Itning ichki tuzilishi. 7- sinf - Зоология - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	2.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	08 Октябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Зоология

Itning ichki tuzilishi. 7- sinf

Купить

51-§. Itning ichki tuzilishi 7-sinf zoologiya darsligi asosida. 2017.

• Hazm qilish sistemasi. Hazm qilish organlari og‘iz bo‘shlig‘i, halqum, qizilo‘ngach, oshqozon hamda ingichka, yo‘g‘on va to‘g‘ri ichakdan iborat. Itning og‘iz bo‘shlig‘ida tishlari va tili joylashgan. Tili yordamida ular oziqning ta’mini aniqlaydi. Og‘iz bo‘shlig‘ida so‘lak bezlaridan ajralib chiqadigan so‘lak oziqni ho‘llaydi. It tili yordamida oziqni so‘lak bilan aralashtiradi. Og‘izda maydalangan oziq oshqozon shirasi bilan aralashib, qisman hazm bo‘ladi va ichakka o‘tadi. Ichakda oziq ichak va oshqozonosti bezlaridan ajralib chiqadigan hazm shirasi hamda jigardan ajraladigan o‘t suyuqligi ta’sirida hazm bo‘ladi. Oziqning hazm bo‘lmagan qismi yo‘g‘on ichakka tushadi; u yerdan to‘g‘ri ichak va anal teshigi orqali tashqariga chiqib ketadi

• Nafas olish sistemasi. Havo burun bo‘shlig‘i, hiqildoq, kekirdak va bronxlar orqali ko‘krak qafasida joylashgan o‘pkaga kiradi. Ko‘krak qafasi diafragma parda orqali qorin bo‘shlig‘idan ajralgan. Nafas olganda qovurg‘alar ko‘tarilib, diafragma qorin bo‘shlig‘iga suriladi. Buning natijasida ko‘krak qafasining hajmi oshadi, atmosfera bosimi ta’sirida havo o‘pkaga otilib kiradi. Nafas chiqarishda qovurg‘alar pasayib, diafragma gumbaz shaklida ko‘krak bo‘shlig‘iga ko‘tarilishi tufayli ko‘krak qafasi torayadi va havo o‘pkadan chiqib ketadi.

• Qon aylanish sistemasi. Sutemizuvchilar yuragi to‘rt bo‘lmali bo‘lib, ikkita qorincha va ikkita bo‘lmadan tuzilgan. Qon aylanish sistemasi katta va kichik qon aylanish doiralaridan iborat. Sutemizuvchilar – qushlar singari issiqqonli hayvonlar. Ularning arteriya qoni vena qonidan batamom ajralgan. • Ayirish sistemasi. Sutemizuvchilarning ayirish organlari qorin bo‘shlig‘ida bel umurtqalarining ikki yonida joylashgan loviya shaklidagi bir juft buyrakdan iborat. Buyraklarda hosil bo‘lgan siydik ikkita siydik yo‘li orqali qovuqqa to‘kiladi. Siydik qovuqdagi chiqarish nayi orqali tashqariga chiqarib yuboriladi.

• Nafas olish va qon aylanish sistemasining mukammal rivojlanganligi tufayli sutemizuvchilar tanasida moddalar almashinuvi ham juda jadal boradi. Sutemizuvchilar ham qushlar singari tana harorati doimiy, issiqqonli hayvonlardir. Biroq tana harorati qushlarnikiga nisbatan biroz pastroq bo‘ladi. It tanasi harorati o‘rtacha 37–38 °C ga teng. • Bosh miyasi. Sutemizuvchilarning bosh miyasi ham boshqa umurtqali hayvonlarniki singari beshta bo‘ limdan iborat. Ammo oldingi miya katta yarimsharlari ancha murakkab tuzilgan bo‘lib, ular ning po‘stlog‘i bur malarni hosil qiladi. Burmalar qancha ko‘p bo‘ l sa, miya po‘stlog‘ida shuncha ko‘p hujayralar bo‘ladi. Hayvonlar hayo ti davomida hosil bo‘ladigan xilma-xil shartli reflekslar miya po‘stlog‘ining faoliyati bilan bog‘liq

• Sezgi organlari. Sutemizuvchilar ning hid bilish, eshitish, ko‘rish, ta’m bilish va tuyg‘u organlari bo‘ladi. Lekin sezgi organlari turli hayvonlarda turlicha rivojlangan. Quruqlikda yashaydigan hayvonlar hidni yaxshi ajratadi. Hayvonlar hid orqali o‘z turidagi boshqa hayvonlarni, bolalarini, jinsini, o‘ljasi yoki dushmanini ajratib oladi. Doimo suvda yashaydigan delfinlar va kitlar hidni yaxshi sezmaydi, biroq o‘ljasining hidini tez payqaydi. Tuproqda yashaydigan ko‘rsich qonlarning ko‘zi ojiz bo‘ladi.

• Sutemizuvchilar eshitish organining ichki, o‘rta va tashqi bo‘limlari bo‘ladi. Tashqi quloq quloq suprasidan va tovush o‘tkaza digan yo‘ldan iborat. Quloq suprasi tovushni kuchaytirish va uning yo‘nalishini aniqlab olishga yordam beradi. Ko‘rish organlari qushlarnikiga nisbatan kuchsizroq rivojlangan. Biroq ularning ko‘zlari narsalar shaklini yaxshi ajratadi. Maymunlar va odamlar esa narsalarning rangini qushlarga nisbatan yaxshi ajratadi. • Sutemizuvchilarning terisi tuyg‘u vazifasini ham bajaradi. Hayvonlarning terisida og‘riq, harorat va narsalar holati (suyuq, qattiq, yumshoq)ni sezuvchi tuyg‘u organlari joylashgan. Tananing turli joylaridagi uzun va yo‘g‘on qillar ham tuyg‘u organlari hisoblanadi. Bunday qillar ko‘pincha burun teshiklari va ko‘zlar yaqinida joylashganligidan «mo‘ylo

Savol va topshiriqlar • Sutemizuvchilarning hazm qilish sistemasi qanday qismlardan iborat? • Sutemizuvchilar qanday qilib nafas oladi? • Qon aylanish sistemasi qanday tuzilgan? • Ayirish sistemasi qanday tuzilgan? • Sutemizuvchilar bosh miyasi qanday tuzilgan? • Sutemizuvchilarning qaysi sezgi organlari rivojlangan?

Купить