Ko’p hujayralilar Metazoda - Зоология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Зоология

Ko’p hujayralilar Metazoda

Купить

Ko’p hujayralilar Metazoda Company name

1. Ko‘p ho‘jayralilar (Metazoa) 2. Ko‘p hujayralilar kelib chiqishi va evolyutsiyasi 3. Ko`p hujayralilarning umumiy tavsifi. Reja:

Ko`p hujayralilarning umumiy tavsifi. XVII asrda mikroskopning ixtiro etilishi bilan hayvon va o`simliklarning tana tuzilishini chuqur o`rganishga imkoniyat yaratildi. XIX asrning oxiri va XX asrning boshlarida esa mikroskopning yanada mukammallashishi va unda tekshirish texnikasining taraqqiyoti o`simlik va hayvon tanasini tashkil etgan hujayralarning tuzilishi va hayotiy yo`nalishlarini o`rganuvchi maxsus sitologiya faninning vujudga kelishiga olib keldi.

Odatda Yer yuzidagi barcha hayvonlar ikki katta guruhga: bir hujayralilar, ya`ni eng sodda hayvonlar – Protozoa va ko`p hujayrali hayvonlar - Metazoa ga bo`lingan. Bulutlar va kovakichlilar organizmi ko`p sonli hujayralardan va xujayralararo mahsulotlardan tashkil topgan. Bu hujayralar tuzilish va funksional tomondan differensiallashgan bo`lib, ular mustaqil yashash qobiliyatiga ega emas. Qolgan boshqa ko`p hujayralilar maxsus to`qimalardan tarkib topgan organlarga va organlar sistemasi (tizimi) ga ega.

Aksariyat ko`p hujayralilarda hujayralar soni benihoyat ko`p, ularning soni butun hayot mobaynida ancha o`zgarib turadi. Ma`lum bir vazifani bajarishga moslashgan tuzilishi, kelib chiqishi va hayotiy yo`nalishlari bir xil bo`lgan hujayralar va hujayralararo mahsulotlar kompleksiga to`qima deb yuritiladi.

v) muskul to`qimalari ba`zi kovakichlilar va barcha yassi chuvalchanglardan boshlab rivojlangan bo`lib, hayvonlarda eng muhim harakat vazifasini bajaradi, ular qisqarish va cho`zilish xususiyatiga ega (muskul to`qimalari faqat nerv tolalari ta`sirida qisqaradi, harakatlanadi). Ushbu to`qima asosan mezodermadan, ba`zi organlarda esa entodermadan rivojlanadi. Odatda ko`p hujayralarning organlari bir necha to`qimalardan tashkil topgan. a) epitelial to`qima - himoya vazifasini bajaruvchi to`qima bo`lib, unga tashqi, terini qoplagan va ikkilamchi tana bo`shlig`i – selomni, shuningdek ichak va boshqa hazm organlarining ichki va tashqi devorini qoplagan to`qimalar kiradi. b) biriktiruvchi to`qimalar – bu to`qimalar ularning hujayralararo mahsulotlari turli xil hayvonlar tanasida nihoyatda ko`p ta

Ko‘p ho‘jayralilar (Metazoa) Metazoa – bu ko‘p ho‘jayrali organizmlar bo‘lib hayvonlar terminini ishlatish ham shulardan boshlangan. Oldin Pratozoa ham Metazoa ham hayvonlar deb yuritilib, Metazoa (ikkilamchi hayvonlar) deb atalishi ( Pratozoa - birlamchi) bir ho‘jayralilardan keyin paydo bo‘lgan va kelib chiqqan degan ma’noni bildiradi. Bundan tashqari hozirgi vaqtda ko‘p ho‘jayrali hayvonlar lotincha – Animalia deb ham ataladi.

Ko’p hujayrali hayvonlar

Pratozoa - evolyutsiyasidan ma’lumki bir ho‘jayrali eukariot organizmlar ayrim holatlarda ko‘p ho‘jayrali koloniyalar (volvokslar) hosil qilgan. Bu hodisa hozirgi ko‘p ho‘jayrali o‘simliklar va hayvonlar evolyutsiyasi uchun dastlabki qadam edi. Bir ho‘jayrali eukariot organizmlar koloniyasining paydo bo‘lishi hayvonot olami evolyutsiyasi eshigini ochdi. Natijada har xil manbalarda, hisoblarda bularni 31 ta taksonga (tip) tegishli 1 mlndan 30 mlngacha turi haqida ma’lumotlar uchraydi.

1. Metazoa – ko‘p ho‘jayrali, harakatchan geteratrof eukariot organizmlar. 2. Ular gavdasi aniq qutblashgan – gavda tugaydigan oldingi va ketingi qismlardan tuzilgan. 3. Bu gavdaning boshidan oxiriga qarab markaziy o‘q o‘tkazish mumkin, bu o‘qning yo‘nalishi organizmning harakat yo‘nalishi “lokomotor o‘q” bilan mos tushgan. 4. Protozoa – lardan eng katta farqi, ular ko‘zga ko‘rinadigan yirik organizmlardir.

Bulardan tashqari ko‘p ho‘jayrali hayvonlarda turli funksiya va vazifalarni bajarishga ixtisoslashgan organlar sistemalarining shakllanishi turli muhitda yashash uchun juda katta imkoniyatlarni beradi.

3. Skelet – funksiyasi organizmni himoya qilish va tayanch, muskullar harakatini yengillashtirish bo‘lib, 2 ta ekzoskelet va endoskeletdan iborat bo‘ladi.1. Ho‘jayra – gavdasi turli xil vazifalarni bajarishga ixtisoslashgan ho‘jayralardan tuzilgan. 2. To‘qima - 2 xil epitelial va biriktiruvchi to‘qimalar. Epitelial to‘qima ham epiteliy, epidermis, kutikula kabi tiplarga bo‘linadi. Epitelial ho‘jayralarda odatda xivchin va kipriklar birikkan bo‘ladi. Biriktiruvchi to‘qima – bular ho‘jayralari bir-biriga jips birikmagan bo‘lib g‘ovak joylashgan bo‘ladi.

Ko‘p hujayralilar kelib chiqishi va evolyutsiyasi . Ko’pgina mutaxassislarning e’tirofiga ko’ra ko’p hujayrali hayvonlar evolyusion taraqqiyot jarayonida bir ho’jayrali hayvonlarning koloniya bo’lib yashovchi formalaridan kelib chiqqan. Lekin ko‘p hujayralilar kelib chiqishi va evolyutsiyasida hozirgi vaqtda bir nechta nazariyalar mavjud.

A. A. Zahvatkin (1949) nazariyasiga ko’ra ko’p ho’jayralilar koloniya bo’lib yashovchi bir ho’jayralilarning jinssiz bo’lishidan paydo bo’lgan Metazoaning kelib chiqishi gastreya va fagosetella bilan bo’gliq emas deb hisoblaydi. Yuqoridagi gastreya va fagosetella Metaoaning erkin holda yashovchi lichinkalari bo’lib, ular faqat turning geografik tarqalishini ta’minlaydi deb hisoblaydi. Metazoa Zaxvatkinning fikricha o’troq holdagi koloniyali organizmlar xuddi hozirgi zamon bulutlari va gidroid poliplariga uxshash.

Sintsitial nazariya - I. Xodji (1943) va boshka olimlar nazariyalari; Kо‘p hо‘jayralilar kо‘p yadroli lekin bir plazmodiyli, kiprikli sodda hayvonlarga (tufelka) о‘xshash bir hо‘jayralilardan kelib chiqqan ya’ni qutblanishni kelib chiqishi va xo‘jayralar ixtisoslashuvi; evolyutsiya jarayonida tuzilishni murakkablashuvi va hokоzalar. Iering Xodja (Yugoslav zoologi) Metazoalar eng yuqori darajada tuzilgan sodda hayvonlarning ko’p yadroli infuzoriyalardan kelib chiqqan deb hisoblanadi. Masalan: tufelka (protaplazma ekto va entodan iborat, ikki xil yadro bor, teri qoplama murakkab (mionema, trixosist)), qisqaruv «teshigi» bor, konyugasiya yo’li orqali ko’p ho’jayralilar kelib chiqqan.Kо‘p hо‘jayralilar

Yuqoridagi gastreya va fagosetella Metaoaning erkin holda yashovchi lichinkalari bo’lib, ular faqat turning geografik tarqalishini ta’minlaydi deb hisoblaydi. Metazoa Zaxvatkinning fikricha o’troq holdagi koloniyali organizmlar xuddi hozirgi zamon bulutlari va gidroid poliplariga uxshash.

Har bir ko`p hujayrali organizm bir necha organlar va organlar sistemasidan tashkil topgan. Tananing ma`lum bir vazifani bajaruvchi qismi organ deb yuritiladi. Har bir organ o`z navbatida bir necha xil to`qimalardan tarkib topgan. Aniq bir yunalishdagi vazifani bajarishga moslashgan organlar yig`masi organlar sistemasini tashkil etadi: ovqat hazm kilish organlari sistemasi (og`iz bo`shlig`i, tomoq, qizilo`ngach, oshqozon, ichaklar), nafas olish organlari sistemasi, ayirish organlari sistemasi, qon aylanish sistemasi, jinsiy organlar sistemasi, nerv sistemasi va sezuv organlari.

Ko`pchilik ko`p hujayrali hayvonlarning tana qismlari bilateral simmetriyali, ya`ni ma`lum bir tartibda joylashgan. Faqat kamgina hayvonlarda, jumladan bulutlarda tana ma`lum simmetriyaga ega emas. Qolgan ko`p hujayralilar tanasi radial simmetriya (kovakichlilar, dengiz yulduzlari va xokazo)li tuzilgan.

Adabiyоtlar: 1. G.G.Abrikosov va boshqalar. «Zoologiya» 1 - 2 jilt. T: 1966. 2. V.F.Natali «Umurtqasiz hayvonlar zoologiyasi». T: 1966. 3. S.P. Naimov. «Umrtqali hayvonlar zoologiyasi» 1995 y. 4. O Mavlonov .Sh.Xurramov «Umirqasizlar zoologiyasi» T. 1988 y. 5. E.I.Lukin «Zoologiya» Moskva 1989

Купить