Hasharotlarning tabiiy feramonlari - Зоология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	6.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Декабрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Зоология

Hasharotlarning tabiiy feramonlari

Купить

Hasharotlarning tabiiy feramonlari

REJA 1.Feramonlar haqida ma’lumot 2. Termit feromonlari turlari 3. Jinsiy-juftlashish feromonlari 4.Feramonlar sintez qilish 5.Xulosa

Feromonlar- hasharotlar tomonidan o'z turidagi shaxslarni jalb qilish uchun chiqariladigan biologik faol moddalardir. feromon tuzoqlari hasharotlar zararkunandalarini jalb qilish uchun laboratoriyada sintez qilingan feromonlardan foydalanadi. ko'pgina hasharotlarda feromonlar aloqada muhim rol o'ynaydi, masalan, ko'payish davrida erkak va urg'ochilarni birlashtiradi yoki ijtimoiy hasharotlar turlarining xatti- harakati va fiziologik jarayonlarini nazorat qiladi. kimyoviy tarkibiga ko'ra hasharotlar feromonlari organik birikmalarning turli sinflariga kiradi, masalan, spirtlar, aldegidlar, efirlar, geterosiklik birikmalar, terpenoidlar, steroidlar va boshqalar. qoida tariqasida, hasharotlar feromoni moddalar aralashmasidan iborat: u 10 dan ortiq tarkibiy qismlarni o&#

• Feromon molekulalari juda uchuvchan bo'lib, atmosfera kislorodi, namlik va yorug'lik ta'sirida tez parchalanadi. hasharotlar feromonlarining biologik maqsadi bir xil emas. ular jinsiy (naslchilik davrida qarama-qarshi jinsdagi shaxslarning yaqinlashishiga yordam beruvchi), agregatsiya (har ikki jinsdagi shaxslarning kontsentratsiyasini ta'minlash), iz, hududiy, signal feromonlari va boshqalarga bo'linadi . qishloq xo'jaligiga qiziqish uyg'otadigan urg'ochi hasharotlarning jinsiy feromoni bo'lib, u ko'payish uchun tegishli turdagi erkaklarni jalb qiladi. bu sohada hasharotlar zararkunandalariga qarshi kurashish uchun turli dizayndagi feromon tuzoqlari qo'llaniladi. sintezlangan jinsiy feromon bilan singdirilgan kapsula yopishqoq taglikli tuzoqqa

• Termit feromonlari turlari Termitlar ko'p sonli aka-ukalari bo'lgan koloniyalarda yashovchi eusocial hasharotlardir, bu erda ikkala erkak ham va urg'ochilar koloniyani parvarish qilishda asosan teng rollarni bajaradilar. Termitlardagi feramonal tadqiqotlar asosan iz feromonlari va jinsiy feromonlariga qaratilgan. Iz feromonlari va jinsiy juftlik feromonlari keyinchalik turli termit turlarida aniqlangan (batafsil quyida). Ishchilar yoki askarlarda tartibga soluvchi primer feromonlarning mavjudligi taklif qilinganligiga qaramasdan, boshqa feromonni aniqlash turlar 1990-yillarga qadar rivojlanmadi . Biroq, 2000- yillardan beri bir nechta boshqa feromon turlari kimyoviy va funktsional jihatdan ketma-ket aniqlangan.

Jinsiy-juftlashish feromonlari. Termitlarning jinsiy-juftlashish feromonlari alatlar (ya'ni voyaga yetgan qanotli vakillari) tomonidan juftlashish mavsumi davomida jinsiy sheriklarni jalb qilish uchun ishlatiladi . tabiiy sharoitlarda feromonnning ta’sir doirasi termit turlariga bog’liq;u bir necha santimetrdan bir necha metrgacha bo’lishi mumkin. Qachonki erkak ayolni topishga muvaffaq bo'lsa, erkak uning orqasidan ergashadi (tandem yugurish). Etakchi ayol munosib uyani qidiradi, ergashgan erkak antennani (yoki yalashni) davom ettirmoqda ayolning orqa plevra membranalari.Juftlashish vaqtida, jinsiy feromonlar orqali hosil qilinadigan qisqa masofali yoki kontaktli kimyoviy aloqa juftlikni hosil bo’lishini taminlash uchun muhim ro’l o’ynaydi

Iz feromonlari. Ishchi oila azolari (ishchilar, psevdergatlar yoki askarlar) yangi oziq-ovqat topganda, ular uyaga qaytayotganda sternal bezdan iz feromonlarini ajratishadi va bu feromonlar ularning uyadoshlariga oziq-ovqat resurslariga borish imkonini beradi iz feromonlari eng ko'p o'rganilgan feromon turlaridan biridir, ayniqsa chumolilar va termitlarda hozirgacha 68 turdagi termit iz feromonlari ma'lum. Ularning kimyoviy tarkibiy qismlari ko'pincha taksonomik guruh ichida keng tarqalgan. Termitidae turkumi faqat bir turdagi iz_feromonlarini ishlatadi, boshqa yuqoriroq oila vakillari esa ko'p miqdordagi birikmalardan foydalanadi; uchun misol uchun, O. Formosanus ikkita birikmadan foydalanadi .

Aggregatsiya feromonlari. Agregatsiya feromonlari uyadoshlarini masofadan turib feromon yordamida jalb qilishni o’z ichiga oladi . oziq-ovqat izlayotgan ishchilar yangi oziq-ovqat manbasini kashf etganlarida, ular uydoshlarini yangi hududni ekspluatatsiya qilish uchun va o’sha hududni o’zlashtirish uchun to’playdilar. Bu agregatsiya harakati uya azolari uchun foydalidir, chunki u allogrooming (bir biriga teginish orqali patogen va infeksiyalardan tozalash) va trophallaxisni (oziq moddalar, foydali simbiotlar va immunitet uchun kerakli birikmalarni bir birini oziqlantirish orqali almashish) osonlashtirad

Fagostimulyator feromonlar. Oldingi tadqiqot shuni ko'rsatdiki, gidrokinon bir nechta termit turlarida ishchilarning labial bezlarida mavjud;ushbu topilmalar ko’pgina termit turlarida ishchilarning ovqatlanish tarzini tartibga soluvchi fagostimulant feromon sifatida harakat qiladi deb taxmin qilinadi . Biroq, feromon faolligi faqat mastotermes darwiniensisda kuzatilagan

Ogohlantirish feromonlari . Termitlarda koloniyani himoya qilish askarlar va ishchilar tomonidan amalga oshiriladi . xulq-atvor ketma- ketligining tafsilotlari turlar orasida farq qilishiga qaramasdan, ogohlantirish feromonlari signal xatti-harakatlarini, shu jumladan feromon manbaiga yo'nalishni, uyadoshlarni yollash va termit askarlari va ishchilarida dushmanlarga hujum qilish instinktini keltirib chiqaradi. Masalan, evropada retikulitermes turlari , askarning boshidan hosil bo’ladigan kimyoviy ogohlantirish signallari zigzag yugurish, antenna orqali uyadoshlar bilan aloqa , tana-silkitish xatti- harakatlari va ham askarlarda, ham ishchilarda hid manbasiga yo'nalish vazifasini bajaradi . hidga ishchilar bir necha soniya ichida, askarlar ancha keyin jalb bolishadi . nasutitermes p

Askar feramonlari. Termitlarda askarlar ishchilardan ajralib turadi (yokipseudergates). Askarning boshi ekstraktida mahsus feromon mavjudligi askarlarning farqlanishini isbotlashi 35 yildan ortiq vaqt davomida taxmin qilingan . yaqin vaqtgacha bu feromonning mavjudligiga dalil yo'q edi. Oldingi o'rganishlar ko’rsatadiki askarlardan ajratilgan ekstrakt askarga mos ravishda ogohlantiruvchi va inhibitiv ta'sir ko'rsatgan ammo, bu feromonal faoliyat haqiqiy standartlardan foydalangan holda isbotlanmagan etilmadi. Yaqinda R. Speratus askarlari askar feromoni sifatida (−)- β - elemene ni sintez qilishlari ma'lum bo'ldi; bu birikma askarni farqlanishiga yo’l qo’ymaydigan primer feromon, ishchilarni ushlab turuvchi feromon va entomopatogendan himoya qiluvchi fungistatik vos

R. Speratus uyalari kichik teshikchalar bilan bog'langan xonalarga ajralgan; qirollik uyasi (ya'ni, ko’payish bo’linmalari) yog'och uyaning eng chuqur qismida joylashgan. Ushbu turda yosh askarlar qirollik bo’linmasi atrofida qirol va qirolichalarni himoya qilish uchun to’planishadi, keksaroq askarlar bo’lsa uya og’zida uning kirish qismini himoya qilishadi . shu orqali ishchilar bo’linmalar ichiga kirish mumkin yoki mumkin emasligini bilib oladilar, yani agar askar feromoni miqdori ko’p bolsa bu qari askar va u turgan joyga kirish mumkin , agar feromon miqdori kam bolsa kirish mumkin emas chunki ichkarida qirollik bo’lmasi bo’ladi (ya'ni askar juda yosh bo'lsa)

Qirolicha feramonlari .Ijtimoiy hasharotlarda birinchi navbatda qirolicha tomonidan ko'payish monopollashtiriladi; urug’langan qirolichalar soni, uya azolarining nasl qoldirish qobiliyati odatda qirolicha feromonlari orqali boshqariladi. Garchi, hymonopteran ya’ni ishchilarning qirolichaga aylanishiga yo’l qo’ymaydigan turlardagi qirolicha feromonlari o’tgan 50 yil davomida yaxshilab o’rganilgan bo’lsada, qirolicha feromoni ustidagi tadqiqotlar juda oz miqdorda rivojlandi holos. Hozirgacha R. Speratus qirolicha feromoni aniqlangan yagona termit turi hisoblanadi. Malika feromoni uchuvchan butil butirat va 2-metil-1-butanol dan iborat feromon hisoblanadi (aralashmaning nisbati 2: 1); u ikkilamchi malikalar va tuxumlar tomonidan chiqariladi va qirolicha mavjudligi va urug’lanish haqida ma

Qirollik oilasini tanib olish feramonlar. Bir uyada yashovchi termitlar qirollik oilasi vakillari bilan to’qnashib qolsa, ular bu termitlarning tanasi yuzasiga teginadi va undagi qirolga hos kimyoviy moddalarni (royal tanib olish feromoni) sezish orqali uni taniydi degan gipoteza ancha vaqtdan beri ilgari surib kelingan. Qirollik oilasi- royal- ni tanib olish feromonlari uchuvchan bo’lmagan moddalar deb taxmin qilinadi chunki agar ular uchuvchan bolganda ular tez bug’lanib butun uyaga tarqalib ketgan va uya azolari bu hidga o’rganib qolgan bo’lishardi va uning hususiyati yo’qolgan bo’lardi.Albatta, Z. Nevadensis ning neotenic qirol va qirolichalarida ozgina royal larga hos katikulyar uglevodorodlar , shu jumladan 6,9-nonacosadiene va 3 ta uzun zanjirli uglevodorodlar mavjud ; o’xshash ravi

IZ FERAMONLARI Qorin bo'shlig'i sternitlarida joylashgan sternal bez termitlarda iz feromoninig yagona manbai hisoblanadi. Barcha kastalarda sternal bez kuzatiladi va nafaqat iz feromonini, balki jinsiy feromon ham ajratadi. Ko'krak-sternal- bezlari soni va joylashuvi termitlar oilalarida o'zgaruvchan . Eng sodda termitlar oilasi Mastotermitidae (Mastotermes darwiniensis) da uchta alohida sternal bezlari mavjud. 3, 4 va 5 qorin qismlarining o'rtasida. M. darwiniensis uchta faol sternum beziga ega bo'lsa-da, ularning samaradorligi sezilarli darajada farq qiladi [24]. 4-qorin sternitlari tomonidan chiqariladigan iz feromoni 3- qorin sternitlarida mavjud bo'lgan feromon bilan solishtirganda yuqori faollikka ega ekanligini ko’rish mumkin. Biroq, 5-qorin bo’limchasid

Adabiyotlarda iz feromoniga nisbatan turli tabaqa vakillari xususan ishchilar va askarlarning turli xil javob reaksiyalari qayd etilgan. Deyarli barcha o'rganilgan termit turlarida iz feramonlari ishchilar tomonidan uya a'zolarini jalb qilish bosqichida ishlab chiqariladi deb hisoblanardi. Shunga qaramasdan quyidagi ba'zi turlarda askarlar ham ishchilar tomonidan ajratilgan signallarga javob berishi kuzatilgan: rhinotermitidae, heterotermes tenuis va coptotermes intermedius va yana nasutitermitinae turlarida, longipeditermes longipes , constrictotermes cyphergaster va N. Aff. Coxipoensis

E-2-geksenilbutirat sintezining asosiy bosqichi qo'sh bog'ning trans- konfiguratsiyasiga ega bo'lgan monoen sintonini tayyorlash bo'lib, u wittig- xorner reaktsiyasi yordamida faza-transfer katalizida amalga oshirildi. Wittig- xorner reaktsiyasini o'tkazishda fazali transfer katalizatoridan foydalanish ushbu reaktsiyani amalga oshirish uchun sharoitlarni sezilarli darajada yaxshilaydi. Vittig reaksiyasi natijasida beqaror ylidlar hosil bo lishi uning tayyorlovchi ʻ imkoniyatlarini cheklaydi. Shu nuqtai nazardan, vittig-xorner reaktsiyasining fazali katalizdagi varianti katta qiziqish uyg'otadi. Fazalararo uzatish sharoitida sodir bo'ladigan reaktsiyalarda oraliq anion birikmalari ikki fazali tizimda hosil bo'ladi: suvli gidroksidi eritmasi, to'rtlamchi a

Reaktivlar: a(met)/Et O; 6- ₂ PrCHO, NaOH, H O/CH Cl), ₂ ₂ TBAB; c - LiAlH/Et O, r- ₂ PrCOOH, CH, 10%-H2SO4.

Trans-1-bromo-2-buten bir qator feromonlarni sintez qilishda muhim oraliq mahsulotdir; u kroton spirtini fosfor tribromidi bilan piridinda 63% rentabellik bilan bromlash orqali olinadi. Trans-2- buten-1-ol mutlaq efirda krotonaldegidni lityum alyuminiy gidrid bilan kamaytirish orqali tayyorlanishi mumkin. Biroq, sanoat krotonaldegidida butunlay olib tashlanishi mumkin bo'lmagan vinil birikmalarining mavjudligi bizni boshqa sintez usulini tanlashga majbur qildi. Savdoda mavjud bo'lgan 1,3-dikloro-2-buten boshlang'ich material sifatida tanlangan.

U sovunlanganda, 3-xloro-2-buten-1-ol olingan, undan 2-butin-1- ol suyuq ammiakdagi natriy amid ta'sirida olingan. Biroq, natriy amid va suyuq ammiak bilan ishlash bir qator noqulayliklarga ega, shuning uchun fazali kataliz sharoitida degidrogalogenlanish shartlari o'rganildi. Ajratish vositasi sifatida kukunli kaliy gidroksidi ishlatilgan; tetrabutilamonyum yodid (TBAI) katalizator bo'lib xizmat qildi. Suvsiz geksan erituvchi sifatida ishlatilgan. Cis-9,trans-12-tetradekadien-1-il asetat sintezidagi asosiy bosqich hosil bo'lgan sintonlarning kombinatsiyasi hisoblanadi. Biz kombinatsiyani ikki usulda amalga oshirdik. Sintezning birinchi yo'li 2-(9-desenil)-tetrahidropiranning litiy hosilasini trans-1- bromo-2-buten bilan birlashtirishni o'z ichiga oladi. Reaksiya ge

Xulosa Hashoratlarning tabiiy feromonlari ularning hayotiy faoliyatida muhim axborot uzatuvchi kimyoviy moddalar sifatida alohida o‘rin tutadi. Feromonlar orqali hashoratlar o‘zaro aloqa qiladi, juftlashish, hudud belgilash, xavf haqida ogohlantirish, oziq manbalarini aniqlash kabi muhim biologik funksiyalarni bajaradi. Bu moddalar hashoratlarning ekologik muvozanatni saqlab turishida ham ahamiyatga ega. Har bir hashorat turining o‘ziga xos feromoni mavjud bo‘lib, ular organizm tomonidan juda kam miqdorda ajratilsa ham, sezilarli biologik ta’sir ko‘rsatadi. Bu birikmalarni sun’iy ravishda olish va ularni qishloq xo‘jaligida zararli hashoratlarga qarshi ekologik toza vosita sifatida qo‘llash dolzarb masalalardan hisoblanadi. tabiiy feromonlar nafaqat biologiya va kimyo fanlarining kesishga

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Верба г.Г., Абдувахабов а.А., Абдукахаров в.С., Иргашев г.А., Химия природ. Соедин., № 5, 633 (1988). 2. Лебедева к.В., Миняйло в.А., Пятнова ю.Б., Феромоны насекомых. М.: Наука, 1984. 3.Bestmann h.J., Vostrowsky o., Koschatzky k.H. Et all., Angew. Chem., 90 (10), 815 (1978). 4. P. Eggleton,. D. E. Bignell, y. Roisin, and n. Lo “an introduction to termites: biology, taxonomy and functional morphology,” in biology of termites: a modern synthesis, eds (new york, ny: springer), (2011). 1–26. 5. Allison, j. D., Borden, j. H., And seybold, s. J. (2004). A review of the chemical ecology of the cerambycidae (coleoptera). Chemoecology 14, 123–150. Doi: 10.1007/s00049-004-0277-1

Купить