Bug’doydoshlar (boshoqdoshlar) poaceae (graminiae) oilasi - Ботаника - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	09 Апрель 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Ботаника

Bug’doydoshlar (boshoqdoshlar) poaceae (graminiae) oilasi

Купить

BUG`DOYDOSHLAR (BOSHOQDOSHLAR) POACEAE (GRAMINIAE) OILASI

KLASIFIKATSIYASI • Bo`lim – magnoliyatoifa –Magnolioph • Sinf – Lolasimonlar - Monocotyledones • Qabila –Bugdoynamolar –Poales • Oila – Bug`doydoshlar - Poaceae • Turkum – bug`doy – Triticum aestivum • Tur – Yumshoq bug`doy – Triticum vulgare

BUG`DOYDOSHLAR OILASI- POACEAE • Oilaga 650 turkumga mansub 10000 tur kiradi. Turlarning ko’pchiligi kosmopolitdir. Ular, asosan, bir va ko’p yillik o’tlar hisoblanadi. O’zbekistonda 82 turkumga mansub 252 tur uchraydi. • Bug’doydoshlar oilasi vakillarining xalq xo’jaligidagi ahamiyati judayam muhimdir. Bularga: bug’doy (Triticum), sholi (Oryza), makkajo’xori (Zea), suli (Avena), tariq (Prosa), arpa (Hordeum ) kabi turkumlarning vakillari kiradi. Oilaning asosiy vakillaridan biri bug’doy o’simligi bilan tanishamiz.

BUG’DOY -TRITIC UM • Bo’yi 1-1,5 m ga yetadigan bir yillik o’simlik. Poyasining ichi kovak. Barglari lentasimon bo’lib, poya bo’g’imlarida bittadan joylashgan. lldizi popuk ildiz. Aprel, may oylarida gullaydi, Gullari sarg’ish rang bo’lib, boshoqidan chiqib turadi. Boshog’i qiltiqli, ba'zi turlari esa qiltiqsiz. Iyun-iyul oylarida mevasi pishadi. Mevasi - don. Doni oq yoki qizg’ish rangda, usti qipiq bilan qoplangan. Bug’doyning turlari ko’p. Shundan 2 turi yumshoq (Tr. vulgare) va qattiq (Tr. durum) bug’doy bizda ko’p ekiladi. Bug;doydan un undan esa non va boshqa mahsulotlar tayyorlanadi.

Bug’doy turlari . 1-madaniy bir donli bug’doy; 2-Timofeyev bug’doyi; 3- polba bug’doy; 4-eron bug’doyi; 5- qattiq bug’doy; 6-yumshoq bug’doy; a-qiltiqsiz; b-qiltiqli; 7-turgudum bug’doy; a-qiltiqsiz; bqiltiqli; a- shoxlanadigan boshoq; b-oddiy boshoq; 8-Polsha bug’doyi; 9-spelta bug’doyi; 10-pakana; a-qiltiqli; b- qiltiqsiz; 11-yumaloq donli bug’doy.

XITOYNING TOZA BUG`DOY O`TI KUKUNI • Bug'doy o'tining toza kukuni hozirgi kungacha eng foydali xun takviyesi sifatida aniqlandi. Bug'doy o'tlari xlorofill, tabiiy a, c va e vitaminlariga boy noyob bug'doydir. U sintetikdan 10 barobar ko'proq so'rilgan tabiiy e vitamini miqdoriga ega va undan ko'p iste'mol qilish boshqa sintetik vitaminlar kabi nojo'ya ta'sirlarni keltirib chiqarmaydi. Bug'doy o'tlarida kaltsiy ionlari ayniqsa muhim bo'lgan kaltsiy, temir, marganets, fosfor, natriy, kobalt va rux kabi minerallar mavjud. Bug'doy o'ti tarkibidagi minerallar juda ishqorli, shuning uchun ular fosfor kislotasini ozroq singdiradi, agar ko'paytirilsa suyaklarga ta'sir qiladi. Shuning uchun bug'doy o'tlari tishlarning p

SHOLI -ORYZA • Sholi ( Oryza ) — boshoqdoshlarga mansub bir va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi , don ekini. 20 ga yaqin turi asosan Janubiy va Sharqiy Osiyo , Afrika , Amerika , Avstraliya tropiklari va subtropiklarida oʻsadi. Dehqonchilikda tropik, subtropik va moʻʼtadil poyasning iliq mintaqalarida bir yillik ekma Sh. ( O. sativa ) turi ekiladi. Eng qadimiy oziqovqat ekinlaridan biri. Janubiy-Sharqiy Osiyoda bundan 7 ming yil muqaddam ekilgan. Sholikorlikning eng qadimiy makonlari Hindiston va Xitoy . Oʻrta Osiyoda mil. av. 3—2-asrdan, Yevropada 8-asrdan, Amerikada 15—16- asrdan ekila boshlagan. • Gʻarbiy Afrikada yalangʻoch donli yoki afrika Sholisi turi ham ekiladi, yovvoyi oʻsadigan turlari — nuqtali Sholi ( O. punctata ) va qisqa qiltiqli Sholi ovqatga ishlat

Sholining ildizi popuk ildiz, uzun (1m gacha). Poyasi poxolpoya, 50 sm dan 3– 5 m gacha. Asosan, 3—5, siyrak ekilganda va koʻp oziqlantirilganda 30 va undan ortiq poya chiqaradi. Yotib qolmaydigan navlarining poyasi mustahkam. Bargi yashil, qizgʻish yoki binafsha rang , toʻpguli shingil, boʻyi 10—30 sm, oʻzidan changlanadi. Bir gulli boshoqchalari 2tartib shoxchalarida joylashgan. Mevasi poʻst (parda)li don; doni uzun ensiz (hind Sholisi) yoki dumaloq enli (yapon Sholisi); sindirilganda oq, shishasimon, yarim shishasimon yoki unsimon. 1000 ta doni ogʻirligi 26—45 g . Har xil tur va navlarni uzoq asrlar davomida qaytaqayta chatishtirish natijasida har bir mamlakatning tuproqiqdim sharoitiga mos Sh. navlari va shakllari paydo boʻlgan. SHoli bahori issiqsevar va yorugʻsevar qisqa kun oʻs

SHOLINI ODAM HAYOTIDA TUTGAN AXAMIYATI • Jahondagi koʻpgina (asosan, Osiyo) mamlakatlarda ekiladigan asosiy don ekini va aholining asosiy oziqovqati (2004 yil BMT tomonidan "Sholi yili" deb eʼlon qilindi). Oʻzbekistonda tantana, toʻybayramlarda guruchdan tayyorlanadigan palov zaruriy taom hisoblanadi. Doni (guruchi) oq, qizil, qora rangda, toʻyimli, tarkibida 76,1% kraxmal, 17—24% amilaza, 2,6% oqsil, 3,9% qand, 1,8% dekstrin, 1 — 1,5% yogʻ, 1,4% kul va 0,2% kletchatka, V,, V2, RR vitaminlari bor. Donidan guruch, kraxmal, moy (murtagidan), spirt, pivo, turli ovqatlar tayyorlanadi; koʻpchilik xalqlarda non oʻrnini bosadi. Poxolidan sifatli qogʻoz, karton, arqon, toʻqilgan buyumlar, savat, shlyapa va boshqalar tayyorlanadi. Terti (kepagi) mollarga beriladi.

• Zararkunandalari: sholi pashshksi, sholipoya uzunburuni, qirgʻoq chivini va boshqalarKasalliklari: pirikulyarioz, ildiz chirishi, gelʼmintosporioz, nematoda kasalliklari, fuzarioz va boshqalar • SH. sugʻorish va almashlab ekish tizimida oʻstiriladi. Oʻzbekistonda Sh. shoʻrlanmagan yoki turli darajada shoʻrlangan yerlarga bahorda, aprelning 2-yarmida ekiladi (baʼzi mamlakatlarda niholi koʻchat qilib yetishtiriladi). Oʻzbekiston sharoitida Sh. ekiladigan maydonlarga gektariga 120–180 kg 14, 120–150 kg R205, 100– 150 kg K20 solinadi, suv bir meʼyorda ushlab turiladi, keyinchalik 10 sm gacha koʻtariladi, Sh. sargʻayib pishishiga yaqin suv berish toʻxtatiladi. Pishgan Sh. yoppasiga kombaynlar bilan oʻribyigʻib olinadi.

MAKKAJO’XORI - ZEA • Makkajoʻxori ( Zea mays L.) - bo-shokdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻtsimon oʻsimliklar turi , don va yem-xashak ekini . M. Yer sharidagi yovvoyi holda oʻsmaydigan eng qad. ekinlardan biri. Vatani — Markaziy va Jan. Amerika . Dastlab Meksika hududida qad. mayya va atstek qabilalari tomonidan mil.dan 5200 yil avval dehqonchilikdaekilgan . Yevropaga 15-asr oxirida keltirilgan. M. ekiladigan xududlar shimoliy kenglikning 40° gacha boradi. Jahon dehqonchiligida M. ekilgan maydon 139,2 mln. ga , hosildorlik (don boʻyicha) 43,13 s/ga, yalpi hosil 600,4 mln. t AKD] (28,5 mln.ga, hosildorlik 84 s/ga), Braziliya (11,6 mln.ga, hosildorlik 27,6 s/ga), Meksika (7,2 mln.ga; hosildorlik 25,3 s/ga), Xitoy (25,8 mln.ga; hosildorlik 48,8 s/ga),

• Doni yirik, yumaloq, tuxumsimon yoki tishsimon, rangi va morfologik belgilariga koʻra, tishsimon, yarim tishsimon, mumsimon va qobiqli guruhlarga boʻlinadi. Donining tarkibida 9—10% oqsil, 4—6% moy, 65— 70% uglevod, V,, V2, V6, Ye vitaminlari, doni sargʻish navlarida provitamin A, nikotin va pantaten kislotalar, flavonoidlar va boshqa mavjud. M. juda mahsuldor va turli maqsadlarda ishlatiladigan ekin. M. doni oziq-ovqat (un, yorma, bodroq, shirin qalamchalar, makkajoʻxori moyi va boshqalar), kraxmal-patoka, pivo, spirt sanoatlarida ishlatiladi. Aralash yem ishlab chiqarish uchun xom ashyo, doni chorva mollari uchun toʻyimli ozuqa (1 kg donining toʻyimliligi 1,34 ozuqa birligiga teng), koʻk massasi (1 kg ida 13,6—14,6 g hazm boʻluvchi protein va 0,18—0,39 ozuqa birligi bor), silosi va don

MAKKAJOXORI POPUGI QON BOSIMINI TUSHIRISHDA ISHLATILADI

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Mikrobiologiya fanida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning metodik asoslari
Mikroskopik texnikalarning rivojlanish tarixi
Botanika va osimliklar fiziologiyasi fanidan yakuniy nazorat javoblari
Botanika glossariy