Газларни тозалаш. Моддаларни марказдан қочма куч таъсирида ажратиш

Газларни тозалаш. Моддаларни марказдан қочма куч таъсирида ажратиш Газлар қуйидаги мақсадлар учун тозаланади: 1. Газ аралашмаси таркибидан қимматбаҳо маҳсулотлар олиш учун 2. Жараёнга таъсир этувчи моддаларни газ таркибидан чиқариб ташлаш учун 3. Атроф мухит муҳофазаси учун. Газ аралашмалари таркибидаги заррачаларнинг ўлчамига қараб 2 та системага бўлинади: - механик - конденсирланган Демак, механик система – қаттиқ моддалар майдаланганда ёки уларни бир жойдан иккинчи бир жойга узатганди ҳосил бўлади (заррача ўлчами 5-50 микронгача) конденсирланган система эса – суюқликлар буғлатилганда ёки қуритиш жараёнида, буғларни суюқликка айланишида содир бўлади. Бунда тутун ҳамда туман пайдо бўлади. Саноатда газ таркибидаги аралашмаларни тозалаш учун қуйидаги усуллар қўлланилади: • Оғирлик кучи таъсирида майда заррачаларни чўктириш • Заррачаларни марказдан қочма ҳамда инерция куч таъсирида чўктириш • Газни намлаш усули билан тозалаш • Юқори кучланишли электр майдон таъсирида тозалаш Ҳар бир усулда қўлланиладиган аппаратларнинг иш унумдорлиги газ аралашмаларининг тозаланиш даражаси билан характерланади: % 100 % 100 1 1 2 2 1 1 1 2 1       x V x V x V G G G n Тажрибалар шуни кўрсатадики, газ аралашмаси таркибидаги майда заррачаларни оддий чўктириш аппарати ёрдамида ажратиш жуда қийин. Шунинг учун саноатда, газларни тозалаш учун кўп ҳолларда циклонлардан фойдаланилади. Циклон цилиндр ҳамда конуссимон қисмдан иборат. Чангли газ циклонга тангенционал трубка орқали 15- 20м/с тезликда берилади. Аралашма таркибидаги қаттиқ заррачаларнинг ўлчами катталашган сари тозаланиш даражаси 90% га етади. Циклонларни ҳисоблашда аввало циклондан ўтаётган газ ҳажми топилади:    t g t p D V 0 2 ) 273( 8, 5     Циклонлар сони қуйидаги тенглама орқали топилпди: Циклонда аралашмаларнинг тозаланиш даражаси ажратиш коэффициентига боғлиқ: Газнинг мавҳум тезлиги Циклоннинг гидравлик қаршилигиp g D V n t     2 287, 0 rg k 2      tf p D V     2 785.0 2 2 2 f t p      Таркибида ўта майда заррачалар бўлган газларни циклонларда самарали тозалаш имконияти йўқ. Шунинг учун фильтрлардан фойдаланиш мақсадга мувофиқдир. Фильтр тўсиқ сифатида, пахтали ип ва шерсть материаллар, қум, активланган кўмир қўлланилади Ўта майда заррачага эга бўлган газлар асосан енгли фильтрлар , скрубберлар, шарсимон чанг ушлагич ҳамда электр майдон таъсирида тозаланади. Циклон ёрдамида газларни тозалаш Батареяли циклон: 1-чангли газ камераси; 2-тозаланган газ камераси; 3-чанг йиғадиган бункер. Марказдан қочма скруббер Умуман олганда, циклонлар таркибида 400 г/м 3 гача қаттиқ фазани ушлаган чангли газларни тозалаш учун ишлатилади. НИИОгаз томонид ан ишлаб чиқарилаётган циклонларнинг диаметри 100÷1000 мм га, чангли газларнинг тозаланиш даражаси 30÷85% га тенг. Чангли газ аралашмаларидаги қаттиқ заррачаларнинг диаметри катталашгани сари газларнинг тозаланиш даражаси 90÷95 % гача ортиши мумкин. Gazlarni suyuqlik bilan yuvib tozalash Changli gazlarni tozalash uchun ularni suv yoki boshqa suyuqliklar yordamida yuvib, qattiq zarrachalardan tozalanadi. Bu usul gazlarni sovitish va namlash ruxsat etilgan, hamda qattiq zarrachalar qimmati bo`lmagan hollarda qo`llaniladi. Ma ’ lumki, gazlar sovutilganda suv bug`lari kondensastiyalanib, zarrachalar namlanadi va ularning zichligi ortadi. Natijada qattiq zarrachalar gazdan oson ajraladi. Bunda, zarrachalar kondensastiyalanish markazlari vazifasini bajaradi. Agar, zarrachalar suyuqlik bilan ho`llanmasa, unda bu turdagi qurilmalarda gazlarni tozalash samarasizdir. Bunday hollarda gazlarni tozalash darajasini oshirish uchun suyuqlik tarkibiga spirt – sirtiy faol moddalar qo`shiladi, ya ’ ni suyuqlikning ho`llash qobiliyati oshiriladi. • Suyuqlik bilan yuvib tozalovchi qurilmalarda, ularning konstrukstiyasiga qarab, gazlarni tozalash darajasi 60 dan 85% gacha bo`ladi. Bu turdagi qurilmalarning asosiy kamchiligi shundaki, tozalash jarayoni o`tkazilishi natijasida oqava suvlar hosil bo`lishidir. Ma’lumki, oqava suvlar ham o`z navbatida tozalanishi kerak. • Skrubberlar ichi bo`sh yoki nasadkali, ko`ndalang kesim yuzasiga qarab esa, stilindrsimon yoki to`g`ri to`rtburchak shakldagi kolonnalar ko`rinishida bo`ladi. • Ichi bo`sh skrubberlarga changli gaz qurilmaning pastki qismidan 0,8...1,0 m/s tezlikda kiritiladi. Gaz o`z yo`nalishini o`zgartirib, yuqoriga qarab harakat qiladi. Skrubberning tepa qismidagi purkagichdan suv yoki boshqa suyuqlik sochilib, og`irlik kuchi ta’sirida mayda tomchilar pastga qarab yo`naladi. • Natijada gaz va suv tomchilari qarama- qarshi yo`lli harakatida bir-biriga ko`p marta uriladi. Bu o`zaro ta’sir tufayli gaz tarkibidagi qattiq zarrachalar suyuqlik bilan yuviladi, og`irlashadi va oqava suv hosil qilib, pastga tushadi. Tozalangan gaz skrubberning tepa qismidagi shtusterdan chiqib ketadi. Oqava suv qurilmaning tubidagi shtuster orqali tozalashga chiqarib yuboriladi.