Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 103.8KB
Покупки 0
Дата загрузки 24 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Ботаника

Продавец

Bohodir Jalolov

Беҳи ва Нокнинг замбуруғ касалликлари ва уларга қарши кураш чоралари усуллари

Купить
Беҳи ва Нокнинг замбуруғ касалликлари ва уларга қарши кураш чоралари усуллари Кириш. I. Боб. Мевали ўсимликларнинг келиб чиқиши ва биологик хусусиятлари. I.1. Ўсимлик касалликлари туғрисидаги умумий маълумотлар. I.2. Беҳи ва нок касалликларини ўрганишда қулланиладиган асосий усуллар. I.3. Олиб борилган тажрибаларнинг натижалари. II. Боб . Беҳи ва Нокнинг замбуруғ касалликлари. ( Ғузор тумани ) Кашкадарё вилоятининг айрим худудларида таркалган II.1. Беҳида Монилиоз ёки мева чириши , ун-шудринг, Нокдаги қо ра рак, калмараз касаллиги , монилиоз , занг, баргларининг қорайиш касаллклари. II. 2. Беҳи ва Нокнинг замбуруғ касалликларига қарши кураш чоралари К И Р И Ш Хар бир инсонпарвар жамиятнинг максади, шу жамият аъзоларининг тукис ва фаровон яшашини тулик таъминлашга каратилган булади.Худди шундай, хозирги бозор иктисодиети шароитида мустакил Ўзбекистон давлатининг ҳам максади, кишиларнинг озик-овкатга, кийим-бошга бўлган талабини, эхтиежини қондиришдан иборатдир. Ўзбекистон давлати ахолининг озик овкатга бўлган талабини кондиришга, гушт сут махсулотлари,хул мева ва ундан тайерланган компот, майиз, курук мевалар, ўсимлик мойи каби махсулотлар билан янада яхширок таъминлашни кузда тутган. Ахолининг озиқ-овқатга бўлган талабини кондириш хозирги кунда нафакат иктисодий жихатдан, балки сиёсий томондан ҳам мухимдир. Ўзбекистон факат пахта, коракул тери пила толаси макони эмас, балки эл дастурхоннинг ноз-неъмати бўлган хилма хил олма, урик, анж Боғдорчилик ва токчилик Ўзбекистон учун энг кадимийдир. Шунингдек, республикамиз кушни давлатларга курук мевалар, майиз, мевали дарахтлар, узумнинг хураки навларини етиштириб берадиган асосий баъзадир. Хозирги бозор иктисодиети шароитида мевачиликни кескин даражада ривожлантириш учун мева дарахтларининг хосилини оширишимиз, мевазорларни кенгайтиришимиз, мева навларини яхшилашимиз ва мевачилик ишларини мумкин кадар машиналаштиришимиз лозим. Бу вазифани муфаввакиятли бажариш учун мевачилик сохасида ишлаетган мутахассисларимиз мева ва резавор мева кучатларини экиш ҳамда парвариш килиш коидаларини билишлари, фан ютукларини ва илгор хужаликларнинг тажрибаларини кенг микиесда куллашлари лозим. Бу тугрида юртбошимиз И.Каримов кишлок хужалиги олдига барча экинлардан юкори хосил олиш учун тупрок ун Кейинги йилларда бехи ва нок кучатлари етиштирадиган кучатхоналарда кучат сифатини емонлашганлиги ва хужаликларга экилгандан кейин уларни куриб колиш холлари кузатилмокда. Бунинг асосий сабаби бехи ва нок кучатлдарининг турли хилдаги замбуруглар, бактериялар ва вируслар, б илан касалланишидир. Касалликни келтириб чикарувчи микроорганизмлар бехи ва нок уругидан унган, пайвандланган кучатларни, куп йиллик бехи ва нок дарахтини ҳам касаллантира олади. Бу касалликлар асосан, замбуруглар ёрдамида келиб чикади. Замбуруг турлари тупрогда, хавода, сув хавзаларида, ўсимлик колдикларида кенг таркалган, хает кечириши жихатидан турлича бўлган ўсимликлар гурухидир. Замбуругларнинг вакиллари орасида маълум бир турга мансуб ўсимликка мослашган ва унга касаллик келтириб чикариш хусусиятига эга бўлган турл Экиб устирилаетган ҳам м а ўсимликлар, мева ва резавор ўсимликлари ҳам, узларининг еввойи кариндошларига караганда эртарок хосилга киради, мўлрок хосил беради, уларнинг мевалари йирикрок, туйимлирок ва сифатлирок булади. Шу билан бирга шундай ўсимликларнинг мевалари яхширок сакланади, узок жойларга жунатишда бузулмай етиб боради, хуллигида ва кайта ишланган холида хар - хил хужалик максадлари учун сарфланади. Урта Осие, айникса Тожикистон еввойи ўсимликлар экиб купайтириладиган манбаа хисобланади. Ер юзидаги барча мамлакатларга нисбатан собик СССР уртача кенгликда усадиган еввойи мева ўсимликларига энг бой мамлакатлардан хисобланган. Кавказ, Урта О си ё ва Узок Шарк мева ўсимликларининг жуда куп тур хиллари устириладиган асосий вилоятлардир. Урта Осиеда еввойи мева ўсимликларининг купчилиг кучат етиштирувчи хужаликларида купайтирилиб Ўзбекистонга олиб келинган. Нок Rosaceae оиласига, Pirus communis турига мансуб булиб, унинг хозирги вактда 60 га якин тури мавжуд. Урта Осиеда но к кадимдан маълум, унинг еввойи турлари ва маданий, махаллий навлари куп таркалган. Нок Хитойда 3000 йилдан буен устирилади. Ўзбекистонда учрайдиган махаллий нок навларининг келиб чикиши ва таркалиш манбаи Хитойда устирилаетган ноклардан деб билинади. Европадан Ўзбекистонга нок навлари Х1Х-асрнинг охирларидан бошлаб олиб келинган. Текшириш натижасида четдан келтирилган нок навлари махаллий шароитга яхши мослашмаган, иссикка чидамсиз бўлгани учун улар республикада кенг таркалмаган. Урта Осие республикалари, айникса Ўзбекистон нокдан юкори сифатли хосил етиштириш учун жуда кулай жой хисобланади. Ўзбекис жойлашган тогли туманларда майда мевали, эрта пишар навлари ҳам учрайди. Ўзбекистонда етиштириладиган бехи навлари тугридан тугри истеъмол килиш, консерва тайерлаш ва бошка ерларга юборишга жуда ярокли. Бехидан нок кучатлари етиштиришда пакана пайвандтаг сифатида жуда куп фойдаланилади. I.1 . Ўсимлик касалликлари туғрисидаги умумий маълумотлар. Республикамиз микиесида экологик шароитнинг узгариб бориши мевачилик ва Боғдорчиликда хир хил касалликларнинг намаен булишига сабаб булмокда. Ана шу касалликларнинг олдини олиш ва унга карши самарали кураш чораларини ишлаб чикиш долзарб масалалардан бири хисобланади. Ўсимликнинг касаллиги унинг паразит билан узаро муносабати еки мухитнинг нокулай шароити таъсири натижасида пайдо буладиган мураккаб патологик жараендан ибора т . Касаллик натижасида ўс камайиб кетади еки бутунлай хосил бермайди. Аксинча, азот ортикча булса,ўсимликлар жадал усади, вегетация даври узайиб кетади, натижада гуллаймайди ва хосил тугмайди. Фосфор етишмаганда ўсимликларнинг илдиз системаси суст ривожланади, уруглар етилмай колади. Тупрокда темир етишмаслиги хлороз пайдо булишининг сабабларидан биридир, бундан барглар секин-аста куриб, ўсимликлар ни м жонлашиб колиши кузатилади. Тупрок темпиратураси, намлиги ўсимликларнинг минерал озикланиш тезлигига бевосита таъсир курсатади. Тупрок курик еки хаддан ташкари нам булса, ўсимликлар озик моддаларни суст узлаштиради. Паст темпиратурада ўсимликлар музлаши еки бутунлай нобуд булиши мумкин. Бахорда темпиратура кескин узгариб турса, мевали дарахтлар пустлоги куеш таъсирида куяди, езги юкори темпиратура таъсирида барги бу Олимлардан С.М.Паспелов ва бошкаларнинг 1978 йилда аниклашига юқумли касалликлар табиатда кенг таркалган булиб, бирорта ҳам ўсимлик у еки бу юқумли касалликдан холи эмас экан. Ўсимлик касалликлари нихоятда хилма-хил булиб, уларни бир неча типга бирлаштириш мумкин: догланиш ўсимликларни баргида ва бошка кис м ларида замбуруг мицел и йсининг губори, зарарланган тукималардан думбокчалар, тукималарнинг хаддан ташкари усиб кетиши, ўсимликларнинг банглари, мевалари ва бошка органларининг шакли узгаради, чириш, сулиш натижасида ўсимлик бутунлай нобуд булади. Шунингдек хар хил касалликлар бит т а кузгатувчи таъсирида пайдо булиши мумкин. Масалан, олмада кора чириш кузгатувчиси таъсирида дарахтлар барги догланиши, гуллари куйиши, мевалари чириши, пустлоги нобуд булиши, айрим шохлар ва дарахтлар бут розеткасимонлик ва б.) ҳам тарқалиши кузатилади. I.2. Беҳи ва нок касалликларини ўрганишда қулланиладиган асосий усуллар. Ҳаммамизга маълумки бозор иктисодиети шароитида мевачиликни кескин даражада ривожлантириш учун мевали дарахтларнинг хосилини оширишимиз, мевазорларни янада кенгайтиришимиз, мева навларини яхшилашимиз ва мевачилик ишларини мумкин кадар машиналаштиришимиз лозим. Хаетий эхтиежлардан келиб чикиб, шуни айтиш мумкинки, бо г зорчиликни кенг режа асосида ривожлантириш мустакил Ўзбекистон учун долзарб масалалардан биридир. Бу мухим масалани етарли даражада хал этиш мевали дарахт касалликлари ва унга карши кураш чораларини илмий асосда ишлаб чикишни тугри йулга куйишни таказо этади, ушбу битирув малакавий ишда биз ана шу муаммони атрофлича урганишга харакат килдик. Кейинги йиллар касалликларига карши уз вактида ва самарали кураш чораларини ишлаб чикиш ҳам назарий ва амалий жихатдан мухим аҳамиятга эга. Гулистон жамоа ширкат хужалигида бехи ва нок усимлигида учрайдиган замбуруг касалликларини урганиш максадида 2005-2006 йилларда фитопотологик кузатишлар олиб бордик. Жамоа ширкат хужалигининг 40гектарлик Боғдорчилик фермер хужалигида кузатиш ишларини олиб бордик. Бунинг учун тажриба куйилган майдонлардаги касалланган хар бир бехи ва нок усимлигидан алохида гербарийлар тайерлаб ва унга йигилган вакти ва жойи курсатилди. Касалланган бехи ва нок меваси, пояси ва баргидан гербарий тайерланиб лаборотория шароитида касалликни келт и риб чикарган замбуруглар ажратиб олинди. Бунинг учун Н.А.Наумов (1937), В.М.Билай (1977) ва М.Б.Хохряков (1969) лар томонидан тавсия этилган. Юкоридаги ишлардан ташкари яна биз бехи ва нок усимлигида учрайдиган касалликларнинг кузгатувчиларини аниклаш билан бирга тажриба майдонида усаетган ўсимликларнинг неча фоизи кандай касалликлар билан канча зарарланганлигини ҳам хисобладик. Чунки, касалликларнинг ривожланишини хисобга олиш, ўсимликнинг касаллик кузгатувчиларига карши чидамлигини билиш жуда зарур. Ана шулар асосида, у еки бу ўсимликнинг зарарлилик даражаси ҳамда ушбу касалликка карши кураш усулининг фойдаси аникланилади. Бехи ва нокнинг турли-туман касалликларининг кузгатувчиси билан танишиш учун баргдаги хар хил губор ва доглар микроскопда курилади. Рангсиз унсимон губорнинг микроскопда конидиялар тупламидан иборат эканлиги аникланилди. Паразит замбуругнинг кишловчи стадиясини лупа оркали курамиз, лупада куринган рангсиз ун чикди. Шунингдек мевали дарахт ва токлардан юкори хосил олаетган хужаликлар сони йил сайин ошиб бормокда. Мевали дарахтларнинг ҳосилдорлигини ошириш, сифатини яхшилаш, янги навларини яратиш, юкори агротехника асосида парвариш килиш билан бирга мевали дарахтлар касаллик ва зараркунандалардан асраб колиш чораларини амалда тадбик килиш мухим аҳамиятга эга. Чунки, хар хил касаллик ва зараркунандаларнинг мевали дарахтларга ва унинг хосилига келтирган зарари туфайли ҳосилдорлик камайиши билан бирга унинг сифати ҳам пасайди. Мевали дарахтлардан мўл хосил олишга ёрдам берувчи асосий омиллардан бири бехи ва нок усимлигида учрайдиган касалликларни пухта урганиш ва уларга карши кураш тадбирларини ишлаб чикишдан иборатдир. Вилоятимиз шароитида усадиган бехи ва нок усимлиги асосан, кутир нок, баргларин тури билан зарарланиши кузатилади: Minilia fructigena West ., M . cinerea Hon ., M . mali Takahashi ва M . cydonia Schell . Ўсимликларнинг кўпроқ M . fructigena билан зарарланиши қайд этилади. Меваларда дастлаб кичик қўнғир доғлар пайдо бўлади, улар тез ўсади ва бутун мевани қамраб олади. Натижада мева эти қўнғир тусга киради, юмшайди ва таъм сифатларини бутунлай йўқотади. Қўнғир тусга кирган мевалар юзасида Замбуруғнинг спора ҳосил қилишини ифодаловчи сарғиш-оқ ёстиқчалар ҳосил бўлади. Улар концентрик айланада жойлашган бўлиб, калта конидиябандлардан занжир кўринишида ажралиб турувчи кўп сонли конидийлардан иборат . Конидийлари овал ёки думалоқ, рангсиз, ўлчами 17,5-25х11-15 мкм, шамол, ёмғир ва ҳашаротлар воситасида тарқалади, гифал ўсимта билан ўсади. Замбуруғ ҳавонинг ҳарорати 24-28 0 бўлиши ва инфекция манбаи бўлиб хизмат қилиши мукин. M . cinerea ҳам уруғли мева экинларида мева чириши ва монилиал куйишни қўзғатиши мумкин. M . fructigena дан фарқли равишда M . cinerea Замбуруғи меваларда конидиал спора ҳосил қилувчи кулсимон майда (0,5-1 мм) ёстиқчалар шакллантиради. Monilinia mali Замбуруғи эрта баҳорда ёзилаётган ёш баргларда, баъзан барг куртакларида пайдо бўлади. дастлаб қизил нуқта пайдо бўлади ва тезда доғга айланиб, баргнинг марказий томирини қамраб олади. Барг банди бўйича мицелий барг тўпининг асосига тарқалади ва унинг чиришини келтириб чиқаради. Зарарланган аъзолар қўнғир тусга киради ва эгилади. Баргнинг остки томонида, барг банди ва гулбандида Замбуруғнинг бодом ҳидли, кулранг конидиал споралари ҳосил бўлади. конидийлари лимонсимон, баъзан эса думалоқ шакл Касалликнинг асосий белгиси бехининг барглари ва еш навдалари, купинча, июнь ойининг иккинчи ярмида унсимон ок губор хосил булади. Ана шу губор аста-секин хиралашади, кунгир рангга киради, кейинчалик бу губорда кора нукталар хосил булади. Касалланган барглар, яшил новдалар саргаяди ва курибколади. Касалликнинг Podosphare oxycantae деган халтачаси замбуруг тугдиради. Бу замбуруг касалланган органларнинг устида мицелий, конидия- бандлар ва конидиялар, кейинчалик клейстакарпийлар хосил килади. Ўсимликнинг усиш даври касаллик зумбуруг конидиялари билан таркалади. Замбуруг касалланган новдаларда, шунингдек тукилган баргларда мицелий холида кишлайди. Бу замбуруг бехидан ташкари, баъзан нок, дулана ва иргайни ҳам зарарлайди. асаллик вилоятимизнинг ҳамма туманларида учрайди. НОКНИНГ КОРА РАК КАСАЛ Зарарланган пустлокда буртиб чиккан жуда куп нукталар замбуруг спораларидан иборат пикнидалар хосил булади. Пикнидаларда жуда куп, кора анга йирик бир хужайрали споралар хосил булади. Споралар шамол , ёмгир томчилари ва хашоратлар билан соглом нок дарахтларига таркалади ва уларни ҳам зарарлайди. Споралар тукималарга, асосан, механиковий шкастланишлар, совукдан вужудга келган ериклар, куешдан куйиш, хашоратлар шикастланган жойлар оркали киради. Айникса, нимжон ўсимликлар каттик зарарланади. Кора рак касалиги билан, айникса нимжон ўсимликлар каттик зарарланади. Касаллик кари дарахтларда, каровсиз боғларда авж олиб ривожланади ва купрок зиен етказади. Замбуруг зарарланган пустлокда пикнидалар еки мицелий куринишда кишлайди. Ўсимликлар пикнидаларда хосил бўлган споралар таъсирида касалланади, кескин камаяди. Меваларда корамтир кулранг юмалок доглар пайдо булади, меванинг зарарланган тукимаси пукакланади, баъзан ерилиб ҳам кетади. Агар мева эр та зарарланса, унинг шакли узгаради бир томонга кийшайиб усади. Мевалар саклаш вактида калмараз билан касалланиши мумкин. Калмараз билан касалланган навдалар йугонлашиб, пустлоги ерилиб кетади ва натижада улар емон кишлайди, каттик зарарланганда эса куриб колади. Замбуруг споралари касалланиб тукилган баргларда кишлайди ва шу ерда зарарланган тукимада меватаналар-перитецийлар шаклидаги халтачали стадиясини хосил килади. Ана шу перитейцийларда куплаб халтачалар булиб, уларнинг хар бирида саккизтадан спора жойлашган. Халтачадаги споралар икки хужайрали, яшил рангда, мева таналари кузда ривожлана бошлаганига карамай бахор ва езда етилади. Пер Нокда кишлаб чиккан барглардан ташкари, навдалар ҳам инфекциянинг дастлабки манбаи булиши мумкин, чунки замбуруглар навдалари, м ицелий куринишида сакланиб колади. Калмараз касаллиги кузгатувчилари маълум бир дарахтларга зарар етказад и , улар факат узи озикланадиган ўсимликларга мослашган булади. Булар турли хил навларга турлича зарар етказадиган ва хар экологик омилларга хар - хил муносабатда буладиган форма ва иркларга эга бўлган мураккаб турлардир. Калмараз касаллиги нок ва олма дарахтига, айникса, катта зарар етказади. Каттик зарарланиш руй берганда барглар муддатидан олдин сулийди ва натижада мева хосили камаяди, дарахтнинг усиши секинлашади, совукка чидамлилиги камаяди. Касалланган мевалар сифатсиз ва саклаш учун яроксиз булиб колади. Калмараз касаллиги Ўзбекистоннинг ҳамма туманлар тукилиб, корайган егоч куриниб колади. Бу касалликнинг анга шакли булиб, 3-4 йил ичида нокни нобуд килиши мумкин. Зарарланган пустлокда буртиб чиккан жуда куп нукталар замбуруг спораларидан иборат пикнидалар хосил булади. Пикнидаларда жуда куп, кора анга йирик бир хужайрали споралар хосил булади. Споралар шамол , ёмгир томчилари ва хашоратлар билан соглом нок дарахтларига таркалади ва уларни ҳам зарарлайди. Споралар тукималарга, асосан, механиковий шкастланишлар, совукдан вужудга келган ериклар, куешдан куйиш, хашоратлар шикастланган жойлар оркали киради. Айникса, нимжон ўсимликлар каттик зарарланади. Кора рак касалиги билан, айникса нимжон ўсимликлар каттик зарарланади. Касаллик кари дарахтларда, каровсиз боғларда авж олиб ривожланади ва купрок зиен етказади. Замбуруг зарарланган пустлокд Бужмайиб,мумланиб колган меваларнинг бир кисми дарахтда колиб, инфекция манбаи булиб хизмат килади. Мева ичидаги мицелий замбуруг кирган жойидан хар томонга бир текис таркалади. Шунинг учун естикчалар концентрик айлана хосил килиб жойлашади Нокнинг мева чириши еки монилиоз касаллиги хосилга нихоятда катта зиен етказади. Хосилнинг нобуд булиши ва кейинчалик терилган меваларнинг чиришига кура, у калмараз касаллигидан устун туради. Вилоятимизнинг купчилик туманларидаги айрим хужаликларда хосилнинг 50-60 фоизи ана шу монилиоз касаллигидан нобуд булади. Касаллик кузгатувчи замбуруг мицелий шаклида зарарланган меваларда, ерда ва дарахтларда кишлайди. Бахорда меваларда конидия спораларни шамол , емгир ва хашоратлар таркалади. Мевалар факат казарка ва мевакуртлари, кушлар ва момакалдирок вужудга к Мевалар ва навдалардаги доглар йирикрок, диеметри 3 см булади. Зарарланган органларнинг шакли узгаради. Мевалар бир томонга кийшаяди, яхши тулишмайди, новдалар эса усишдан тухтайди. Зарарланган новдалар баъзан куриб колади. Занг касаллиги, айникса, нокка куп зарар етказади. Касалланган барглар ассимиллция юзасининг кескин камайиши туфайли мевалар яхши тулишмайди. Зарарланган барглар тукилиб кетади. Касаллик еппасига авж олган йиллари августнинг бошларида дарахтларнинг 60-70 фоиз барги тукилади. Касалланган мевалар етила олмайди кийшик-кингир шаклга киради ва муддатидан илгари тукилади. Нокнинг скелет шохлари зарарланганда 40см гача узунликда яралар хосил булиб, шохлар куриб колади. Касаллик кузгатувчилари мицелий шаклида саур арчада ва шунингдек, нок навдаларида кишлайди. Эрта бахорда саур НОКНИНГ УН-ШУДРИНГ КАСАЛЛИГИ . Нокнинг ун-шудринг касаллигини Podosphaera Leucotrich деган халтачали замбуруг кузгатади. Бу касаллик билан, асосан, нокнинг барг ва навдалари зарарланади. Ўсимлик куртак езиши билан дархол баргларда окиш кул-ранг унсимон губор пайдо булади. Кейинчалик губор малла ранг кукинсимон тусга киради. Баргнинг ранги учади, асосий томир буйлаб букилиб, кайикчага ухшаб колади, шаклини узгартиради, усишдан тухтайди. Касалланган навдалар ҳам кейинчалик кораядиган губор билан копланади. Навдаларнинг усиши секинлашади, калта бугимлилик вужудга келади, купчилик тепа шохлар курийди. Мевалар олдинги кул ранг юпка губор билан копланади ва уларнинг урнида кейинчалик «занг тури» хосил булади. Ун-шудринг касаллигининг кузгатувчиси асосан мицилей шаклида касалланган навда куртакла ривожланиши кузатилади. Соя жойларда, диярли шамол эсмайдиган кучатзорларда касаллик кучлирок ривожланади. Адабиетларда курсатилишича касаллик Ўзбекистон, айникса, Козогистон шароитида таркалган ва деярли ҳамма жойда учрайди. Ун-шудринг касаллигидан, айиникса еш дарахтлар ва бочки навдалар каттикрок зарарланадилар. Қора рак Ҳамма жойда, айниқса қуйи агротехника шароитида етиштирилаётган олмада кузатилади. Кўпинча тана пўстлоғи, скелет ва ярим скелет шохлар зарарланади. Касаллик барг, гул ва меваларда ҳам учраб туради. беҳининг ёғочли қисмларида қора рак дастлаб пўстлоқда қўнғир-бинафшаранг думалоқ доғлар кўринишида пайдо бўлади. доғла ривожланган сари соғлом ва касалланган майдонлар чегарасида бурмалар ҳосил бўлади, пўстлоқ қораяди ва кўпинча бўйлама ва кўндаланг ёриқлар тўри билан қоплана боради, баъзан баргнинг чорак қисмини эгаллаб олади. Барглардаги қора рак барча навларда кузатилади, шу боис унинг зарари турлича бўлади. Гулларда қора рак жуда кам учрайди. Зарарланган гуллар қора рангга киради, гултожбарглари буришади, чангчи ва уруғчиси қораяди. Баъзан уруғчи ва чангчи ипларида пикнида ҳосил бўлади. Меваларда касаллик оч тусли айланалар билан навбатлашиб келувчи қўнғир ботиқ доғлар кўринишида пайдо бўлади. чириш тез тарқалади ват езда бутун мевани қамраб олади. Уларнинг юзасида эпидермис остида қора нуқталар кўринишида пикнидалар шаклланади. Тўлиқ чириган мева буришади, тўқ қўнғир ёки ялтироқ қора тусга киради ва пикнидалар билан қопланади. Пикнидаларнинг зичлиги 200 дона/см 2 га етиши мумкин. мевалар асосан йиғим-теримдан олдин кучли зарарланади, баъзан касаллик ташиш дарахтларнинг ялпи зарарланишига имконият ҳозирлайди. Қурғоқчилик йилларида баъзан пикнидалар ҳосил бўлмайди, уларнинг шаклланиши келгуси йили баҳорда кузатилади. Пикноспоралар кўпинча пикнидаларда қишлаши мумкин, баҳорда иссиқ ва нам об-ҳаво юзага келганда улар сочилади ва ўсимликларнинг янги зарарланишини келтириб чиқаради. Пикноспоралар томчи намликда ва ҳарорат 5 дан 33 0 С гача бўлганда (қулай чегараси 25-27 0 С) ўсади. Спора битта ёки иккита рангсиз ўсимта трубка ҳосил қилади. Касалликнинг и нкубация даври пўстлоқ зарарланганда 15- 27 кунга чўзилиши мумкин. мевалар зарарланганда доғларнинг ҳосил бўлиши 6-9 кундан сўнг, пикнидаларнинг пайдо бўлиши эса 17-24 кундан сўнг кузатилади. Дарахтларнинг қора рак қўзғатувчиси билан ялпи зарарланиши кўпинча пўстлоқ яраланганда ва шикастланганда ўсимликнинг ўсиши ва ривожланишини кучайтиради. Септориоз Касаллик нокда гуллагандан сўнг пайдо бўлади ва ёз ўрталарига бориб кучли ривожланади. Унинг ўзига хос белгиси – баргларда, баъзан меваларда ҳам, ингичка тўқ қўнғир ҳошияли майда, думалоқ, кулранг доғлар пайдо бўлади. кейинчалик уларнинг марказида қора нуқталар – патогеннинг пикнидалари ҳосил бўлади. Касаллик қўзғатувчиси – Sphaeropsidales тартибига мансуб Septoria piricola Desm . такомиллашмаган Замбуруғи. Ўсимликлар вегетацияси даврида мазкур Замбуруғ жинссиз пикнидиал спора ҳосил қилади ва унинг ёрдамида тез тарқалади. Пикнидалари оч қўнғир, деярли шарсимон (диаметри 110-200мкм), юқорисида чиқувчи тешикли, баргнинг иккала томонида шаклланади. Пикноспоралари оч зайтунранг, ипсимон, иккита кўндаланг тўсиқли, эглган, ўлчами 48-60х3- Нок баргларининг қўнғир тусга кириши Кўпинча кўчатларда, баъзан катта ёшли дарахтларда кузатилади. Касаллик нок, беҳи, ирга, мушмула ва четан дарахтларини зарарлайди. одатда касалликнинг биринчи белгилари кўчатзорларда баҳор охири – ёз бошида пайдо бўлади. Баргларда қора нуқтали (спора ҳосил қилиш) кўп сонли, майда, думалоқ, қўнғир ёки кулранг доғлар ҳосил бўлади. касаллик кўпинча ёш новдаларда ҳам пушти ҳошияли тўқ қўнғир, бироз ботиқ доғлар кўринишида кузатилади. Касаллик қўзғатувчиси – Sphaeropsidales тартибига мансуб Entomosporium maculatum Lev . такомиллашмаган Замбуруғи. У конидиал спора ҳосил қилувчи псевдопикнидалар ва мицелий шакллантиради. Конидийлари бутсимон-тўрт ҳужайрали, тукли, ўлчами 16-23х35-12 мкм (38-расмга қаралсин). Улар юқори намлик (85-95%) ва 0,5 0 С дан юқори ҳароратларда ўсади. Касалликнинг инкубация даври намликка боғлиқ равишда кескин ўзгаради: ҳаво ҳарорати 13-25 0 С ва намлиги 95% гача бўлганда 4-5 кун, айнан шундай ҳароратда, аммо паст намликда 14-16 кун. Қаттиқ қишдан сўнг Замбуруғ тўкилган баргларда б микдорда ширин суюклик чикаради. Бу суюклик нок дарахти барглари ва шохларини ифлос килади. Ана шу суюкликда Capnodium замбуругининг споралари унади ва мицелий хосил килади. Нам хаво ва соя жойлар касалликнинг авж олишига ёрдам беради. Плодовая гниль семечковых II. 2. Беҳи ва Нокнинг замбуруғ касалликларига қарши кураш чоралари Ун-шудринг касаллигига карши кураш чоралари. 1.Тукилган ҳамма баргларни кузда йигиштириб олиш ва екиб ташлаш. 2. Кузда ерни хайдаш, дарахт атрофини чопиш. 3.Касалланган новдаларни вакти вакти билан кесиб ташлаш. 4. Дарахтлар шох-шаббасини сийраклатиш. 5. Бачки новдаларни кесиб ташлаш зарур. 6. Кузда, хазонрезгилик олдидан еки бахорда, куртаклар очилгунча дарахтларни мис купорасининг 3 фоизли эратмаси билан пуркаш. Корайиш касаллигига карши кураш чоралари. Касалликка карши кураш чораларидан бири ўсимлик битлари ва нок кандаласини йукотиш. Дарахтларни 1 фоизли бардо суюклиги билан пуркаш мумкин. Монилиоз касаллигига карши кураш чоралари. Бахорда куртаклар буртгунга кадар куриган шохларни кесиб йукотиш. Кемирувчилар етказган Читтак ва чугурчукларга инлар урнатиш ва илгари осилган инларни тозалаш. Штамлар, деворлар ва курилмаларни текшириш ва ток ипак куртини топиб йукотиш. Кишлайдиган инфекцияни йукотиш учун зарарланиб тукилган мева ва баргларни йук килиш зарур. Катор араларни хайдаш ва дарах, атрофини 6-10 см чукурликда чопиш тавсия этилади. Вегетация даврида меваларнинг зараркунандаларига ва монилиоз касаллигига карши аралашма захарлар пуркалади. Пуркаш муддати ва кайси фунгицидларни куллаш куйидагича амалга оширилади. Касаллликни бутунлай йукотадиган нитрофеннинг 2-3 фоизли концентрацияси, ДНОК ни 0,5-1 фоизли концентрациясини куллаш. Касалликни олдини олиш учун ўсимликларнинг яшил конусига 2-4 фоизли бордо суюклиги билан пуркалади . Касалликнинг олдини олиш учун биринчи марта барг езганда, иккинчи марта гу 1.Богзорни мунтазам равишта сугориб туриш, хосилга кирган боғларда юксак агрофон яратиш, зарарланган новдаларни уз вактида йукотиш. Эрта бахорда, куртаклар буртган вактда касалликни таг томири билан йукотиш учун дарахтларга дорилар пуркалади. Агротехника коидаларидан куйидагиларга алохида эътибор бериш керак. Богзорни тоза саклаш, тукилган, юлиб ташланган, синган, куриган баргларни, навдаларни йукотиш. Касалланган новдаларни кузда киркиш ва тукилган барглар билан бирга екиб юбориш. Усув даврида факат богзор талабига кура эгатлардан сугориш, хар галги сугоришдан кейин катор араларни культивация килиш. Мана шу агротехника тадбирлари уз вактида юкори сифатли килиб бажариб борилганда дарахтларнинг яхши усиши ва ривожланиши учун кулай, ун-шудринг замбуругининг усиши учун эса нокулай шароит вужу эса кишлаб чиккан мицилей эцидия стадиясининг эрат пайдо булиш манбаидан бирини йукотиш демакдир. Нокнинг занг касаллигига карши курашнинг кимевий тадбирларидан бири, касалликнинг олдини олиш максадида кулланиладиган богча 80% цинебнинг еки 75 % ли поликарбоциннинг 0,5 % ли суспензияси пуркалади. (Бир гектарга 6-8 кг). Яшил конус фазасида (базидияспоралар таркалишидан олд и н) биринчи бахорги ишлов берилади. Кейинги ишловлар хар 12-15 кунда (гуллашдан олдин,гуллаган захоти, еш усимта чиккандан кейин) утказилади. Кора рак касаллигига карши кураш чоралари Мустакил республикамизда хозирги вактда хар хил кишлок хужалик экинларнинг касалликларига карши кураш учун купгина тадбирлар ишлаб чикилган ва амалда кулланилмокда. Улардан бири ўсимлик касалликларининг олдини олишдир. Олдини олиш тадбирлар Жарохатларни тозаламасдан даволаш учун керосин кушилган купронафт ишлатилади. Пустлокнинг зарарланган булаги соглом тукимадан 1,5 см кушиб рангли калам билан чизиб ажратилади ва кейин каттик тукли чуткада эритма суртилади. 2. Дарахтлар вегетация даврида бордо суюклиги билан пуркалади. Дарахтларга калмараз касаллигига карши курашишдаги каби ишлов берилади. Калмараз касаллигига карши кураш чоралари. Кишлок хужалик зараркунанда ва касалликларидан нок ва унинг хосили икки йул билан сакланади. Биринчиси, прафилактик олдини олиш методи, иккинчиси кимевий тадбирлар методидир. Профилактик методнинг асосий вазифаси нокнинг касалликларга чидамли навларини чикариш, нокнинг соглом, бакувват ва яхши усишини таъминлайдиган бир нечта агротехника тадбирларини куришдан иборат. 1.Тукилган баргларни йукотиш ХУЛОСА 1.Юкоридагилардан хулоса килиб айтиш лозимки, хар бир инсонпарвар жамиятнинг максади, шу жамият максади, шу жамият аъзоларининг тукис ва фарофон яшашини тулик таъминлашга каратилган булади. Ўзбекистон давлатининг асосий максади, ахолининг озик-овкат, гушт, сут махсулотларига, хул мева ва ундан тайерланган компот, майиз, курук мевалар, ўсимлик мойи каби махсулотлар билан янада яхширок таъминлашга каратилгандир. 2. Хозирги бозор иктисодиети шароитида мевачиликни кескин даражада ривожлантириш учун мева дарахтларининг хосилини оширишимиз, мевазорларни кенгайтиришимиз, мева навларини яхшилашимиз ва мевачилик ишларини мумкин кадар машиналаштиришимиз лозим. Бу мухим вазифани етарли даражада хал этиш учун мевали дарахт касалликлари ва унга карши кураш чораларини илмий асосда ишлаб чикишни тугри йулга куйишни такозо этади. Ана шу касалликларнинг олдини олиш ва унга карши самарали кураш чораларини ишлаб чикиш асосий масалалардан бири хисобланади. 3. Хозирги вактда фермер хўжаликларнинг етакчи мутахассислари олдида турган энг мухим вазифалардан бири замонавий агротехника фани янгиликларини ва ил ғ ор тажрибаларни ишлаб чикаришга кенг жорий этиш, мевали дарахтларда учрайдиган замбуруг касалликларини яхши ур 7. Калмараз, монилиоз ва кора рак касалликлари, асосан нок ва бехи мевасининг чиришга сабаб булади. Касалланган меваларнинг сифати бузилади ва ейиш учун яроксиз булиб колади. Касалланган мевалар гадур- будур булиб, айрим вактларда меванинг устида хар хил доглар хосил булади, бу доглар кейинчалик меванинг ҳамма ерига таркалади. 8. Занг, ун-шудринг, донак мевалиларнинг монилиоз касалликлари, бехи ва нок баргининг, поясининг остки ва устки томонида хар хил шаклдаги дог ва губорларни хосил килади. Касаллик натижасида барг саргаяди ва тукилиб кетади. 9. Бу касалликларнинг ҳаммаси ҳам бехи ва нок дарахтининг умрини кискартиради, хосилини камайтиради ва меваларнинг сифатини бузади. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЕТЛАР РУЙХАТИ 1. Билай В.И. Токсинообразуюўие микроскопические греб ы Киев 1977 г. 2. Курсанов Л.
Купить
  • Похожие документы

  • Faxriy yorliq
  • Mikrobiologiya fanida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning metodik asoslari
  • Mikroskopik texnikalarning rivojlanish tarixi
  • Botanika va osimliklar fiziologiyasi fanidan yakuniy nazorat javoblari
  • Botanika glossariy

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha