Кimyoviy kataliz - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	930.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

Кimyoviy kataliz

Купить

К imyoviy kataliz

REJA KIRISH 1.1. Katalizning umumiy prinsiplari 1.2. Ferment kataliz kinetikasi 1.3. Katalizator aktivligiga turli faktorlarning ta’siri 1.4. Temperaturaning ta’siri 1.5. Bosimning ta’siri ASOSIY QISM 2.1. Geterogen kataliz nazariyasi 2.2. Katalizning elektron nazariyasi 2.3. Katalizning radikal nazariyasi 2. 4 . Katalizatorlarni tayyorlash 2. 5 . Katalizning amaliy ahamiyati XULOSA FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

K I R I SH K а t а liz to’g’risid а gi birinchi ilmiy m а ’lum о tl а r XIX а sr b о shl а rid а p а yd о bo’lg а n. 1806 yild а Kl е m а n sul’f а t kisl о t а ni о lish j а r а yonid а , ya’ni SO2 ni о ksidl а nib SO3 g а o’tishid а NO ning k а t а litik t а ’sirini а niql а g а n. 1811 yild а Kir х g о f kr ах m а lni glyuk о z а g а а yl а nishini suyultirilg а n H2SO4 bil а n t е zl а shishini t о p а di. 1818 yild а T е n а r v о d о r о d p е r о ksidining p а rch а l а nishini ko’pshilik q а ttiq m о dd а l а r ishtir о kid а ya х shi k е tishini а niql а ydi. 1833 yild а es а Mitsh е rli х H2SO4 ishtir о kid а spirtl а rd а n efirl а r о lg а n. K е yinch а lik k а t а liz s о h а sid а yan а bir q а nch а yangilikl а r yar а tildi. Bund а y j а r а yonl а rning h а mm а sini Mits

Katalizning umumiy prinsiplari Kataliz hodisasi bir nechta prinsipga ega, quyida shulardan ayrimlari bilan tanishamiz. Katalizatorlar saylash (selektivlik) xossasiga ega. Hamma kimyoviy reaksiyalar uchun umumiy katalizator bo’lmaydi. Ma’lum katalizator ma’lum reaksiyani yoki reaksiyalar gruppasini, agar reaksiya bir qancha yo’nalishlar bilan borsa, ma’lum yo’nalishnigina tezlatadi. Katalizatorning bu xossasi kerakli reaksiya yo’nalishini tezlatib qo’shimcha reaksiyalarning borishiga yo’l qo’ymaydi. Katalizatorlar reaksiya muvozanati konstanta qiymatini o’zgartirmaydi. Katalizatorlar nazariy yo’l bilan hisoblab topilganiga qaraganda ko’p mahsulot hosil qilishga yordam bermaydi, ya’ni reaksiya unumini o’zgartirmaydi. Faqat kerakli unumni qisqa vaqtda olishga yordam beradi. Katalizator ta’sir

Ferment kataliz kinetikasi Fermentlar biokatalizatorlar bo’lib juda katta aktivlikka egadirlar, masalan, juda kam miqdorda (10-9-10-7 molyar) konsentratsiyali ferment qo’shilganda reaksiya tezligi 1010 marta chamasi oshadi. Shu bilan bir qatorda, ulrning ahamiyatli xossalaridan biri substratini (reaksiyaga kirishayotgan moddalarning) tuzilishiga nisbatan juda yuqori tanlanovchanlik xossasidir; ko’p hollarda bir ferment bitta ma’lum moddaning reaksiyaga kirishini tezlatadi, ularning boshqa xossalarini va gomologlarini tezlatmaydi. Reaksiya ferment katalizatori maxsus uchastkalardagi aktiv markazlarda boradi. Fermentlar yuqori molekulali birikmalari oqsillar bo’lib, bir-bibr bilan peptid (amid) bog’ bilan bog’langan aminokislotalardan iborat. Aktiv markazlar turli bioorganik moddalarning rad

Temperaturaning ta’siri Katalitik reaksiyaning unumiga nisbatan Vant-Gofning izoxora-izobara tenglamasi bu tenglamadan chiqadigan xulosalar o’z kuchini saqlab qoladi. Lekin temperatura katalizatorning aktivligiga ta’sir qiladi. Har bir katalizator tarkibi va tayyorlash sharoitiga qarab, ma’lum reaksiya uchun ma’lum temperatura chegarasida eng katta aktivlikka ega vo’ladi. Odatda katalizator qancha aktiv bo’lsa uning past temperaturadagi aktivligi shuncha katta bo’ladi va temperaturaning katalizator aktivligiga ta’siri keskin seziladi. Temperaturaning katalizator normal ishlaydigan ish temperaturasidan oshishi uchun aktivligini kamaytiradi va hatto uni butunlay passiv qilib qo’yadi. Shuning uchun katalitik reaksiyalarda temperatura o’zgarib borishi va ayniqsa haddan tashqari oshib ketishi k

Bosimning ta’siri Bosim o`zgarishi bilan katalitik reaksiyalarning unumi umuman, Le-Shatelye prinsipiga bo`ysunadi. Lekin geterogen katalitik reyaksiyalarda jarayonning birinchi bosqichi adsorbsiyalanish bo`lgani uchun bosim bilan reyaksiyaning tezligi binobarin katalizatorning aktivligi ham o`ziga xos ravishda o`zgaradi. Geterogen katalitik reyaksiyalarda effektiv konsentrasiya gaz muxitidagi gazlarning parsial bosimiga emas, balki ularning katalizatorga adsorbsiyalangan konsentrasiyasiga teng bo`lgani va adsorbsiyalanishi to`yinguncha bu konsentrasiya osha borgani sababli to`yinish bosimigacha bosim ashishi bilan reyaksiyaning tezligi ham osha boradi. Shuning uchun bosimning o`zgarishi faqat malekulalar sonining o`zgarishi bilan boradigan reyaksiyalarning (masalan, 3H2+N2=2NH3) tezligini

Geterogen kataliz nazariyasi Kataliz hodisasi katta amaliy ahamiyatga ega. Yuzaki qaraganda tushunish qiyin bo`lgan hodisalarning yuz berishi oqibatida kataliz hodisasisning nazriyasini o`rganish zarurati tug`ildi. Hozircha katalizni to`la to`kis tushuntirib beradigan yagona nazariya yo`q, lekin katalizning turli tomonlarini alohida tushuntirib beruvchi nazariyalar mavjud. Ammo bu nazariyalar ham mukammal emas. Kataliz nazariyasi tarixiy nuqtayi nazardan ikki gruppaga kimyoviy nazariya (oraliq birikmalar nazariyasi) bilan fizikaviy nazariyasiga bo`linadi. Oraliq birikmalar nazariyasi gomogen katalizni yaxshi tushuntirib beradi, geterogen katalizda kuzatilgan turli faktlarning sababini tushuntirib bera oladi. Bundan tashqari bu nazariya kataliz hodisasini faqat kimyoviy tomonini hisobga olg

Katalizning fizik nazariyasi katalizning birinchi bosqichi reagentlarning katalizator yuzasida adsorbsiyalanishidir. Bu nazariya geterogen katalizdagi ko`pgina kuzatishlar va tajribadan olingan natijalarni tushuntirib bera oladi. Shuning uchun adsorbsiya haqida qisqacha to`xtalib o`tamiz. Gaz va bug`larning qattiq moddalarga yutilishi murakkab jarayon bo`lib, uch xil ayrim jarayondan adsorbsiyalanish, adsorbsiyalanish va kapilyar suyuqlanish deb ataladigan jarayondan iborat. Gazning qattiq modda ichida difuziyalanib uning butun massasi bo’yicha yutilishi, umuman bir modda ichida erishi adsorbsiyalanish deyiladi. Gazning qattiq modda yuzasiga zichlanishi va umuman bir moddaning ikkinchi modda yuzasida ushlanib qolishi adsorblanish deyiladi. Ko`pincha, adsorbilanish va adsorbsiyalanish jara

Teylorning energetik nazariyasi. Bu nazariyaga ko’ra adsorbent yuzasidagi atomlar adsorbent ichidagi atomlardan o’z energiyasi jihatidan farq qiladi. Shuning uchun bu nazariya energetik nazariya deb ataladi. Adsorbent ichidagi atomlarni boshqa atomlar bir tekis qurshab oladi. Shunga ko’ra ularning valentliklari to’yingan. Adsorbent yuzasiga joylashgan atomlar, faqat o’zidan pastroq joylashgan atomlar bilan o’ralgan va ular bilan ta’sirlashadi.Shu sababdan adsorbent joylashgan yuzadagi atimlarning valentliklari esa to’yinmagan. Shu sababli ularda ortiqcha energiya bo’ladi. Yuzadagi atom yuzaning qayerida turishiga qarab, uning energiyasi turlicha bo’ladi. Kristallning qirralarida joylashgan atomlarning valentliklari tekis yuzada joylashgan atomlarning valentliklaridan ko’ra kamroq to’yingan

Katalizning elektron nazariyasi Bu nazariya S.Z.Roginskiy va F.F.Vol’kenshteyn tomonidan ishlab chiqilgan. Ko’pgina yarim o’tkazgichlar (B, C, Si, Se, Te, CSi, CoO, ZnO, V2O5, Zn va hokazo) katalizatordir. Bu nazariya, asosan, shu xil katalizatorlarga mansub. Bu nazariya to’g’risida juda qisqa va soddalashtirilgan tasavvur berish bilan chegaralanamiz. Aytaylik, idish devori ZnO bilan qoplangan bo’lsin. Shuningdek ZnO kristall Zn2+ va O2- ionlardan tashkiltopgan. Zn va O lar bir yuza bo’ylab joylashgan deb faraz qilaylik:

Katalizning radikal nazariyasi Bu nazariya N.N.Semyonov va V.V.Voevodskiylar tomonidan yaratilgan. Bu nazariya katalizning elektron nazariyasi bilan zanjir reaksiyalar mexanizmiga asoslangan. Elektron nazariyada yuzada erkin valentliklar hosil bo’lishini ko’rib o’tgan edik. A2+B2→2AB reaksiyasini radikal nazariya asosida quyidagicha tasvirlash mumkin: A2 va B2 molekulalari yuzada erkin valentlik orqali katalizator yuzasi bilan bog’lanadi:

Katalizatorlarni tayyorlash G о m о g е n k а t а lizd а isht а til а dig а n k а t а liz а t о rl а r, а s о s а n, m ах sus usull а r bil а n t а yyorl а nm а ydi, ya’ni r еа ktiv h о lid а q а nd а y bo’ls а shund а yligich а qo’ll а nil а di. B а ’z а n ul а rni t о z а l а sh, suyultirish v а b о shq а usull а r bil а n o’zg а rtirish mumkin. K е yingi v а qtl а rd а k а t а liz а t о r sif а tid а muhitd а eriydig а n m е t а ll k о mpl е ksl а r h а m ishl а tilm о qd а . Ul а r h а m а l о hid а bir sh а kld а t а yyorl а nm а ydi. G е t е r о g е n k а t а lizd а qo’ll а nil а dig а n k а t а liz а t о rl а r h а r d о im m ах sus usull а r bil а n t а yyorl а n а di. U yoki bu k а t а liz а t о rni h а md а uni о lish usulini t а nl а shd а h а mm а v а qt mur о s а li yo’l tutil

1) cho’ktirish usuli. Ung а bin оа n ikki v а und а n о rtiq m е t а ll birikm а l а ri (m а s а l а n, tuzl а r) m а ’lum bir nisb о tl а rd а suvd а eritil а di yoki ul а rning suvli susp е nziyasi t а yyorl а n а di, а r а l а shtiril а di, suv bug’l а ntiril а di yoki susp е nziya filtrl а nib suvli muhitd а n а jr а tib о lin а di, cho’km а suv bil а n yuvil а di, quritil а di, m а ’lum sh а kld а quyil а di v а yuq о ri h а r о r а td а qizdirilib k а t а liz а t о rg а o’tk а zil а di; 2 ) а r а l а shtirish usuli. Suvd а bo’k а dig а n yoki und а butunl а y erim а ydig а n ikki v а und а n о rtiq m е t а ll birikm а l а ri m а ’lum nisb а tl а rd а m еха nik а r а l а shtiril а di, k е yin und а n b о sim t а ’sirid а h а r х il ko’rinishd а gi k а t а liz а t о rl а r t а yyorl а

XULOSA 1. Geterogen kataliz haqida ma’lumotlar umumlashtirilidi. 2. Katalizatorlar aktivligiga turli faktorlarning ta’siri (temperatura, bosim, maydalanganlik darajasi, katalizator zaharlari) haqida ma’lumot berildi. 3. Kataliz nazariyalari (katalitik, elektron va radikal) bayon etildi. 4. Katalizatorlarni tayyorlash, qattiq katalizatorlarning maxsus xossalari hamda geterogen katalitik jarayonlarda aktivlanish jarayonlari batafsil yoritildi. 5. Geterogen katalizning xalq xo’jaligidagi amaliy ahamiyati to’g’risida keng ma’lumot berildi.

ФОЙДА ЛА НИЛГАН АДАБИЁТЛАР Рахимов Ҳ. Р. Физик кимё. Олий ўқув юртлари талабалари учун дарслик. – Т.: Ўзбекистон, 2000. – 487 б. Сирлибоев Т. С., Нурмонов С. Э., Тиркашев И., Содиқов М. Қ., Калядин В. Г., Акромхўжаев А.А. Кимёвий кинетика ва катализ. Назария, лаборатория ва мустакил ишлар буйича укув кулланма –Тошкент «Университет» 2007 . - 152 б . 3. Захарченко. В.Н. ,,Сборник задач по физической и коллоидной химия” М: “ Высшая школа ” 1978 .- С. 188-192. 4 . Бобоев Т.М., Рахимов. Х.Р. “Физикавий ва коллоид химия” Тошкент “ Узбекистон” 2004.- 255-260 бетлар . 5. Менковский. М.А.Шворцман.А.Л “ Физической и коллоидная химия” М . : “ Высшая школа ” 1961 . - С. 35-38. 6 . Рахимов Х.Р . “ Физик ва коллоид химия” Тошкент “ Укитувчи ” 1978 . – 407 б . 7. Сирлибоев Т.С. Кимёвий кинетика ва катали

ЭЪТИБОРЛАРИНГИЗЭЪТИБОРЛАРИНГИЗ УЧУН РАХМАТ УЧУН РАХМАТ

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari