Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 814.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 29 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Химия

Продавец

Bohodir Jalolov

Elektrokimyoviy usulda sanoat chiqindilaridan oltinni ajratib olish va qoplash sexi (quvvati 2000 m2 yil)ni loyihalash

Купить
“ Elektrokimyoviy usulda sanoat chiqindilaridan oltinni ajratib olish va qoplash sexi (qu vvati 2000 m2 / y il) ni loyihalash ” mavzusidagi MUNDARIJA KIRISH……………………………….................………………………....2- 5 I BOB. TEXNOLOGIK QISM 1.1 Oltinning fizik – kimyoviy xossalari..............................................6- 1.2 Oltin ajratib olish ............................................................................... 1.3 Oltinlashning sianli elektrolitlari................................................. 1.4 Oltinni elektrolitik rafinatsiyalash.................................................. 1.5 Metal buyumlar yuzasini qoplashga tayyorlash...................................... 1.6 Oltin qoplamasi yuritish va sifatini tekshirish usullari............. II BOB. TEXNOLOGIYANI HISOB QISMI 2.1 Jihozlar hisobi..................................................................................... 2.2 Vannalarni konstruksiya hisobi…………... KIRISH Mavzuning dolzarbligi: Prezidentimiz Islom Karimovning 2008 yil 15 iyulda qarori qabul qilingan. Bozor iqtisodiyoti davrida prezidentimiz ilgari surayotgan va katta ahamiyatga ega vazifalardan biri qayta ishlovchi tarmoqlarni mahalliy xom - ashyo negizida zamonaviy texnika va texnologiya bilan ta’minlash, yuqori qo‘shilgan qiymatga ega bo‘lgan raqobatbardosh, sifatli mahsulotlar ishlab chiqarishni to‘la-to‘kis, tugallangan texnologiya zanjirlarini barpo etish bugungi kunning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi [1,2,3]. Tibbiyot va laboratoriya ishlatiladigan uskuna va jihozlarni metall va metal emas materiallardan tayyorlangan ehtiyot qismlarini hamda qimmatbaho buyumlar ishlab chiqarishda oltin bilan qoplash juda katta ahamiyatga egadir. Bitiruv malakaviy ishning maqsadi: Elektr Bitiruv malakaviy ishining ilmiy yangiligi: Oltin bilan qoplangan materiallarni ustki qismi qattiqligi, mustahkamligini oshirish maqsadida oltinga qo‘shimcha arzon metallardan CO, Ni qo‘shiladi. Natijada suyultirilgan metall qoplama erishi natijasida sirtdagi molekulalar bilan o‘zaro birikib yoyilishga chidamli 0,1-mm qalinlikda bir jinsli qatlam hosil bo‘lishi va uning xizmat muddatini 2-4 marta oshiradi. Bitiruv malakaviy ishining amaliy ahamiyati: Elektrolitlar tayyorlashda ishlatiladigan kaliy sian birikmalarini kelajakda Dehqonobod kaliyli o‘g‘itlar zavodida ishlab chiqarish mumkin. Hozirgi vaqtda to‘liq quvvat bilan faoliyat ko‘rsatmayotgan Qarshi mexanika ta’mirlash zavodi ishlab chiqarish sexlaridan foydalanish mumkin. Korxonada elektrokimyoviy ishlab chiqarish bo‘yicha mutaxassis I BOB. TEXNOLOGIK QISM 1.1 Oltinning fizik – kimyoviy xossalari Nodir metallar – oltin va kumush metallar ichida alohida xususiyatlarga ega bo‘lib, narx ekvivalenti sifatida baholanib keladi. Hozirgi vaqtda kumush katalizator, tok manbalarida, radio va elektron texnikada, elektrometallurgiyada elektrod sifatida ishlatib kelinmoqda. Oltin esa aniq priborsozlikda, radio elektronika va himoyalovchi dekorativ qoplamalar sifatida ishlatiladi [5,6]. Tabiatda oltin asosan sof holda uchraydi. Kumush esa kimyoviy birikmalar minerallar (sulfid, xlorid) holida uchraydi. Oltin birinchi navbatda oltin konlaridan olinadi, ikkinchidan rangli metallar mis, qo‘rg‘oshin va rux metallari bilan birga olinadi. Kumush ham mis, qo‘rg‘oshin, rux ishlab chiqarishda shlamlardan va qo‘rg‘oshin ishlab chiqarishda rux oksidlanmaydi va qaytarilmaydi. U “poshsho arog‘i” va xrom ionli birikmalarda eriydi [7]. Dunyo bo‘yicha bir yilda 22000 t oltin ishlab chiqariladi. Birinchi o‘rinda JAR (9522 t), ikkinchi o‘rinda AQSH (329 t) turadi. Eng chuqur oltin koni AQShning Blek–Xils konidir, 1988 yilda oltin ishlab chiqarish eng yuqori nuqtasiga yetdi, asosiylari Nevada shtatida joylashgan. Oltin asosan ekstraksiya yo‘li bilan olinadi. Nevada shtatidagi rudada 0,9 g/t. Juda oz tarqoq tarqalgan. Oltin amaliyotda korroziyaga uchramaydi. Hozirgacha olingan oltinning 90% quyma, tanga, zargarlik buyumlari, san’at asarlari sifatida ishlatiladi. Har yili oltin ishlab chiqarish dunyo bo‘yicha 2% oshib bormoqda. Zichligi – 19,32 sm 3 ; Atom og‘irligi – 197,20; III valentli oltinning standart potensiali B Au EAu 50,1 / 3  Co va Ni metallari.Quyidagi 1-jadvalda oltinli qoplamalar qalinligini qo‘llash sharoitiga bog‘liqligi keltirilgan. 1-jadval Oltinli qoplamalar qalinligini qo‘llash sharoitiga bog‘liqligi, mkm Qoplash maqsadi Shartli belgi Qoplama qalinligi shartli ekspluatatsiya sharoiti hisobga olingan holda Oraliq qarshilikni kamaytirish yaltiroqligini oshirish 3 л (Оп) Au 3 3 6 6 Oraliq qarshilikni tushurish, tok parametrini saqlash . Korroziyaga qarshi mustahkamligini oshirish Ер. 3л Н-3л 6,3 9,3 9,3 -- 12,3 -- 15,3 -- 1.2 Oltin ajratib olish Yerosti shaxtalaridan Au ni ishqor bilan qo‘shib ishlash tajribalari Vashingtonda 1961 yil X.Dj. Zeynekom va B. Parteromlar tomonidan yozilgan. Nevada shtatidan shimoliy sharqida ochiq konlardan Au ni ajratib olish laboratoriya sharoiti tekshiruvlarida eng yuqori Qo‘llanilgan qurilmalar burchak ostida kamaytirilgan holatda bo‘ladi. Uning ustiga maydalangan ruda yoki jinslar qo‘yiladi [6,8]. Rudalarning sirt yuzasiga kaliy sianid va ishqorning suvli eritmasini purkash uchun qurilmalar joylashtirilgan. Idishning sirt yuzasidan burchak bo‘yicha oqadi. Qator sig‘imli aktivlantirilgan ko‘mirli idishlardan truboprovodlarning Au va Ag ni ajratish bosqichida eritma berish uchun qo‘llaniladi va truboprovodlarda tozalangan eritma purkash zonasiga beriladi. U kaliy sianid kaustik sodani suyultirilgan eritmalarini tog‘ jinslari yoki maydalangan madan sirtiga purkash uchun xizmat qiladigan qurilmani o‘z ichiga oladi. Bunda eritma ruda qatlami orqali mustahkam hosil bo‘lguniga qadar sepiladi. Tabiiy og‘ishishning mavjud bo‘lishi rezina bilan qoplangan navga yubo uchun vaqt relesiga ulangan kaustik soda va kaliy sianid eritmalari sig‘imlardagi ishlov berilgan eritmalarga qo‘shiladi. U dozatorda tortilgandan so‘ng yoki qaytadan trubaprovod orqali ruda qatlamiga sepishga yuboriladi. Yangi suv odatda sig‘imdan olib qo‘shiladi. U platformada joylashgan. Yuqoridaga jarayonni o‘tkazish vaqti rudaning sifatiga Ag va Au eritmalarining ekstraksiyalanish tezligiga bog‘liq. Elektrolizyorlardagi qoldiqdan oltinni ajratib olishning elektrolitik jarayoni Ag olish uchun ham kerakli bo‘lib, ajratib olingandan keyin ortiqcha kumush qaynoq holdagi sulfat kislota ta’sirida yo‘qotiladi. Kumush xloridning qaynoq eritmasi elektroliz qilish jarayonida Au anodlaridan foydalaniladi. Katod oltindan tayyorlangan yupqa lenta ko‘rinishida bo‘ladi. Katod sirtiga cho‘ktirilayotg Au elektrokimyoviy cho‘ktirish sianli kompleks birikmalari elektrolitlarini cho‘ktirish bilan amalga oshiriladi. Sianli elektrolitlar ishqorli kislotalar va neytrallangan bo‘ladi. Sianli ishqoriy elektrolitlar tarkibida oltin bir valentli sianidli K Au (CN) 2 va erkin holdagi kaliy sianid holida bo‘ladi va oltin sianid chiqishini qaytaradi. Elektr o‘tkazuvchanligini oshirib, anod va aktivligini oshirishga imkon beradi. Elektrolit pH=11-12 huddi shunday kompleks K Au (CN) 2 barqarorligining konstantasi juda kam (K H қ5*10) -39 shuning uchun Au ning muvozanat potensiali sianli elektrolitlardan manfiy qiymat tomonga siljigan bo‘ladi. Bu oltinlash xavfsizligini ta’minlaydi. Yuqori katodli qutblanish juda kichik cho‘kma beradi (1- rasm). Oltinning sianli ishqorli elektrolit kabi quyidagi 2-jadv Neytral sianli elektrolitlar tarkibida oltin bir valentli, kompleks K Au (CN) 2 Ва juda kam miqdorda bo‘ladi va (1-2 g/l) erkin sianid tarkibida elektrolit pH 5-7,5 elektrolit kislotaligi fosfat kislota bilan ta’minlanadi. Bu elektrolitlar asosan yuqori qalinlikdagi qoplamalar olish uchun kam tozalikka ega bo‘lganligi sababli nodir metallarning ham cho‘kishini hisobga olib, qo‘llaniladi. Ishlab chiqarish texnologiyasi asosan erimaydigan anod bilan olib boriladi. Tok bo‘yicha unumli bu elektronlarniki 100% ga yaqin bo‘lib, oltin cho‘kmalari bu elektrolitlarning ishqoriy elektrolitlariga nisbatan ancha yumshoq bo‘ladi. Oltinning ajralishi sianidradli kompleksning qaytarilishi natijasida amalga oshiriladi. Ток бўйича унумли 100% кам, ҳудди шундай манфий потенциалнинг бир вақтда Au ажралиши би Kislotali sianli elektrolitlar tarkibida oltinning sianli kompleks birikmasi K Au (CN) 2 va qo‘shimcha organik kislotalar (limon, vino) va elektrolit рН=4-6 bo‘ladi. Erkin holdagi sianid elektrolitlar tarkibida bo‘lmaydi. Au ning ajralishi katodda huddi ishqoriy elektrolitdagi kabi amalga oshadi, natijada sianitrat kompleks birikma qaytariladi. Kislotali elektrolitlarda katodli qutblanish, ishqorli elektrolitlarga nisbatan ham, shuning uchun ham yoyilish qobiliyati kam bo‘ladi. Metallning tok bo‘yicha unumi kamayadi, tok zichligining oshishi hisobiga temperatura kamayishi hisobiga elektrolit rN ham kamayadi. Kislotali sianli elektrolitlar tarkibi quyidagi 4-jadvalda keltirilgan. 4-jadval Kislotali sian elektrolitlar tarkibi, g/l KAu(CN) 2 (oltin hisobida) 8-12 1,5-2,0 Limon kislota 50-140 chunki sianidli edektrodlarda oltin Au қ1 valentli holatdadir. Shuncha texnologik kamchiliklarga qaramasdan geksatsiannaferrat (II) elektrodlarda oltinlash ayrim amaliy ahamiyatga egadir, chunki ular zaharsiz, qoplash sifatida qanoatlantiradi [10]. Geksatsiannaferratli (II) elektrolitlar quyidagi 5-jadvalda ko‘rsatilgan amalga oshiriladi. 5-jadval Geksatsiannaferratli (II) elektrolitlar, g/l AuCl 3 *HCl*nH 2 O (oltin hisobida) 4 K 4 Fe(CN) 6 *3H 2 O 200 K 2 CO 3 65 KCNHS 10 I k , А/дм 2 0,2-0,3 t 0 C 32-62 pH 11-12 Sianidli ishqoriy edektrolitlar KCN da ditsianitrat kaliyli tuzsiz suvda eritish bilan tayyorlanadi. Eritma elektroliz vannasiga quyiladi va suv kerakli hajmda to‘ldiriladi va aralashtiriladi. Kislotali sianli elektrolitlar quyidagi tartibda tayyorlanadi. Limon kislota va kaliyl Eritma kislotali muhitga ega. Elektroliz vaqtida oltin anodda AuCℓO 2 2- zaryadsizlanib kislorod chiqa boshlaydi. Bu jarayon anodni passivlashishiga olib keladi. Natijada oltinni eritmaga o‘tishi qiyinlashadi, elektrod potensiali kislorodni va xlorni chiqish potensialiga yaqinlashib boradi (xlorni ajralib chiqish potensiali q 1,7 V ga teng). Shuning uchun anodda xlor va kislorod ajrala boshlaydi [15,16]. Agar AuCℓ 3 xlorid kislota qo‘shsak, HAuCℓ4 kislotasi hosil bo‘ladi. AuCℓ 3 қ HCℓ →HAuCℓ 4 (1.5) Bu bilan bir vaqtda, H 2 AuCℓ 3 OНСℓ bilan reaksiyaga kirishib, H 2 AuCℓ 3 O қ HCℓ → H AuCℓ 4 қ H 2 O (1.6) hosil qiladi. Kislota konsentratsiyasi qancha katta bo‘lsa bu reaksiya o‘ng tomonga qarab siljiydi. AuCℓ 3 O 2- ionlari miqdori kamaysa anodni passivlanishi kamayadi. Anodni erish jarayon AuC ℓ 2 - ioni HAuC ℓ 2 kislota ioni bo‘lib, HAuC ℓ 4 га nisbatan beqaror. Bu kislotalar o‘rtasida muvozanat yuzaga keladi. 3 HAuC ℓ 2 → H AuC ℓ 4 қ 2 Au қ 2 HC ℓ (1.10) Bu reaksiyaning muvozanat konstantasi Cu 2қ va Cu қ ionlarining muvozanat konstantasidan kichik, AuC ℓ 2 - ionlari konsentratsiyasi eritmada ko‘proq. Katodda ham anodda ham Auq ioni bilan reaksiya yaxshi ketadi, elektrodda polyarizatsiya kuchsiz bo‘lsa reaksiya tezligi oshadi. Anodda erish kuchli lekin katodda cho‘kma oz tushadi. Anodda oltin eriganda qo‘shimcha aralashmalar mis, qo‘rg‘oshin, nikel, platinalar ham eriydi va eritmaga o‘tadi, radiy, ruteniy, osmiy va iridiylar shlamga o‘tadi. Kumush o‘sha zahoti eritmadagi Sℓ- ionlari bilan cho‘kmaga tushadi va shlamga aylanadi, agar oltin tarkibida kumush 3-4% dan oshiq bo‘ isitkichlar orqali isitiladi. Anodlar 3 yoki 4 qator qilib shtangaga mahkamlanadi (2 -rasm). 2- rasm. Oltinni rafinlash elektrolizyori. 1 –termostat; 2 -suvni qizdirish uchun shtutser; 3 –katod; 4 –anod; 5 –farfor elektrolizyor . Elektrolit meshalka yoki havo bilan aralashtiriladi. Anod uzunligi 100x60, 200x80 yoki 260x160 mm; yo‘g‘onligi 5-8 mm qilib yasaladi, og‘irligi 0,5-6 kg bo‘lishi mumkin. Katod asosning qalinligi 0,15 - 0,25 mm. Elektrodlar orasidagi masofa 30 mm atrofida bo‘ladi. Doimiy tok zichligi 100-3000 A/m2. Kuchlanish 0,6-0,8 V. Energiyasi sarfi esa 1 kg oltin uchun 0,3-0,35 kVt soat. Oltin katodda qattiq cho‘kma holida yig‘iladi. Katod xlorid kislota bilan yuvilib eritishga yuboriladi, katoddagi oltinning tarkibi 999,9 probali chiqadi. 16 AuCℓ 3 elektroliz qilish uchun maxsus chinnidan yasalgan elektrolizyor ishlatiladi, unga xalqasimon g‘ovak diafragma o‘rnatiladi. Diafragmani bir tomoniga rafinadlanadigan oltin osiladi, ikkinchi tomoniga katod o‘rnatiladi. Anod tomoniga konsentrlangan (3:1), katod tomoniga suyultirilgan (1:3) xlorid kislota solinadi. Elektroliz 3-4 V kuchlanishda va tok zichligi 800-2000 A/m2 beriladi. Anodda oltin eriy boshlaydi, katodda vodorod chiqadi. Oltin eritmada anion hamda o‘ta boshlaydi, katod fazaga o‘tmaydi. Anodda oltin eritmasi konsentrlana boshlaydi [24]. Eritma konsentratsiyasi (H А uCℓ 4 ) 350-400 g/l Au hosil bo‘ladi. 1.5 Metall buyumlar yuzasini qoplashga tayyorlash Yaltiroq qoplamalar olish uchun SAM qo‘shilishi juda katta ahamiyatga ega. Bunday qo‘shimchalar yaltiroqlik hosil qiluvchi Yaltiroq qoplama tortish uchun elektrolitlar yaratilishi hisobiga rangli metallarni iqtisodiy tejashga erishilmoqda, xuddi shunday oddiy qoplamalar qalinligi oldindan aniqlanib, talab qilingan qalinlik metallarni tekislash va cho‘kmalarni yaltiratishda hisobga olinadi. Bunday yo‘qotish kattaligi cho‘kma umumiy massasiga nisbatan 20% gacha tashkil qiladi. Undan tashqari yaltiroqli cho‘kmalarda hamma vaqt yuqori qattiqlik va katta yemirilishga barqarorligi bilan ajralib turadi. Bu imkoniyatlar oddiy vannalardagi cho‘kmalar bilan solishtirilganda qoplama qalinligini qo‘shimcha kamaytirishga imkon beradi, ayniqsa nodir metallar kumush, oltin va boshqalar bilan qoplanganda katta ahamiyatga ega bo‘ladi [6,7]. Yaltiroqlik hosil qilish ta’sirini aniqlash uchun ikkita gipoteza taklif qilingan. Ular Ko‘pchilik hollarda bu talablar davlat tomonidan qo‘yilgan talab darajasida yoki texnik sharoitlarni hisobga olgan holda bajarilishi zarur. Buyumlar sirt yuzasini qoplashga tayyorlash uchun mexanik, kimyoviy va elektrokimyoviy usullar mavjuddir. Mexanik tayyorlash. Sayqallash deb mexanik qayta ishlash jarayoni natijasida buyumlar sirt yuzasini tekis va silliq holatga keltirishga aytiladi. Sayqallash natijasida buyumlar sirt yuzasidan ingichka g‘adir-budurliklar olib tashlanadi. Bu jarayon mexanik uskunalarda diskli yoki aylana bo‘ylab aylanuvchi va hamda mayda detallar uchun maxsus aylanuvchi barabanlarda bajariladi. Sayqallashda maxsus tebranma harakat qiluvchi qurilmalar ham (chastotasi 1500- 3000 1 min/ayl, amplitudasi 1-5 mm) qo‘llaniladi. Sayqallash yaltiratish - deb sirt yuzasidagi m tashkil topgan abraziv materiallar qo‘llaniladi. Abraziv materiallar tabiiy (tog‘ jinslari va mineriallar) va su’niy bo‘ladi. Tabiiy abraziv materiallar kam va ular qattiq va bir jinsli emas. Tabiiy materiallardan tekislash uchun korund (А1 2 О 3 ), nigidan (korundning temir oksidi kremniy, titan va boshqalar) kremen, kvarsli qum, sayqallash (yaltiratish) uchun - krokus (75% li temir (III) oksidi Fe 2 O 3 ) trepel, dolomit, texnik bo‘r, vena ohagi (95% gacha kalsiy oksidi), kaolin, talk qo‘llaniladi. Su’niy abraziv materiallar sifatida tekislash uchun kremniy karbid - karborund SiC, bor karbidi, elektrokorund, sayqallash (yaltiratish) uchun krokus, xrom (III) oksid, alyuminiy oksidlar kiradi. Tekislash va sayqallash uchun qo‘llaniladigan qurilmalar ishlaydigan xonalarga har tomonlama venti ajralgan moylar tomchilarini yig‘ib olishga imkon yaratadi. Quyidagi 3-4-5- rasmlarda zamonaviy oltin suvi qoplaydigan uskunalar keltirilgan . 3-rasm. 4-rasm . 5-rasm. 1.6 Oltin qoplamasi yuritish va sifatini tekshirish usullari 21 O‘zining chiroyli, go‘zal ko‘rinishi va estetik did va jilo berishi bilan oltin qoplangan buyumlar boshqa metall qoplamalardan keskin farq qiladi. Oltin yuqori kimyoviy baqaror va vaqt o‘tishi bilan xiralanmaydi. Juda qimmat metall bo‘lishiga qaramay oltin qoplash keng qo‘llaniladi. Soat va zargarlik buyumlari ishlab chiqarishdan tashqari aniq priborlar va ularning detallarini radiotexnika va elektron texnikada elektrik kontaktlarni, bosma sxema, elektron naylarni turini, yarim o‘tkazuvchilarni ustini oltin bilan qoplanadi. Oltinlash uchun asosan sianidli va kamdan kam hollarda sianferrat elektrolitlar ishlatiladi. Sianidli elektrolitlarda oltinning muvozanat potensiali elektromanfiy qiymatga yaqinlashadi, oldindan amalgamalanmaydi. Oltinni iqtisod qilish uchun elektrolitda minimal konsent kislota va uni tuzlari yordamida va yeyilishga chidamliligini oshirish uchun oltinlovchi eritmaga surma, kumush, kobalt, nikel, surma va boshqa metallar tuzi qo‘shiladi. Elektrokimyoviy qoplamalarni sifati bir qancha ko‘rsatkichlarga fizik- mexanik, kimyoviy, korroziyaga chidamliligi, qattiqligi, asosga yopishish mustahkamligi, ichki kuchlanish, g‘ovaklik, yaltirash, buyum sirtida bir tekis tarqalishiga bog‘liqdir. Bu kattaliklar uchun davlat standarti qabul qilingan [8]. Qoplamani qalinligini o‘lchash usuli ikki guruhga bo‘linadi: buziladigan va buzilmaydigan qoplamalar. Galvanik qoplamaning qalinligini aniqlashning eng ma’qul usullaridan biri qoplamali buyumni buzish bo‘lib, buyum silliqlanadi (mikroskop yordamida aniqlanadi). Buyum bir necha joyidan qirqiladi, qirqilgan joyi silliqlanib usul buyumlarni metall va qoplamalardagi magnit oqimini o‘lchash orqali ham amalga oshiriladi. Diamagnit qatlam qancha qalin bo‘lsa, tekshirilayotgan sirtdan ajralish kuchi shuncha kichik bo‘ladi. Mazkur o‘lchov asbobi uchun ma’lum qalinlikdagi maxsus etalon qatlam asosida chizilgan gradurovka egri chizig‘i orqali qatlam qalinligi aniqlanadi. Agar magnitli usul magnit kirituvchanliklar farqiga asoslangan bo‘lsa, uyurmaviy tok usuli asosiy material va qoplamalarning elektr o‘tkazuvchanligi farqini aniqlashga asoslangan. Bu farq qanchalik katta bo‘lsa, natija shunchalik aniq bo‘ladi, bu usul metall asosli materiallar qoplamalari qalinligini aniqlashda va nometallarning metalli qoplamasi qalinligini aniqlashda qo‘llaniladi. Elektrokimyoviy qoldiqlarni yopishish mustahkamligini baholash usuli Yarqiroqlikni aniqlashning umumlashgan usuli bo‘lmaganligi uchun uni ko‘pincha chamalab baholanadi. Yarqiroqlikning miqdori aksial qaytgan va diffuz - tarqoq sochilgan yorug‘liklar intensivligini o‘lchash yo‘li bilan baholanadi. Bu o‘lchamlar maxsus asboblar refraktometr va fotometrlar yordamida bajariladi. Qoplamalarning zanglamaslik xususiyati tabiiy sharoitlarda sinab ko‘rish bilan zanglash tezligini aniqlash orqali bajariladi. Ammo bu sinovlar uzoq davom etadi. Shuning uchun tezlashtirilgan usullar qo‘llaniladi. Bu usullar maxsus kameralarda quyidagi jarayonlarni tezlashtiruvchi eritmalarda bajariladi: yuqori temperatura, namlik va zanglashni kuchaytiruvchi agentlar konsentratsiyasi yuqori bo‘lgan muhitlar. Zanglash kameralaridagi sharoit materiallarni xaqiqiy ishlatish sharoitlari bil Д – bir yildagi dam olish kunlari soni. Yuqoridagi tenglamadan foydalanib, bir kundagi smenalar soni va soatini hisobga olgan holda uskunalar bir yildagi o‘rtacha ish soatini topamiz: Т с қТ к *n cм *ч см -n см *6 (2.1) n cм – smenalar soni. ч см – smena soati. Т с қ305-2*8 -8*6қ 4832 соат Uskunalarning to‘htab qolishini hisobga olgan holda bir yilda o‘rtacha ish soati. Т ў.с. қТ о (1-а)қ4832*(1-0,04)қ 4639 soat а – uskunalar to‘xtab qolishini hisobga oluvchi koeffitsiyent. Detallarni Au bilan qoplashga sarf bo‘ladigan vaqtni hisoblab topamiz. (2.2) S – qoplama qalinligi (НМ) d – qoplovchi metall zichligi (кг/м 3 ) I – tok zichligi (А/м 2 ) Э – qoplanuvchi metalning elektrokimyoviy ekvevalenti (kg/A*soat) В т – tok bo‘yicha unumdorligi (%) Qoplash jarayoniga ketgan vaqt. τ қ.ж қτ қоп қτ жо τ жой – detallarni ilgakka ilish vannalarga tushirish va ilgakning yechib olishga ketgan vaqt; τ қ.ж қ128қ6қ 134 (мин) Yaroqsiz detallarni hisobga olgan holdagi bir santimetrdagi qoplanadigan detallarning haqiqiy yuzasi (2.4) S – yillik unumdorlik (8m 2 /yil) Я – qayta tiklansa bo‘ladigankoeffitsiyent. S ҳақ қ4000(1қ0,04)қ 4160(м 2 /й) Yuqoridagi qiymatlarni sehning 1 sutkadagi unumdorligini aniqlaymiz. Sehning 1 soatdagi unumi: Vannaga tushiriladigan ilgaklar soni : Ilgaklar sonidan foydalanib, 1 ta vannadagi detallar yuzasini topamiz. S ванна қп ил *S ил қ4*0,4қ 1,6(м 2 ) Bir yilda elektrolizyorga tushiriladigan ilgaklar soni: 27) / ( 86,0 4832 4160 2 соат м Т S S с хак соат    dona S S п ил хак йилил 10400 4,0 4160    1 ta elektrolizyor uchun bir yilda zarur bo‘lgan ilgaklar soni: )(18548604 30 23194639.. .. дона жT TT N k яt cx йилил     Sex uchun zarur bo‘lgan elektrolizyorlar soni: дона та N п пв йил йил 1 56,0 18548 10400     Yordamchi vannalar, (yog‘sizlantirish, aktivlashtirish, zaharlash) quyidagi ifodalar yordamida ifodalanadi. A) bir yilda yuklanadigan vannalar soni:   йил дона S S N в хак йв 2600 6,1 4160    B) bir yildagi zaharlash uchun ketgan vaqt:   соат T N T юв йз йзах 3, 43 60 1 2600 60      V) bir yilda yog‘sizlantirish uchun ketgan vaqt:   соат T N T ёг йв йювиш 3, 43 60 1 2600 60      G) bir yilda yuvish uchun ketgan vaqt:   соат T N T юв йв йювиш 3, 86 60 2 2600 60      D) Elektrolizyorlarni yuklanish vaqti : % 80 % 100 7 25,6 % 100 1      l 2 – vannadagi ilgaklar soni orasidagi masofa l 3 – vannalar ichki devori va ilgak cheti orasidagi masofa (mm) l ил – 4*100+қ100(4-1)+2*100+ 800 (мм) Vannaning ichki eni. W ич+ п к * W 1 2 пк* W 2 + 2 W 7 қ n а б а (2.5) п к – katod shtangalar soni. N 1 – Vanna uzunligi bo‘yicha ilgaklar o‘lchami N 2 – Ilgak chetining anodgacha bo‘lgan masofa N 3 – Vanna yon devorida anod elektrodgacha bo‘lgan masofa (mm) n а – Anod shtangalari soni б а – Anod qalinligi N ш қ2*100*2*2*100қ2*100*2*10қ 820 (мм) Ванналар ички баландлиги: H ич қ h 7 қ h 8 (мм) h 7 – elektrolit sathi balandligi h 8 – elektrolit yuzasining vannaning ustki qismigacha bo‘lgan masofa (mm) H ич қ600қ250қ850 ( mm ) Vannaning tashqi o‘lchamlari uning ichki o‘lchami va devorlari qalinligi orqali hisoblab chiqiladi va topiladi. Vannani ) ( 10 15,0 1 5,8 1 3 кг e m mn     1 ta anod elektrodning massasi: кг a S S m a AH a 93,1 19300 01,0 01,0        AHS - anod yuzasi, m 2 aS - anod qalinligi, m 2 Anodning donalari yillik sarfi: ) ( 2,5 93,1 10 3 дона m m n s a    Anod skropining yillik miqdori: ) ( 1 10,0 310 4 кг l m mекр      1 ta anodga to‘g‘ri keladigan tok: A) O‘rta anod Т ўр қi*S o *2қ200*0,12қ40 A tok kuchi Chetki anod Т чет қi*S a *2қ200*0,1қ20 А tok kuchi 1 ta anodning ishlash vaqti: ) ( 54,0 2 45,2 357,7 3, 19 соат B Э T m T ТА s a        Bir yilda anodni almashtirish soni: 1 ta vannadagi bir yildagi anodni almashtirish soni: марта n n n в ал ал 537 8 4296    Barcha vannadagi elektrolitlar hajmi: Vқn в – vannadagi detallarning hajmi, m 3 ; Vаn – vannadagi anodning hajmi m 3 ; 30 ) ( V в қ1,200*8,00*0,400қ0,38 м 2 V эл қэ*(0,38-0,01-0,001)қ7*0,37қ2,6 m 2 Har bir reaktiv sarfi alohida hisoblanadi:1000 KOH т C V С   (2.6) V – vannadagi elektrolit hajmi, m 3 . С КОН – edektrolitdagi har bir komponent konsentratsiyasi g/m А) й кг СAlCl / 9,3 1000 5,1 2600 3    Б) G й кг / 260 1000 100 2600 KHCO 3    В)   АН й кг / 9, 263 Yil davomida yo‘qotilgan ximikatlar har bir komponent uchun alohida hisoblanadi. 1000 хак ком y йукe S C g С      (2.7) А) й кг AlCl Gйук / 00075,0 1000 5,1 5,0 3    Б) й кг KHCO Gйук / 5,0 1000 100 5,0 3    й кг x Gйук / 50075,0         Gx йук й кг G Gh / 260 50075,0 2639 Suv sarfi Vannadagi edektrolit og‘irligi G сув қV эл *С эл d эл қ1,07 (2.8) G эл қ2600*1,07қ2782 кг Vannalardagi suvning og‘irligi. кг Gx G G эл сув 3046 9 Normadagi elektrolitni tayyorlash uchun yillik suv sarfi:й кг м G G сув йил / 36551 12* 3046 *    М – yil davomida vannalardagi elektrolitlarni almashtirish soni. Yil davomida yo‘qotilgan elektrolitlarga sarflangan suv miqdori: йил м Gс / 2225 5075,0 07,1* 4160*5,0    Asosiy jarayonga yillik suv sarfi: йил кг G G Gc / 5880 5, 222 3655 2 1      Detallarni yuvish uchun suv sarfi: хак c S К q n G     4 0 (2.10) q – detal sirtida eritmaning solishtirma oqmb chiqib ketishi 1m 2 n – yuvish vannalar soni. окС С К 0 0 (2.11) L 0 – elektroddagi asosiy komponent konsentratsiyasi g/l л г С С К лок / 5, 12 20 250 0 0    yil kg Gcm / 2941 4160 5, 12 2,0 2    2.3 Issiqlik balansi 1. Ishchi haroratini saqlab turish uchun zarur bo‘lgan issiqlik miqdorini hisoblab topamiz [5,6,7]. Q м А 1дет – vannaga yuklangan detallarni qizdirish uchun sarf bo‘lgan issiqlik; А ж қ3600*J*U c қ3600*6*220қ475кЖкЖ t t mg Gg адет 2480 ) 20 60( 10*1,6 ) ( * 1 0      а нм қ8321қ2480-4752қ6049 Кж Ishchi haroratini saqlab turish uchun sarflanadigan issiqlik balansi quyidagi 6-jadvalda keltirilgan. 6-jadval Ishchi haroratini saqlab turish uchun issiqlik balansi Кириш Чиқиш № Баланс ташкил қилувчи Ж % Баланс ташкил қилувчи Ж % 1 Жоул иссиқлиги а ж иш бажариш 4752 44 Atrof muhitga yo’qot.issqlik Q 2 va Yuklangan detallarni isitish uchun 8321 77 2 Issiqlk miqdori 6049 56 Issiqlik yo’qotilgan Q иш 2480 23 10801 100 1080 1 100 Yil davomida yog‘sizlantirish vannasining ishlash uchun sarf bo‘ladigan umumiy issiqlik miqdori. (10% quvurlarda yo‘qotishni hisobga olgan holda) Q ум қ1,1(Q Ж қQмм)*(Т х 0 8 Sex tannarxi 68,4 695068 0 9 Korxona tannarxi 242,2 273497 0 10 I / ch dan tashqari 4,8 193713 To’liq tannarx 247,0 987963 Sexning asosiy texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlari quyidagi 8-jadvalda keltirilgan 8-jadval Sexning asosiy texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlar № Ko‘rsatkichlar O‘lchov birligi Sex bo‘yicha 1 Yillik maxsulot xajmi М 2 4000 2 1 м 2 маҳсулотнинг таннархи Сўм 280 3 Bir yildagi foyda So‘m 5545606 4 Ishchilar soni a) asosiy b) yordamchi v) sex xizmat Киши Киши Киши 32 5 9 5 Bitta ishchining bir yilgi ish unumi m 2 kishi 1500 6 O‘rtacha yillik ish xaqlari a) asosiy ishchisi b) yordamchi ishchiniki v) xizmatchi ishchiniki So‘m So‘m So‘m 25000 23697 21744 7 Ishlab chiqarish tabel ish % 28 8 Xarajatni qoplash vaqti 9 Solishtirma kopital xarajati So‘m m 2 max 25000 584500 III BOB. Q joylashgan va fundamentga nisbatanagressiv hususiyatlarga ega emas. Tuman seysmikligi -8 ball. Bosh bino shakli to‘rtburchak, quriluvchi boshqa obyektlar bosh plandagi ro‘yxatda berilgan. Yordamchi obyektlarning korxona maydonida joylashishi tumandagi shamollar asosiy yo‘nalishi bo‘yicha. Normal sanitar-gigenik ish sharoitlarini yaratish uchun territoriyani ko‘kalamzorlashtirish ko‘zda tutilgan. Zavod territoriyasida eni 4 metrlik yo‘l va ishchilar uchun trotuarlar ko‘zda tutilgan. Zavod bosh plan loyihaning sanitar norma va qoidalariga asosan (CH П II – 89-80) va joriy etilgan. Korxona kelgusi sonda bemalol ishlash kengayishi uchun yetarli miqdorda yetarli yer maydoniga ega. Sanoat korxonalar o‘zi ishlab chiqaradgan mahsulotlar turiga qarab sanitariya himoya zonasiga bo‘linadi [12,13,14]. Bosh reja zavod xududini ko‘kalamzorlashtirish ko‘zda tutilgan bo‘lib, u 17% ni tashkil etadi. Korxona atrof – muxitga zararli chiqindilar chiqarilmaydi buning uchun tutib qoluvchi vannalar ishlaydi. Bizda ishlab chiqarishning asosiy chiqindi bo‘lgan oqava suv va ishlatib bo‘lingan elektrometlar avval sexni tozalash bo‘limida zararlantiriladi so‘ng korxona tozalash bo‘limining qo‘shimchalari tozalanadi va shahar tozalash inshootlariga jo‘natiladi tarkibining sulfat kislotasi bo‘lgan ishlatib bo‘lingan eritmalar neytrallanadi. Korxona atrofi beton devorlar bilan o‘ralgan bo‘lib, begonalar kirishining oldi olinadi [12,13,14]. Korxona hududiga kirishi uchun esa propusk sistemasi joriy qilingan. Darvoza tashqi qismida esa zavod maydonchasiga ega. Asosan sex binosa qavatli bo‘lib korxona usulda sexning elektr yuklanishi uchun aktiv Rr reaktiv – a1r va to‘liq Sr quvvatlarini aniqlaymiz Ksq0,8 RrqKe ( YE R4q 0,8(30q24 (kVt) Qr q Rr ( /gI q 0,8 ( 24q19,2 (kVt) Sr q 73, 30 )2. 19( ) 24( 2 2 2 2    Qр Рр (kVt) 9-jadval Olingan natijalar qo‘yidagi 9- jadvalda keltirildi. Qurilmalar Son Рн кВт км tg и и Cos кВт Рсм К- вар Q р К-вар Xs K- var Rr K- var Elektrolizyor 2 1 24 6 0,7 0,7 0,8ғ0,73 0,7/0,78 1,68 4,2 13,3 3,1 Jami: 3 30 Е к 4 қ0,7 tg Е Е Cos 21 15,4 Х2қ0,8 24 19,2 Naminal xona uchun yoritish uskunalari xisobi: Ishlab chiqarish xarakteriga qarab yoritish lompochkalari tanlanadi. Biz GOST bo‘yicha PSPO (0,2-2x65) markali yoritish lampochkalarini topib oldik. Spravochniklar xonani norma bo‘yicha minimal yoritish tanlanadi. E min q 150 m / - 8136 m 2 Yoritish miqdori –E min va x a) Reaktiv sig‘im kondensatori quvvatini aniqlaymiz Q ку қ ( РрқРро )( tg 4 E – 0.423) қ (24 қ 132,16)  (0.8-0,423) қ 58,87 ( кВт ) b) Sex uchun quvvatni aniqlaymiz 2 2 ) ( ) ( Qкк Qкк Qр Ро Рр        04,1 9,0 қ 2 2 ) 87, 58 6, 39 2, 19( ) 16, 132 24(     14, 146 04,1 9,0    ( кВ т . Р ) Крм қ0,3 – har xil vaqtdagi maksimum koeffitsiyent. Кқ 1,01 – transformatorlarni yo‘qotish koeffitsiyenti. Kimyoviy moddalar bilan ishlaydigan korxonalarning texnika xavfsizligi alohida e’tibor qaratilgan. Biz loyihalashtirilgan galvanika sexining esa kimyoviy moddalarning tashqari elektr toki ishtirokida asosiy jarayon amalga oshiriladi. Xavfsizlik texnikasi hodisalari yuz berishi mumkin. Loyihamizning zavodning bosh region sanitar qurilish norma va qoidalarga asosan ( СН 4 П II 89 - 90) ba Loyihalayotgan seximizning xom ashyo va asosiy materiallar sifatida H 2 SO 4 , Na OH, Na CO 3 , Na Р CO 4 va САМ ishlatiladi. Bular korxonaning maxsus omborlarida saqlanadi. Loyihalayotgan sexga o‘rnatilgan qurilma va uskunalar avtomatlashtirilgan bo‘lib, uning natijasida qo‘l kuchi kamayadi mahsulot narxi arzonlashadi va baxtsiz hodisalar oldi olinadi. Galvanik seximiz shamollatish uskunalari bilan ta’minlangan bo‘lib, havo namligi 70% dan oshmasligi nazorat qilib turiladi. Havo harorati sexning 18-23 0s bo‘lib, yoz oyining anodni oksidlash vannalari suv yordamida sovutiladi. Zararli moddalarning ruxsat etilgan normadan oshmasligi avtomatik gaznalizator yordamida nazorat qilib turiladi [13]. Yog‘sizlantirish zaharlash vannalari kursiy shamollatkichlar bilan ta’minlangan bo‘lib, ular tarti yozilgan etekitkaga ega, zararlilari alohida saqlanadi. Elektrolitlar tayyorlash uchun zarur bo‘lgan reaktivlar uchun ajratilgan xonalarda saqlanadi. IV BOB. TEXNIKASI XAVFSIZLIGI VA EKOLOGIYA 3.1 Oltin qoplamasi texnologiyasida texnika xavfsizligi Sog‘lom va xavfsiz ish sharoitlarini korxonalarda yaratish bu soha uchun kerakli injiner-texxnik hodimlar tayorlashni talab qiladi. Bizning mamlakatimizda mehnat muhofazasi bo‘yicha progressiv normalar va talablar yaratilgan va O‘zbekiston Mehnat to‘g‘risidagi qonunlari bilan mustahkamlangan. Mehnat muhofazasi muammolari, gigiyena, fiziologiya, mehnat psixologiyasi va erganomika tadqiqotlari bilan maxsus institutlar, shu jumladan mehnat muhofazasi instituti shug‘ullanadi. Mehnat muhofazasi masalalari bilan ximiya sanoatida mehnat muhofazasi ilmi (moysizlantirish, aktivlashtirish, yuvish), nasoslar, ventilyatorlar, separatorlar, tokarlik va silliqlash stanoklari. Xavfsizlik ta’minlash uchun quyidagilarga e’tibor beriladi: 1. Ishlatiladigan materiallar va uskunalar ishchilar uchun xavfsiz bo‘lishi kerak. 2. Xavfli ishlovchi uskunalar o‘ralgan bo‘lishi kerak. 3. Sovuq va issiq joylarga ishchilar qo‘yilmaydi yoki bu joylar o‘rab olinadi. 4. Yoritilish normada bo‘lishi kerak. 5.Xavfli moddalar bilan ishlovchi uskunalar avtomatizatsiyalanadi. Keltirilganlar barcha loyihada qo‘llanilgan: elektr shitlari o‘rab olingan va ogohlantiruvchi tablichkalar ilingan, ventilyatsiya uchun alohida xona ajratilgan. Ishlab chiqarish travmatizmi bu ishlab chiqarishda olingan travmalarning yig‘indisi ko‘rinishidir. Baxtsiz hodisalarning oldini olish uchu Havo va harakati kelib chiqishiga ko‘ra tabiiy harakatda havo tabiiy faktorlar natijasida harakatda bo‘ladi, bular issiqlik effekti yoki shamoldir. Texnik ventilyatsiyada havo ventilyatorlar yordamida harakatga keltiriladi. Tabiiy va texnik ventilyatsiya birgalikda aralash ventilyatsiya sistemasini yaratadi. Loyihaga ko‘ra sexda tabiiy va sun’iy ventilyatsiya bor. Ular vannalar to‘ldirilayotganda va aktivatsiya jarayonlarida haftasiga ikki marta ishlatiladi. Loyihaga ko‘ra sexda so‘rib oluvchi shkaf va ventilyatsiya teshiklari ko‘zda tutilgan. Loyihaga ko‘ra hosil bo‘ladigan zararli chiqindilar neytralizatsiya yo‘li bilan zararsizlantiriladi. Ish operatsiyalarina aniq va xavfsiz bajarish sexning yetarli yoritilishini talab qilidi. Agar tabiiy yoritilish yetarli bo‘lmasa, sun’iy yoritish q Loyihaga ko‘ra sexning asosiy ikkita eshigi bor. Xona ikki qavatli va zarur bo‘lgan taqdirda ishchilar 4 minut davomida binodan chiqarilib yuborilishi mumkin. Yuqori temperaturaning qurilish konstruksiyalariga ta’siri ularning turiga, qurilganligiga va ish sharoitiga bog‘liq. Loyihalanayotgan bino ikki qavatli va g‘ishtdan quriladi. G‘isht oson eruvchi tuproqdan kuydirib olinadi. U 900 С 0 da olinadi va bu uning olovga bardoshliligini va yong‘inda kam issiqlik o‘tkazishini belgilaydi. G‘isht asosan chiqib turgan joylardagina yong‘inda 900 С 0 -1000 С 0 gacha bo‘lgan temperaturadan oldinroq buzila boshlaydi [12]. Suv texnologik jarayonlarga ishlatish uchun: yuvishga, vannaga quyishga, uskunalarni sovitishga ishlatiladi va yong‘inni o‘chirish uchun ham qo‘llaniladi. Keltirilgan texnologik si Yashindan himoya qilish uchun kompleks tadbirlar ko‘zda tutilgan bo‘lib, bu odamlar xavfsizligini, uskunalar, materiallar va binoning xavfsiz saqlanishini ta’minlaydi [12]. Loyihaga ko‘ra galvanika sexi II- kategoriyali portlash xavfi bor binolarga kiradi. Bu kategoriyaga ko‘ra yashin urishi portlovchi moddalar hosil bo‘lishiga olib kelmaydi, bunday hollar faqat ishlab chiqarishdagi avariya va texnologik uskunalardagi nosozlikdangina kelib chiqishi mumkin. Kimyoviy moddalar maxsus xavfsiz joyda saqlanadi. Yashin bunday binolarga urishida vayronalik va qurbonlar soni ancha kam bo‘ladi. II- kategoriyali bino va qurilmalarni yashindan saqlashga yashin qaytargich qurilmasini o‘rnatish bilan erishiladi. U bino tomining eng baland nuqtasiga yoki tutun mo‘risiga metall xivich o‘rnatish va uni ul Sanitariya nazorati normalariga sharoitlari bilan oqavalar metallarning gidroksidlarini ketkazish bilan zararsizlantirishning prinsipial sxemalari berilgan. Oqavada alohida uch xil oqava suvlar gruppasi bo‘lgani uchun har bir gruppa uchun alohida kanalizatsiya ko‘zda tutilgan. Zararsizlantirish qurilmalari va alohida sig‘imlar hamda apparatlarning ja’mi galvanika sexidan chiqadigan oqava miqdoriga bog‘liq. Shuning uchun yuvish sifatini kamaytirmagan holda, suv sarfini kamaytirish zarur. [12]. Buning uchun quyidagilar tavsiya qilinadi: Texnik va yuvish vannalari orasiga oqimsiz vannalar o‘rnatish. Kaskadli qarama-qarshi oqimli yoki ikki bosqichli yuvishni qo‘llash. Sepib yuvishni qo‘llash. Asosiy vannalar va yuvish vannalari orasiga suyuqlik sidirib oluvchi cho‘tkalar o‘rnatish va boshqa ta Tugallovchi operatsiya sifatida gidroksid birikmalarini ajratib olishda oqavani vakkum –filtrlashdir.Cho‘kma davriy ravishda nasos orqali transportga yuklanadi, chiqindi maydonchaga yuboriladi. Keltirilgan sxema strukturasi 100 m 3 gacha oqava tozalash quvvatiga ega [13]. Agar oqava suvlarni zararsizlantirish uchun boshqa tadbirlar ham qo‘llanilgan bo‘lsa, oqava suvlarni tozalash quvvati 100 m 3 dan kamroq olinishi lozim. Bunday hollarda qalay tarkibli oqavalarni tozalash uchun reagentli davriy tozalash usulini qo‘llash tavsiya etiladi. Agar oqava suvlar hajmi 100 m 3 dan ko‘p bo‘lsa, reagentli to‘xtovsiz tozalash usuli qo‘llaniladi. XULOSA Bitiruv malakaviy ishimning xulosasida quyidagilarni keltimoqchiman: 1.Oltin bilan qoplangan materiallarni ustki qismi qattiqligi, mustahkamligini oshi chiqarish bo‘yicha mutaxassis va ishchilar yetarli darajada bo‘lgan, ixtisoslashgan Qarshi mexanika ta’mirlash zavodi ishlab chiqarish sexlaridan foydalanish mumkin. Korxonada keng tarmoqli xalq iste’mollari ishlab chiqarish sexi yo‘lga qo‘yiladi va ish urinlari oshadi. Texnologiyani ishlab chiqarishga qo‘llash natijasida korxona foyda olib, ichki va tashqi bozorda imkoniyatlari oshadi. 3.Loyiha sarfi o‘zimizda mavjud bo‘lgan elektrolizyor va xom-ashyo tanlangani uchun mahsulot tannarxi ancha arzonlashdi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI 1. Karimov I .А. O’zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida. T.: O’zbekiston, 2011.439 b. 2. Karimov I.A. “Asosiy vazifamiz – vatanimiz tarqqiyoti va xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir”. 2009 yilning asosiy yakunlari va 2010 – yilda O‘zbeki 7. Домаскин Б.Б., Петрий О.А. Электрохимия-М:"В ы сшая школа" 19 97 8. Пряников В.И. Техника безопасности в химической пром ы шленности - М: Химия 19 98 9. Салимов 3. "Кимёвий технологиянинг асосий жараёнлари ва қурилмалари" - Т: Ўзбекистон 1994 10. Полаимий Л.М., Ламиенков Г.И. Автоматизация химических производств - М: Химия 19 99 11. Рахимова X., Аъзамов А., Турсунов Т. Меҳнатни муҳофаза қилиш- Т: Ўзбекистон 2003 12. Отабоев Ш., Набиев М. Инсон ва биосфера - Т: Ўқитувчи 1995 13. Новиков Ю.В., Бекназаров Р.У. Охрана акружаюшей среди - Т: ИПО имена Ибн Сино1992. 1 5.Справочник химика, II - V том М. , Л: Химия, 19 90 1 6. Пчелинцев В.А., Виноградов Д.В., Коптев Д.В. Охрана труда - М: вы с ш ая школа, 19 96 1 7. Досаян М.А. Производство электрохимических аккумуляторов- М: В ы 30.www.google.ru 49
Купить