Ko’p yillik dorivor o’simliklar - Ботаника - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	918.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	15 Сентябрь 2023
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Ботаника

Ko’p yillik dorivor o’simliklar

Купить

Mundarija Kirish I.BOB. Adabiyotlar tahlili II.BOB. Asosiy qism 2.1. Dorivor ko’p yillik o’simliklar tavsifi. 2.2. Dorivor ko’p yillik o’simliklarni ko’chatlarini yetishtrish agrobiotexnologiyasi 2.3. Ko’p yillik dorivor o’simliklarn ko’chatlarini yetishtrishning ahamiyati va samaradorligi III.BOB. Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 1

Kirish Kurs ishining dolzarbligi: Ma’lumki, dunyo miqyosida farmatsevtika korxonalarida ishlab chiqarilayotgan dori vositalarirting taxminan 50% i dorivor o ‘simliklar xom-ashyosidan tayyorlanmoqda. Ko’p mamlakatlarda, shu jumladan, O‘zbekiston Respublikasida farmatsevtika sanoatini jadallik bilan rivojlanishi bunday korxonalaming dorivor o ‘simliklar xom-ashyosiga bo’lgan talabni keskin ortishiga sabab bo’lmoqda. Shuni ta’kidlash lozimki, tabiiy holda o’suvchi dorivor o’simliklar zaxiralarining chegaralanganligi tufayli farmatsevtika sanoati korxonalaming dorivor o’simliklar xom-ashyosiga bo’lgan talabini, asosan, dorivor o’simliklar o ‘stirish orqaligina qondirish mumkin. Buning ustiga hozirgi vaqtgacha mamlakatimizning ixtisoslashgan, fermer, o’rmon. dehqon va boshqa mulkchilik shaklida

bilan rivojlana boshladi. Hozirgi vaqtda bunday korxonalarning soni 70 tadan ortiqdir. Shu sababli ham, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Qarori bilan hozirgi vaqtda mamlakatimizda dorivor o’simliklar o’stirish bilan shug’ullanuvchi 8 ta ixtisoslashgan xo’jaliklar tashkil qilingan. Bundan tashqari ко ’plab o’rmon, fermer va boshqa mulkchilik shaklidagi xo’jaliklarda ham o’stirilmoqda. Biroq mamlakatimizda dorivor o’simiiklar xomashyosiga bo’lgan talabning keskin ortib borishiga qaramasdan ularrii o’stirish texnologiyalari shu vaqtgacha mukammal ishlab chiqilgan emas. Shuni alohida ta’kidlash lozimki, hech bir soha boshqa fanlarning yutuqlariga tayanmasdan turib, о ’zlari mustaqil ravishda rivojlana olmaydi. O’z navbatida dorivor o’simliklami o’stirish texnologiyasi ham о ’sim

II.BOB. Asosiy qism 2.1. Dorivor ko’p yillik o’simliklar tavsifi. Bugungi kunda dorivor o’simliklarga bo’lgan qiziqish tobora ortib bormoqda, butun dunyo pandemiyasida insonlar sog’lig’iga alohida eʼtibor berishi, salomatlik sirlaridan xabardorligi ortishi, qarigan va surunkali kasalliklarga chalingan insonlar immun tizimini faollashtirish uchun tabiiy vositalarni afzal ko’rishi, tabiiy vositalarning mutloq zararsizligi va foydasi ushbu sohada ilmiy tadqiqotlarga investitsiyalar hajmining va xalqaro bozorlardagi dorivor o’simliklarga bo’lgan talabning keskin ortishiga sabab bo’ldi. Jumladan, 2020-yilda dunyo mamlakatlarida dorivor o’simliklar asosidagi vositalar aylanmasi 100,9 mlrd dollarni tashkil etgan bo’lsa, yillik o’sish 7,2 % dan iborat bo’lgan. O’zbekiston tabiiy va geografik jihat

qilish, madaniy holda yetishtirish, qayta ishlash va mavjud resurslardan oqilona foydalanish chora-tadbirlari to’g’risida”gi PQ-4670-son qarori sohani tubdan rivojlanishining huquqiy asoslarini yaratib berdi. Ushbu qarordagi vazifalarni amalga oshirish natijasida dorivor o’simliklarni nafaqat tabiatda yovvoyi holda terib olish, balki madaniy holda plantatsiya usulida ko’paytirish va qayta ishlashni tashkil etish bilan shug’ullanuvchi fermerlar va tadbirkorlar soni ham sezilarli darajada ortib bormoqda. O’tgan davr mobaynida 9 ta dorivor o’simliklar yetishtirish klasterlari tashkil etilib, ular tomonidan moychechak, kovrak, limono’t, qalampir yalpiz, qizilmiya, zaʼfaron va boshqa dorivor o’simliklar yetishtirilmoqda. Ularning faoliyati natijasida o’tgan 2021-yilda 4 ta xorijiy davlatga 1,7

bo’lib, ularni muhofaza qilish, bioekologik xususiyatlarini o’rganish, xomashyo zahirasidan to’g’ri foydalanish va ko’paytirishning ilmiy asoslangan usullarini ishlab chiqish dolzarb muammolardan biridir. Shuning uchun, O’zbekistonda farmatsevtika sanoatining ehtiyojlarini dorivor o’simliklar xomashyosi bilan taʼminlash, mahalliy florani yangi introdutsent o’simlik turlari bilan boyitish va ularni yetishtirish texnologiyalarini ishlab chiqishni taqozo etmoqda. Xususan, 2020-yil boshida respublikaning barcha hududlarida jami 11,5 ming ga yer maydonida 27 turdagi dorivor o’simliklar plantatsiyalari mavjud bo’lgan bo’lsa, 2021-yil davomida dorivor o’simliklar plantatsiyalari 162 ta subyektlar tomonidan 15,8 ming ga yetkazilib, ichki va tashqi bozorlarda xaridorgir bo’lgan 45 turdagi d

Aytish joizki, sohaning rivojlanib borishi barobarida aholining tabiiy dori vositalariga qiziqishi va isteʼmoli ko’payib, xabardorligi ortib bormoqda. Bu boradagi ishlarni yana-da kuchaytirib, aholining nafaqat isteʼmol madaniyatini oshirish, balki o’z tomorqalarida dorivor o’simliklar yetishtirishga jalb etish, “bir mahalla – bir mahsulot” tamoyili asosida klasterlar va eksport qiluvchilar hamkorligida dorivor o’simliklarni ekish, birlamchi qayta ishlab, ichki va tashqi bozorlarga yo’naltirish orqali o’z-o’zini band qilish, aholi daromadini ko’paytirish lozim. Shunday o’simliklardan biri ham dorivor, ham ziravor bo’lgan oziq-ovqat, farmatsevtika va parfyumeriya sanoati uchun qimmatbaho xomashyo hisoblangan “ziravorlar sultoni” nomi bilan mashhur bo’lgan o’simlik – zaʼfaron bugungi kun

paydo bo ’ ladi . Za ʼ faronning gullari yirik , pushti rangda bo ’ lib , oktyabr oyining oxiri va noyabr oyining birinchi yarmida gullaydi . Gul barglarining ichida changchilar – qizil, urug’chilar – to’q sariq rangda bo’ladi. Urug’ hosil qilmasligi sababli vegetativ usul bilan (piyozboshchalar orqali) ko’paytiriladi. Zaʼfaron o’simligi ekilgandan birinchi yili gektaridan 2 kg, ikkinchi yilda 4 kg, uchinchi yildan boshlab 6-8 kg gacha zaʼfaron guli xomashyosi terib olish mumkin. Bir kilogramm quritilgan zaʼfaron guli xomashyosini tayyorlash uchun 150 mingdan ortiq gullari terib olinishi kerak. 1 dona zaʼfaron gulidan o’rtacha 7 mg quritilgan ziravor olinadi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining tashabbusi bilan zaʼfaron o’simligining respublikada keng maydonlarda joriy etish, o’simli

773 ming AQSH dollari miqdoridagi zaʼfaron mahsulotlari Italiya davlatiga eksporti amalga oshirildi. Zaʼfaron o’simligi tibbiyotda onkologik kasalliklarni davolashda (hatto kasallikning oxirgi bosqichida saraton o’simtalariga qarshilik ko’rsatadi va ularning hujayralari o’sishini to’xtatadi), qonni tozalashda (uni yangilaydi va tozalaydi, demak yurak qon tomir tizimini mustahkamlaydi, organizmning barcha hujayralarini oziqlantiradi), miya faoliyati aktivligini yaxshilaydi (bosh miya to’qimalarini o’stiradi, xotirani yaxshilaydi), nevrozdan forig’ qiladi, bosh og’rig’i va uyqusizlikdan xalos etadi, oshqozon-ichak faoliyatini meʼyorga keltiradi, organizmni quvvatlaydi, ko’rish qobiliyatini tiklaydi, ko’z to’rpardasidagi illatlarni davolaydi, butun organizmni yoshartiradi. Ushbu birgina o’sim

2.2. Dorivor ko’p yillik o’simliklarni ko’chatlarini yetishtrish agrobiotexnologiyasi O’simlikning tarqalishi. U tabiiy xolda Eron, Hindiston, Xitoy, Osiyoning janubida, Afrikada va Amerikaning tropik zonalarida tarqalgan. Vatani Afrika hisoblanadi. Evropaga Aleksandr Makedonskiyning Osiyo’lan qaytgan jangchilari orqali tarqalgan. Bizda urug’idan va ko’chati orqali ko’paytiriladi. Agrotexnik tadbirlar. Tajribalardan ma’lumki, ekib o’stiriladigan rayhon yorug’sevar, tuproq tanlaydi (ayniqsa sug’oriladigan sharoitda), begona o’tlarga chidamli. Asosiy shudgor noyabr oyida 25 sm.gacha chuqurlikda o’tkaziladi. Och, unumsiz bo’ztuproqli erlarning har gektariga 50 tonnadan go’ng va 100 kg.gacha fosfor solinadi. Bahorda dala molalanib, tekislanadi. Odatda mart-aprelda sabzavot ekiladigan uskunada

ikki marta sug’orishdan keyin er yumshatilib, o’toq qilinadi, ekin zich bo’lsa yagonalanadi. Birinchi yili mavsum davomida 12 martagacha, keyingi yillarda 8-9 martagacha sug’oriladi (aprel-1, may-2(1), iyun-iyul 2 tadan, avgust-2(1), sentyabr-1). Iyulning o’rtalarida egat olishdan oldinroq gektariga 50 kg hisobida azotli o’g’it solinadi. Rayhonning er ustki qismi (80 sm uzunlikdagi poyasi) yalpi gullash davrida (iyun oxirlari - iyul boshlarida) o’rib olinadi. Buning uchun gulqaychi, o’roqdan, katta maydonlarda esa silos yig’adigan agregat yoki pichan o’rg’ichdan foydalaniladi. Bunda kesgich qismlar va asboblar soz, o’tkir bo’lishi zarur, zero o’tmas asboblar rayhon ekinini zararlaydi, o’simlik xatto ildizi bilan sug’urilib ketishi mumkin. O’rib olingan rayhon shiyponda 5-7 sm.gacha qalinli

Tibbiyotda qo’llanilishi va kimyoviy tarkibi. Rayxon evgenol va kamfora efir moylarining manbai hisoblanadi. Efir moylari va evgenol parfyumeriya va oziq - ovqat sanoatida ishlatiladi. Barglari karotin va rutin manbai hisoblanadi. Tibbiyotda rayxonning er ustki qismi (poyasiz va yog’ochlangan pastki qismlarisiz) ishlatiladi. U burishtiruvchi, shamollashga qarshi, yaralarni bitiruvchi va antiseptik ta’sirlarga ega. SHuning uchun o’simlikning gripp epidemiyasi davrida qo’llash foydalidir. Rayhon bosh aylanishini, ovqat xazm qilish a’zolarini ishlashini yaxshilaydi, tish og’rig’ini qoldiradi, bachadon silliq muskullarini bo’shashtiradi, To’g’ri ichak shishini qaytaradi. Angina - 1 g rayxonning efir moyi 50 g. qand kukuni bilan aralashtiriladi va 1 osh qoshiqdan choy bilan ovqatdan keyin qabul

O’simlikning er ustki qismi 1-1,5% efir moylari, 6%gacha oshlovchi moddalar, glikozidlar, saponinlar, mineral moddalar, askorbin kislotasi, qandlar, sellyuloza, oqsil, vitamin R, provitamin A, kamfora saqlaydi. Efir moyi evgenol (70%), metil xavinol, sineol, linalol, kamfora otsimenlardan tarkib topgan o’simlik hisoblanadi. Tavsiyalar. O’zbekistonning barcha hududlarida chegaralanmagan miqdorda etishtirsh mumkin. Zig’ir–Len posevnoy – Linum usitatissimum L. bir yillik zig’irdoshlar – Linacea oilasiga mansub o’t o’simlik. Madaniylashtirilgan holda uchraydi. Bir nechta turlari mavjud: tolali zig’ir, yog’ olinadigan zig’ir va boshqalar. Ildizi o’q ildizli, poyasi mumsimon modda bilan qoplangan, pastki qismidan shoxlangan, tuksiz. Barglari ko’p chiziqli va lansetsimon, o’tkir uchli bandi bilan

bir sug’orishdan keyin o’simlik oralari kultivasiya qilinib, begona o’tlardan tez tez tozalanib turilishi lozim. Zig’irni yaxshi o’sishi va rivojlanishi uchun vegetasiya davomida gektariga 70 kg azot, 40 kg fosfor va 30 kg kaliy o’g’iti bilan oziqlantiriladi. Zig’ir ekilgan maydonlardan 1,3-1,5 tonna urug’ yig’ib olish mumkin bo’ladi. Dorivor qashqarbeda (sariqbeda) — Melilotus Officinalis Descr. dukkakdoshlar — Fabaceae oilasiga kiradi. Ikki yillik, bo’yi 50—100 sm ga (ba’zan 2 m ga) yetadigan o’t o’simlik. Ildizi sershox, o’q ildiz. Poyasi bitta yoki bir nechta, qirrali bo’lib, yuqori qismi shoxlangan. Bargi uch plastinkali murakkab barg, poyada bandi bilan ketma-ket o’rnashgan. Bargchasi teskari tuxumsimon, tuxumsimon yoki cho’ziq lansetsimon, tekis qirrali yoki mayda arrasimon- tishsim

2%, organik aralashmalar 1% va mineral aralashmalar 0,5% dan ko’p bo’lmasligi kerak. Kimyoviy tarkibi. Mahsulot tarkibida 0,4—0,9% gacha kumarin, dikumarin (dikumarol), melilotin, melilotozid glikozidi, kumar va melilot kislotalar hamda 0,01% efir moyi bo’ladi. Kumarin va qisman melilotin hidi mahsulotga xos yoqimli hidni beradi. Ishlatilishi. Mahsulotning dorivor preparatlari yumshatuvchi va ta’sirlovchi dori sifatida yaralarni davolash uchun (yiringni so’rib olishda) qo’llaniladi. Dikumarol qonni ivitmaydigan ta’sirga ega, u kumaringa nisbatan 1000—5000 marta kuchli ta’sir qiladi. Shuning uchun dikumarol antikoagulyant (qon ivishga qarshi ta’sir etuvchi) preparat sifatida ishlatiladi. Dorivor preparatlar. Mahsulotdan tayyorlangan malham. Mahsulot yumshatuvchi yig’malar—choylar tarkibiga

2.3. Ko’p yillik dorivor o’simliklarn ko’chatlarini yetishtrishning ahamiyati va samaradorligi. O'simliklarni ko'chat orqali o'stirishning mohiyati, ular hayotining birinchi boshlanish davrida, oziqa va namlik yetarh bo'lgan, kichik oziqlanish maydonida, sun'iy iqlim sharoitida o'stirishdan, so'ng ochiq yoki himoyalangan yer inshootlariga ko'chirib o'tkazilishidan iboratdir. Ko'chat, deb doimiy o'sish joyiga ko'chirib o'tkazishga mo'ljallangan biroq, hosil beruvchi organlari hah shakhanmagan yosh niholga aytiladi. Uni issiqlik tartiboti bo'yicha ochiq dalada yetishtirish imkoniyati bo'lmalganligi sababU himoyalangan yerda o'stiriladi. Ochiq yerdagi sabzavot ekin-larining yarmidan ko'pi va himoyalangan yerda taxminan 90

Ko'chat uslubi pomidor, bodring, qovun va boshqa ekinlarning bir-biriga yoki kasallik va tashqi muhit omifiariga chidamh bo'lgan boshqa turlariga payvandlash imkoniyatini yaratadi. Hozirgi vaqtda chet el mamlakatlarida pomidor, bodringni kasalliklarga chidamh bo'lgan payvanduslariga, shuningdek, bodring, qovunlarni sovuqqa chidamliligini oshirish maqsadida qovoqqa payvandlashdan keng foydalanihnoqda. Ko'chat uslubining avzalhgi natijasida O'zbekistonda o'simliklarni yetishtirish muddatlari qisqarib, bir maydonda oqboshli va gul karamlardan ikki marta, ertapishar pomidor navlarini esa takroriy ekish hnkoniyati bor. Sabzavotchilikda ko'chatdan o'stirilgan o'simliklarni, ko'chatsiz o'stirilgan xuddi shunday o'simliklarga nisbatan o'sishi va

Chet el mamlakatlarining yirik issiqxona kombinatlarida hhnoyalangan yerlarning barcha aylanishlari uchun ko'chatlar maxsus issiqxonalarda yoki ko'chat bo'limlarida to'g'ridan-to'g'ri tuproq ustida (so'kchaksiz) yetishtiriladi, bu maydon- ni iqtisod qilish va mexanizatsiyadan foydalanish imkoniyatini ta'minlaydi. Yirik sabzavotchilik xo'jaliklarida ochiq yerga ko'chatlarni tayyorlash uchun issiqxona (asosan plyonkah), plyonkah qurilma va sovuq ko'chatxonalardan tashkil top-gan ko'chat-sabzavot komplekslari bunyod etihnoqda, u yerlarda oldin ochiq yer uchun ko'chat, so'ng sabzavotlar yetishtiriladi. Ko'chat ikki xil uslubda: ko'chirib o'tkazib, ko'chirib o'tkazmay o'stiriladi. Ko'chirib o'tkazish usu

(2-3 hafta ), zaif va kasahangan o ' simliklarni chiqitga chiqarishga hamda popuk ildiz tizimini hosil bo ' lishiga hnkon beradi . Bu usul bilan ko ' pincha ertagi ekinlar - ning ko ' chatlari yetishtiriladi . Agar ko ' chat ko ' chirib o ' tkzilmasdan ( pikirovkasiz ) yetishtirilsa , ularga yetar - h oziqlanish maydoni berib yoki tuvakcha va kubiklarga urug ' lar to ' g ' ridan - to ' g ' ri ekiladi va nihollar unib chiqqanidan so ' ng ochiq maydonga yoki issiqxonaga ekil - gunicha o ' sha yerda o ' stiriladi . O ' rta va kechki ekinlarni shuningdek , qovoqdosh - larning ( bodring , qovun , tarvuz , qovoqcha ) ko ' chati pikirovkasiz yetishtiriladi . Ko'chat yetishtirishning asosiy 2 usuh mavjud: tuvakchasiz va tuvakc

III.BOB. Xulosa Xulosa o’rnida aytishimiz mumkinki dorivor o’simliklarning qanday xususiyatlarga ega ekanligi, uni qanday maqsatda va qanday vaqtda foydalanish kerakligini bilib oldik. Bundan tashqari O’zbekistonda o’smaydigan dorivor o’simliklarni chet ellardan introduksiya olib kelish haqida batafsil bilib oldik. Biz bu dorivor o’simliklarni asrab avaylashimiz va qat’iy muhofazasini yolga qoyishimiz kerak boladi va ulardan oqilona foydalanishni yolga qoyishimiz lozim. Dorivor o’simliklar resurslaridan oqilona foydalanishning asosiy yo’nalishlariga quyidagilar kiradi: Mahsulot tayyorlashni to’g’ri rejalash va joyini aniqlash. Ayrim mintaqalar, tumanlar, joylar uchun uzoq vaqtga mo’ljallangan resursshunoslik tadqiqotlari dasturini yaratish va dorivor o’simliklar tayyorlash joyi, hajmini na

Asoslanmagan va me’yorlanmasdan dorivor o’simliklarni va boshqa foydali o’simliklarni tayyorlash, ularning tabiiy zahirasini tez kamayib ketishiga olib keladi. bunday hollar, ko’pincha tayyorlash ishlari bilan ma’suliyatsiz mutuxassis bo’lmagan, tasodifiy odamlar va tashkilotar shug’ullanganda sodir bo’ladi. ko’pchilik dorivor o’simliklar, o’zlari bilan birga o’sadigan o’simliklarni orasida alohida ahamiyatli o’rni bo’lib, ularni ko’plab terish, birga o’sadigan o’simliklar orasidagi bog’liqlikni, tizimni, mutanosiblik (balans)ni buzilishiga olib keladi. masalan doimi terish chimyonda dalachoy, oddiy va tubulg’ibargli bo’ymadaron, achchiq shuvoq, samarqand bo’znochi kabi o’simliklarni kamayib ketishiga olib kelgan. 21

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Mikrobiologiya fanida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning metodik asoslari
Mikroskopik texnikalarning rivojlanish tarixi
Botanika va osimliklar fiziologiyasi fanidan yakuniy nazorat javoblari
Botanika glossariy