barcha-barchasi dalalarimizda zahmatkash dehqonlarimizning fidokorona mehnatiga, ular yetishtiradigan hosilning mo`lligi va salm

bog`lashi, yurtining har bir go`shasi farovon bo`lishi yo`lida chin ixlosbilan mehnat qilishi farazdir. Ma`lumki, bu yil Vatanimiz mustaqilligining 20 yillik sanasini katta bayram qilamiz. Ushbu ulug` ayyomni munosib kutib olish uchun yurtimizda keng ko`lamdagi tayyorgarlik ishlari boshlab yuborilgan. Shunday xayrli ishlardan biri, o`lkamizni yanada obod va ko`rkam qilishdir. Yurtboshimiz taklifi bilan 2011 yil “Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili” deb ataladi. O`tgan yillarda xalqimizning salomatligi, ta`lim-tarbiyasi ustuvor vazifalardan biri etib belgilangan edi. Ota-bobolarimiz azaldan yosh avlodni halol mehnat, kasb-hunar bilan tarbiya qilgan. Oilani beminnat rizq- nasiba bilan ta`minlash, yashab turgan hovli- joyi, mahallani obod qilishning yo`li haqiqiy tadbirkorlik bo`lib ke

kasallanishdir. Kasallikni keltirib chiqaruvchi mikroorganizmlar mevali daraxtlarning urug`idan ungan, payvandlangan ko`chatlarni ko`p yillik mevali daraxtlarini ham kasallantira oladi. Ma`lumki, zararkunandalar va kasalliklar ta`sirida o`simliklarning yuqatadigan yillik hosil miqdori o`rtacha 30% ni tashkil etadi. Uning 80% esa zamburug`lar keltirib chiqaradigan infeksion kasalliklar evaziga amalga oshadi (Velikanov va bosh., 1988). Shuning uchun ham zamburug` kasalliklarini aniqlash, o`rganish va ularga qarshi kurash chora-tadbirlarini ishlab chiqish barcha ekinlarining hosildorligini va sifatini oshirishdagi muhim omillardan biri bo`lib hisoblanadi. Antropogen omillariing ta`siri kuchli bo`lgan shahar sharoitida va sanoat chiqindilari bilan ifloslangan xududlarda o`suvchi o`simliklarnin

ushbu kasallikka qarshi kurash choralarini ishlab chiqish uchun konkret ekologik sharoitda ularning tarqalishi va biologik xususiyatlarini o`rganishni talab qiladi. Ushbu ma`lumotlardan kelib chiqadigan xulosalar shundan iboratki, poliz ekinlarining maysalarini chirish kasalligi xanuzgacha chuqur o`rganilib, Respublikamizning harbir ekologik sharoiti uchun to`g`ri keladigan qarshi kurash choralari ishlab chiqilmagan. Hozirgi paytgacha Respublikamizda usadigan mevali va manzarali daraxt zamburug`larning o`rganish bo`yicha olib borilgan ishlar sistemali xarakterga ega bo`lmasdan, ayrim ma`lumotlarnigina o`z ichiga olgan. Bu borada O`zbekiston FA qarashli Botanika ilmiy institutining “Mikologiya” laboratoriyasi xodimlari Ramazanova S.S., Gaponenko N.I., Sagdullayeva M.SH., Kirgizbayeva X.M. v

G`uzor tumanining ayrim qishloqlarida o`sadigan mevali daraxtlarda uchraydigan zamburug`larining turlarini aniqlash. Bitiruv malakaviy ishning vazifasi. G`uzor tumanida tarqalgan zamburug`larning tur tarkibini aniqlash. -aniqlangan zamburug`larni taksonomik jihatdan tahlil qilish; Tadqiqot obyekti va predmeti: G`uzor tumanidan yig`ilgan gerbariylar namunalari tadqiqot obyekti bo`lib xizmat qildi. Tadqiqotning predmeti – botanika, mikologiya, Tadqiqot manbalari va metodlari . G`uzor tumanining xo`jaliklarida va shaxsiy tomorqa uchastkalarida uchraydigan zamburayg` kasalliklarini o`rganish uchun 2010-2011 yillar davomida dala ekspeditsiyalari tashkil etildi. Ilmiy izlanishlar har yili bahor, yoz va kuz fasllarida maqsadli rejalar asosida olib borildi. Zamburug`larning sistematik o`rnini aniq

Sabinae( zang) , Septoria piricola( septorioz ), Podosphaera leucotrich (un- shudring) , Venturia pirina (kalmaraz) , Sphaeropsis malorum (qora rak) , behida- Podosphaera oxyacanthae ( un-shudring), Monilia cydonia( monilioz) kabi kasalliklari uchraydi. 8

I Bob. Adabiyot sharxi. Shu vaqtgacha yer yuzada mikromitsetlarning 100 mingdan ortiq turi fanga ma`lum ( V.I. Bilay 1989). Zamburug`lar to`g`risidagi dastlabki ma`lumotlar XVIII asrning ikkinchi yarmidan paydo bo`lib boshladi. XIX asrning ikkinchi yarmiga zamburug`larning yuksau o`simliklarga nisbatan patogenlik xususiyatlari to`g`risidagi dastlabki ijobiy tadqiqotlar amalga oshirildi. Bu borada germaniyalik de Vari tomonidan parazit zamburug`larning eksperimental o`rganish usuli yaratildi. Rossiyalik M.S. Voronin kabi mikolog olimlar ekinlardagi kasalliklarni mikroskopik zamburug`lar keltirib chiqarishini birinchi bo`lib bayon qilganlar. Keyinchalik amerkalik olim YE. Smit bakteriyalar, rossiyalik olim D. I. Ivanovskiy viruslar keltirib chiqarishini aniqlaganlar. Rossiyada fitopatologiya

О`sha paytdagi О`rta Osiyo Davlat universiteti tomonidan reja asosida ishlar boshlandi. Asosiy e`tibor chо`l va yuqori tog` о` simliklari mikoflolrasiga qaratildi. 1935-1936 chi yillarda P.N.Golovin boshchiligida g`arbiy Pamirning janubiy va janubiy-g`arbiy qismlariga ekspeditsiyalar tashkil etildi. Janubiy qizil qumda olib borilgan ekspeditsiyalar natijasi sifatida P.N.Golovin 1941 yili «Grib peschannix pustin Sredney Azii» nomli asarini chop etadi. 1944 chi yili esa u olingan ilmiy ma`lumotlar bо`yicha «Zakonomernosti raspredeleniya mikologicheskoy flor na Pamire» nomli ishini chop etdi. Uning k о` rsatishicha yuksak о` simliklarda tubun zamburug`lar unchalik tarqalmagan. Zamburug` guruhlari ichida Pamirda eng k о` p uchraydigan zamburug`lar xaltachali zamburug`lar bо`lib h isoblanadi. S

1955-1958 yillar mabaynida esa О`zbekiston fanlar akademiyasiga qarashli botanika instituti tomonidan birqator ekspeditsiyalar tashkil etilib, ularda SAGU talabalari ham qatnashadi. Natijada Saparova (1956), /aniyeva (1957) va Xasanov (1958) lar diplom ishlarini shimoya qilishgan. О`rta Osiyo chо`l zonalarining mikoflorasi ham 1955-1960 yillarda birqator tadqiqotchilar tomonidan о`rganilgan. N.I. Gaponenko Buxoro viloyati va Amudaryoning quyi oqimini, G.T. Boymuratova esa Mirzachо`lni (1958) mikoflorasini tekshirish natijasida yuksak о`simliklarning zamburug` kasalliklarini tarqalish qonuniyatlarini aniqlashgan. 1960 chi yillarda esa О`zFA qarashli Botanika institutining xodimlari Angren tog`-metalurgiya sanoat mintaqasini sinchilab tekshirish natijasida Angren daryosi basseynida tarqalgan

dо`lana, olicha, bodom va zirk daraxt va butalari ham 90-100 % gacha sharxil zamburug` kasalliklari bilan zararlanganligini kо`rsatib О`tadi. Ushbu keng tarqalgan kasalliklarning keltiradigan zarari juda katta ekanligini shisobga olib, ularni sog`lomlashtirish va saqlab qolish katta ahamiyatga ega ekanligini ta`kidlaydi. Fitopatologiya fanining rivojlanishiga Respublikamizning qator olimlari ham munosib hissa qo`shganlar. Professor M.A. Karimov mamlakatimiz sharoitda beda kasalliklarini o`rganib, ularga qarshi ko`rash choralarini ishlab chiqqan. S.S. Ramazonovaning ko`p yillik ilmiy izlanishlari bizda uchraydigan vertisillium turkumiga mansub zamburug`larning sistematikasi biologiyasi tarqalishiga oid bo`lib, uning erqlari hosil bo`lishi qonuniyatlarini ochgan. Olima rahbarligida g`o`za, t

II. Bob. O`simlik kasalliklari to`g`risida umumiy tavsif O`simlik kasalliklari kelib chiqishi, oldini olish va ularga qarshi texnologiyasini fitopatologiya fani o`rganadi. Fitopatologiya yunoncha Phyton - o`simlik, pathos -kasallik, logos - fan ma`noni bildiradi. O`simliklarning kasalligiga qarshi kurash olib borish, kasallik tarqalishining oldini olish va ularni o`z vaqtida butunlay yo`q qilish ko`p mehnat hamda mablag` sarflash evaziga yetishtirilgan qimmat baho, uni hech narsa bilan almashtirib bo`lmaydigan o`simlik mashg`ulotlarini saqlab qolishda muhim ahamiyatga ega. O`simlik kasalliklari hosilni kamaytiribgina qolmay, shu bilan birga uning sifatini yomonlashtiradi, mahsulotni yaroqsiz holga keltiradi. Shuni hisobga olgan holda respublikamizda o`simlik kasalliklariga qarshi kurashish

O`simlik kasalliklarining alomatlari nihoyada xilma-xil. Ular tashqi (morfologik), ichki (anatomik) va fiziologik guruhlarga bo`linadi. Amalda, ko`pincha, o`simlik kasalliklarini aniqlashda ularning tashqi belgilari hisobga olinadi. Kasal o`simliklarning asоsiy morfologik o`rganish belgilari. O`simlik zararlanmagan yoki biroz zararlangan, zararlangan qismining turgor holati pasaygan yoki yo`qolgan. O`simlik butunlay so`ligan, ya`ni turgorligi (tarangligi yo`qolgan) O`simlikning chirishi. Asosan, sersuv oziq moddalar ko`p qismi qisman yoki butunlay chirigan. Dog`lar. O`simlikning turli a`zolarida dog`lar yoki xollar paydo bo`ladi. Dog`lar rangi, shakli katta-kichikligi bo`yicha har xil bo`ladi. G`ubor (gard). O`simlikning ayrim a`zolari ustida paydo bo`ladi. G`uborlar oq, kulrang, qo`ngir,

O`simlikning har xil a`zolarini rangi o`zgarishi. Bunday holatda ko`pincha barglarining rangi o`zgaradi: sarg`ayadi, qizaradi, olachipor tusga kiradi. O`simlik zamburug`larining meva tanasi hosil bo`lishi. Bunda daraxtlarning tanasida, shoxlarida, ayrim hollarda ildizlarida qalpoqchali zamburug`lar paydo bo`ladi. O`simlik tanasidan, shoxlari va barglaridan ayrim hollarda yelim oqishi. Kasal o`simliklarning asosiy anatomik o`zgarish belgilari bunda kasal o`simliklar to`qimasi hujayralari hajmini haddan tashqari kengayib ketishi. Kasal o`simliklarning asosiy fiziologik o`zgarish belgilari bunda suv rejimi buzilishi, o`simliklarda transpiratsiyani kuchayishi, hujayra shirasining osmоtik bosimi ko`tarilishi. Fotosintez quvvati pasayishi, xlorofillarning yemirilishi natijasida ularni kamaytiris

oziqlaridan foydalanadi. Getrotrof organizmlar avtotrof organik moddalar yaratuvchi yashil o`simliklarga kasallik tarqatadi. Zamburug`larning yil fasllari bo`yicha tarqalishi Qashqadaryo viloyati sharoitida zamburug`larning rivojlanish qonuniyati yil davomida, ya`ni mart oyidan noyabr oyigacha bo`lgan davrida yil fasllariga bog`liq holda o`rganib chiqildi. Qashqadaryo viloyatining cho`l mintaqasida zamburug`larning rivojlanishining birinchi davri bahor faslida bo`lib o`tadi va ular eng yuqori bosqichga, esa aprel oyining ikkinchi yarmida yetadi. Zamburug`lar rivojlanishining ikkinchi davri, ko`z faslining sentabr oyida boshlanib, dekabr oyigacha davom etadi. Adir mintaqasida esa zamburug`lar rivojlanishining birinchi davri bahor faslining ikkinchi yarmi va yoz faslining o`rtalarigacha bo`l

Viloyat xududida Fitopatologiya fanining rivojlanish tarixi kishilik jamiyatida dehqonchilikning rivojlanishi bilan uzviy bog`langan. U davrlarda ekinlarda kasalliklarning kelib chiqishx sabablari aniq bo`lmagan. XIX asrning ikkinchi yarmida 17

I I.1. Tadqiqotning manbalari va uslublari Bitiruv malakaviy ishni bajarishda G`uzor tumani xo`jaliklarida va shaxsiy tomorqa uchastkalarida 2010-2011 yillarda ekspeditsiyalar olib bordim, zamburug`lar bilan zararlangan ayrim mevali daraxtlardan gerbariylar yig`dim. Ekspeditsiyalar natijasida yig`ilgan gerbariy namunalari manba bo`lib xizmat qiladi. Kasallangan o`simliklarni yig`ishda ushbu xududning xar xil joylaridan gerbariylar yig`ilib, ulrni gerbariy tayyorlash qonun-qoidalari asosida quritildi. Tayyorlangan gerbariylar umumlashtirib, zamburug` kasalliklarining guruhlari bo`yicha tartibga solindi. Zamburug`larning turlarini aniqlashda L.M. Kursanov (1940), Z.S. Bekker (1963), M.A. Litvinov (1969), V.I.Bilay (1977), N.M. Pidoplichko (1953), N.I. Gaponenko, F.G.Axmedova, S.S. Ramazanova

Bizga ma`lumki, kasallik to`gdiruvchi parazit zamburug` turlari, asosan tuproqda, o`simlik organlarining yuzasida yoki to`qimasining ichida hayot kechiradi. Mevali daraxtlarning mevasida, bargida hamda poyasida joylashgan zamburug` turlarini ajratib olish uchun yuvish usulidan foydalandik. Buning uchun tekshirilayotgan behi va nok o`simligining biror qismi, sterillangan suvga solib chayqatildi. Yuvilib tushgan zambug`larning spora va konidiyalari mikroskopda kurildi, tekshirildi va aniqlanildi. Yuqoridagi ishlardan tashqari yana biz mevali daraxtlarda uchraydigan kasalliklarning qo`zg`atuvchilarini aniqlash bilan birga tajriba maydonida o`sayotgan o`simliklarning necha foizi qanday kasalliklar bilan qancha zararlanganligini ham xisobladik. Chunki, kasalliklarning rivojlanishini xisobga oli

II. 2 . Olib borilgan tajribalarning natijalari. G`uzor tumanida o`tkazilgan tekshirishlar natijasida zamburuglarning tur va formalari topildi. G`uzor tumanidan yig`ilgan barcha gerbariy namunalari bahor, yoz va kuz fasllarida 2010-2011 yillarda yig`ilgan. Mevali daraxtlarning hosildorligini oshirish, sifatini yaxshilash, yangi navlarni yaratish, yuqori agrotexnika asosida parvarish qilish bilan birga mevali daraxtlarni kasallik va zararkunandalardan asrab qolish choralarini amalda tadbiq qilish muhim ahamiyatga ega. Chunki har xil kasallik va zararkunandalarning mevali daraxtlarga va uning hosiliga keltirgan zarari tufayli hosildorlik kamayishi bilan birga uning sifati ham pasayadi. Mevali daraxtlardan mo`l hosil oluvchi asosiy omillardan biri meva daraxtlarda uchraydigan kasalliklarni pu

Mevali daraxtlarda eng ko`p uchraydigan kasallik to`g`diruvchi zamburug` turlari T/n O`simlik nomi Kasallik nomi Zamburug` turlari O`simlikni organlarni zararlanishi 1. Cerasus vulgarus , Prunus domestica L (Olcha va olxo`ri) Kulrang chirish yoki moniliozi Monilinia cinerea Mevasini Klyasterosporioz Clasterosporium carpophilum Barg, kurtak, gul, tuguncha, meva, novda va shoxlarni zararlaydi. 2. Persica vulgaris (Shaftolida) Bargining buralishi Taphrina deformans Bargini Un-shudring Sphaerotneca pannosa Bargi ва новдаларини 3. Amygdalis bucharica (Bodomda) Qizil dog`lanish Polystigma ochraceum Bargini 4. Pyrus communis (Nok) Zang Gymnosporangium sabinae Barglarini va shoxlarini Septorioz Septoria piricola Desm . Bargini va mevasini Un-shudring Podosphaera leucotrich barg va navdalari ni 5.

III. Bob. Ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari (G`uzor tumani misolida) III.1. Mevali daraxtlarda eng ko`p uchraydigan zamburug` kasalliklari. Mevali daraxtlarda uchraydigan zamburug` kasalliklari aniqlash maqsadida biz ayrim mevali daraxtlardan ya`ni olcha, olxo`ri, shaftoli, behi, nok va yong`oqlarda uchraydigan kasilliklarni o`rgandik. Mevali daraxtlar ko`pgina yuqumli kasalliklar bilan kasallanadi. Kasallikning namoyon bo`lishi ekologik sharoitga, geografik muhitga, o`simliklarning kasalliklarga chidamlilik darajasiga, o`simliklar yoshiga bog`liq. Mevali bog`lardan uzoq muddat foydalanish zamburug`lar infeksiyasining to`planishiga sabab bo`ladi. Natijada bunday kasalliklarga qarshi kimyoviy usulda kurash olib borishga to`g`ri keladi. Shuni

joylari (dog`lar) tushib ketadi., natijada barg g`alvirak bo`lib qoladi. Barg chetlaridagi dog`lar tushgach, irtilgandek bo`lib, qoladi. Barg bilan bir vaqtda barg bandi ham zararlansa, unday holda barglar to`kilib ketadi. Bunda mevalarda qizil rangli mayda dog`lar paydo bo`ladi, ular asta-sekin kattalashib, qavarib chiqadi va jigarrangga kiradi. Bu mayda dog`lar bir-biriga qo`shilib mevada, qo`tir yaralar paydo qiladi. Qo`tirlar yorilib, ulardan oq, shilimshiq, cho`ziluvchan shira chiqadi. Shira vaqt o`tishi bilan quriydi, so`ng qorayadi. Bunday qora dog`lar odatda mevaning yuqori navda ichiga qaralgan qismida hosil bo`ladi. Buning natijasida dog`lar ostidagi meva to`qimalari rivojlanishdan to`xtaydi, oqibatda kuchli zararlangan mevalar qingg`ir-qiyshiq shaklga ega bo`ladi. Barglarning qo

Meva ekinlarining deyarli hamma joyda tarqalgan zararli kasalliklaridan biri. U o`simliklarning butun vegetatsiyasi davrida yuzaga keladi. Bahorda gullarning qo`ng`ir tusga kirishi va qurishi, yosh barglarning so`lishi va qurishi, mevali shox va bir yillik novdalarning nobud bo`lishini keltirib chiqaradi. O`simlikning barcha zararlangan qismlari kelgusi yil bahorigacha daraxtda saqlanadi. Nam ob-havoda ularda kulsimon yostiqchalar – patogenning spora hosil qilishi kuzatiladi. Kasallik juda tez tarqaladi. Zararlangan to`pgullar va novdalar kuydirilgandek ko`rinadi, shu bois kasallikni ko`pincha monilial kuyish deb atashadi. Mazkur kasallikni gullarning ertalabki ayozlardan zararlanishi bilan adashtirmaslik lozim. Danakli meva ekinlarida monilioz qo`zg`atuvchisi – Hyphomycetales tartibiga ma

Butun yoz davomida M. cinerea daraxt novdalari va shoxlari va ayniqsa mevalarining davomli zararlanishini keltirib chiqaradi. Ularda dastlab kichik qo`ng`ir dog`lar paydo bo`ladi, keyinchalik tez kattalashadi va butun mevani egallab oladi. Ularning yuzasida kulsimon yostiqchilar paydo bo`ladi. chirigan mevalar burishadi, quriydi, ularning bir qismi daraxtda bahorgacha osilib turadi. M. cinerea dan tashqari danakli meva ekinlarida moiniliozni Monilia frictigena West ham qo`zg`atishi mumkin. mazkur Zamburug` konsentrik qatorlarda joylashuvchi ancha yirik sarg`ish yostiqchalar hosil qiladi. Danakli mevalar monilioz bilan mexanik shikastlangan yoki hasharotlar ta`sirida zararlangan joy orqali kasallanadi. Respublikamizda danakli mevalar o`rik filchasi ta`sirida zararlangan joyi orqali kasallan

kurtak qobig`ida va zararlangan shox po`stlog`ining yorilgan joylarida qishlaydi. Bahorda kurtaklar bo`rtishi va yoyilishi bilan kasallik yana yangidan paydo bo`ladi. Bu kasallik O`zbekiston va O`rta Osiyo respublikalarining hamma joylarida tarqalgan. Kasallik bahor sernamva salqin kelgan illari kuchayib ketadi. Bu kasallik har yili barglarning deyarli hammasi to`kilib ketishi tufayli daraxtlarning zaiflanishini, kasallangan shoxlarni sekin-asta qurishi va kurtaklarining nobud bo`lishi, mevalarining ko`p chiligini to`kilib ketishi natijasida shaftoli hosiliga katta zarar keltiradi. Olcha va olxo`rining klyasterosporioz kasalligi Kasallik hamma joyda juda keng tarqalgan. U barg, kurtak, gul, tuguncha, meva, novda va shoxlarni zararlaydi. Barglarda dumaloq (diametri 2-5 mm gacha), qizg`ish-q

mitseliy hosil qiladi. Mitseliy lokal tarqaladi va har bir dog`ni mustaqil zararlanish joyi deb hisoblash lozim. Zararlangan paytdan dog` paydo bo`lishigacha 2-4 kun (harorat va navning chidamliligiga bog`liq ravishda) o`tadi. Zararlangandan so`ng 5-7 kun o`tgach bargning ostki tomonida dastalar ko`rinishida konidial sporalar shakllanadi. Konidiyabandlari kalta, tirsaksimon, rangsiz yoki sarg`ish-qo`ng`ir. Konidiylari uzunchoq-tuxumsimon yoki teskari to`qmoqsimon, ko`p hujayrali (yoshiga bog`liq ravishda to`siqlari 1 dan 7 tagacha), dastlab rangsiz, keyinchalik sarg`ish-qo`ng`ir, o`lchami 23-65x10-18 mkm (39-rasm). Yuqori namlik va 5 dan 400S gacha bo`lgan haroratda (ulay chegarasi 19-250S) ular o`sadi va o`simlik to`qimasiga ustitsa va bevosita po`sti orqali kiruvchi o`simtasimon trubka h

o`rtalarida unsimon oq g`o`bor bilan qoplanadi. Shaftolining tuksiz navlari (masalan, “Nektorin” navining) mevalari ham shunday g`ubor bilan qoplanadi. Bunday mevalar tez chiriydi. Kasallangan barg, novdalar sarg`ayadi va quriydi. Daraxtlar juda majruh bshlib qoladi, yosh ko`chatlar esa o`sishdan to`xtaydi. Shaftolining un shudring kasalligini Sphaerotneca pannosa xaltali zamburug` keltirib chiqaradi. Bu zamburug` daraxtning o`sish va rivojlanish davrida konidiya bilan tarqaladi, yosh novdalarda esa kelgusi yil bahorida yetiladigan mitseliya va klestokorpiyalar holida qishlaydi. Sph. рannosa f. persicae da kleystotetsiy sharsimon, yetilganda jigarrang tusga kiradi, diametri 70-125 mkm. xaltalari keng tuxumsimon, o`lchami 70- 125x55-80 mkm, xaltasporalari bir hujayrali, ellipssimon, o`lcham

keltiradi, shunday bo`lsada, zararlangan novdalar qishni yomon o`tkazadi, hosildorlik esa 5-7% gacha pasayadi. Olxo`ri va bodom barglarining qizil dog`lanish kasalligi. Bu kasallikda bodom va olxo`ri barglari yozning ikkinchi yarimida qizil, etdor salgina chirigan dog`lar hosil qiladi. Bunda barglar barvaqt to`kiladi, daraxtning o`sishi sekinlashadi. Kasallikni olxo`rida Polistigma rubrum, bodomda Polystigma ochraceum zamburug`lari keltirib chiqaradi. Zararlanib to`kilib tushgan barglarda zamburug`ning xaltali sporasi hosil bo`ladi. Bahorda yetilgan xaltadagi sporalar tashqariga chiqadi va yosh barglarni zararlaydi. Olxo`ri polistigmozini ko`pincha qizil dog`lanish yoki barglarning «kuyishi» deb ham atashadi, u bilan gilos, bodom va tyorn ham zararlanadi. Qizil dog`lanish odatda yozning ik

O`simlikning yosh barglariga tushgach, xaltasporalar o`simtali trubka ko`rinishida o`sadi va barg to`qimasiga kiradi. Qizil dog`lanish barglarning vaqtidan ilgari to`kilishini keltirib chiqaradi, natijada o`simlikning o`sishi susayadi, uning qishga chidamliligi va hosildorligi pasayadi. Rossiyaning Uzoq Sharq hududidagi ussuriy olxo`rilarida ko`pincha qizil kasalligi kuzatiladi. Mazkur kasallikda barglarda qizil dog`lanishdagiga nisbatan birmuncha kichik dog`lar hosil bo`ladi. Dastlab dog`lar xira sariq, keyinchalik yorqin to`q sariq. Ostki tomondan ular qavariq, ularda ko`p sonli to`q rangli nuqtalar hosil bo`ladi. To`kilgan barglarda dog`lar jigarrang va hatto qora tusga kiradi. novdalar va mevalarda kasallik qizg`ish-to`q sariq yostiqchasimon dog`lar ko`rinishida paydo bo`ladi. Dog`lar

tumanlarda ko`p uchraydi.Bahorda zamburug`lar gul bandi orqali gulni ichiga kiradi, gul majruhlanadi. Kasallangan gullardan xaltasimon push meva hosil bo`ladi. Bu kasallik yog`ingarchilik Behida monilioz yoki meva chirishi Urug`li mevalarning juda keng tarqalgan va zararli kasalligi. U mevalarning qo`ng`ir tusga kirishi va chirishi ko`rinishida paydo bo`ladi, ammo o`simlikning to`pgullari va boshqa a`zolarining nobud bo`lishiga ham sababchi bo`lishi mumkin. Qo`zg`atuvchisining sistematik nomlanishiga ko`ra kasallikni monilioz deb atash to`g`ri hisoblanadi. MDІ davlatlari hududida urug`li mevalar Hyphomycetales tartibiga mansub takomillashmagan Zamburug`larning to`rt turi bilan zararlanishi kuzatiladi: Minilia fructigena West., M. cinerea Hon., M. mali Takahashi va M. cydonia Schell. O`siml

tomchi namlik mavjud bo`lganda amalga oshadi. Moniliozda mevalarning qo`ng`ir tusga kirishi odatda zararlanish sodir bo`lgandan so`ng 3-5 kun, spora hosil bo`lishi esa 8-10 kun o`tgach kuzatiladi. Quyi va yuqori haroratlarda, shuningdek havoning nisbiy namligi past bo`lganda mevalarda patogenning spora hosil qilishi qayd etilmasligi ham mumkin. Bunday hollarda meva mumlanib qoladi va yaltiroq tusli ko`kimtir-qora yoki qora rangga kiradi. mumlangan mevalar daraxtda yoki uning ostida butun qish davomida qoladi, bahorda esa konidial spora hosil qiluvchi yostiqchalar bilan qoplanadi va birlamchi zararlanish manbai bo`lib xizmat qiladi. Aksariyat hollarda meva chirish qo`zg`atuvchisi konidial spora hosil qiladi shu bois u takomillashmagan Zamburug`larga kiritiladi. Biroq ayrim olimlar uning hal

Monilinia mali zamburug`i erta bahorda yozilayotgan yosh barglarda, ba`zan barg ko`rtaklarida paydo bo`ladi. dastlab qizil nuqta paydo bo`ladi va tyozda dog`ga aylanib, bargning markaziy tomirini qamrab oladi. Barg bandi bo`yicha mitseliy barg to`pining asosiga tarqaladi va uning chirishini keltirib chiqaradi. Zararlangan a`zolar qo`ng`ir tusga kiradi va egiladi. Bargning ostki tomonida, barg bandi va gulbandida Zamburug`ning bodom hidli, kulrang konidial sporalari hosil bo`ladi. konidiylari limonsimon, ba`zan esa dumaloq shaklda, ikkita qutbiy so`rg`ichli, rangsiz, o`lchami 8,1-19,8x6,5-14 mkm. ular dixotomik shoxlangan konidiyabandlarda akropetal zanjir ko`rinishida hosil bo`ladi. Barglar yozila boshlashi bilan konidiylar shamol va hasharotlar bilan tarqaladi va yosh tugunchalarni zararl

novdalarning nobud bo`lishi, shuningdek ko`p miqdorda hosilning yo`qotilishi (20-30%, ba`zan 60-70%) bilan ifodalanadi. Monilioz ta`sirida mevalar faqatgina o`suv davrida emas, balki saqlashda ham nobud bo`ladi. Behining un-shudring kasalligi. Kasallikning asosiy belgisi behining barglari va yosh navdalari, ko`pincha, iyun oyining ikkinchi yarmida unsimon ok g`ubor hosil bo`ladi. Ana shu g`ubor asta-sekin xiralashadi, qo`ng`ir rangga kiradi, keyinchalik bu g`uborda qora nuqtalar hosil bo`ladi. Kasallangan barglar, yashil novdalar sargayadi va quribqoladi. Kasallikning Podosphare oxycantae degan xaltachasi zamburug` tug`diradi. Bu zamburug` kasallangan organlarning ustida mitseliy, konidiya-bandlar va konidiyalar, keyinchalik kleystakarpiylar hosil qiladi. O`simlikning o`sish davri kasallik

Agar meva erta zararlansa, uning shakli o`zgaradi bir tomonga qiyshayib o`sadi. Mevalar saklash vaqtida kalmaraz bilan kasallanishi mumkin. Kalmaraz bilan kasallangan navdalar yo`g`onlashib, po`stlog`i yorilib ketadi va natijada ular yomon qishlaydi, qattiq zararlanganda esa qurib qoladi. Zamburug` sporalari kasallanib To`qilgan barglarda qishlaydi va shu yerda zararlangan to`qimada mevatanalar-peritetsiylar shaklidagi xaltachali stadiyasini hosil qiladi. Ana shu periteytsiylarda ko`plab xaltachalar bo`lib, ularning har birida sakkiztadan spora joylashgan. Xaltachadagi sporalar ikki xujayrali, yashil rangda, meva tanalari Kuzda rivojlana boshlaganiga karamay bahor va yozda yetiladi. Periteytsiylardagi xaltacha sporalar Issiq kunlar boshlanishi bilan va albatta, barglar namikib shishganda t

Kalmaraz kasalligi nok va olma daraxtiga, ayniqsa, katta zarar yetkazadi. Qattiq zararlanish ruy berganda barglar muddatidan oldin suliydi va natijada meva hosili kamayadi, daraxtning o`sishi sekinlashadi, sovuqka chidamliligi kamayadi. Kasallangan mevalar sifatsiz va saklash uchun yaroksiz bo`lib qoladi. Kalmaraz kasalligi O`zbekistonning hamma tumanlarida tarqalgan. Ayniqsa, namligi yuqori bo`lgan tumanlarga katta zarar yetkazadi. Nokning qora rak kasalliklari. Kasallikning takomillashmagan zamburug`lar sinfiga kiruvchi Sphaeropsis malorum zamburug`i qo`zg`atadi. Bu nok uchun juda xavfli kasallik bo`lib, o`simlikning hamma qismlarini: poyasi, shoxlari, bargi, mevasi va gullarini zararlaydi. Nok barglarida burtikka o`xshash qizish-qo`ng`ir dog`lar va ularning ustida ba`zan zamburug` spora

ayniqsa nimjon o`simliklar qattiq zararlanadi. Kasallik kari daraxtlarda, qarovsiz bog`larda avj olib rivojlanadi va ko`proq ziyon yetkazadi. Zamburug` zararlangan pustloqda piknidalar yoki mitseliy kurinishda qishlaydi. O`simliklar piknidalarda hosil bo`lgan sporalar ta`sirida kasallanadi, bizning kuzatishimizcha kasallik apreldan oktabrgacha davom etadi. Sporalarni o`stiradigan va kasallikni rivojlantiradigan qulay harorat 27-28 daraja hisoblanadi. Issiq va yomg`irli havo sporalarning tarqalishi va o`sishiga yordam beradi. Qora rak kasalligini zamburug` behi va nokdan tashqari ham juda ko`p o`simliklarni zararlaydi. Nok daraxtining qora rak kasalligi deyarli viloyatimizning hamma yerida tarqalgan. Nokning monilioz kasalligi. Nokning monilioz kasalligini takomillashmagan Monilia Jructigen

Kasallik qo`zg`atuvchi zamburug` mitseliy shaklida zararlangan mevalarda, yerda va daraxtlarda qishlaydi. Bahorda mevalarda konidiya sporalarni shamol , yomg`ir va hashoratlar tarqaladi. Mevalar faqat kazarka va mevakurtlari, kushlar va momakaldirok vujudga keltirgan mexaniqaviy shikastlanishlar orqali zararlanadi. Konidiya suv tomchisida yoki havoning nisbiy namlik yuqori bo`lganda usib chiqadi. Zamburug`ning rivojlanishi uchun qulay harorat 24-28 darajaga teng. Qo`ng`ir tusli dog` hosil bulgunga qadar inkubatsiya davri 3-5 kun, spora hosil bo`lishi 8-10 kun davom etadi. Kiska inkubatsiya davri kasallik qo`zg`atuvchisiga yoz-kuz faslida ko`p sonli bugin yaratish imkonini beradi. Qulay havo sharoiti va mexaniqaviy shikastlanishlar kasallikning avj olishiga sabab bo`lishi mumkin. Meva chiri

mevalar yetila olmaydi kiyshik-kingir shaklga kiradi va muddatidan ilgari To`qiladi. Nokning skelet shoxlari zararlanganda 40sm gacha uzunlikda yaralar hosil bo`lib, shoxlar qurib qoladi. Kasallik qo`zg`atuvchilari mitseliy shaklida saur archada va shuningdek, nok navdalarida qishlaydi. Erta Bahorda saur archada tashqariga bir talay teletosporalar chiqargan teleytopustulalar hosil bo`ladi. Surunkasiga yegin yegib, harorat 7 darajadan pasayib ketganda teleytosporalar shishadi, shilliklanadi va usib bazidiyasporali bazidiyalarga aylanadi. Bazidiyasporalar shamolda nokning barglari va boshqa organlariga utib, ularni ham kasallantiradi.Kasallik olma va nokda uzoq – uch oy va undan ham ko`p davom etadi, chunki teleytosporalar birdaniga usmaydi, ularning o`sishi Ko`proqegingarchilikka bog`liq. N

uzgartiradi, o`sishdan tuxtaydi. Kasallangan navdalar ham keyinchalik qorayadigan g`ubor bilan qoplanadi. Navdalarning o`sishi sekinlashadi, kalta bugimlilik vujudga keladi, ko`pchilik tepa shoxlar kuriydi. Mevalar oldingi kul rang yupka g`ubor bilan qoplanadi va ularning urnida keyinchalik «zang turi» hosil bo`ladi. Un-shudring kasalligining qo`zg`atuvchisi asosan mitsiley shaklida kasallangan navda ko`rtaklarida qishlaydi. Xaltachasi sporalar (zararlangan navdalardagi kleystochkarpiylar ) kishlashda unchalik katta ahamiyatga ega emas. Bahorda ko`rtaklar uygonishi bilan mitseliy usib, barg ko`rtaklarining epidermis xujayralariga kiradi va keyin barg o`sishi bilan uning butun yuzasini qoplaydi. Mitseliyda hosil bo`ladigan juda ko`p konidiyalar shamolda tarqalib, yosh va sog`lom barg va nav

yetishtirilayotgan olmada kuzatiladi. Ko`pincha tana po`stlog`i, skelet va yarim skelet shoxlar zararlanadi. Kasallik barg, gul va mevalarda ham uchrab turadi. Behining yog`ochli qismlarida qora rak dastlab po`stloqda qo`ng`ir-binafsharang dumaloq dog`lar ko`rinishida paydo bo`ladi. dog`la rivojlangan sari sog`lom va kasallangan maydonlar chegarasida burmalar hosil bo`ladi, po`stloq qorayadi va ko`pincha bo`ylama va ko`ndalang yoriqlar to`ri bilan qoplanadi. Keyinchalik po`stloq nobud bo`ladi, to`qiladi va qoraygan yog`ochlik yalong`ochlanib qoladi. Bunday tipdagi zararlanish xavfli hisoblanadi, chunki dastlab zararlangan shoxlar, keyin esa butun daraxt nobud bo`ladi. Kasallikning boshqacha tipdagi ko`rinishida shoxlarning (asosan ingichkashoxlar) po`stlog`i shishadi, keyinchalik yoriladi

hollar ko`rinishida paydo bo`ladi, ular o`sib dumaloq dog`larni hosil qiladi. Keyinchalik dog`lar tarqoq qizg`ish-jigarrang konsentrik mintaqalar bilan kattalashadi, ular to`q tusli yo`laklar bilan ajralib turadi. Barglardagi dog`larning diametri 5- 7 mm gacha boradi, ba`zan bargning chorak qismini egallab oladi. Barglardagi qora rak barcha navlarda kuzatiladi, shu bois uning zarari turlicha bo`ladi. Gullarda qora rak juda kam uchraydi. Zararlangan gullar qora rangga kiradi, gultojbarglari burishadi, changchi va urug`chisi qorayadi. Ba`zan urug`chi va changchi iplarida piknida hosil bo`ladi. Mevalarda kasallik och tusli aylanalar bilan navbatlashib keluvchi qo`ng`ir qizg`ish dog`lar ko`rinishida paydo bo`ladi. chirish tyoz tarqaladi vat yozda butun mevani qamrab oladi. Ularning yuzasida ep

Physalospora cycloniae Arn. deb ataladi. Epidermis ostidagi piknidalar yetilgach, uni yoradi va yuzaga qora qavariqcha ko`rinishida chiqadi. Ularning aksariyati sharsimon shaklda (diametri 150 dan 500 mkm gacha) bo`ladi, ammo tuxumsimon, ba`zan esa uchi egilganlari ham uchrab turadi. Piknidaning devorlari qalin, ranggi to`q qo`ng`ir yoki qora. Piknidadagi piknosporalar dastlab rangsiz, bir hujayrali, ammo pishganda jigarrang yoki to`q qo`ng`ir rangga va ayrim hollarda ko`ndalang to`siqqa ega bo`ladi. piknosporalarning o`lchami 20-39x10-18 mkm (38-rasm). T.V.Pestinskiy o`z tajribalari bilan Sph. malorum ning piknida va piknosporalarining o`lchami, shuningdek sun`iy muhitda o`stirishda muhit pigmentatsiyasi va mitseliysining ranggi bilan farqlanuvchi ikkita kenja turi mavjudligini isbotladi:

24 kundan so`ng kuzatiladi. Daraxtlarning qora rak qo`zg`atuvchisi bilan yalpi zararlanishi ko`pincha po`stloq yaralanganda va shikastlanganda kuzatiladi. Ayniqsa noqulay tuproq-iqlim sharoitlari ta`sirida kuchsizlangan daraxtlarda kasallik kuchli rivojlanadi. Ko`pincha mitseliyning zararlangan to`qimadan sog`lomlariga tarqalishiga po`stloq zararkunandalari (po`stloqxo`r, steklyannitsa va b.) yordam beradi. Novda va shoxlarning zararlangan po`stlog`ida Zamburug` saqlanadi va mitseliy ko`rinishida qishlaydi. Bahorda o`simlikda shira harakati va to`qimalarning o`sishi boshlanganda, mitseliy ham zararlangan joy atrofi bo`ylab rivojlana boshlaydi. Tajribalarda isbotlanganki, olmadan noka yoki nokdan olmaga olib o`tilgan Sph. malorum bir xil kuch bilan rivojlanadi. YE.G.Landar ma`lumotiga ko`ra

oshiradi, qora rak yaralarining rivojlanishini to`xtatadi va bir vaqtning o`zida o`simlikning o`sishi va rivojlanishini kuchaytiradi. Septorioz Kasallik nokda gullagandan so`ng paydo bo`ladi va yoz o`rtalariga borib kuchli rivojlanadi. Uning o`ziga xos belgisi – barglarda, ba`zan mevalarda ham, ingichka to`q qo`ng`ir hoshiyali mayda, dumaloq, kulrang dog`lar paydo bo`ladi. keyinchalik ularning markazida qora nuqtalar – patogenning piknidalari hosil bo`ladi. Kasallik qo`zg`atuvchisi – Sphaeropsidales tartibiga mansub Septoria piricola Desm. takomillashmagan Zamburug`i. O`simliklar vegetatsiyasi davrida mazkur Zamburug` jinssiz piknidial spora hosil qiladi va uning yordamida tyoz tarqaladi. Piknidalari och qo`ng`ir, deyarli sharsimon (diametri 110- 200mkm), yuqorisida chiquvchi tyoshikli, ba

haltasporalar hisoblanadi, ikkinchilari esa – piknosporalar. Ayrim hollarda To`qilgan barglarda piknidalar ham qishlashi mumkin, ular bahorda yangi piknospora bo`g`inini beradi. Kasallik barglarning qurishi va To`qilishini keltirib chiqaradi, bu esa yosh novdalarning kuchsizlanishi, daraxtlarning sovuqqa chidamliligining pasayishi nok mevalari hosilining kamayishiga sabab bo`ladi. Nok barglarining qo`ng`ir tusga kirishi Ko`pincha ko`chatlarda, ba`zan katta yoshli daraxtlarda kuzatiladi. Kasallik nok, behi, irga, mushmula va chetan daraxtlarini zararlaydi. odatda kasallikning birinchi belgilari ko`chatzorlarda bahor oxiri – yoz boshida paydo bo`ladi. Barglarda qora nuqtali (spora hosil qilish) ko`p sonli, mayda, dumaloq, qo`ng`ir yoki kulrang dog`lar hosil bo`ladi. kasallik ko`pincha yosh n

o`lchami 18-26x6-7,5 mkm. Zamburug`ning haltali davri Stigmatea Mespili Sor deb ataladi. Patogen ko`pincha To`qilgan barglar va yosh novdalarda mitseliy va konidiylar bilan qishlaydi. Shudgor ostida qolgan zararlangan barglarda bahorda haltasporali haltalar ham, konidiylar ham topilmaydi. Kasallikning yetkazadigan zarari barglarning vaqtidan ilgari To`qilishi, novdalar o`sishining sekinlashishi, sharbat harakatining susayishi va qand miqdorining pasayishi bilan ifodalanadi. Fosfor-kaliyli yoki to`liq mineral oziqlantirish o`simliklarning kasallikka chidamliligini oshiradi. Ko`chatlarni pikirovka qilishda ildizini kuchli kesib yuborish ularning kasallikka chidamliligini pasaytiradi. Nok barglarining qorayish kasalligi Kasallik natijasida nok bargining ustki tomonida va shoxlarida qorapuya g

tavsiflanadi. Mog`orning ranggi uni qo`zg`atuvchi mikroorganizm turiga bog`liq ravishda oq, kulrang, yashil yoki qora bo`lishi mumkin. Mog`orlashni ko`pincha Mucor, Aspergillus, Dematium avlodiga mansub Zamburug`lar qo`zg`atadi, ular tabiatda juda keng tarqalgan va turli substratlarda yashaydi. Tarkibida namlik yuqori, shikastlangan, shuningdek namlik yuqori bo`lgan sharoitlarda saqlangan urug`larda mog`or kuchli rivojlanadi. Mog`orlashning yetkazadigan zarari shundaki, Zamburug` mitseliylari urug`ni o`rab oladi, uning nafas olishini va unda kechadigan turli fiziologik jarayonlarning buzilishiga sababchi bo`ladi va urug`ning nobud bo`lishiga olib keladi. Ba`an mog`orlagan urug`lar unib chiqsada, nihollar nimjon bo`lib shakllanadi va turli kasallik qo`zg`atuvchilari bilan kuchli zararlanadi

Qayin urug`larida mumlanishni Sclerotinia betulae Woron . Zamburug`i qo`zg`atadi. Kasallanish erta bahorda o`simliklar gullashi davrida sodir bo`ladi. Sporalar shamol orqali tarqaladi. Dastlab mitseliy o`simlik tugunchasiga, keyin urug` ichiga o`tib to`qimalarni to`latadi va qanotiga o`tib taqasimon qora hoshiyali sklerotsiy hosil qiladi. Kasallangan urug`lar unib chiqish xususiyatini yo`qotadi. Kelgusi yil bahorda sklerotsiyalar voronkasimon, likobchasimon, qadahsimon sariq yoki jigarrang meva tana – apotetsiyalar hosil qiladi. Apotetsiylar bittadan yoki guruh bo`lib joylashadi. Apotetsiylar uzun oyoqchali (3-15x4 mm) bo`ladi. Apotetsiylar sirtida 130x5-6 mkm o`lchamli xaltalar va uning ichida 10-12x4,5 mkm o`lchamli xaltasporalar hosil bo`ladi. Xaltasporalar bir hujayrali, ellips shaklid

sentabr oyigacha yetiladi. Kasallangan mevalar qoraqayrag`och va boshqa turlarni ham kasallantirishi mumkin. Cheremuxa mevasida meva deformatsiyasini Taphrina pruni Fuck.var.padi Jacz. qo`zg`atadi. Mitseliy daraxt shoxlarini kasallantiradi, tugunchaga o`tganda uning o`sishini kuchaytirib, deformatsiyani yuzaga keltiradi. Bunday mevalar urug` hosil qilmaydi. Kasallangan mevalar ustida xaltasporali xaltalar hosil bo`ladi va ular mumsimon g`ubor hosil qiladi. Xaltalar cho`zinchoq-silindrsimon (30-35x11 mkm), yuqorisi dumaloqlashgan. Xaltasporalari (4 mkm) dumaloq, kurtaklanish yo`li bilan ko`payadi. Yozning ikkinchi yarmida yetiladi. Mitseliylari novdalarning ichida joylashganligi sababli kasallik har yili paydo bo`ladi. Dog`lanish. Meva va urug`larda har xil o`lcham va rangda dog`lar kuzatil

III.2. Mevali daraxtining zamburug` kasalliklariga qarshi ko`rash choralari Mevali daraxtlarning bargini qo`ngg`ir dog`lanish kasallikka qarshi kurash choralari: yerni chuqur haydash, kasallangan novdalarni kesib tashlash, o`simliklarga bordo suyuqligi bilan ishlov berish, ko`chatzorlarni fosforli va kaliyli o`g`itlar bilan o`g`itlash, chidamli navlarni ekish. Olcha va olxo`rining kulrang kasalligiga qarshi kurash choralari: kasallangan va quriyotgan novdalarni gullari ochilib va barglari to`kilib bo`lgandan keyin kesish. Bog`ni chopiq qilish, kuzda yoki erta bahorda (kurtaklar bo`rtmasidan oldin daraxtlarga 5%li oltingugurt-ohak qaynatmasi yoki 5% li bordos suyuqligi purkash. Shaftoli bargining burishib qolish kasalligi. Monilioz kasalligiga karshi kurash choralari. Kasallangan va qurigan

Ertagi olma navlari gullab bo`lgandan keyin, olma kurtiga, barg urar va kanalarning tuxumdan chikayetgan kurtlariga va shuningdek kalmaraz kasalligiga karshi dori purkaladi. Kasallikni tag-tomiri bilan yukotish uchun baxorda kurtaklarning burtish fazasida DNOK ning 1 foizli eritmasi yeki netrofenning 2-3 foizli eritmasi purkaladi. Monilioz kasalligini oldini olish uchun: gunchalar yezilgan vaktda 2-3 foizli bardo suyukligi, gullagandan keyin esa 80 foizli senibning 0,5 foizli suspenziyasi ( gektariga 6-8 kg) yeki 50 foizli dixlonning 0,3 foizli suspenziyasi (gektariga 4-6 kg) purkaladi. Uchinchi ishlov ikkinchi ishlovdan 2-3 xafta keyin o`tkaziladi. Olxo`ri va bodom barglarining qizil dog`lanish kasalligi qarshi kurash choralari: 1. To`kilgan barglarni yig`ib olish va yo`qotish. 2. Kuzgi s

qo`llash. Mexanik shikastlarning bo`lmasligi saqlashda olma mevalarida chirish va qora rak kabi kasalliklarning rivojlanishini cheklaydi. Ҳar xil chirishlarning (meva, achchiq, havorang, pushti) oldini olish uchun olmalar -0,5 dan +10S gacha haroratda va 85-95% nisbiy havo namligida, nok va behi mevalari esa 0 dan +10S gacha haroratda va 85-90% nisbiy havo namligida saqlanadi; Mevazor bog`lar yaqinidagi yovvoyi urug`li meva ekinlarini yo`qotish. Un-shudring kasalligiga qarshi kurash choralari. 1.To`qilgan hamma barglarni Kuzda yigishtirib olish va yokib tashlash. 2. Kuzda yerni xaydash, daraxt atrofini chopish. 3.Kasallangan novdalarni vaqti vaqti bilan kesib tashlash. 4. Daraxtlar shox-shabbasini siyraklatish. 5. Bachki novdalarni kesib tashlash zarur. 6. Kuzda, xazonryozgilik oldidan yok

zararkunandalariga va monilioz kasalligiga qarshi aralashma zaharlar purkaladi. Purkash muddati va kaysi fungitsidlarni qo`llash kuyidagicha amalga oshiriladi. Kasalllikni butunlay yo`qotadigan nitrofenning 2-3 foizli konsentratsiyasi, DNOK ni 0,5-1 foizli konsentratsiyasini qo`llash. Kasallikni oldini olish uchun o`simliklarning yashil konusiga 2-4 foizli bordo suyukligi bilan purkaladi . Kasallikning oldini olish uchun birinchi marta barg yozganda, ikkinchi marta gullash oldidan, uchinchi marta gullagandan keyin dorilanadi. Fungitsidlar sifatida gullashdan oldin 1 foizli bordo suyukligi, gullagandan keyin 80 foizli senib (gektariga 6-8 kg) tavsiya etiladi. Kuzda xazonryozgilikdan keyin dulanacha va oltinkuyrukning kishki uyalarini yo`qotish. Daraxt shtamblari va skelet shoxlarini oxakka

barglar bilan birga yokib yuborish. Usuv davrida faqat bog`zor talabiga ko`ra egatlardan sugorish, har galgi sugorishdan keyin kator aralarni kultivatsiya qilish. Mana shu agrotexnika tadbirlari uz vaqtida yuqori sifatli qilib bajarib borilganda daraxtlarning yaxshi o`sishi va rivojlanishi uchun qulay, un-shudring zamburug`ining o`sishi uchun esa noqulay sharoit vujudga keladi. 2.Kasallikning oldini olish uchun kuyidagi muddatlarda kimeviy preparatlar purkaladi: birinchisi-gullashdan oldin, ikkinchisi – gullashdan keyin, uchinchisi – kasallik avj olgan hollarda – ikkinchi dorilashdan 2-3 xafta keyin utkaziladi. 25 foizli karatanning 0,1-0,15 foizli konsentratsiyadagi (gektariga 2-3 kg) yoki 50 foizli dixlonning 0,2 foizli konsentratsiya (gektariga5-6 kg) suspenziyalari va ISO (0,5-1 daraja

Qora rak kasalligiga qarshi kurash choralari Mustaqil respublikamizda hozirgi vaqtda har xil qishloq xo`jalik ekinlarning kasalliklariga qarshi kurash uchun ko`pgina tadbirlar ishlab chiqilgan va amalda kullanilmokda. Ulardan biri o`simlik kasalliklarining oldini olishdir. Oldini olish tadbirlari o`simlikshunoslik amaliyetida katta ahamiyatga ega, chunki kasallangan o`simlikni davolashdan ko`ra, kasallikning oldini olish osonrokdir. Nok daraxtining yaxshi o`sishi uchun zarur sharoit yaratish. Qora rak kasalligining qo`zg`atuvchisi, birinchi navbatda biror sabablarga ko`ra nimjonlashgan o`simliklarni zararlaydi. Sovuq ta`sirida yerilish va quyosh ta`sirida kuyishning oldini olish maqsadida daraxt ta`nasi oxokka ( 1 litr suvga 2 kg) 1 foizli mis ko`porasi kushib oklanadi. Bog`ni parvarishlag

kimeviy tadbirlar metodidir. Profilaktik metodning asosiy vazifasi nokning kasalliklarga chidamli navlarini chiqarish, nokning sog`lom, bakuvvat va yaxshi o`sishini ta`minlaydigan bir nechta agrotexnika tadbirlarini kurishdan iborat. 1.To`qilgan barglarni yo`qotish (yokish yoki kumib tashlash), daraxt tanasi atrofini agdarib chopish (chunki peritetsiylar tuproq ostida halok bo`ladi). 2.Nokning kalmaraz kasalligiga qarshi kurashning kimeviy tadbirlaridan biri nitrofenning 2-3 foizli konsentratsiyasi, DNOKning 0,5-1 foizli konsentratsiyasini qo`llash. Kasallikning oldini olish uchun o`simliklarning yashil konusiga 2-4 foizli bardo suyukligi bilan purkaladi. Keyingi dorilashda 1 foizli bardo suyukligi yoki uning urnini bosa oluvchi 90 foizli mis xlor oksidi ( gektarigacha 6-7 kg) , 80 foizli

XULOSA 1.Yuqoridagilardan xulosa qilib aytish lozimki, har bir insonparvar jamiyatning maqsadi, shu jamiyat maqsadi, shu jamiyat a`zolarining tukis va farofon yashashini to`liq ta`minlashga qaratilgan bo`ladi. O`zbekiston davlatining asosiy maqsadi, aholining oziq-ovqat, go`sht, sut mahsulotlariga, ho`l meva va undan tayyorlangan kompot, mayiz, quruq mevalar, o`simlik moyi kabi mahsulotlar bilan yanada yaxshiroq ta`minlashga qaratilgandir. 2. Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida mevachilikni keskin darajada rivojlantirish uchun meva daraxtlarining hosilini oshirishimiz, mevazorlarni kengaytirishimiz, meva navlarini yaxshilashimiz va mevachilik ishlarini mumkin qadar yaxshilanishi lozim. Bu muhim vazifani yetarli darajada hal etish uchun mevali daraxt kasalliklari va unga qarshi kurash cho

tayyorladik. Ana shu gerbariydan laborotoriya sharoitida kasallikni vujudga keltirgan zamburug`lar ajratib olindi. 5. Mevali daraxtlarning bargi va poyasida joylashgan zamburug`larni ajratib olish uchun yuvish usulidan foydalandik. Buning uchun tekshirilayotgan kasal mevali daraxtlarining bir qismi, sterillangan suvga solib chayqatildi, yuvilib tushgan zamburug` spora va konidiyalari mikroskopda tekshirilib kuzatish va aniqlash ishlari olib borildi. 6. Keyingi yillarda O`zbekiston sharoitida mevali daraxtlarda juda ko`p kasalliklar qayd qilingan bo`lib, shulardan eng ahamiyatlisi dog`lanish, chirish, kalmaraz, qora rak, monilioz, zang, un-shudring, qorayish va donak mevalilarning monilioz kasalliklaridir. 7. Mevalarning dog`lanish, kalmaraz, monilioz va qora rak kasalliklari, asosan mevasi

Foydalanilgan adabiyotlar Каримов И.А Жаҳон молиявий иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари Тошкент – 2009 йил. 1 . Билай В.И. Токсинообразуюшие микроскопические грибы. Киев, 1975 г. 2. Билай В.И. Биологические активные вещества микроскопические грибов. Киев, 1965 г. 3. Ванин С.Н. Лесная фитопатология. М. 1955 г. 4. Запрометов Н.Г. Болезни щелковицы. Т. 1953 г. 5. Доброзракова Т.Л. Руководство к практическим занятиям по фитопатологии. М.-Л. 1949 г. 6. Гулямова М.Г., Кучми Н.П., Рамазанова С.С., Сагдуллаева М.Ш . Флора грибов Узбекистана Том VII . (Сумчатые грибы). 7. Курсанов Л.И. Микология М. 1940 г. 8 . Mirzayev M.M., Sobirov M.K. Bog`dorchilik va tokchilik. T. 1975 y. 9. Наумов Н.А. Методы микроскопических исследований в фитопатологии. М. 1937

17. SHeraliyev A. Umumiy va qishloq xo`jaligi fitopatologiya Toshkent- “Talqin”-2004 1 8 . Черемисинов Н.А . Общая патология растений . М. 1965 г. 19 . Ячевский А.А. Определитель грибов. Том. I . 1931 г. 20.Yo`ldoshev H.S O`simlik kasalliklari Toshkent- “Ilm ziyo” -2004 61

Mundarija Kirish...................................................................................................................3 I Bob. Adabiyot sharxi. ......................................................................................9 II. Bob. O`simlik kasalliklari to`g`risida umumiy tavsif................................13 II . 1 . Tadqiqotning manbalari va uslublari ..........................................................18 II . 2. Olib borilgan tajribalarning natijalari.........................................................20 III. Bob. Ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari va ularga qarshi kurash choralari (G`uzor tumani misolida) I II.1. Mevali daraxtlarda eng ko`p uchraydigan zamburug` kasalliklari.............21 I II.2. Mevali daraxtining zamburug` kasallikl

Zamburug`larning sistematik guruxlarga taksimlanishi jadvalda kursatilgan. Sinf Tartib Oila Turkum Tur Hyphomycetes (Deuteromycotina bo`limi) Hyphomycetales Moniliaceae Monilia Monilinia cinerea Dematiaceae Clasterosporium Clasterosporium carpophilum Hemiascomycetes (Ascomycotina bo`limi) Taphrinales Taphrinaceae Taphrina Taphrina deformans Plectomyces (Ascomycotina bo`limi) Erysiphales Erysiphaceae Sphaerotheca Sphaerot h eca pannosa Pyrenomycetes Sphaeriales Polistigmaceae Polistigma Polistigma rubrum Teliomyces Uredinales Pucciniaceae Cytospora Cytospora carphosperm a (Sitospora) Telomycetes bazidiali Basidiomycota Uredinales Pucciniaceae Gymnosporangium Gymnosporangiu m sabinae (Zang) Plectomyces Erysiphales Erysiphacеae Podosphaera Podosphaera leucotrich Podosphaera oxyacanthae Hyphom

Nok bargidagi septorioz kasalligi 64

Olxо`ri barglarining qizil dog`lanish kasalligi. 66

Olcha va olxo`rining klyasterosporioz kasalligi 67

Olchaning monilioz yoki kulrang chirish kasalligi. 68

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Mikrobiologiya fanida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning metodik asoslari
Mikroskopik texnikalarning rivojlanish tarixi
Botanika va osimliklar fiziologiyasi fanidan yakuniy nazorat javoblari
Botanika glossariy