Hayvonlarning qo‘tir kasalliklari - Зоология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	3.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Зоология

Hayvonlarning qo‘tir kasalliklari

Купить

HAVONLARNING QO‘TIR KASALLIKLARI www.arxiv.uz

REJA: 1. KASALLIK HAQIDA TUSHUNCHA 2. SARKOPTOZ 3. TERI USTI QO‘TIR KASALLARI QO‘ZG‘AYDIGAN KASALLIKLAR 4. PSOROPTOZ. 5. XORIOPTOZ 6. OTODEKTOZ 7. OLDINI OLISH VA KURASH CHORALARI www.arxiv.uz

Hayvonlarda bir guruh surunkali invazion teri kasalliklari uchraydi. Bular hayvon tanasini kuchli qichitadi, shuning uchun ularga «qo‘tir» yoki «qichima» deb nom berilgan. Bir turli hayvonlarda bir necha xil qo‘tir kanalari parazitlik qilishi mumkin. Sarkoptes qichima qo‘tir kasalligining, Psoreptes teri ustki qo‘tir kasalligining qo‘zg‘atuvchisi, Xorioptes terixo‘r qo‘tir kasalligining qo‘zg‘atuvchilaridir. Har bir qo‘tir kasalligi qo‘zg‘atuvchisining o‘ziga xos biologik xususiyati bor. Ular har xil qo‘tir kasalligini qo‘zg‘aydi. www.arxiv.uz

Sarkoptoz. So‘runkali qichima qo‘tir bo‘lib, u bilan qoramoya, tuya, shimol bug‘usi, cho‘chqa, qo‘y va ayrim yovvoyi hayvonlar kasallanadi. Turli hayvonlarning qichima qo‘tir kasalligiii Sarkoptes avlodiga kiradigan har xil kanalar qo‘zg‘aydi. Sarkoptoz odamlarda ham uchraydi. Qo‘zg‘atuvchisi. Kichima qo‘tirning qo‘zg‘atuvchilari Sarkoptes avlodiga kiradi. U juda ham mayda kana, ko‘zga ko‘rinmaydi (OD—0,4 mm). Uning tanasi yuqoridan pastga karab yassilangan, bosh. ko‘krak va qorin qismlari birikib ketgan. Tanasining oldidagi og‘iz apparati taqa shaklida. Og‘iz apparati kemiruvchi tipida tuzilgan). www.arxiv.uz

Qichima qo‘tir kanalari teriping epidermis qatlami ichida egri- bugri joy (chig‘anoq) da yashaydi. Bu joyga o‘zlarining tuxumlarini qo‘yadi va epidermis xujayralari hamda to‘qima suyuqliklari bilan oziqlanadi. Rivojlanishi. Hamma qo‘tir kanalari kabi, qichima qo‘tir kanalarida ham lichinka, birinchi nimfa (protonimfa), ikkinchi nimfa (teleonimfa) va voyaga yetgan (erkak va urg‘ochi) stadiya- jariny o‘tib rivojlanadi. Urug‘langan ikkinchi nimfa, ya’ni urg‘ochi kana epidermis shox katlamini kavlab, o‘zlariga yo‘l (galereya) qiladi va shu yerda yashaydi. Bu joyga urg‘ochi kana 40—50 ta tuxum Qo‘yadi (93-rasm). Shundai keyin oradan 5 kun o‘tgach, tuxumlardan olti oyoqli lyachinkalar chiqadi, ular tezda oziqlanib, yana 3—5 kundan kyoyin anabioz holatiga o‘tadi. Ular ikkinchi tullab bo‘lganidan

1-rasm . Qichima qo‘tir kanasi yearkoptes. A — urg‘ochisi (dorsal sathi) B — erkagi (ventral sathi) 2-rasm . Qichima qo‘tir kana — sarkoptes terining shox qavatini teshib tuxum qo‘ymoqda: 1 — shamollatuvchi teshigi; 2—terinjng teshilgan shox kavati; 3 — teri yuzasi;' 4 — terining shox katlami:5 — teri yepidermuisining donador qatlam hujayralari. www.arxiv.uz

Epizootologiyasi. Tanasida har xil rivojlanish davrini kechirayotgan qichima qo‘tir kanasi bo‘lgan hayvon sarkoptoz, ya’ni qichima qo‘tir kasalligining manbaidir. Kasallik sog‘lom hayvonlarga yaylovda, 'ko‘proq molxonalarda yonma-yon turishi, surkalishi, shuningdek, hayvonlarni tozalaydigan asbob, yopqich, cho‘tka, taroq, kiyim va molboqarlar orqali tarqalishi mumkin. Yosh hayvonlar qichima qo‘tir bilan ko‘proq kasallanadi, chunki ularda qo‘tirdan saqlanish reaksiyasi katta hayvonlarga nisbatan kuchsiz. Patogenezi . Qichima qo‘tir kanalar mol terisini kemirib, chig‘anoqlar hosil qiladi. Kanalar mol terisini jarohatlaydi va kasallangan organizmga o‘zining zaxarini sochadi, Ular ta’sirida teri yallig‘lanadi va serozli hujayra infiltratsiyasi paydo bo‘lib, ekssudatga aylanadi. Buning nati

Qo‘tir kanalarning har xil turdagi hayvonlarda dastlabki joylashadigan joylari. Sarkoptes to‘r shaklida, psoroptes parallel chiziqlar, xorioptes qora rangda. Otadektes nuqtalar bilan belgilangan. Rivojlanish davrlari www.arxiv.uz

Teri usti qo‘tir kasallari qo‘zg‘aydigan kasalliklar Hayvonlarda psoroptide oilasiga kiradigan kanalar qo‘zg‘atadigan invazion qo‘tir kasalliklari ham keng tarqalgan. Bulardan Psoroptes (teri usti qo‘tir kana) Xorioptes (terixo‘r qo‘tir kana) va Otodektos (quloq qo‘tir kanasi) vakillarini o‘rganishning ahamiyati katta. www.arxiv.uz

Psoroptoz. Psoroptoz — tez tarqalib, surunkali kechadigan qo‘tir kasalligidir, u bilan qo‘y, ot, qoramol, quyon hamda ko‘pgina yovvoyi hayvonlar kasallanadi. Turli hayvonlarning o‘ziga xos xususiy teri usti qo‘tir kanasi bor. Terining qo‘tir kasalligi psoroptoz ham boshqa qo‘tir kasalliklari kabi ekzematoz yallig‘lanadi hamda hayvon qichinadi. Qo‘zg‘atuvchisi. Qo‘tir kanasi Psoroptes oval shaklda bo‘lib, kanalarning eng kattasi hisoblanadi. Och-sariq yoki sarg‘ish-qo‘ng‘ir Psoroptesning kattaligi 0,5—0,9x0,2—0,5 mm . Rivojlanishi. Psoroptes hayvon terisida to‘p-to‘p bo‘lib joylashadi, chunki ularning lichinka va protonimfalari, qisman teleonimfalari terini tesha olmaganliklari uchun oziq topa olmaydi. Ular epidermis qismini teshganida ajralib chiqqan seroz — limfa suyuqligi bilan oziqlanad

Psoroptes kanalari hayvon tanasida ikki Oydan ortiq yashay olmaydi. Epizootologiyasi . Qo‘tir kanalari yopishgan chorva mollari qo’tiri— psoroptesning .asosiy manbai hisoblanadi. Kasallik zah- kash molxonalarda, yaylovda, suv manbalarida bir-biriga surka- lishi, mol tozalaydigan cho‘tka, taroq, kiyim va molboqardan yuqadi. Patogenezi. Teri usti qo‘tir kanalari mol terisining juni qalin, namligi o‘zgarmaydigan qismida joylashadi. Mol kasallanib, oradan ikki-uch hafta o‘tgach, ularning yomon patogenlik ta’siri ko‘rina boshlaydi. Teri usti qo‘tir kanalari xartumi bilan terini teshib, jarohatlaydi hamda o‘zining zahar modda- sini ajratadi. Teri yallig’lanadi. Terining jarohatlangan qismida modda almashinuvi o‘zgaradi, junlar to‘kiladi, ajralib chiqqan teri hujayralari ekssudat bilan shishadi,

Xorioptoz (terixo‘r qo‘tir). Xoriontoz surunkali kechadigan teri usti qo‘tir kasalligi bo‘lib, uni xoriontes avlodiga mansub, uzunligi 0,4—0,5 mm kana qo‘zg‘aydi. Bu kana terisining ustki qismida yashab, teridan ko‘chib ajralayotgan enidermis hujayralari (qiniq qazg‘oq) bilan oziqlanadi. www.arxiv.uz

Otodektoz (quloq qo‘tiri). Otodektoz ham surunkali kechadigan invazion kasallik bo‘lib, otodektos avlodiga kiradigan terixo‘r otodektos sinatis Qo‘tir kana qo‘zg‘aydi. Kasallik, it, tulki, mushuklarda uchraydi. Terixo‘r kanalar qo‘z- g‘atadigan kasallikka yovvoyi hayvonlar urchitiladigan xo‘jaliklarda uchraydi. Bunday holat tulki bolalarining og‘ir kasallanganligi bilan kuzatilgan. Kanalar quloq tog‘ay suprasining ichki tomonida, tashqi eshitish yo‘lida hamda quloqning pardachasida joylashadi. Kasllik boshlanganida quloqning shikastlangan yeri kuchli qichiydi, yallig‘lanadi. Hayvon boshlarini silqitib, quloq sup- rasi bilan qashinadi. Tovush o‘tkazadigan bo‘shliqdan suyuqlik ajralib turadi, u qurib po‘stloq hosil qiladi. Otodektoz kasalligi mikroblar ta’sirida og‘irlashadi, shundan keyin y

Qo‘tirga diagnoz qo‘yish Umuman, qo‘tir kasalliklari o‘ziga xos klinik belgilari bilan hamda laboratoriyada tekshirib aniqlanadi. Bunda xo‘jaliklardagi enizootologik sharoitlar hisobga olinish kerak. Kasallikning klinik belgilari aniq bo‘lganida uni aniqlash unchalik qiyin emas, ammo qo‘tir kasalligining boshlanish dav- rini, ayniqsa yozda eski ko‘rinadigan shaklini aniqlash birmuncha murakkabroqdir. Shuning uchun qo‘tir kasalliklarini aniqlash tomonida, tashqi eshitish yo‘lida hamda quloqning pardachasi mikroskopda qo‘zg‘atuvchi kanallarni yoki ularning tuxumlarini topishga asoslangandagina aniq bo‘ladi. Kana yoki ularning tuxumlarini tonish uchun terining yangi jarohatlangan qismi bilan sog‘lom to‘qima o‘rtasidan (soskob) qirindi olinadi, chunki bu yerda qo‘tir kasalligini qo‘zgatuvchi k

Bunda teridan olingan qirindi soat oynachasiga, laboratoriya kosachasiga yoki predmet oynachasiga solinadi. Keyin qirindi ustiga ikki baravar 10% li o‘yuvchi kaliy yoki natriy ishqori quyiladi. Qirindi ishqor eritmasiga aralashtirilgandan keyin teri qirindisidagi po‘stloq yumshaguncha, taxminan 25— 40 daqiqa o‘tadi. Tekshirishni tezlashtirish talab qilinsa, tayyorlangan material 60—70° qizdiriladi. So‘ngra bu material ozozdan predmet va berkituvchi oyqachalar orasiga joylanib, mikroskopning eng kichik kattaligida ko‘zdan kechiriladi. Aniqroq tasavvurga ega bo‘lish uchun mikroskopning ko‘rish maydonini qorongiroq qilish tavsiya etiladi. www.arxiv.uz

Qo‘tir bilan kasallangan va unga gumon qilingan qo’ylarni 10—15 kun oralatib 2, oldini olish maqsadida 1 marta akaritsid emulsiyasida cho‘miltiriladi. Sog‘iladigan qo‘y va echkilarni cho‘miltirish uchun 2% li besfenolli kreolin emulsiyasi qo‘llanadi. Qo‘tir qo‘ylarni ballonli siodrin aerozoli bilan davolaganda, u terining zararlangan qismi ko‘pik bilan to‘liq bekilguncha 10— 15 sm masofadan purkaladi. Sovuq paytlarda qo‘tir qo‘ylar geksaxloran dusti yoki oltingugurt kukuni bilan ishlanadi. Qo‘tir cho‘chqalarni purkab yoki vannada cho‘miltirib davolash uchun har bir boshga 0,5—4 L suyuqlik sarflanadi. Cho‘chqalarni davolash uchun 10—15 kun oralatib 2, oldini olish maqsadida 1 marta akaritsid emulsiyasida cho‘miltiriladi. Otlarni qo‘tirdan davolash uchun 1,5% li xlorofos, 3% li xlorofos dust

Oldini olish va kurash choralari . Qo‘tir tarqalgan xo‘jaliklardagi mollar kasallanganligi aniqlangandan keyin ular kasal, kasallik gumon qilingan va sog‘lom hayvonlar guruhlariga bo‘linadi. Har qaysi guruhdan mollar alohida- alohida boqiladi. Kasallangan mollar darhol yuqoridagi usullar bilan davolanadi va butun davolash davrida to‘yimli oziq berib boqiladi. Xo‘jalikdagi hamma mollarni har kuni veterinariya vrachi ko‘zdan kechirib turadi. Qo‘tir yuqqanligi gumon qilingan guruhdagi mollar ham davolanadi. Uchinchi guruhga kiritilgan soglom mollar kasallikning oldini olysh maqsadida dorilanadi. Molxona, uning ichidagi barcha asbob- uskunalar, cho‘ponlarning shu yerda kiyadigan korjomalari dezinvaziya qilinadi. Buning uchun 5% li geksaxloran bilan aktivlashtirilgan kreolin emulsiyasi va bosh

Yaylovlarni biologik zararsizlantirish uchun u yerlarda 2— 5 oy mol boqilmaydi, bu vaqtda qo‘tir kanalari biologik usulda ochlikdan o‘ladi. Molxonalarni bu usulda dezinvaziya qilish qulaydir. Qo‘tir bilan kasallangan ishchi hayvonlar alohida ajratilib, ishlatiladi. Sog’lom mollarni kasallangan mollar bilan bir quduqdan sug‘orishga yoki bir oxurdan boqishga yo‘l qo‘yilmaydi. Qo‘tir kasalligi aniqlangan xo‘jalikka — otxona, ferma, hovli va boshqalarga karantin e’lon qilinib, ma’lum instruksiyaga asosan qo‘tir kasalligini yo‘qotishga oid tadbirlar amalga oshiriladi. Eng oxirgi kasallangan hayvon sog‘ayib ketganiga 21 kun bo‘lganida xo‘jalik sog‘lom hisoblanib, undan so‘ng karantin bekor qilinadi. www.arxiv.uz

E’tiboringiz uchun rahmat. www.arxiv.uz

Купить