Gaz, suyuq va qattiq alkanlarning tabiiy manbalari. Tabiiy gaz, neft va toshkoʻmir koʻrinishida - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	08 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

Gaz, suyuq va qattiq alkanlarning tabiiy manbalari. Tabiiy gaz, neft va toshkoʻmir koʻrinishida

Купить

Gaz, suyuq va qattiq alkanlarning tabiiy manbalari. Tabiiy gaz, neft va toshko mir ʻ ko rinishida ʻ Reja: 1. Ko mirdagi ʻ alkanlar 2. Tabiiy gazdagi alkanlar 3. Neftdagi alkanlar

Neft qazib olish usullari Neft qazib olishda gorizontal quduqlarning qo llanilishi neft chiqishi hajmini 50-70% ga oshirishi ʻ mumkin, bu esa qazib olish samaradorligini sezilarli darajada yaxshilaydi va qo shimcha resurslarni olish ʻ imkonini beradi. Suv bosish usuli bilan neft qazib olishda, quduqlararo bosimni oshirish orqali neftning yuzaga chiqishini tezlashtirish mumkin, bu usul yillik 10-15% qo shimcha neft ishlab chiqarishga yordam beradi. ʻ

Neft konlari Neft konlarining geologik tuzilishi va tarkibi xilma-xil bo lib, turli xil alkanlarning (metan, etan, propan va ʻ boshqalar) miqdori konning joylashuviga va chuqurligiga qarab farq qiladi. O zbekistondagi neft konlarida yillik neft qazib olish ʻ hajmi o rtacha 50-70 million tonnani tashkil etadi, bu ʻ umumiy energiya balansida muhim o rin tutadi. ʻ

Tabiiy gazning kelib chiqishi Dunyo miqyosida tabiiy gaz zaxiralari taxminan 200 trillion kub metrdan oshadi va bu global energiya ehtiyojlarini qondirishda muhim rol o'ynaydi, ammo zaxiralar geografik jihatdan notekis taqsimlanadi. Tabiiy gaz asosan metandan (CH ) iborat bo'lib, ₄ uning tarkibida 90% dan ortiq miqdorda bo'ladi va qolgan qismi etan, propan va butan kabi boshqa alkanlardan tashkil topadi.

Tabiiy gaz tarkibi Tabiiy gaz tarkibiga qarab, uning issiqlik hosil bo lish ʻ qobiliyati ham farq qiladi; yuqori metan miqdori yuqori kaloriya qiymatini bildiradi, odatda 8000 dan 12000 kkal/m³ gacha. Tabiiy gazning asosiy tarkibiy qismi metan (CH ) ₄ bo lib, uning miqdori odatda 80-95% ni tashkil etadi, ʻ qolgan qismi etan, propan, butan va boshqa yuqori molekulyar og irlikdagi alkanlardan iborat. ʻ

Alkanlarning qattiq holati Qattiq alkanlarning zichligi suyuq va gazsimon alkanlarga nisbatan yuqori bo'lib, taxminan 0.8-0.9 g/sm³ ni tashkil etadi va ularning yonish issiqligi yuqori. Alkanlarning qattiq holati, asosan, yuqori molekulyar og'irlikka ega bo'lgan (C20 dan yuqori) uglevodorodlardan iborat bo'lib, ularning erish nuqtasi xona haroratidan yuqori.

Ko'mir tarkibi Ko'mir tarkibida o'rtacha 75-85% gacha uglerod, 5- 10% vodorod, shuningdek, kislorod, azot, oltingugurt kabi elementlarning oz miqdori mavjud bo'lib, ularning nisbati ko'mir turkumiga bog'liq. Antrasit ko'mirining tarkibida kamroq uchuvchan moddalar (taxminan 10% dan kam), yuqori uglerod miqdori (90% dan ortiq) va yuqori kalorililik xususiyati mavjud, bu uni yuqori sifatli yoqilg'i manbai qiladi.

Alkanlarning geologik joylashuvi Tektonik harakatlar va yer qobig'ining deformatsiyalari neft va gaz konlarining shakllanishiga va alkanlarning geologik joylashuvining o'zgarishiga, masalan, strukturaviy tuzoqlarda to'planishiga sabab bo'ladi. Ko'mir qatlamlarining yoshi va chuqurligi alkanlarning tarkibi va miqdoriga ta'sir qiladi, masalan, 300 million yillik ko'mir qatlamlarida uzun zanjirli alkanlar miqdori yuqoriroq bo'lishi mumkin.

Neftning kelib chiqishi Neftning hosil bo lish jarayoni million yillar ʻ davomida o simlik va hayvon qoldiqlarining chuqur ʻ yer osti sharoitlarida, yuqori bosim va harorat ta sirida murakkab kimyoviy o zgarishlarga uchrashi ʼ ʻ natijasida sodir bo ladi, bu jarayonda 100 dan ortiq ʻ organik birikmalar ishtirok etadi. Neft tarkibidagi alkanlarning uzunligi C dan C ₁ ₄ ₀ gacha o zgarib turadi, bu ularning hosil bo lish ʻ ʻ sharoitlari va vaqtiga bog liq. Masalan, engil alkanlar ʻ (metan, etan) ko pincha gazsimon holatda uchraydi. ʻ

Ko'mirning kelib chiqishi Ko'mir qatlamlari turli xil chuqurliklarda, o'rtacha 100-500 metr chuqurlikda uchraydi va ularning qalinligi bir necha santimetrdan tortib yuzlab metrlargacha yetishi mumkin, bu esa ko'mir konlarining o'lchamiga ta'sir qiladi. Ko'mir tarkibida o'simliklarning qoldiqlaridan hosil bo'lgan 70-90% gacha uglerod, shuningdek, vodorod, kislorod va oltingugurt kabi elementlar mavjud bo'lib, ularning nisbati ko'mirning turiga bog'liq.

Alkanlarning gazsimon holati Gazsimon alkanlarning zichligi havo zichligidan ancha past, bu esa ularning havoda tez tarqalishini va potensial yong'in xavfini oshiradi, shuning uchun ularni ehtiyotkorlik bilan ishlatish zarur. Gazsimon alkanlarning qaynash harorati juda past bo'lib, masalan, metanning qaynash harorati -161.5 °C ni tashkil etadi, bu ularning xona haroratida gaz holatida bo'lishini ta'minlaydi.

Ko'mir qazib olish usullari Ko'mir konlarini chuqurlikda qazib olishda, gorizontal shaxtalar tizimi, 300-500 metr chuqurlikda, xavfsizlikni ta'minlash uchun 1000 tonnadan ortiq quvvatga ega maxsus texnikalar yordamida amalga oshiriladi. Ko'mir qazib olishda ochiq usul, yerdagi qatlamning 100 metrgacha chuqurligida qo'llaniladi va yillik 50 million tonnadan ortiq ko'mir qazib olish imkonini beradi.

Alkanlarning suyuq holati Alkanlarning suyuq holati, asosan, C dan C gacha ₅ ₁ ₇ bo'lgan uglerod atom soniga ega molekulalardan iborat bo'lib, ularning qaynash harorati xona haroratidan yuqori, lekin 400°C dan pastdir. Suyuq alkanlarning ko'pchiligi rangsiz, hidsiz va suvda erimaydi, lekin organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Ularning yonish issiqligi yuqori bo'lib, energiya manbai sifatida muhim ahamiyatga ega.

Tabiiy gaz konlari Tabiiy gaz konlarida metan (CH ) 80-90% ni tashkil ₄ qiladi, qolgan qismi esa etan, propan, butan va boshqa og'irroq alkanlardan iborat bo'lib, ularning nisbati konning geologik tuzilishiga bog'liq. O'rtacha bir kubometr tabiiy gaz taxminan 1000-1200 kkaloriya issiqlik energiyasi beradi, bu esa uni samarali yoqilg'i manbai sifatida belgilaydi. Tabiiy gaz konlarining chuqurligi bir necha yuz metrdan bir necha kilometrgacha yetishi mumkin.

Ko'mir turlari Jigarchalar lignit deb ataluvchi yosh ko'mir turi hisoblanib, uglevodorodlarning tarkibida 60-70% karbon va 30-40% gacha uchuvchan moddalar mavjud. Qora ko'mir, yoki bituminli ko'mir, taxminan 70-90% karbon, 4-10% uchuvchan moddalar va 1-5% kul tarkibiga ega bo'lib, energiya ishlab chiqarishda keng qo'llaniladi.

Neft tarkibi Neft tarkibidagi alkanlarning molekulyar massasi metandan (CH ) butanga (C H ) va undan yuqori ₄ ₄ ₁ ₀ bo'lgan og'ir fraksiyalarigacha o'zgarib turadi, bu esa neftning qaynoq nuqtasining keng diapazonda bo'lishini belgilaydi. Neft tarkibining 85% gachasi uglerod va vodorod atomlaridan tashkil topgan uglevodorodlardan, asosan alkanlardan, alkenlardan va arenlardan iborat bo'lib, ularning molekulyar massalari va zanjir uzunliklari farq qiladi.

Tabiiy gaz qazib olish usullari Tabiiy gaz kondensatining ajratish koeffitsiyenti o'rtacha 0.7 dan 0.9 gacha bo'lib, bu gaz tarkibidagi suyuq uglevodorodlar miqdorini aniqlaydi va gazni qayta ishlash jarayonini belgilaydi. Gidravlik sindirish usuli bilan gaz chiqishi bir quduqdan kuniga o'rtacha 100 ming kub metrdan 500 ming kub metrgacha yetkazilishi mumkin. Bu texnologiya qattiq jinslarda gaz qazib olishda muhim rol o'ynaydi.

Ekologik muammolar va ularning oldini olish Neft va gaz qazib olish jarayonida 10% gacha bo'lgan ekologik ifloslanishlar ro'y beradi, bu esa suv havzalarining ifloslanishi va iqlim o'zgarishiga olib keladi, shuning uchun qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o'tish muhimdir. Ko'mir yoqish natijasida yiliga 10 milliard tonnadan ortiq karbonat angidrid gazlari atmosfera havoga chiqariladi, bu esa issiqxona effekti va global isishni kuchaytiradi, shuning uchun ko'mirni ekologik toza energiya manbalariga almashtirish zarur.

E'tiboringiz uchun rahmat

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari