Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 529.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 29 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Химия

Продавец

Bohodir Jalolov

Fenol formaldegid smolasini olish va xossalarini o’rganish

Купить
Fenol formaldegid smolasini olish va xossalarini o’rganish Mundarija KIRISH I BOB. ADABIYOTLAR SHARHI 1.1. Konfigurasion va konformasion izomeriyalar…………………………7 1.2. Polimerlar eritmalari nazariyasi……………………………………….16 1.3. Polimerlarning bo’kishi……………………………………………….19 1.4. Polimer eritmalarini tayyorlash va tozalash…………………………...25 1.5. Amino-aldegid smolalarini olish va xossalarini o’rganish.....................27 1.6. Plyonka hosil qiluvchi smolalarga erituvchilar tanlash .........................33 II BOB. OLINGAN NATIJALAR VA ULARNING TAHLILI 2.1. Smolalarni tozalash va erituvchi turiga qarab plyonka hosil qilish xususiyatini o’rganish...........................................................................................35 2.2. Fenolformaldegid smolalarini sintezlash usullari va fizik-kimyoviy xossalari........................................ KIRISH Hurmatli prezidentimiz Islom Karimov O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo`shma majlisida “Mamlakatimizni modernizat- siya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish ustivor maqsadimizdir” mavzusida fikrlarini bayon etdilar. Oliy Majlisning qonun ijodkorligi faoliyatida mamlakatimizda iqtisodiy sohada amalga oshirilayotgan tarkibiy o`zgarishlarni, qulay investission muhitini shakllanti- rish, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish va texnik qayta jihozlash, bank moliya tizimini rivojlantirishni normativ huquqiy jihatdan ta`minlash masalalari alohida o`rin egalladi. Iqtisodiy islohatlarni qonuniy jihatdan ta`minlashga yo’naltirilgan bir qator tadbirlar 2009-2012-yillarga mo’ljallangan, jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozining salbiy oqibatla Sintetik smola eritmasidan plyonka hosil qilishda mochivena va melaminformaldegid, epoksid, akrilat moddalaridan foydalanib sintezlanadi. Melaminformaldegid, fenol formaldegid va mochivenadan olingan smolalardan tayyorlanadigan plyonkalarni ishlab chiqarish va ularni fizik-kimyoviy xossalarini o’rganish katta ahamiyatga egadir. Respublika kimyo sanoati potinsialining dunyo bo’yicha mavqiyi yuqori bo’lishiga qaramasdan, mebellar uchun yuqori sifatli laklar ishlab chiqish va avtomobil emallarini ishlab chiqarishga bo’lgan talab yil sayin oshib bormoqda. Bir qancha mamlakatlarda mochevina,akrilonitril, akrilatlar bilan bir qancha aldegidlar, furfurol, furil spirti, furanlar yordamida lak va emallar ishlab chiqarilmoqda. Hozirgi vaqtda texnologik ishlab chiqarishda yuqori sifatli lak va emalla ishlarning kamligi, ular ustida texnologik ishlab chiqarish jarayonlarining kam o’rganilganligidan dalolat beradi. Shu maqsadda melomen-furfurol smolasi melomen-formaldegid va mochivena-furfurol, fenol-formaldegid smolalari ustida bitiruv malakaviy ish olib borishni maqsad qilib qo’ydik. Bitiruv malakaviy ishimizda bu smolalarni sintezlash va ularni sifatini o’rganish, ular yaxshi eriydigan erituvchilar topish hamda ularni sopolimerlab, sintetik lak olish maqsadida bir qancha ishlar olib borildi. Aminoaldegidli oligomerlar asosan aminlarni aldegidlar bilan kondensasiyasi natijasida olinadi. Bu olingan smolalar asosan mebillarda laklovchi kraska sifatida ishlatiladi. Daraxtdan tayyorlanga mebellarga yupqa plastinka hosil qilib, himoyalovchi vosita vazifasini bajaradi [6]. Hozirgi kunda bu s sharoitlarni tanlash, yuqori unumda smola sintezlash, kompozitsion materiallar, laklar va emallar olish uchun eng yaxshi erituvchilar tanlash, hamda texnologik jarayonlarning ketma-ketligini o’rganishdan iboratdir. Bitiruv malaka ishining vazifasi esa, sintez qilingan fenol formaldegid smolasining fizik-kimyoviy xossalarini zamonaviy usullar yordamida o’rganishdan iboratdir. Bitiruv malaka ishining ilmiyligi. Respublika kimyo sanoati dunyo bo’yicha mavqei yuqori bo’lishiga qaramasdan mebellar uchun yuqori sifatli laklar va avtomobillar uchun emallar ishlab chiqarish asosiy muommolardan biri bo’lib kelmoqda. Ilmiy izlanishlar shuni ko’rsatadiki, melamin-formaldegid va ularning modifikatsiyalari to’g’risida ilmiy ishlarni, texnologik jarayonlarni kam o’rganilganligidan dalolat beradi. Shunin I BOB. ADABIYOTLAR SHARHI 1.1. Konfeguratsion va konformatsion izomeriyalar Molekula o’z o’qi atrofida erkin aylanadi, deb faraz qiladigan bo’lsak, bunda vodorod atomlarining fazodagi o’rni C-C bog’ o’qi atrofida o’zgarib, etin molekulasi turli konformatsion shaklga ega bo’lishi mumkin. Bir holatda birinchi metil gruppadagi vodorod atomlari ikkinchi metil gruppadagi vodorod atomlari ustiga aniq tushsa (tsis-holat, boshqa bir holatda vodorod atomlarining fazoda joylanishi biri ikkinchisiga nisbatan 60 0 siljigan bo’lsa, trans-holat bo’lib, uglerod atomlarining o’rni o’zaro o’zgarmay qoladi. Molekula bir holatdan ikkinchi holatga o’tganda, uning potentsial energiyasi U burilish burchagi φ ga mos ravishda o’zgaradi, ya’ni U=f (φ) bo’ladi. Agar etan molekulasini (a) holatdagi potentsial energi biriga ta‘sirini ham oshiradi, goho vodgorod bog’ vujudga keladi (masalan, poliakril kislotadagi karboksil gruppalar orasidagi vodorod bog’). Bularning hammasi makromolekla qayishqoqligini kamaytirib, polimerning dag’alligini oshiradi. O’rinbosarlarning zanjir boylab qay holatda taqsimlanishi ham makromolekula qayishqoqligiga ta‘sir qiladi. Masalan, polivinilxlorid va polixlorpropen xlorli polimerlar bo’lsa–da, xlorprenda xlor atomlar bir–biriga ta‘sir eta olmaydigan masofada joylashganligi uchun unda potentsial g’ov energiyasi kichik, demak, polixlorpren makromolekulasining qayishqoqligi polivinilxloriddagidan kattadir. Makromolekulaning zanjir boylab qay holatda tarmoqlanganligi ham uning qayishqoqligiga ta‘sir qiladi. Yon tarmoq qisqa bo’lib, tez–tez takrorlansa, alohida halqalarning en polimer zanjiri turlicha konfigurasiya va konformasiya shakllarida bo’lishi mumkin. Masalan, 1-4 holatda izopren qoldiqlaridan tuzilgan zanjir ikkita barqaror konfigurasiyada: tsis–konfigurasiya (tabiiy kauchuk) va trans–konfigurasiyada (guttapercha) bo’lishi mumkin: H 3 C H 3 C \\ \\ C = CH CH 2 CH2 C = CH tsis – izomer (tabiiy kauchuk) / \\ / \\ / \\ / \\ - CH 2 CH 2 C = CH CH 2 CH 2 - / H 3 C H 3 C CH 2 - \\ / H 3 C CH 2 C = CH \\ / \\ / trans – izomer (guttapercha) H 3 C CH 2 C = CH CH 2 \\ / \\ / C = CH CH 2 / - CH 2 Polimer zanjirining konformasiyasi haqidagi tasavvurlar birinchi marta B.Kun va E.Gut tomonidan kiritildi. Ularning fikricha polimer zanjirining har xil konformasiyasi kimyoviy bog’lar uzilmagan holda zvenolarning bir-biriga nisbatan erkin aylanishidir. Etan molekulasinin Etan molekulasi uchun energetik g’ov 11,7 k/mol ga teng. Demak, etan molekulasida ham ichki aylanish chegaralangan bo’lib, u potentsial g’ov tufayli erkin bo’lolmaydi. Muvozanat holat atrofida esa metil gruppalar minimum potentsial energiya bilan tebranishi mumkin. Uglevodlar va ularning hosilalarida uglerod atomlarining sonini ortib borishi, ular molekulasining fazoda turli xil holatlarda joylanish imkoniyatini yana ham oshiradi. Issiqlik harakati natijasida uzunligi yetarlicha katta bo’lgan makromolekula fazoda asta–sekitn har xil shakllarni, ya‘ni cho’zinchoq yoki chigal tartibsiz g’ujanak shakllarni olishi mumkin. Polimer zanjirlarining issiqlik harakati tufayli hosil bo’lgan bunday aylanish iz omerlari makromolekulalarning konformasiyalari deb ataladi. Makromolekulada konformasiyalar чизиқсимон макромолекулаларни конформациясиглобула стати к клубок Сперал симонТахланган Bir vaqtning o’zida makromolekulalar elementar bo’g’inning tuzilishi, kimyoviy tarkibi bir xil bo’lishiga qaramay, atomlarning o’zaro fazoviy joylanishi bilan farq qilishi mumkin. Makromolekula strukturasidagi fazoviy farqning bunday turi konfiguratsiya deb ataladi. Odatda makromolekulaning tuzilishi yaqin tartibli yoki uzoq tartibli konfiguratsiyalardan iborat bo’lishi mumkin. Makromolekulalarning har xil konformatsiyalarga o’tish xussiyati makromolekula qayishqoqligini xarakterlaydi. Makromolekula qayishqoqligini statik buralgan zanjir uchlarining kvadrat masofasi bilan belgilash mumkin. Zanjir qanchalik qayishqoq bo’lsa, shuncha kichik bo’ladi. Aksincha bo’lganda esa, ya‘ni zanjir qanchalik qattiq bo makromolekuladan paydo bo’ladigan konformatsiyalar soni har ikki qism uchun ham bir xil bo’ladi. Boshqacha aytganda, makromolekulada bir bo’g’inning tebranish kengligi (amplitudasi) 10 0 qiymatga teng deb faraz qilganimizda ikkinchi bo’g’in birinchiga nisbatan 20 0 kenglik bilan, uchinchi xalqa esa 30 0 li kenglik bilan tebranadi va hokazo. Bo’g’inlar soni ortishi bilan bir–biridan uzoqlashayotgan bo’g’inlar orasidagi bog’liqlik yo’qola boradi va nihoyat, 36–bo’g’in birinchiga nisbatan erkin aylana oladi. Demak, bo’g’inlar butunligicha erkin aylanish o’rniga makromolekulaning qandaydir bir qismi (segmenti) erkin aylana oladi. Ana shu segmentlarning erkin aylana olishi makromolekuladagi qayishqoqlikni xarakterlaydi. Shunday qilib, segment makromolekula qayishqoqligining o’lchovi bo’lib, u p bukiluvchandir. Polimerlarning real zanjirli molekulalarida valent burchaklar aniq qiymat [109 0 28`] ga ega bo`lib, zvenolarning aylanma harakati natijasida o`zgarmaydi.Shuning uchun erkin aylanish bo`ladi deb faraz qilganimizda ham bunday zanjir erkin a`zolangan zanjirga qaraganda kam sonli konformatsiyani egallaydi, lekin u ham yaxshi bukilish xususiyatiga ega bo`ladi. Erkin a’zolangan zanjir konformasiyalari Fiksasiyalangan valent burchakli zanjir konformasiyalari Занжирнинг букулувчанлиги Чегараланган валент бурчаги ( α ) асосида занжирнинг айланиш қисмиЗанжирнинг букулувчанлиги Кун сегменти 13 К ун сегмент иA R nl fr n o            lim 2 <R 2 > - полимер занжирининг охирги қисмлар орасидаги масофа nl o – занжирнинг контур узунлиги , n – полимерланиш даражаси . Қаттиқ занжирли полимер лар O O N N O O n NNO O N N n n полифенилен полиимид полипирролон ДНК Занжирнинг ички таьсири вулканизаци ялаш конденсаци ялаш 14 S.E.Bresler va Ya.I.Frenkel polimer molekulalaridagi ichki aylanish bir-biri bilan kimyoviy bog’lanmagan atomlar ta’siri natijasida tormozlanishini ko’rsatdilar. Bu bitta makromolekuladagi atomlarning o’zaro ta’siri (ichki molekulyar ta’sir) va qo’shni zanjirlardagi zvenolar atomlari o’zaro ta’siri (molekulalararo ta’sir ) natijasida bo’lishi mumkin. Real sistemalarda polimer molekulalari o’ziga o’xshash molekulalar bilan o’ralgan, shuning uchun aylanishning tormozlanish darajasiga ta’sir qiluvchi u yoki bu xildagi molekulalararota’sirlar bo’ladi. Lekin bu o’zaro ta’sirlarni hisobga olish murakkab vazifadir. Shuning uchun bunday ta’sirlarni hisoblashda faqat ichkimolekulyar tasirlarni hisobga olish bilan chegaralaniladi. Ikki xil ichkimolekular tasir bo’ladi: 1. Yaqin tartibli o’zaro tasir Makromolikulalarning turli konformatsiyada bo’la olishi esa, ularning bukiluvchanligi bilan tushuntiriladi. Lekin har bir konformatsiya ma’lum o’lchamga ega. Konformatsiyaning o’lchami ma’lum jihatdan erkin a’zolangan makromolikula uchun hisoblanishi mumkin. Bu makromolikula, masalan, o’ralma (klubok) shaklida bo’lishi mumkin. Shuning uchun ham makromolekulaning ma’lum konformatsiyasi o’lchami sifatida uning ikki chetki qismi orasidagi masofa (h) ni taklif qilingan. h ning qiymati 0 dan ℓ gacha bo’lishi mumkin. Bu erda ℓ makromolekulaning yoyilgan deb qaragandagi uzunligi. Masalan: molekulyar massasi 280000 ga teng bo’lgan polietilenda 20000 ta C–C bog’i bor. Har bir C–C bog’ning uzunligi 0.154 nm bo’lsa, to’la yoyilgan deb hisoblangan. Uzunligi ℓ=20000*0.154=3080nm bo’ladi. Lekin amalda b 1-Jadval Chin eritma va kolloid sistemaning o’ziga xos belgilari № Chin eritmalar Kolloid sistemalar 1 Komponentlari orasida o’zaro moyillik bor Komponentlari orasida moyillik yo’q 2 O’z-o’zidan hosil bo’la oladi O’z-o’zidan hosil bo’la olmaydi 3 Dispersligi molekula va ion darajasida Kolloid disperslikga ega 4 Termodinamik barqaror Termodinamik beqaror 5 Disperslik darajasi vaqt o’tishi bilan o’sadi Disperslik darajasi vaqt o’tishi bilan kamayadi 6 Agregat holati barqaror Agregativ beqaror 7 Bir fazali Ikki fazali 8 Ajralgan sirti yo’q Ayrim sirti va sirtlari orasida chegara bor 9 Qaytar Qaytmas Yuqori molekulyar birikmalar eritmasi quyi molekulyar moddalar eritmasi kabi ionlarga ajraladigan elektrolitga hamda ionlarga ajralmaydigan elektrolitmas eritmalarga bo’linadi. Hozirgi vaqtda bir suyultirilgan eritmalarini yuqori qovushoqlikka egaligi va erish davrida bukish hodisasini kuzatilishi bunga misol bo’ladi. Demak, polimerlarning erish jarayoni juda murakkab bo’lib, u asosan quyidagi faktorlarga: a) erituvchi va polimerning kimyoviy tabiatiga; b) polimerning molekulyar massasiga; v) polimer zanjirining qayishqoqligiga; g) makromolekula tarkibiy qismlarining zichligiga; d) polimerning fazoviy holatiga; e) zanjirning kimyoviy tarkibi bir xil emasligi; y) haroratga va boshqa faktorlarga bog’liq bo’ladi. Yuqori molekulyar birikmalar eritmasi termodinamik barqaror sistemadir. Ular istalgan muddatgacha o’z barqarorligini saqlab qola oladi. Yuqorida takidlanganidek yuqori molekulyar birikmalar eritmalarining asosiy xususiyatlaridan biri uning qaytarligidir. Boshqacha aytganda, e mustaqil o’zgaruvchi termodinamik kattaliklar (bosim, hajm, harorat) parametrlar deyiladi. Sistemaning muvozanatiga xalal bermay, uning holatini belgilovchi termodinamik parametrlar soni sistemaning erkinlik darajasi deyiladi. Yuqori molekulyar birikmalar quyi molekulyar birikmalarda erish qobiliyatiga esa, harakatchan zarrachalar juda katta o’lchamga ega bo’lgan mustaqil molekulalardir. Shunday qilib, polimer eritmalari kolloid sistemalardanfarq qiladi va oddiy eritmalarga o`xshab ega. Hosil bo’lgan eritmalar molekulyar – kinetik xossalari bo’yicha (osmotik bosimning juda pastligi, diffuziya harakatining kichikligi, yarim o’tkazgich membranalardan makromolekulaning o’ta olmasligi) kolloid eritmalarni eslatadi. Bunday o’xshashlikning sababi shundan iboratki, ikkala xil eritmadagi zarrachal boshlanadi. Bo’kish jarayonida polimer makromolekulasi suyuqlikni yoki uning bug’larini o’ziga yutib, suyuqlik molekulalari ta;sirida uning hajmi hamda massasi ortadi va natijada o’zining mikroskopik bir jinsliligini yo’qotmagan holda, makromolekulani tuzilishi o’zgarib, u yumshoq, qovushoq va cho’ziluvchan bo’lib qoladi. Laboratoriya sharoitida bo’kish jarayoni nabuxametr yordamida, yuqori molekulyar birikmalarning quyi molekulyar suyqliklarni o’ziga yutish (yoki singdirish) jarayoni natijasida polimerlarning hajmiy o’zgarish hodisasiga bo’kish deyiladi. Yuqori molekulyar birikmalar sirtidagi g’avak bo’shliqlar va naychalarning suyuqlik bilan to’lishi va makromolekulaning harakatchan qismlarining suyuqlik molekulalari bilan o’zaro ta’siri natijasida ham sirtqi molekulyar va ichki molekuly massasi. Namunaning bo’kish darajasini uning hajm o’zgarishi orqali ham aniqlash mumkin. Bu holda tenglama Q = V – V o / V o ko’rinishida bo’ladi. Makromolekulaning o’lchami katta bo’lganidan polimerning bo’kish va erish jarayonlari uzoq vaqtga cho’ziladi. Polimerni ma’lum vaqt oralig’ida tarozida tortish yoki uning hajm o’zgarishini maxsus asbobda o’lchash yo’li bilan polimerning bo’kish jarayoni knetikasini o’rganish mumkin. Q 4 Quyidagi 1-grafikda har xil turdagi bo’kish Q 3 max knetikasining ifodalovchi egri chiziqla Q 2 max 3 2 keltirilgan. 1, 2 – egri chiziqlar cheksiz bo’- kishni; 3, 4 – egri chiziqlar esa, chegarali Q 1 max bo’kishni ko’rsatadi. 1 Bo’kish darajasining yuqori qiymatga ega bo’lish vaqti turli polimerlar uchun turlicha ekanligi grafikdan ko’rinib turibdi. Ba’zi poli- 1.Agar sistemada borayotgan jarayon uchun ∆H˂O va ∆S˃O bo`lsa, erish davrida issiqlik ajralib chiqadi va sistema entropiyasining qiymati ortib boradi, yani sistemada bir xildagi molekulalarning o`zaro tasir etishida kamayadigan energiyasidan ko`ra turli xildagi molekulalarning o`zaro tasir etish energiyasining kamayish qiymati kattaroq bo`ladi. Malumki, ikki suyuqlik bir-biri bilan aralashganda sistemaning entropiyasi o`zgaradi. Demak, polimerlarning erish jarayonini belgilovchi asosiy omil - entropiyaning o`zgaruvidir. 2. ∆H˂O va ∆S˂O; agar [∆H]˂[T∆S] bo`lganda, erish jarayoni issiqlik ajralib chiqishi bilan boradi (ya’ni ekzotermik jarayon sodir bo`ladi). Biroq sistemaning entropiyasi makromolekula bo`g`inlari atrofida erituvchi molekulalarining immobilizasiyalanashi tufayli solvatlovcha Bo’kish chekli va cheksiz bo’ladi. Cheksiz bo’kish–erishning birinchi bosqichi bo’ladi, so’ngra polimer zanjirlari bir-biridan ajraydi va quyi molekulyar erituvchi molekulalari bilan aralashadi. Bo’kkan polimer, ya’ni quyimolekulyar suyuqlikning polimerdagi eritmasi, ma’lum vaqt toza suyuqlik bilan birgalikda mavjud bo’la oladi. So’ngra makromolekulalar bir–biridan ajray boshlaydi va asta–sekin erituvchi molekulalari orasiga tarqab bir jinsli eritma hosil qiladi. Chekli bo’kish. Bo’kish har doim ham erish bilan tugayvermaydi. Ko’pincha jarayon ma’lum bo’kish darajasiga etishi bilan to’xtaydi. Buning sababi polimer bilan erituvchining chekli aralashishidir. Natijada jarayon oxirida sistemada ikkita faza hosil bo’ladi, yuqori molekulyar birikmaning erituvchidagi to’yingan eritmasi va erituvc zarracha (segment) soniga bog’liq bo’lgani uchun konsentrasiya ortishi bilan eritmaning osmotik bosimi konsentrasiyaga nisbatan tezroq ortadi. Shularga asoslanib, Flori va Xaggins polimerlarning suyultirilgan eritmasi konsentrasiyasi bilan uning osmotik bosimi o’rtasidagi quyidagi nazariy bog’liqlikni aniqladilar: P = RT/M*C +BC 2 + Cc 3 bu tenglamadagi c ning kub va undan yuqori darajadagi qiymatlarini e’tiborga olmasak, quyudagi tenglamaga ega bo’lamiz: P= RT/M*C + BC 2 bu tenglamadagi konstanta B erituvchining tabiatiga bog’liq bo’lib, erigan moddaning molekulyar massasiga bog’liq emas. Agar c ning qiymati kichik bo’lsa, tenglamaning o’ng tomonidagi ikkinchi a’zo qiymati nolga yaqinlashadi va ifoda Bant-Goff tenglamasi shaklini oladi. Molekulyar massani osmometrik usul bilan aniqlashda makromolekulaning konformasiyasi g’ujanak shaklga (o’ramadan ham zichroq shakl) o’tadi. Shtaudinger tenglamasi ([η]=KM α ) dagi α ning qiymati ham makromolekulaning konformasion shakliga bog’liq bo’lgani uchun uning qiymatlari yaxshi erituvchida 0.5 dan katta, ϴ-holatda 0.5 ga teng va yomon erituvchida 0.5 dan kichik bo’ladi. 1.4. Polimer eritmalarini tayyorlash va tozalash Og’zi mahkam yopiladigan probirkaga maydalangan polimer namunasidan 1gr va erituvchidan 10 ml solinib, uy temperaturasida 2 soat saqlanadi. Bu vaqt ichida ba’zan probirkani chayqatib turish kerak. Oradan 2 soat o’tgach, probirkadagi o’zgarishga qarab, polimerning erigan yoki bo’kkanligi aniqlanadi. Agar polimer qisman erigan yoki bo’kkan bo’lsa, uning eruvchanligini yuqoriroq temperaturada tekshirish kerak. Buning uchun 2-Jadval Ba’zi polimerlar uchun tavsiya etilgan erituvchi va cho’ktiruvchilar Polimer Erituvchi Cho’ktiruvchi Poliizobutilen Polivinilxlorid Perxlorvinil smolasi Polistirol Polivinil spirt Polimetilmetakrilat Polibutilmetakrilat Polivinilasetat Polivinilbutiral Poliuretanlar Poliefirlar Poliamidlar Fenol-formal’degid smolasi Mochevina–formal’degid smolasi Benzol Dixloretan Atseton, ammiak eritmasi Benzol Suv, formamid Benzol Atseton Metil va etil spirtlar Etil spirti Siklogeksanon Aseton Krezol Aseton, etil spirti Atseton, etil spirti Metil yoki etil spirti Etil spirt Suv, etil va metil spirtlar Metil spirti, benzin Metil va etil spirtlar Benzin Metil spirti Suv, efir Suv, efir Suv Suv, metil va etil spirtlar Metil va etil spirtlar Suv Suv, Xlorid kislota eritmasi Polimerlarni tozalash. Od bir necha ml quyiladi. Bu vaqtda loyqa hosil bo’lmasa, polimer to’la cho’kkan bo’ladi. Cho’ktirilgan polimer ajratib olingach, u erituvchi va cho’ktiruvchi moddalar aralashmasi bilan bir necha marta yuviladi-da, vakuum ostida og’irlik o’zgarmay qolguncha quritiladi. 1.5. Amino-aldegid smolalarini olish va xossalarini o’rganish Yuqori molekular birikmalar va ular hosil qiladigan kolloid zarrachalarni xossalari, ularning erituvchilarda eruvchanligini o’rganish kolloid kimyoning asosiy oldiga qo’ygan vazifalaridan biri hisoblanadi. Despers sestemalarning xossalari va ularning zarracha o’lchamiga bog’liqligi erituvchi tabiatiga, elektroliz, zarrachani gidrofob va gidrofilligiga bog’liq bo’ladi. Polikondensatsiyalangan oligomerlar o’lchamining quyi molekular yoki yuqori molekular bo’lishiga qar Sintetik usulda olingan asosiy plyonka hosil qiladigan materiallar asosan poliefirlar kondensatsiyalangan smolalar, mochevina va melameno-formaldegid, fenol fenol formaldegidlar va etoksidlardan iboratdir [5]. Hozirgi vaqtda ishlab chiqariladigan lak smolalari yetarli miqdorda ishlab chiqilmayapdi. Lak va kraska sanoati hozirda oligamerlarning hamma turi ya’ni plyonkasimon ishlatiladiganlarga juda ham talab katta bo’lib bormoqda [6]. Bularga furfurol tarkibli polimerlar kiradi. Furon qatori birikmalariga qiziqishni shu bilan tushutirish mumkinki, furfurolni ishlab chiqarishning amalda cheklanmagan xomashyo bazasi mavjud, ular har yili qo’lga kiritiladigan o’simliklardagi pentozali homashyodir. Hozirgi vaqtda formaldegid, fenomen, furfurolli aminobirikmalar tarkibidagi kondensatsion polimer gidrotatsiya jarayoni yuz beradi. Karbomid tomoniga teng aralashtirish uchun ammiak ko’p miqdorda reaksiyaga kiritiladi [8]. Melamin (2,4,6-triamino-1,3,5-triozin) C 3 H 6 N 6 oq kristall modda bo’lib, suvda yomon eriydi (5%-100 0 C), lekin suyuq ammiakda, natriy va kaliy gidroksidlarda yaxshi eriydi. Melamin-karbomidga qaraganda kuchli asos bo’lib, miniral kislotalar bilan suvda eriydigan tuz hosil qiladi. Sanoatda melamen asosan sianid yoki disianamiddan ammiak ishtirokida 120 0 - 200 0 C temperaturada va 10-40 atmosfera bosim ta’sirida olinadi [7]. Melaminni karbomiddan 350-500 0 C va 100-400 atmosfera bosimida sintez qilib olish mumkin: 6CO(NH 2 ) 2 → C 3 H 6 N 6 +6NH 3 + 3CO 2 Formaldegid – eng sodda tuzilishli, shu bilan birgalikda reaksion qobilyati yuqori karbonilli birikmadir. Suv O H . . .. . . ( C H 2 ) 6 N 4 C H 2O H . . . O H . . . . . . C H 2O H N C H 2 O H . . . C H 2 O H Adabiyotda [13] ko’rsatilganidek, xlorid kislota katalizatoridan foydalanib reaksiya quyidagi bosqichlar bilan boradi: birinchi bosqichda (birikish) metilenxlorgidrin hosil bo’lish, ikkinchi bosqichda (kondensatsiya)-di xlor metilenli efir hosil bo’lishi bayon etilgan. CH 2 O + HCl → ClCH 2 OH 2ClCH 2 OH → ClCH 2 – O - CH 2 - Cl + H 2 O Agarda reaksiya ishqoriy sharoitda natriy gidroksid ishtirokida olib borilsa, man- fiy zaryadlangan anion hosil bo’ladi: HO - CH 2 - OH + Na + + OH - ↔ HO - CH 2 - O - + Na + + H 2 O Adabiyotlarda [14] bayon etilishi bo’yicha formaldegid kislotali katalizator yordamida gidratlanishi natijasida diol hosil qiladi, ikkinchi bosqichda vodorod protonli katalizatorl keyinchalik proton magnet rezonons (PMR-) spektroskopiyasi yordamida o’rganilgan. Ugrevodorodlar va formaldegid polikondensatsiyalanish reaksiyalarida har xil konsentratsiyali formaldegid ishlatilish jarayoni o’rganilgan. Bunday holda formaldegidning konsentratsiyasi oshgan sayin poliefir glikollar quyidagicha hosil bo’ladi: [17]. HOCH 2 -OCH 2 -OH, HOCH 2 -OCH 2 -OCH 2 -OH va HOCH 2 -OCH 2 -OCH 2 -OCH 2 -OH Shular bilan bir qatorda formaldegidni suvli eritmasidagi konsentratsiyasi pasayib borgan sari reaksiya muvozanati metilenglikol hosil bo’lishi tomoniga va depoliyarizatsiya natijasida oligooksimetilenglikol hosil bo’lishi aniqlangan [17]. Hind olimi Froch va boshqalarning ilmiy qarashlari shuni ko’rsatadiki, atsetal guruhi asosan formaldegid suvli eritmasida namoyon bo’ladi [18]. Adab Agent sifatida fenol ishlatilganda antranil-fenol formaldegid polimer smolasi olinadi. Bu olingan agentlarni ya’ni antranil kislota, fenol va formaldegid 1:2:3 nisbatda xlorid kislotali sharoitda (pH=1-1,5), (antranil kislotaning orta va para holatlarida polikondensatsiyalash) 80 0 C temperaturada, 60 minut vaqt davomida olib borilganda 94% unum bilan hosil bo’ladi. Furfurol asosan beshburchakli xalqa tutuvchi o’simlik xomashyosi hisoblanib, beshta burchakli xalqa tutuvchi furan qatori uglevodorodi hisoblanadi. Furfurolning reaksion qobilyati formaldegidga qaraganda yuqori bo’ladi. Bu qobilyatdan foydala- nib avtor [19] antranil-furfurol va fenol-furfurol smolalarini oladi. Bu reaksiyalar uchun katalizator sifatida natriy gidroksid ishlatiladi. Sintezlangan smolani strukturasini quyidagich P.A.Sagdullayeva va shogirdlari [15] polikompleks Na-KMS, mochevina- formaldegid smolalarini mexanik xossalarini o’rgangan. Polimer-komplekslarining (PK)-plyonka xususiyati yangi sinf polimerlarini ishlab chiqarishda va qo’llashda katta ahamiyatga egadir. Quyidagi [18] adabiyotda mochevina-formaldegidni uch tomonlama polimerlanishining muqobil sharoitlari va hosil bo’lgan smolaning fizik-kimyoviy xossalari o’rganilgan. Melamino-formaldegid oligomerlarining [26] eruvchanligi va molekular massalarini aniqlash usullari bayon etilgan. Amino-aldegid smolalarini plyonka hosil qilish xususiyati hamda ishlab chiqarishda tatbiq etilishi haqida bayon etilgan [3], [5]. Triazin sikli tutgan plyonkalarda chiziqli va to’rlangan mochevina-forfaldegid smolalari mavjud bo’lib, chiziqli smola oligomerlarini bog’liq bo’ladi. Sistemaning qovushqoqligi konventiv aralashtirish tezligi oshgan sayin kamayadi [27]. Plyonka hosil qiladigan smolalarga qo’llaniladigan, erituvchilarga qo’yiladigan talablar: - erituvchi plyonka hosil qiladigan moddalar bilan yaxshi aralashadigan, tez uchuvchan, qovushqoqlik xususiyatini kamaytirmaydigan va yupqa plyonka hosil bo’lishini ta’minlaydigan bo’lishi kerak bo’ladi. - erituvchi zaharliligi kam bo’lishi kerak, kimyoviy inert va bo’g’lanmaydigan bo’lishi kerak. - erituvchilarni plyonka hosil qiladigan smolalarda tanlashda, bitta erituvchi emas, balki bir necha aralashma erituvchilardan ham foydalanish mumkinligi o’rganilgan [23]. Adabiyotlar tahlilidan shuni ko’rish mumkinki, plyonka hosil qiladigan smolalar ustida olib borilgan ilmiy ishlar va ularni fizik-kimyov II BOB. OLINGAN NATIJALAR VA ULARNING TAHLILI 2.1. Smolalarni tozalash, xossalarini o’rganish va erituvchilarning miqdoriga qarab plyonka hosil qilish xususiyatini o’rganish Olingan smola ksilol, dioksan va spirtlarda eriydi, suvda erimaydi. Sifatli emal va lak olish uchun olingan smolani tozalash kerak bo’ladi. Ortiqcha formaldegid va furfurolni xlorid kislotaning suvdagi eritmasi bilan dekontasiya qilib tozalanadi. Bu jarayonda ham tozalanmay qolgan formaldegid va furfurolni moddalarini asetondan foydalanib tozalaniladi. Asetonda qayta kristallab, cho’ktirilgan smola 30-40 0 C da quritiladi. Olingan smolani oldin aniq bo’lgan fizik- kimyoviy usullar yordamida analiz qilinadi. Olingan natijalar esa jadvalda keltirilgan. Jadval-3 Smolalarning xossalarini belgilovchi analiz natijalari Smola smolasi 2. Fenol-formal degid smolasi (bo’tanollangan) 3. Melamino- formaldegid smolasi 4. Melamino- formaldegid smolasi (bo’tanollangan) 0,5 0,5 0,5 40-58 40-60 55-68 55-62 50-52 52-56 5-6 1 1,5 2,5 3 3 3-jadvaldan ko’rinib turibdiki, olingan smolalar barcha talablarga javob bera oladigan lak va emal ishlab chiqarish uchun ishlatish mumkin. Lak asosan mebel ishlab chiqarishda asosiy mahsulot sifatida ishlatiladi. d 2 0 n s o l 2 4 6 8 1 01 , 0 0 , 5 01 , 6 8 , 0 0 Vaqtning o’zgarishi (minut). 2-grafik. BZ-4 lak sifatida ishlatiladigan smolaning zichligi va qovushqoqligini vaqt o’zgarishi bilan bog’liqlik grafigi. Eterifikasiyalangan smola olish jarayonining laboratoriya reglamenti va texno- logiyasi o’rganildi. Etirifikasiyalangan smola olishning muqobil sharoitlari quyidagi jadvalda kelt Smolalarning nomi miqdori (mol) sharoitlari Fenol yoki amin Aldegid Erituvchi (bo’tanol) T 0 C Vaqt (minut) 1. 2. Fenol-formaldegid (bo’tanollangan) Mochevina- furfurol (bo’tanollangan) 1 1 2,5 2,8 2 2 90*/95** 60/90 120*/85** 60/90 * - Monomerning polikondensatlanish vaqti va temperaturasi ** - Smolaning eterifikatsiyalash vaqti va temperaturasi. Smola olishda yana bir muommolardan biri effektiv erituvchi tanlashdir. Bizga ma’lumki, ishlab chiqarishlarda ya’ni mebel laki yoki avtomobil emali ishlab chiqarishda asosan erituvchilarning kompozitsion aralashmasi ishlatiladi. Melamin- formaldegid smolasini asosini asosiy kompozitsion erituvchisi p-651 hisoblanadi. P- 651 erituvchi aralashmasi qaytarilganda etil spirt 90% va butanol 10% ni tashkil etadi. PC-2 erituvchilar aralashmasi ksilol 30% Fenol formaldegid smolalar fenol va formaldegidni kondensatlash natijasida hosil bo’ladi. Fenol, asosan, quyidagi usullar bilan olinadi: a) sanoatda izopropilbenzolni kislorod bilan oksidlab olinadi: C 6 H 5 C HC H 3 C H 3 + O 2 C 6 H 5 CC H 3 C H 3 O O H C 6 H 5 O H + C H 3 C = O C H 3I z o p r o p i l b e n z o l p e r o k s i d Reaksiyada katalizator sifatida sulfat kislota ishlatiladi. Reaksiya natijasida fenol bilan bir qatorda aseton ham hosil bo’ladi. b) xlorbenzolni 300 0 va 15-20 Mpa bosimida po’lat trubalar orqali o’tkazish natijasida giprolizlab: NaOH HOH C 6 H 5 Cl ------→ C 6 H 5 ONa ------→ C 6 H 5 OH v) benzolsulfokislota natriyli tuzining natriy gidroksid bilan aralashmasini suyuq- languncha qizdirib: NaOH C 6 H 5 SO 3 Na ------→ C 6 H 5 OH + Na 2 SO 3 g) fenol olinadigan a Novolak smolalarga formaldegid yoki geksametilentetramin aralashtirib qizdirilsa, suyuqlanmaydigan holda o’tadi. 2. Termoreaktiv smolalar. Bu gruppaga kiruvchi smolalar uzoq saqlansa, qizdirilsa yoki ularga kislota va ishqorlar ta’sir ettirilsa, ular suyuqlanmaydigan va erimaydigan bo’lib qoladi. Bunday smolalar texnikada rezol smolalar deb ham ataladi. Rezol smolalar o’z navbatida, yana uch turga bo’linadi. Birinchi bosqich (A bosqich) da olingan smolaning molekulyar massasi ancha kichik (200 dan 1300 gacha) bo’lib, aseton, spirt va ishqor eritmalarida yaxshi eriydi. Bu smolalar rezollar deyiladi. Ikkinchi bosqich (B bosqich) da olingan smolalar rezit tolalar yoki erinit, katalin deb ataladi. Ular rezollarni uzoq saqlash yoki ozgina isitish natijasida ham hosil bo’ladi. Rezetollar spirt v O H C H 2 O H O H C H 2 O H 2 , 4 - d i o k s i d i f e n i l m e t a n 2 , 2 - d i o k s i f e n i l m e t a n H O C H 2 O H 4 , 4 - d i o k s i d i f e n i l m e t a n Agar reaksiya paytida formaldegid miqdori fenolga nisbatan ko’proq yoki teng bo’lsa, fenol spirtlar hosil bo’ladi. Agar reaksiya paytida formaldegid miqdori fenolga nisbatan ko’proq yoki teng bo’lsa, quyidagi fenol spirtlar hosil bo’ladi: O H C H 2 O H O H C H 2 O H O H C H 2 O H C H 2 O H Fenol formaldegid smolalar yuqorida kelltirilgan birikmalarni o’zaro poli- kondensatlash natijasida hosil bo’ladi. Novolak smolalar. Polikondensatlashda formaldegidga nisbatan fenol mo’lroq olinsa, novolak smola hosil bo’ladi.reaksiya formaldegidning suvdagi eritmasida, kislotalar ishtirokida boradi. Smolalar tuzilishi jihatidan dioksidi fraksion tarkibi fenol va formaldegidning miqdoriy nisbatiga bog’liq. Fenol bilan formaldegid 7:6 nisbatda olinsa, smolaning molekulyar massasi 500-700, 2:1 nisbatda olinsa 230-250 bo’ladi. Navolok smolalardan asosan turli elimlar tayyorlanadi. Navolok smolalar spirt, dioksan, benzol va boshqa organik erituvchilarda eriydi. Ular 70-80 0 C da suyuqlanadi. Agar novolak smolaga formaldegid qo’shib qizdirilsa, u rezol smolaga aylanadi. Rezol smolalar. Polikondensatlash uchun fenolga qaraganda formaldegidning suvdagi eritmasini ishqor yoki kislotalar ishtirokida qizdirilganda sodir bo’ladi. Hosil bo’lgan smola suvda erimasligi tufayli muhitdan tez ajralib chiqadi. Odatda polikondensatlashda 7 mol formaldegid va 6 mol fenol katalizator sifatida esa, ammiak olinadi. Agar katalizator sifatida o’yu O H C H 2 C H 2 H O C H 2 O H C H 2 O H C H 2C H 2 O C H 2 O H C H 2 C H 2 O H C H 2 O . . . . .. . . . . Agar rezolga fenol aralashtirib qizdirilsa, u novolak smolaga aylanadi; va aksincha, novolakka formaldegid ta`sir ettirilsa rezol hosil bo`ladi. Rezitol smolalar. Rezol smola xona temperaturasida qancha uzoq saqlanmasin, uning eruvchanligi, yani undagi metilion gruppalarining miqdori deyarli o’zgarmaydi. Agar smola qizdirilsa, metilenol gruppalar fenol yadrosidagi vodorod atomlari bilan o’zaro tasirlashib, rezol rezitolga aylanadi. Rezitol yarim tiniq, rangli, qovushqoq modda, issiq holda tolaga o’xshatib cho’ziladi. Sovigan rezitol mo’rt, osonlik bilan maydalanib k etadi. Rezit smolalar. Rezol yoki rezitol smolalar 180-200 0 C da qizdirilsa, ular suyuqlanish va erish qobilyatini yo’qo Rezit qattiq, issiqqa chidamli va mexanik xossalari yaxshi polimerlardir. Rezit smola ham reaksiya uchun olingan fenol va formaldegidningnisbiy miqdori;katalizatorning tabiati va qotish sharoitiga qarab turlicha bo’ladi. 6 qism fenol va 7 qism formaldegiddan 1 prosent ammiak katalizatorligida hosil qilingan rezit bakelit deb ataladi. Bakelit qo’ng’ir ranngli qattiq smoladir. Karbolit deb ataluvchi rezit bunday tayyorlanadi; 7 mol fenol va 6 mol formaldegid 0,5 % rux asetat ishtirokida qizdiriladi. So’ngra unga bakelitdagi miqdorga yetguncha yana formaldegid qo’shiladi va sulfokislotalar ta’sirida rezitga aylantiriladi. Karbolit sariq, bakelitdan yengil, ishqor ta’sirida tez o’zgaradi. Fenolformaldegid smolalar, odatda, rezit holda ishlatiladi. Rezitlardan, asosan, plastmassalar olinib, ula Mustahkamlik, Mn/m 2 , statik egishda…………….50-100 Nisbiy cho’ziluvchanlik, % ……………………….10-20 Egiluvchanlik moduli, Mn/m 2 ……………………500-600 Qattiqlik, Brinnell usulicha, Mm/m 2 ……………..4,5-5,0 Nisbiy elektr qarshilik a) sirtiy,T.om ……………………………..10 10 -10 12 b) hajmiy, T.om.m ……………………..…10 9 -10 11 Zarbiy qovushqoqlik, kJ/m 2 ……………………...10-20 Dielektrik o’tkazuvchanlik ……………………….. 4,5-5,5 Elektr bardoshlik, kv/mm…………………………..10-15 Suv yutuvchanlik, % ……………………………….1,0-2,0 2.3.Plyonka hosil qiladigan erituvchilarni tanlash va smolalar olish texnalogiyasini ishlab chiqish Fenol formaldegid, mochevino-formaldegid smolalarini olishda aniqlangan kattaliklarning matematik hisobiga ko’ra smolalarning olishni texnalogik ketma- ketligi o’rganildi. Fenol formaldegid, mochevina-formaldegid smolasini olishn 1-rasm. Fenol-formaldegid, mochevina-formaldegid smolalarini olishning texnologik chizmasi 45 Texnologik jarayon quyidagi bosqichlardan iborat: Aralashtirgich va bug’ bilan ta`minlab turuvchi qurilma bilan jihozlangan reaktor (1) ga fenol hamda formalin yuboriladi. 5-10 minut aralashtirilgandan so’ng, katalizator( novolak smolasi olishda katalizatorsifatida xlorid kislotasi, rezoi smolasi olishda esa, 25% li ammiak eritmasi) qo’shiladi va yana 30 minut aralashtiriladi. Keyin trubkali qaytar sovitgich (2) ga ulanadi va suv bug’i yordamida 70-85 0 gacha qizdiriladi. Keyinchalik ekzotermik reaksiya natijasida smola hosil bo’layotganligi uchun harorat ko’tarila boshlaydi. Yuqori sifatli smola olish uchun reaktordagi harorat 90 0 dan oshmasligi kerak. Haroratni ko’tarilib ketmasligi uchun bo’g’ o’rniga sovuq suvdan foydalaniladi. Qizdirish bir-biri bilan aralashmaydigan smola bilan suv Fenol formaldegid, mochevina-formaldegid smolalarining butanolli qovushqoq eritmasi rangsiz suyuqlikdir. Fenol formaldegid, mochevina-formaldegid smolalarini P-651 kompozision erituvchilar, ya’ni 120-122 0 C uglevodorod gaz kondensati va butanol 90:10% li eritmasidan foydalanib kerakli aniqlikda lak va emal olinadi. Uglevodorodlarning 120-220 0 C kuchsiz gaz kondensatsiyalanish fraksiyasi (GK- LKM) (120-220) 90 % ni va butanol esa 10% ni tashkil qiladi. Kompozitsion erituvchilarni tayyorlashning texnologik sxemasi quyidagi mexanizm bo’yicha boradi. Birinchi bosqichda erituvchilarning kompozitsion aralashmasi tayyorlanib kuchaytiruvchi mexanizmdan, ya’ni DM dan o’tkaziladi va erituvchi o’lchagich (KM) orqali haydovchi nasosga (SN) yuboriladi. Nasos orqali kelgan erituvchilar aralashmasiga G 6 7 20 0 C da sirtning mustahkamligiga suvning ta’siri (soat). 20 0 C da sirtning mustahkamligiga mineral moylarning ta’siri (soat). 24 24 24 24 Olingan natijalar shuni ko’rsatdiki, P-651 va GKB -91 kompozitsion eritmalar smolalarini tayyorlashda talabga javob beradigan erituvchilar hisoblanadi. Jadval-7 P-651 kompozitsion erituvchi va amino-aldegid smolasi eriydigan kompozitsion erituvchi GKB-91 larning fizik-kimyoviy ko’rsatgichlari № Ko’rsatkichlari P-651 GKB-91 1 2 3 4 5 6 7 8 Zichligi gr/sm 3 Qaynashning boshlang’ichtemperaturasi, 0 C Qaynashning oxirgi temperaturasi, 0 C Yopiq tegildagi suyuqlanish temperaturasi, 0 C Ksilolning uchuvchanligi, 0 C Massa ulushi % -aromatik uglevodorod -oltingugurtli birikmalar Mexanik aralashma va suvning miqdori Rengini yodometrik shkala bo’yicha, min 1. Smolaning molekulyar massasini aniqlash. Smolalarni molekulyar massasi [34] o’quv qo’llanmada yozilgani kabi viskozimetrik yoki krioskopik usullar bilan aniqlanadi va quyidagi formuladan hisoblab topiladi: M=1000∙C∙K kr /V∙∆t yoki [ η ]=KM α Bu yerda: C-eritma konsentratsiyasi, K kp -erituvchining krioskopik konstantasi. V-eritmaning hajmi, ∆t-haroratning o’zgarishi, [ η ]- xaraktiristik qovushqoqlik, M-molekulyar massa, K va α polimer va erituvchi tabiatiga bog’liq bo’lgan o’zgar- mas konstantalar. 2. Smolani qovushqoqligini aniqlash. Qovushqoqlik viskozimetr BZ-4 yordamida aniqlanadi. Buning uchun viskozimetr xromli aralashmada yuviladi va quritiladi. Keyin 20 0 C dagi 100ml tekshirilayotgan smoladan solinadi, s o’ngra 5-6 marta smola viskozimetrdan o’tkazilib sekundlarda ifodalangan hisoblanadi. U faqat 0,1N H 2 SO 4 eritmasidan bir tomchi solinganda ya’ni kislotali muhitda rangi o’zgaradi. 6. Smola rangini fotometrik usulda (GOST 19266-79 yozilgandagi kabi) aniqlash [21]. Spektrofotometrda eritma rangiga qarab optik zichligi aniqlanadi va standart grafikka taqqoslab, GOST_19266-79 ga mosligi tekshiriladi. 7. Uchuvchan va uchuvchan bo’lmagan erituvchilar hamda plyonka hosil qiladigan moddalarni massa ulushini aniqlash usullari. GOST 17537-72 da yozilgandagi kabi aniqlanadi. Uchuvchan eritmalar bilan ishlaganda og’zi berk idishlarda past haroratda, uchuvchan bo’lmagan erituvchilarni og’zi ochiq idishlarda, past haroratda hal saqlash va ishlatish mumkin. 8. Laklarni qurish vaqti va darajasini aniqlash. Laklarni qurish vaqti va darajasi GOST-19007-73 da yozilgandagi kabi 3.1. Fenolning formaldegid bilan polikondensatlanishi (novolok smolasini hosil bo’lishi) 37,6 g fenol va 15 g formalin eritmasi kolbaga solinib, 5-10 minut chayqatiladi. So’ngra unga 0,5 g konsentrlangan xlorid kislota qo’shilib, kolbaga qaytarma sovutgich ulanadi va suv hammomida 90-100 0 C da qizdiriladi. Qizdirish bir-biriga aralashmaydigan smola bilan suv qatlamlari hosil bo’lguncha davom ettiriladi. Kolbadagi modda chinni idishga solib sovutiladi va suv qatlamidan ajratiladi. Qolgan smola distillangan suv bilan neytrallanguncha yuviladi va 150-160 0 C gacha qizdirilgan shkafga quritiladi. Hosil bo’lgan chiziqli tuzilishdagi polimetilin-fenolga ma’lum kimyoviy reagentlar qo’shish yo’li bilan uch o’lchamli, ya’ni fazoviy tuzilishdagi fenol-formaldegid smolalariga aylantiriladi. Bunday m O’lchamlari 10 -5 -10 -7 sm bo’lgan kalloid zarrachani eritish qobilyatiga ega bo’lgan eng yaxshi erituvchi tanlash maqsadida quyidagi talablar qo’yiladi: erituvchiga qo’yiladigan talablar: -polipopdensatsiya jarayonida komponent bilan ta’sirlashmaydigan bo’lishi kerak. -olingan smola erituvchida yaxshi diffuziyalanadigan bo’lishi kerak. -erituvchining uchuvchanligi plyonka hosil qilish vaqtida yaxshi bo’lishi kerak. -smolaning erituvchida erishi yuqori darajada bo’lishi kerak bo’ladi. Polipopdensatsiya jarayonida erituvchi smolani qovushqoqlik darajasini ta’minlaydigan bo’lishi kerak. Bundan tashqari eterifikaysiya mahsuloti fenol- formaldegid smolasi ham erituvchida eriydigan bo’lishi kerak bo’ladi. Erituvchi bilan smola orasidagi miqdoriy nisbatlar ham amaliy ahamiyatga egadir. Respubli **- melomino-formaldegid smola 1997-yildan boshlab Chirchiq O’z.Kimyo sanoati akseonerlik korxonasida ishlab chiqarilmoqda. Olingan natijalardan shuni ko’rish mumkinki, erituvchilardan butanol eng yaxshi talabga javob beradigan erituvchi ekanligi aniqlandi. Mochevina va melamino-formaldegid smolalari olishda eng sifatli erituvchilardan biri furil spirti hisoblanadi. Bunday smola tayyorlashda quyidagi nisbatda komponentlar olishadi: mochevina; formaldegid; furil spirt; 1:2:2. Bu polipopdensatsiya reaksiyasining tezliklari o’rganilganda, uning tezligini o’zgarishi formaldegidning miqdoriga bog’liq bo’lishini 8-jadvalda ko’rish mumkin bo’ladi. Mochevina-formaldegid-furfurol spirtli smolasini polikondensasiyalab hamda eterifikatsiyalab olishning reaksiya knetikasi natijalari quydagi jadvalda k Bu jarayon karbomid-formaldegid smolasini butil spirtigda olganimizda hamkuzatiladi. Bu jarayonda butil spirti ham erituvchi, ham reogent vazifasini bajaradi. Erituvchini sarfini kamaytirish maqsadida gaz kondensatlardanya`ni alifatik spirtlardan oz miqdorda qo’shilganda reaksiya tezligini kamayishini ko’rish mumkin. Olingan natijalaran shuni xulosa qilish mumkinki, mebel laki olish uchun smolalarga quyidagi spirtlar vauglevodorodli erituvchilar butanol, izopropinol, furil spirti hamda erituvchilarniishlatish mumkin ekan. Smolalarni olishda ishlatiladigan erituvchilar, cho’ktiruvchilar hamda smolani tozalashda ya`ni qayta kristallashda qo’llaniladigan cho’ktiruvchilar haqidagi ma`lumotlar 9- jadvalda keltirilgan. 10- jadva Smolalarni olishda ishlatiladigan erituvchilar, cho’ktiruvchilar ha Fenol va formaldegidning organik erituvchilar ishtirokida kondensasiya rearsiyasining knetikasi: monomerlarning va erituvchining (1:2:2) nisbat miqdoriga, pH(7-8) muhitiga hamda hosil bo’lgan smolaning amorfligiga, oligomerlarning termoreaktivligiga bog’liq bo’ladi. Aminoformaldegid smolasini tozalash, organik erituvchilarda eruvchanligiga va erituvchining xususiyatiga bog’liq bo’ladi. Amino–aldegid smolasini hosil qilish reaksiyasini boshqarish uchun mochivina, melamen, formaldegid va furfurollarning xossalari hamda smola sintez qilish reaksiyasining muqobil sharoitlari ( erituvchi, cho`ktiruvchi hamda tozalash usullari) o`rganildi. (Jadval 9) Mochivina- formaldegid smolalari olish uchun mochevina va formaldegidni ishqoriy sharoitda polikondensasiyalab olinadi. Plyonka nosil qiladigan smo Reagentning nomi Struktura formulasi Molekul yar formulas i Zichli gi kg/m 3 Suyuqlanish Harorati, 0 C Qaynash harorati, 0 C Eruvchanli gi 100gr suvda (gr) Mochevina (karbomid) Melamin Furfurol Formal- Degid Fenol H 2 N-CO-NH 2 C N C N CN N H 2 N H 2H 2 N O C O H CH 2 =O O H 60,05 126,12 96,09 30,03 94 1330 1660 1161 815 1657 133 350 -36,5 -92 43 Parchala nadi - 162 -12 183 78 0,3 8,3 40 4,8 Fenol formaldegid smolasining unumini reagentlar miqdoriga va temperaturaga bog’liqligi o’rganib chiqildi (3-grafik). Tekshirishlar shuni ko’rsatdiki, harorat I- 45 0 C, II-65 0 C, III-85 0 C gacha va formaldegidning mol miqdori 1 moldan 6 molgacha oshirilganda fenol-formaldegid smolasining unumi yuqori bo’lishi o’rganilgan. _ _% 1 0 0 5 0 0 1 2 3 4 5 63 12 F o r m a l d e g i d m i q d o r i ( m o l ) 1-45 0 C, 2-65 0 C, 3-85 0 C PH= 7-8,5 _ _% 1 0 0 5 0 0 1 2 3 4 5 6 V a q t o &#39; z g a r i s h i ( m i n . ) 1 2 3 4 4- grafik. Formaldegidning konsentrasiyasi erkin holda (3-4) hamda bog’langan holda (1-2), 650 C -850 C temperaturada va vaqtga bog’liqlik grafigi. Fenol formaldegid smolasini olish jarayonida formaldegidning konsentrasiyasi vaqtga va temperaturaga bog’liqligi o’rganib chiqildi (4- grafik). O’tkazilgan natijalar shuni ko’rsatdiki, temperatura 85 0 Cda va 80-90 minut vaqtda mahsulot unumi 92- 96% ni tashkil etganligini ko’rish mumkin bo’ladi. Ishni davom ettirib 85 0 C ga polikondensasiya reaksiyasini 80-90 minut ichida formaldegidning yuqori konsentrasiyasida olib borilsa, mahsulot yuqori unum bilan (96%) hosil bo’ladi. Olib borilgan tajribalar natijasida fenol formaldegi O H C H 2 O HO H C H 2 O H + H O C H 2 O H C H 2 O H C H 2 C H 2 O H O H 3) Metilen gruppalari bilan ta’sirlashib, dimetilefir bog’lari orqali birikadi: O H C H2 O HO H C H 2 O H + H O C H 2 C H 2 O H O H C H 2 C H 2 O HO H C H 2 O C H 2 O H Polikondensatlanish reaksiyasini (РН ni ko’tarish yoki harakatni pasaytirib) to’xtatish mumkin, natijada molekulyar massasi (600-700 u.b) kichik bo’lgan oraliq mahsulot hosil bo’ladi. Ulardan ko’plab mahsulotlar (kley, laklar, emallar) ishlab chiqarish mumkin. Novolak smolasini ham geksametilintetramin yordamida rezitka aylantirish mumkin. Lekin yuqori haroratda geksametilintetramin parchalanib ketishi sababli ikki xil yo’nalishda reaksiya boradi: O H . . .. . . ( C H 2 ) 6 N 4 C H 2O H . . . O H . . . . . . C H 2O H N C H 2 O H . . . C H 2 O H 58 Agar rezolga fenol aralashtirib qizdirilsa u novolak smolaga aylanadi va aksincha, novolakga formaldegid ta’sir ettirilsa rezol hosil bo’ladi. Fenol formaldegid smolasini sintezlashda katalizator sifatida xlorid kislota qo’shiladi. Reaksiya kislotali muhitda olib boriladi. Fenol va formaldegid nisbati 7:6 bo’ladi. Rezol smolasini olishda esa, katalizator sifatida NH 4 OH ning 25% eritmasi ishlatiladi. Fenol va formldegidlarning nisbati 6:7 nisbatga, ya’ni formaldegid ortiqcha miqdorda olinadi. Eritma PH=7,8 bo’ladi. Ikkala holatda ham reaksiya harorati 85-90 0 C, 90-100 0 C optimal sharoit hisoblanadi. Novolak va rezol smolalarining bir-biridan farqi katta emas, rezolga formaldegid ko’proq qo’shilganligi uchun CH 2 OH guruh hisobiga tarmoqlanish vujudga keladi va termoreaktiv smola (polime XULOSA Olingan ma`lumotlarga asosan quyidagi xulosalarga kelindi: 1. Fenolning formaldegid bilan polikondetsatlanish reaksiyasiga fenol va formaldegid nisbatlariga, reaksiya muhitiga hamda haroratiga bog’liq holda 2 xil; novolak va rezol smolalari hosil bo’lishi o’rganildi. 2.Novolak smolasini hosil bo’lish reaksiyasining muqobil sharoitlari fenol: formaldegid 7:6 mol nisbatlarda, PH=6 kislotali muhitda, reaksiya harorati 85-90 0 , reaksiya davomiyligi 2 soat ekanligi aniqlandi. 3. Rezol smolasini hosil bo’lish reaksiyasining muqobil sharoitlari (fenoi: formaldegid 6:7 mol nisbatlarda, PH=7,8 ishqoriy muhitda, reaksiya harorati esa 90- 100 0 , reaksiya davomiyligi 2 soat ekanligi aniqlandi. 4. Smolalar olishning texnalogik ketma-ketligi o’rganildi. Novolak va rezit smolalarining sintezlash Foydalanilgan adabiyotlar 1. Karimov I.A. Bizning asosiy vazifamiz vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz faravonligini yanada yuksaltirishdir. Toshkent ,,O’zbekiston’’ 2010. 2. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari. Toshkent ,,O’zbekiston’’ 2009. 3. M. Asqarov, O. Yoriyev, N. Yodgorov Polimerlar fizikasi va ximiyasi. Toshkent. ,,O’qituvchi” 1993. 4. K . С. Ахмедов Коллоид химия . To шкент . ” Ўқитувчи ” 2000. 5. A.A. Geller, B.I. Geller. Tola hosil qiluvchi polimerlarning fizika-ximiyasidan amaliy qo’llanma. Toshkent ,,O’qituvchi’’ 1 998. 7. X.A. Abdiraximov. Para- aminosalisil kislotasi hosilalarini formaldegid bilan polikondetsatlanishi knetikasi va olingan mahsulotlarning fizik- kimyoviy xossalari. Polimerlar fani кислоты и её производных. Автореферат диссертаци на соискание ученой степени канд. хим. наук. Ташкент 1993. 131 с. 15. Сагдуллаева П.А. Синтез и исследование мочевино-формалъдегид- ных полимеров, модифицированных некоторыми производными фурана. Автореферат, диссертаци на соискание ученой степени канд. хим. наук. Ташкент 1987. 103 с. 16. Слоним И.Я. Определение строения мочевина формалъдегидных смол циклоцепной структуры методом ЯМР 13 С. Журнал ВМС Сер. А. 1988 N 10. 2286-2292 с. 17. Слоним И.Я. Изменение структуры мочевино-формалъдегидных смол в процессе синтеза и отверждения. Журнал ВМС. Сер. А. 1987 N4. 793 с. 18. Мухаммедов Г.И. Интерполимерное взаимодействие как фактор, регулирующий трехмерную полимеризацию мочевина-формалъдегидных олигомеров. ДАН. Р.Узб. 1992. №2. 386-390 с. 19. Нови ческой конф. Исти қ лол посвященной 5-летию независимости Р.Уз. Навоий. 1996. 14 с. 26. Ирназаров Х.И. “Получение модифицированных мочевино и меламено-формальдегидных смол” Тез. доклад конф. молодых ученых институ- та химии АН Р.Уз. 27. Алимов А.А. “Получение и изучение свойств смол из местного сырья”. Тез. докладов Республик, научно техн. конф. Ташкент. 1995. 28. М.А. Ходжаева, А.А. Алимов “Растворители олигомерных смол на основе газоконденсата”. Тез. докл. Международ. конф. “ Современные проблемы науки о полимерах ” . Ташкент. 1995. С. 224. 63
Купить
  • Похожие документы

  • 17-guruh elementlari galogenlar
  • Oltinchi guruh p-elementlari
  • Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
  • 3-guruh d-elementlari
  • Argos test javoblari

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha