Konduktometrik titrlash - Химия - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	12000UZS
Размер	36.8KB
Покупки	8
Дата загрузки	11 Март 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	Химия

Konduktometrik titrlash

Купить

O`zbekiston Respublikasi
Oliy ta`lim, fan va innovatsiya vazirligi
Andijon davlat universiteti
Tabiiy fanlar fakulteti kimyo ta`lim yo`nalishi
II- bosqich 202 guruh talabasi
Fizikaviy kimyo fanidan
KURS ISHI
Mavzu: Konduktometrik titrlash
Kurs ishi rahbari:
Andijon

Mundarija
Kirish…………………………………………………………………….……… 3-6
I. Konduktrometrik titrlash haqida umumiya ma’lumot………………………… 7
I.1 Titrlashning umumiy ko’rinishi…………………………………………..… 7-8
I.2 Konduktometrik titrlashning tushunchasi………………………………..… 8-9
II.Konduktometrik titrlash tamoyillari……………………………………..… 10-11
2.1 O’tkazuvchanlik va o’tkazuvchanlik…………………………………….. 12-13
2.2 Ion muvozanati va dissotsiatsiya…………………………………………. 13-15
2.3 Konduktometrik titrlashning qo’llanilishi……………………………...… 15-16
2.4 Konduktometrik titrlashning avfzalliklari………………………………... 17-18
III. Xulosa……………………………………………………………………...… 19
IV. Foydalanilgana adabiyotlar………………….………………………….... 20-21
2

Kirish
Titrlashning umumiy ko'rinishi: Titrlash - bu eritmadagi moddaning
konsentratsiyasini aniqlash uchun ishlatiladigan analitik kimyoning asosiy usuli.
Bu ikkalasi o'rtasidagi kimyoviy reaksiya tugagunga qadar tahlil qiluvchi moddani
o'z ichiga olgan eritmaga titrant deb nomlanuvchi reagentni asta-sekin qo'shishni
o'z ichiga oladi. Reaksiya tugallangan nuqta ekvivalent nuqta deb ataladi va u
analitning konsentratsiyasini hisoblash uchun ishlatiladi.
Konduktometrik titrlash tushunchasi: Konduktometrik titrlash titrlashning
o'ziga xos turi bo'lib, titrlash jarayonida elektr o'tkazuvchanligini o'lchashga
tayanadi. Eritmaning o'tkazuvchanligi to'g'ridan-to'g'ri eritmada mavjud bo'lgan
ionlarning konsentratsiyasiga bog'liq degan printsipga asoslanadi. Analit
eritmasiga titrant qo'shilganda ionlar konsentratsiyasining o'zgarishi hisobiga
o'tkazuvchanlik o'zgaradi.
Konduktometrik titrlashning analitik kimyodagi ahamiyati: Konduktometrik
titrlash analitik kimyoning turli sohalarida hal qiluvchi rol o'ynaydi. U kislotalar,
asoslar, oksidlanish-qaytarilish-aktiv turlar va kompleks hosil qiluvchi birikmalar
kabi keng doiradagi moddalarning kontsentratsiyasini aniqlashning ishonchli va
aniq usulini taqdim etadi. U sifat nazorati laboratoriyalarida, farmatsevtika
tahlillarida, atrof-muhit monitoringi va tadqiqot laboratoriyalarida keng
qo'llaniladi. Konduktometrik titrlash boshqa titrlash usullariga nisbatan bir qancha
afzalliklarga ega, masalan, soddaligi, tezligi va kuchli va kuchsiz elektrolitlarni
o'lchash qobiliyati.
Konduktometrik titrlash, ayniqsa, tahlil qiluvchi va titrant o'rtasidagi reaksiya
natijasida ionlar hosil bo'lganda yoki eritmaning ionlanish holatini o'zgartirganda
foydalidir. Titrlash paytida o'tkazuvchanlikning o'zgarishini kuzatish orqali aniq va
miqdoriy o'lchovlarni olish mumkin. Ushbu texnika noma'lum konsentratsiyalarni
aniqlash, nazariy modellarni tasdiqlash va turli xil kimyoviy muvozanatlarni
o'rganish imkonini beradi.
3

Mavzuning dolzarbligi: Konduktometrik titrlash mavzusi ko'plab
qo'llanilishi va afzalliklari tufayli analitik kimyo sohasida juda dolzarbdir.
Konduktometrik titrlashni tushunish moddalarning miqdoriy tahlili bilan
shug'ullanadigan olimlar, tahlilchilar va tadqiqotchilar uchun juda muhimdir.
Konduktometrik titrlashni har tomonlama tushunib, tadqiqotchilar va tahlilchilar
analit kontsentratsiyasini to'g'ri va ishonchli aniqlash uchun ushbu texnikadan
samarali foydalanishlari mumkin, bu turli ilmiy sohalarda yutuqlarga olib keladi va
sanoat jarayonlarida sifat kafolatini ta'minlaydi.
Kurs ishining maqsadi: Ushbu kurs ishining maqsadi konduktometrik
titrlashni analitik usul sifatida har tomonlama tahlil qilishdir. Kurs ishi quyidagi
maqsadlarga erishishga qaratilgan:
1. Prinsiplarni tushunish: Kurs ishi konduktometrik titrlashning asosiy
tamoyillarini, jumladan o'tkazuvchanlik, o'tkazuvchanlik, ion muvozanati va oxirgi
nuqtani aniqlashni tushuntirishga qaratilgan. Ushbu tamoyillarni tushunish orqali
talabalar kondüktometrik titrlashning nazariy asoslarini va uning miqdoriy
tahlildagi ahamiyatini tushunadilar.
2. Metodika bilan tanishish: Kurs ishi talabalarni konduktometrik titrlash
metodologiyasi bilan tanishtirishga qaratilgan. Unda tahlil qiluvchi moddalar va
titrantlarni tanlash, eritmalar tayyorlash, eksperimental o’rnatish va
konduktometrik titrlashning har xil turlari kiradi. Talabalar konduktometrik
titrlashning bosqichma-bosqich usullarini o'rganadilar.
3. Ma'lumotlarni tahlil qilish va sharhlash: Talabalar kondüktometrik
titrlash tajribalaridan olingan ma'lumotlarni tahlil qilish usullarini o'rganadilar. Bu
kalibrlash egri chiziqlarini qurish, ekvivalentlik nuqtalarini aniqlash,
kontsentratsiyalarni hisoblash va xatolar tahlilini o'z ichiga oladi. Ma'lumotlarni
tahlil qilish usullarini tushunish orqali talabalar o'zlarining eksperimental
natijalaridan mazmunli xulosalar chiqarishlari mumkin bo'ladi.
4. Ilovalarni o'rganish: Kurs ishi analitik kimyoda kondüktometrik
titrlashning keng qo'llanilishini o'rganadi. U kislota-asos, oksidlanish-qaytarilish va
kompleksometrik titrlashlarni, shuningdek ularning farmatsevtik tahlil, atrof-muhit
4

monitoringi va boshqa sohalarda qo'llanilishini o'z ichiga oladi. Talabalar real
stsenariylarda konduktometrik titrlashning amaliy ahamiyati haqida tushunchaga
ega bo'ladilar.
5. Afzalliklar va cheklovlarni baholash: Kurs ishida analitik usul sifatida
konduktometrik titrlashning afzalliklari va cheklovlari muhokama qilinadi.
Talabalar konduktometrik titrlashning soddaligi, tezligi, keng qo’llanilishi va
buzilmasligi kabi kuchli tomonlarini tushunadilar. Shuningdek, ular
kondüktometrik titrlash bilan bog'liq qiyinchiliklar va cheklovlarni, masalan,
shovqinlar va oxirgi nuqtani aniqlash muammolarini o'rganadilar.
Kurs ishining vazifasi: “Konduktometrik titrlash” fanidan kurs ishining
vazifasi tadqiqot ishlarini olib borish, tegishli ma’lumotlarni to’plash va
mavzuning har tomonlama tahlilini taqdim etishdan iborat. Kurs ishida bajarilishi
kerak bo'lgan aniq vazifalarga quyidagilar kiradi:
1. Tadqiqot: Konduktometrik titrlash bo'yicha adabiyotlarni to'liq ko'rib
chiqish, uning tamoyillari, metodologiyasi, qo'llanilishi, afzalliklari va
cheklovlariga e'tibor qaratish. Aniqlik va ishonchlilikni ta'minlash uchun ilmiy
jurnallar, darsliklar va ishonchli onlayn ma'lumotlar bazalari kabi nufuzli
manbalardan ma'lumot to'plang.
2. Tashkilot va tuzilma: Kurs ishini mantiqiy va izchil ravishda, taqdim
etilgan sxemaga rioya qilgan holda tashkil qiling yoki taqdim etilmagan bo'lsa,
yaxshi tuzilgan konturni yarating. Ma'lumotlarning bir bo'limdan ikkinchisiga silliq
oqishini ta'minlang, qog'oz davomida ravshanlik va uyg'unlikni saqlang.
3. Kontentni ishlab chiqish: Kurs ishining har bir qismini batafsil
tushuntirishlar, misollar va kerak bo'lganda misollar bilan ta'minlash orqali ishlab
chiqing. Konduktometrik titrlash, shu jumladan o'tkazuvchanlik, o'tkazuvchanlik
va oxirgi nuqtani aniqlash tamoyillarini tushuntiring. Analitik moddalar va
titrantlarni tanlash, eritmalar tayyorlash, eksperimental o’rnatish va
konduktometrik titrlashning har xil turlarini o’z ichiga olgan metodologiyani
tavsiflab bering. Ma'lumotlarni tahlil qilish usullarini, kalibrlash egri chiziqlarini,
ekvivalentlik nuqtalarini aniqlashni, kontsentratsiyani hisoblashni va xatolarni
5

tahlil qilishni muhokama qiling. Konduktometrik titrlashning kislota-asos titrlash,
redoks titrlash, kompleksometrik titrlash, farmatsevtik tahlil va atrof-muhit tahlili
kabi turli sohalarda qo'llanilishini o'rganing.
4. Iqtiboslar va havolalar: Kurs ishida foydalanilgan barcha manbalardan
to'g'ri iqtibos keltirilishini ta'minlang. Maqolada keltirilgan barcha ma'lumotlar,
ma'lumotlar va misollar uchun aniq havolalarni taqdim etish uchun APA yoki
MLA kabi izchil iqtibos uslubidan foydalaning.
5. Tahlil va talqin: to'plangan ma'lumotlarni tahlil qiling va
kondüktometrik titrlash bilan bog'liq tushunchalar va xulosalarning asosli talqinini
taqdim eting. Konduktometrik titrlashning analitik kimyodagi ahamiyatini va
uning turli xil qo'llanilishiga ta'sirini muhokama qiling.
6. Tekshirish va tahrirlash: Grammatika, imlo va tinish belgilarining
xatolarini tekshirish uchun kurs ishini diqqat bilan tekshiring. Aniqlik, izchillik va
o'qishni yaxshilash uchun tarkibni tahrirlang. Kurs ishi belgilangan so'zlar soni
yoki uzunligi talablariga javob berishiga ishonch hosil qiling.
Kurs ishining ob`yekti. Konduktometrik titrlash tayyorlash haqidagi asosiy
qonunlari, kimyoviy, fizik-kimyoviy va fizik usullarini o’rganish va chuqur targ’b
qilish.
Kurs ishining predmeti. Konduktometrik titrlash tayyorlash, kislota va
asoslar ning ta’sir usullari bo’yicha chuqur izlanishlar olib borish, axborotni tahlil
qilish uchun tanqidiy fikrlash va analitik ko’nikmalarni qo’llash.
Kurs ishining ilmiy ahamiyati: Ilmiy jihatdan qonunlarning o`rganilishi va
to`liq o`rganilmagan qismlari. Ushbu qonunlarning olimlar tomonidan
o`rganilayotgan belgilarining ahamiyati.
Amaliy jihatdan ulardan yuzaga chiqayotgan foydali va zararli
ko`rsatgichlarini bilish. Ularni o`rganish jarayonida bu belgilarning hisobga olgan
holda yondashish.
Kurs ishining hajmi: Ushbu kurs ishi 20 betdan iborat bo`lib 4 ta bobni o`z
ichiga oladi, kurs ishi kirish qism, xulosa va foydali adabiyotlar bandidan tashkil
topgan.
6

I. Konduktrometrik titrlash haqida umumiya ma’lumot.
Konduktometrik titrlash - bu eritmaning elektr o'tkazuvchanligini o'lchash
orqali uning konsentratsiyasini aniqlash uchun keng qo'llaniladigan analitik usul.
Ushbu maqola konduktometrik titrlashning keng qamrovli tahlilini taqdim etadi,
uning tamoyillari, metodologiyasi, qo'llanilishi, afzalliklari va cheklovlarini o'z
ichiga oladi. Konduktometrik titrlashning asosiy tamoyillari va protseduralarini
tushunib, olimlar va tahlilchilar uni qo'llash va natijalarni sharhlash bo'yicha
asosli qarorlar qabul qilishlari mumkin. Ushbu maqola konduktometrik
titrlashning nazariy asoslari, eksperimental o'rnatish, ma'lumotlarni tahlil qilish va
real hayotda qo'llanilishini yoritishga qaratilgan.
1.1 Titrlashning umumiy ko’rinishi.
Titrlash keng qo'llaniladigan analitik usul bo'lib, unda titrant sifatida ma'lum
bo'lgan reagentni qiziqtiradigan analitni o'z ichiga olgan eritmaga nazorat ostida
qo'shish kiradi. Titrlashning maqsadi aniq kimyoviy reaktsiyaning yakuniy
nuqtasiga erishish uchun zarur bo'lgan titrant miqdorini o'lchash orqali tahlil
qilinadigan moddaning miqdori yoki konsentratsiyasini aniqlashdir.
Titrlash jarayonida asosiy komponentlar analit, titrant va indikator
hisoblanadi. Tahlil qilinadigan modda tahlil qilinayotgan modda bo'lib, uning
konsentratsiyasi yoki miqdori aniqlanishi kerak. Tirant - bu aniqlangan eritmaga
boshqariladigan tarzda qo'shiladigan ma'lum konsentratsiyali eritma. Ko'rsatkich
titrlashning so'nggi nuqtasini ko'pincha rang yoki boshqa jismoniy xususiyatning
o'zgarishi orqali signal beruvchi moddadir.
Titrlashning yakuniy nuqtasi analit va titrantning stexiometrik ekvivalent
miqdori to'liq reaksiyaga kirishgan nuqtadir. Yakuniy nuqta odatda vizual indikator
yordamida yoki pH, o'tkazuvchanlik yoki absorbans kabi jismoniy xususiyatni
kuzatish orqali aniqlanadi. Oxirgi nuqtaga erishish uchun zarur bo'lgan titrant
hajmi yoki miqdori dastlabki namunadagi tahlil qiluvchi moddaning
kontsentratsiyasini yoki miqdorini hisoblash uchun ishlatiladi. [1,2,4]
7

Titrlash kimyoviy reaksiyaning tabiatiga ko'ra har xil turlarga bo'linishi
mumkin. Titrlashning ayrim keng tarqalgan turlariga kislota-asos titrlash,
oksidlanish-qaytarilish titrlash, kompleksometrik titrlash, cho’kma titrlash va
kulometrik titrlash kiradi. Titrlashning har bir turi aniq va aniq natijalarni
ta'minlash uchun maxsus reagentlar, indikatorlar va tajriba sharoitlarini talab
qiladi.
Titrlash tahlilining muvaffaqiyati sinchkovlik bilan eksperimental texnikaga,
hajmlar va kontsentratsiyalarni aniq o'lchashga, ko'rsatkichlarni to'g'ri tanlashga va
ma'lumotlarni to'g'ri tahlil qilishga bog'liq. Titrlash turli sohalarda, jumladan
kimyo, atrof-muhit tahlili, farmatsevtika, oziq-ovqat va ichimliklar sanoati va sifat
nazorati laboratoriyalarida qo'llaniladigan ko'p qirrali texnikadir.
Xulosa qilib aytganda, titrlash analitik kimyoning asosiy usuli bo'lib, titrantni
nazorat ostida qo'shish orqali analit konsentratsiyasini yoki miqdorini aniqlashga
imkon beradi. U keng qo'llanilishi mumkin bo'lgan miqdoriy o'lchov usulini
ta'minlaydi va ilmiy tadqiqotlar, sifat nazorati va turli sanoat jarayonlarida hal
qiluvchi rol o'ynaydi.
1.2 Konduktometrik titrlashning tushunchasi.
Konduktometrik titrlash tushunchasi titrlash jarayonida elektr
o'tkazuvchanligini o'lchashga asoslangan. O'tkazuvchanlik eritmaning elektr tokini
o'tkazish qobiliyatini anglatadi va eritmada mavjud bo'lgan ionlarning
kontsentratsiyasiga bevosita bog'liq. Konduktometrik titrlash o'tkazuvchanlikning
o'zgarishidan foydalanadi, chunki oxirgi nuqtani aniqlash va analit
konsentratsiyasini hisoblash uchun titrant tahlil qilinadigan eritmaga qo’shiladi.
[5,6]
Konduktometrik titrlashda eritmaning o'tkazuvchanligi doimiy ravishda yoki
titrant qo'shilishi bilan muntazam ravishda nazorat qilinadi. Dastlab,
o'tkazuvchanlik tahlil qilinadigan eritmada mavjud bo'lgan ionlar bilan aniqlanadi.
Tirant qo'shilganda, analit va titrant o'rtasida kimyoviy reaksiya sodir bo'ladi,
8

natijada ionlar hosil bo'ladi yoki iste'mol qilinadi. Bu eritmaning
o'tkazuvchanligining o'zgarishiga olib keladi.
Ushbu texnikada ishlatiladigan kondüktometrik hujayra odatda eritma ichiga
botirilgan ikkita elektroddan iborat: sensorli elektrod va mos yozuvlar elektrod.
Sensor elektrod eritmaning o'tkazuvchanligini o'lchaydi, mos yozuvlar elektrod esa
aniq o'lchovlar uchun barqaror mos yozuvlar potentsialini ta'minlaydi.
O'tkazuvchanlikning o'zaro nisbati bo'lgan o'tkazuvchanlik ko'pincha
kondüktometrik titrlash hisoblarida qo'llaniladi.
Konduktometrik titrlashning oxirgi nuqtasini turli usullar bilan aniqlash
mumkin. Bir yondashuv - vaqt o'tishi bilan o'tkazuvchanlikning o'zgarishini
kuzatish va o'tkazuvchanlik egri chizig'idagi keskin o'zgarish yoki burilish
nuqtasini kuzatish, titrlashning tugallanganligini ko'rsatadi. Yana bir usul
o'tkazuvchanlikning o'ziga xos o'zgarishiga javob beradigan indikator elektroddan
foydalanishni o'z ichiga oladi, masalan, pH ga bog'liq titrlash uchun shisha
elektrod.
Yakuniy nuqta aniqlangandan so'ng, ushbu nuqtaga erishish uchun zarur
bo'lgan titrant miqdori dastlabki eritmadagi tahlil qiluvchi moddaning
konsentratsiyasini hisoblash uchun ishlatiladi. Bu hisob stoxiometriyaga va
titrantning ma'lum konsentratsiyasiga tayanadi. [7,8,11]
Konduktometrik titrlash bir qancha afzalliklarga ega. U kuchli va kuchsiz
elektrolitlar uchun ishlatilishi mumkin, bu esa analitlarning keng doirasini olish
imkonini beradi. U o'tkazuvchanlikdagi kichik o'zgarishlarni aniqlash imkonini
beruvchi yuqori sezuvchanlikni ta'minlaydi. Konduktometrik titrlash nisbatan oson
amalga oshiriladi va kerakli asbob-uskunalar ko'pchilik laboratoriyalarda mavjud.
Biroq konduktometrik titrlashda ham cheklovlar mavjud. Eritmadagi
aralashmalar yoki boshqa moddalarning aralashuvi natijalarning aniqligiga ta'sir
qilishi mumkin. Yakuniy nuqtani aniqlash ba'zi hollarda, ayniqsa o'tkazuvchanlik
asta-sekin o'zgarganda yoki bir vaqtning o'zida bir nechta reaktsiyalar sodir
bo'lganda qiyin bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, konduktometrik titrlash suvsiz
yoki ion bo'lmagan tizimlar uchun mos kelmasligi mumkin.
9

II.Konduktometrik titrlash tamoyillari.
Konduktometrik titrlash tamoyillari elektr o'tkazuvchanligi va eritmadagi
ionlar konsentratsiyasi o'rtasidagi bog'liqlikka asoslanadi. O'tkazuvchanlik
eritmaning elektr tokini o'tkazish qobiliyatini anglatadi, bu ionlarning mavjudligi
ta'sir qiladi. Konduktometrik titrlash yakuniy nuqtani aniqlash va tahlil qiluvchi
moddaning kontsentratsiyasini hisoblash uchun titrlash jarayonida
o'tkazuvchanlikning o'zgarishidan foydalanadi.
Konduktometrik titrlashning asosiy tamoyillarini quyidagicha tushuntirish
mumkin:
1. Ionlanish va o'tkazuvchanlik: Murakkab erituvchida eriganida, u
ionlarga ajralishi mumkin. Eritmadagi ionlar elektr tokini o'tkazish uchun
javobgardir. Eritmaning o'tkazuvchanligi mavjud ionlarning konsentratsiyasiga
to'g'ridan-to'g'ri proportsionaldir. Kuchli elektrolitlar, masalan, kuchli kislotalar
yoki asoslar, butunlay ionlarga ajraladi va yuqori o'tkazuvchanlikni namoyish
etadi. Kuchsiz elektrolitlar esa qisman dissotsiatsiyalanadi va past
o'tkazuvchanlikka ega. [3,6,12]
2. Muvozanat va ion muvozanati: Konduktometrik titrlashda analit va
titrant kimyoviy reaksiyaga kirishadi, natijada ionlar kontsentratsiyasi o'zgaradi.
Tahlil qiluvchi va titrant o'rtasidagi reaksiya protonlarni (kislota-asos titrlash),
elektronlarni (qaytarilish-qaytarilish titrlash) yoki komplekslarning hosil
bo'lishini (kompleksometrik titrlash) o'z ichiga olishi mumkin. Bu reaksiyalar
muvozanatga erishadi va titrlash jarayonida ionlarning konsentratsiyasi o'zgaradi.
3. Yakuniy nuqtani aniqlash: Kondüktometrik titrlashning so'nggi
nuqtasi analit va titrant stexiometrik reaksiyaga kirishgan nuqtadir. Bu kimyoviy
reaktsiyaning tugashini anglatadi. Yakuniy nuqtani aniqlash o'tkazuvchanlikdagi
o'zgarishlarni kuzatish orqali amalga oshirilishi mumkin. Titrlash jarayonida
ionlar konsentratsiyasi o'zgarishi bilan eritmaning o'tkazuvchanligi ham o'zgaradi.
10

Yakuniy nuqta odatda o'tkazuvchanlikning keskin yoki sezilarli o'zgarishi bilan
ko'rsatiladi, ko'pincha o'tkazuvchanlik egri chizig'ida burilish nuqtasi sifatida
kuzatiladi.
4. Kalibrlash va hisoblash: Analitning konsentratsiyasini aniqlash uchun
kalibrlash egri chizig'i tuziladi. Bu ma'lum konsentratsiyali eritmalar bilan titrlash
va tegishli o'tkazuvchanlikni o'lchashni o'z ichiga oladi. O'tkazuvchanlik va
kontsentratsiya o'rtasidagi bog'liqlik o'rnatiladi, bu oxirgi nuqtada o'lchangan
o'tkazuvchanlikka asoslangan noma'lum konsentratsiyani interpolyatsiya qilish
yoki ekstrapolyatsiya qilish imkonini beradi. Hisoblashda reaksiya
stoxiometriyasi va titrantning ma'lum konsentratsiyasidan foydalaniladi.
5. Eksperimental mulohazalar: Konduktometrik titrlash uchun sensorli
elektrod va mos yozuvlar elektroddan iborat konduktometrik hujayra kerak
bo'ladi. Sensor elektrod eritmaning o'tkazuvchanligini o'lchaydi, mos yozuvlar
elektrodi esa barqaror mos yozuvlar potentsialini ta'minlaydi. To'g'ri va
takrorlanadigan natijalarni ta'minlash uchun titrlash vaqtida doimiy haroratni
saqlash muhimdir. Bundan tashqari, konduktometrik titrlashning o'ziga xos turiga
qarab so'nggi nuqtani aniqlashni osonlashtirish uchun tegishli indikatorlar yoki
elektrodlardan foydalanish mumkin.
Konduktometrik titrlash tamoyillarini tushungan holda, tahlilchilar tajribalarni
samarali loyihalashi va amalga oshirishi, tegishli ko'rsatkichlar yoki elektrodlarni
tanlashi va tahlil qiluvchi moddaning konsentratsiyasini aniq aniqlash uchun
o'tkazuvchanlik ma'lumotlarini sharhlashi mumkin. Ushbu tamoyillar turli xil
analitik kontekstlarda kondüktometrik titrlashni muvaffaqiyatli qo'llash uchun
asos bo'lib xizmat qiladi.
11

2.1 O’tkazuvchanlik va o’tkazuvchanlik
Konduktometrik titrlashni tushunish uchun eritmadagi elektr
o'tkazuvchanligini o'lchash uchun asosiy bo'lgan o'tkazuvchanlik va
o'tkazuvchanlik tushunchalarini tushunish kerak.[1,5,7]
1. O'tkazuvchanlik: O'tkazuvchanlik modda yoki eritmaning elektr tokini
o'tkazish qobiliyatini anglatadi. Kondüktometrik titrlash kontekstida eritmada
mavjud bo'lgan ionlarning konsentratsiyasini baholash uchun o'tkazuvchanlik
o'lchanadi. Ionlarning konsentratsiyasi yuqori bo'lgan eritmalar ko'proq
o'tkazuvchanlikni namoyon qiladi.
O'tkazuvchanlik birligi odatda siemens boshiga metr (S / m) yoki santimetr
uchun mho (mho / sm) sifatida ifodalanadi. U s belgisi bilan belgilanadi.
O'tkazuvchanlikka turli omillar, jumladan ionlarning kontsentratsiyasi va
harakatchanligi, harorat va erituvchining tabiati ta'sir qiladi.
2. O'tkazuvchanlik: O'tkazuvchanlik - bu elektr tokining modda yoki
eritma orqali o'tish qulayligi. Bu qarshilikning o'zaro nisbati bo'lib, G belgisi
bilan belgilanadi. O'tkazuvchanlik birligi siemens (S) bo'lib, u ohm (Ō ^ (-1)) ga
bo'lingan biriga tengdir.
O'tkazuvchanlik o'tkazgichning o'tkazuvchanligi va tasavvurlar maydoniga
to'g'ridan-to'g'ri proportsional va o'tkazgich uzunligiga teskari proportsionaldir.
Matematik jihatdan o'tkazuvchanlik (G) quyidagicha ifodalanishi mumkin:[2,6,9]
G = s * A / L
bu erda s - o'tkazuvchanlik, A - o'tkazgichning ko'ndalang kesimi maydoni va
L - o'tkazgichning uzunligi.
O'tkazuvchanlik odatda kondüktometrik titrlash hisoblarida qo'llaniladi,
chunki u eritmaning o'ziga xos o'tkazuvchanligini aniqlashga imkon beradi, bu
standart hujayra konstantasiga normallashtirilgan eritmaning o'tkazuvchanligi.
Konduktometrik titrlashda eritmaning o'tkazuvchanligi konduktometrik
hujayra yordamida o'lchanadi. Titrant qo'shilganda ionlarning konsentratsiyasi
o'zgaradi, natijada o'tkazuvchanlik va o'tkazuvchanlik o'zgaradi. Titrlash vaqtida
12

o'tkazuvchanlikni kuzatish orqali reaksiyaning yakuniy nuqtasini bildiruvchi
o'zgarishlarni kuzatish mumkin va analit konsentratsiyasini hisoblash imkonini
beradi.
Umuman olganda, o'tkazuvchanlik va o'tkazuvchanlik kondüktometrik
titrlashda asosiy tushunchalardir, chunki ular eritmadagi ion konsentratsiyasining
miqdoriy o'lchovini beradi. Ushbu parametrlar oxirgi nuqtani aniqlashda va
titrlash jarayonida tahlil qiluvchi moddaning konsentratsiyasini aniqlashda hal
qiluvchi rol o'ynaydi.
2.2 Ion muvozanati va dissotsiatsiya
Ion muvozanati va dissotsiatsiya konduktometrik titrlash bilan bog ' liq muhim
tushunchalardir , chunki ular eritmadagi ionlarning o ' tkazuvchanligi va harakatiga
ta ' sir qiladi . Ushbu tushunchalarni tushunish o ' tkazuvchanlik o ' lchovlarini to ' g ' ri
talqin qilish va konduktometrik titrlash tajribalarining muvaffaqiyati uchun juda
muhimdir .[4,8]
1. Ion muvozanati : Ion muvozanati eritmadagi ionlarning hosil bo ' lishi
va dissotsiatsiyasi o ' rtasidagi muvozanatni anglatadi . Ion birikmasi erituvchida
eriganda, u o'z tarkibidagi ionlarga ajralishi mumkin. Masalan, natriy xlorid (NaCl)
suvda eriganda, natriy ionlariga (Na+) va xlorid ionlariga (Cl-) ajraladi. Ionlarning
dissotsiatsiyasini kimyoviy tenglama bilan ifodalash mumkin:
NaCl(lar) → Na+(aq) + Cl-(aq)
Ion muvozanati erigan ionlar va birikmaning ajralmagan molekulalari yoki
ionlari o'rtasidagi dinamik muvozanatni o'z ichiga oladi. Muvozanatga harorat,
kontsentratsiya va erituvchining tabiati kabi omillar ta'sir qiladi. Ionlanish
konstantasi yoki dissotsilanish konstantasi deb ataladigan muvozanat konstantasi
dissotsilanish darajasining o'lchovidir.
2. Dissotsilanish darajasi: dissotsilanish darajasi (a) elektrolitning
eritmadagi ionlarga ajralish darajasini ifodalaydi. U dissotsilangan ionlar
13

konsentratsiyasining elektrolitning dastlabki konsentratsiyasiga nisbati sifatida
aniqlanadi. Misol uchun, agar birikma to'liq ionlarga ajralsa, dissotsilanish darajasi
1 (yoki 100%) bo'lib, to'liq ionlanishni ko'rsatadi. Agar birikmaning faqat bir qismi
ajralsa, dissotsilanish darajasi 1 dan kichik bo'ladi.
Dissotsilanish darajasi eritmaning o'tkazuvchanligi bilan bog'liq.
Dissotsilanish darajasi yuqori bo'lgan eritmalar yuqori o'tkazuvchanlikka ega,
chunki ular elektr zaryadini ko'tara oladigan ko'proq erkin ionlarni o'z ichiga oladi.
3. Ion muvozanatining o'tkazuvchanlikka ta'siri: eritmaning
o'tkazuvchanligi ionlarning konsentratsiyasi va harakatchanligiga bog'liq.
Konduktometrik titrlashda analit eritmasiga titrant qo’shilsa, tahlil qilinuvchi
ionlar va dissotsiatsiyalanmagan molekulalar orasidagi muvozanat siljiydi. Bu
eritmadagi ionlarning konsentratsiyasiga ta'sir qiladi, bu esa o'tkazuvchanlikning
o'zgarishiga olib keladi.
Masalan, kislota-asos titrlashda kuchsiz kislota eritmasiga kuchli kislota
qo’shilishi vodorod ionlarining (H+) konsentratsiyasini oshiradi. Bu
o'tkazuvchanlikning oshishiga olib keladi. Aksincha, kuchsiz kislota eritmasiga
kuchli asos qo’shilsa, gidroksid ionlarining (OH-) konsentratsiyasi oshib,
o’tkazuvchanlikning ham oshishiga olib keladi.
Analit va titrantning ion muvozanati va dissotsilanish xatti-harakatlarini
tushunish oxirgi nuqtani aniqlash uchun mos indikatorlar yoki elektrodlarni
tanlashda va titrlash jarayonida o'tkazuvchanlik o'zgarishlarini izohlashda yordam
beradi.
Xulosa qilib aytish mumkinki, konduktometrik titrlashda ion muvozanati va
dissotsiatsiya muhim rol o'ynaydi. Ionlarning hosil bo'lishi va dissotsiatsiyasi
o'rtasidagi muvozanat eritmaning o'tkazuvchanligiga ta'sir qiladi va dissotsiatsiya
darajasi o'tkazuvchanlik o'lchovlariga ta'sir qiladi. Ushbu tushunchalarni hisobga
olgan holda, eritmadagi ionlarning harakatini yaxshiroq tushunish va
kondüktometrik titrlash tajribalarida olingan o'tkazuvchanlik ma'lumotlarini to'g'ri
talqin qilish mumkin.
14

2.3 Konduktometrik titrlashning qo’llanilishi
Konduktometrik titrlash o'zining ko'p qirraliligi va tahlil qiluvchi moddalar
kontsentratsiyasini aniq aniqlash qobiliyati tufayli turli sohalarda ko'plab ilovalarni
topadi. Konduktometrik titrlashning ba'zi keng tarqalgan ilovalari:
1. Kislota-asos titrlash: Konduktometrik titrlash kislota-asos titrlash
uchun keng qo'llaniladi, bu erda kislota yoki asosning konsentratsiyasi ma'lum
konsentratsiyali eritmaga nisbatan titrlash orqali aniqlanadi. Ushbu usul
farmatsevtik tahlil, atrof-muhit monitoringi va ichimliklar va oziq-ovqat kabi turli
xil mahsulotlar sifatini nazorat qilishda keng qo'llaniladi.
2. Oksidlovchi yoki qaytaruvchi moddalar kontsentratsiyasini aniqlash
uchun oksidlanish-qaytarilish titrlashlarida konduktometrik titrlash qo'llaniladi.
Masalan, askorbin kislota kabi qaytaruvchi moddalarning kontsentratsiyasini
aniqlash yoki kaliy permanganat kabi oksidlovchi moddalarning
kontsentratsiyasini aniqlash.
3. Kompleksometrik titrlashlar: Konduktometrik titrlash
kompleksometrik titrlashda maxsus ligandlar bilan kompleks hosil qiluvchi metall
ionlarining konsentratsiyasini aniqlash uchun ishlatiladi. Ushbu usul odatda
kaltsiy, magniy va mis kabi metall ionlarini suv namunalarida va farmatsevtik
tahlilda tahlil qilishda qo'llaniladi.
4. Cho'kma titrlashlari: Konduktometrik titrlash cho'kma titrlashda
qo'llaniladi, bu erda tahlil qiluvchi modda bilan erimaydigan mahsulot hosil qilish
uchun cho'ktiruvchi reagent qo'shiladi. Yakuniy nuqta yog'ingarchilikning to'xtashi
bilan belgilanadi, bu esa o'tkazuvchanlikning keskin o'zgarishi bilan aniqlanadi.
5. Suvsiz titrlash: Konduktometrik titrlash suvsiz titrlashda qo'llanilishi
mumkin, bu erda titrlash suvdan boshqa erituvchilarda amalga oshiriladi. Bu usul
suvga sezgir birikmalar yoki suvsiz erituvchilar ishtirok etganda qo'llaniladi.
6. Organik kimyoda titrlashlar: Konduktometrik titrlash organik
birikmalarning kislotalilik yoki asosliligini aniqlashda foydalidir. U yog'lar va
15

yog'lardagi kislota qiymatlarini aniqlashda, organik kislotalar yoki asoslarni tahlil
qilishda va organik birikmalarning tozaligini baholashda qo'llaniladi.
7. Farmatsevtik tahlil: Konduktometrik titrlash farmatsevtik tahlilda dori
tarkibidagi faol farmatsevtik ingredientlar (API) va boshqa komponentlar
kontsentratsiyasini aniqlash uchun keng qo'llaniladi. U tahlil usullarida, eritmani
sinashda va farmatsevtika mahsulotlari sifatini nazorat qilishda qo'llaniladi.
8. Atrof muhitni tahlil qilish: Suv va tuproq namunalarida turli ionlar va
ifloslantiruvchi moddalar kontsentratsiyasini aniqlash uchun atrof-muhitni tahlil
qilishda konduktometrik titrlash qo'llaniladi. U og'ir metallar, ishqoriylik, kislotalik
va atrof-muhit monitoringi uchun muhim bo'lgan boshqa parametrlarni tahlil qilish
uchun ishlatiladi.
9. Sifat nazorati: Konduktometrik titrlash sifat nazorati laboratoriyalarida
kimyoviy ishlab chiqarish, oziq-ovqat va ichimliklar ishlab chiqarish va
farmatsevtika kabi turli sohalarda xom ashyo, oraliq mahsulotlar va tayyor
mahsulotlarning sifati va tozaligini baholash uchun qo'llaniladi.[1,4,11]
Konduktometrik titrlash keng ko'lamli ilovalarda tahlil qiluvchi moddalar
kontsentratsiyasini aniqlash uchun ko'p qirrali va ishonchli analitik texnikani taklif
etadi. Uning soddaligi, aniqligi va keng qo’llanilishi uni turli ilmiy, sanoat va
tadqiqot sharoitlarida qimmatli vositaga aylantiradi.
2.4 Konduktometrik titrlashning avfzalliklari
Konduktometrik titrlash bir qancha afzalliklarga ega, bu esa uni turli
sohalarda qimmatli analitik texnikaga aylantiradi. Konduktometrik titrlashning
asosiy afzalliklaridan ba'zilari:
1. Keng qo'llanilishi: Konduktometrik titrlash kislotalar, asoslar, oksidlovchi
moddalar, qaytaruvchi moddalar va metall ionlarini o'z ichiga olgan keng
assortimentdagi analitlarga nisbatan qo'llaniladi. Analitlarni tanlashda
moslashuvchanlikni ta'minlaydigan kuchli va kuchsiz elektrolitlar uchun ham mos
keladi.
16

2. Sezuvchanlik: Konduktometrik titrlash juda sezgir bo'lib,
o'tkazuvchanlikdagi kichik o'zgarishlarni aniqlashga imkon beradi. Bu sezgirlik
yakuniy nuqtani aniq aniqlash va analit konsentratsiyasini aniq o'lchash imkonini
beradi.
3. Oddiylik: Konduktometrik titrlash nisbatan sodda, u konduktometrik
hujayra va titrlash apparati kabi asosiy laboratoriya jihozlarini talab qiladi. Texnika
murakkab asbob-uskunalarni o'z ichiga olmaydi, bu uni laboratoriyalarning keng
doirasiga kirish imkonini beradi.
4. Haqiqiy vaqtda yakuniy nuqtani aniqlash: Konduktometrik titrlash real
vaqtda oxirgi nuqtani aniqlash imkonini beradi. Yakuniy nuqta odatda
o'tkazuvchanlikning to'satdan yoki sezilarli o'zgarishi bilan ko'rsatiladi, bu
osongina kuzatilishi va qayd etilishi mumkin. Bu xususiyat titrlash jarayonida
qulaylik va samaradorlikni ta'minlaydi.
5. Tez tahlil: Konduktometrik titrlash, ayniqsa, boshqa tahlil usullari bilan
solishtirganda tezkor tahlil natijalarini berishi mumkin. Yakuniy nuqtani aniqlash
tez-tez tez sodir bo'ladi, bu esa analit konsentratsiyasini tezda aniqlash imkonini
beradi.
6. Tejamkorlik: Konduktometrik titrlash tejamkor texnikadir, chunki u
qimmat uskunalar yoki reagentlarni talab qilmaydi. Usulning soddaligi tahlil bilan
bog'liq umumiy xarajatlarni kamaytiradi.
7. Ko'p qirralilik: Konduktometrik titrlash suvli va suvsiz eritmalarda
amalga oshirilishi mumkin. Ushbu ko'p qirralilik suv, organik erituvchilar va
suvsiz tizimlarni o'z ichiga olgan keng ko'lamli namunalarni tahlil qilish imkonini
beradi.
8. Miqdoriy tahlil: Konduktometrik titrlash analit konsentratsiyasi haqida
miqdoriy ma'lumot beradi. Analit konsentratsiyasiga o'tkazuvchanlik bilan bog'liq
kalibrlash egri chizig'ini o'rnatish orqali tahlil qilinadigan moddaning aniq
miqdorini aniqlashga erishish mumkin.
9. Sifat nazorati: Konduktometrik titrlash odatda sifat nazorati
laboratoriyalarida turli mahsulotlarning sifati va tozaligini baholash uchun
17

qo'llaniladi. Uning aniqligi, aniqligi va foydalanish qulayligi uni muntazam sifat
nazorati tahlili uchun mos qiladi.
10. Atrof-muhit monitoringi: Konduktometrik titrlash atrof-muhit monitoringi
uchun qo'llaniladi, bu suv va tuproq namunalarida ifloslantiruvchi moddalar, og'ir
metallar va boshqa parametrlarni tahlil qilish imkonini beradi. U atrof-muhit
sifatini baholash va me'yoriy hujjatlarga muvofiqligini ta'minlashda hal qiluvchi
rol o'ynaydi.
Xulosa qilib aytganda, konduktometrik titrlash uning keng qo'llanilishi,
sezgirligi, soddaligi, real vaqtda oxirgi nuqtani aniqlash, tezkor tahlil qilish,
iqtisodiy samaradorlik, ko'p qirralilik, miqdoriy tahlil imkoniyatlari va sifat
nazorati va atrof-muhit monitoringi uchun moslik kabi muhim afzalliklarni taqdim
etadi. Ushbu afzalliklar turli xil analitik kontekstlarda kondüktometrik titrlashning
mashhurligi va keng qo'llanilishiga yordam beradi.
18

Xulosa
Kurs ishini bajarish mobaynida uchbu xulosaga kelindi:
 Konduktometrik titrlash - bu eritmadagi tahlil qiluvchi moddalarning
so'nggi nuqtasi va konsentratsiyasini aniqlash uchun o'tkazuvchanlikdagi
o'zgarishlardan foydalanadigan kuchli analitik usul. Titrlash jarayonida elektr
o'tkazuvchanligini o'lchash orqali kondüktometrik titrlash kislotalar, asoslar,
oksidlovchi moddalar, qaytaruvchi moddalar va metall ionlarini o'z ichiga olgan
keng ko'lamli tahlil qiluvchi moddalarni tahlil qilish uchun miqdoriy usulni
ta'minlaydi.
 Konduktometrik titrlash tamoyillari o'tkazuvchanlik va eritmadagi
ionlar konsentratsiyasi o'rtasidagi bog'liqlikka asoslanadi. Analit eritmasiga titrant
qo'shilsa, ionlarning konsentratsiyasi o'zgaradi, bu esa o'tkazuvchanlikning
o'zgarishiga olib keladi.
 Konduktometrik titrlash bir qancha afzalliklarga ega. U kuchli va
kuchsiz elektrolitlar uchun qo'llaniladi, bu esa analitning keng tanlovini
ta'minlaydi. Texnika juda sezgir bo'lib, o'tkazuvchanlikdagi kichik o'zgarishlarni
aniqlash imkonini beradi. Ko'pgina laboratoriyalarda mavjud bo'lgan asbob-
uskunalar bilan buni amalga oshirish nisbatan sodda.
 Biroq, kondüktometrik titrlashning ham o'z cheklovlari mavjud.
Eritmadagi aralashmalar yoki boshqa moddalarning aralashuvi natijalarning
aniqligiga ta'sir qilishi mumkin. Yakuniy nuqtani aniqlash ba'zi hollarda, ayniqsa
o'tkazuvchanlikning bosqichma-bosqich o'zgarishi yoki bir vaqtning o'zida sodir
bo'ladigan bir nechta reaktsiyalar bilan qiyin bo'lishi mumkin.
 Umuman olganda, kondüktometrik titrlash miqdoriy tahlilda muhim
rol o'ynaydi, bu olimlar va tadqiqotchilar uchun analit konsentratsiyasini to'g'ri va
samarali aniqlashga intilishda qimmatli vositadir. Keng qo'llanilishi va davom
etayotgan yutuqlari bilan kondüktometrik titrlash analitik kimyo sohasida muhim
usul bo'lib qolmoqda.
19

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Sherril D. Kristian va Jeyms F. Scamehorn tomonidan tahrirlangan "Interfasial
va sirt tarangligi: o'lchov, nazariya va ilovalar" (Marsel Dekker, 2003)
2. D. K. Belashchenkoning "Suyuq metallarning sirt tarangligi" (International
Journal of thermophysics, 2006)
3. S. Z. Mirzoev va B. N. Galimzyanovning “Suyuq qotishmalarning sirt
tarangligini molekulyar dinamikasi simulyatsiyasi” (Hisoblash
materiallarishunoslik, 2004 y.)
4. D. K. Sattarov va M. K. Maxmudovning “Ikkilik suyuqlik aralashmalarining sirt
tarangligiga kimyoviy tuzilishning ta’siri” (Eritmalar kimyosi jurnali, 2012 y.)
5. Jon V. Gibbsning "Surface Tension" (Kimyoviy sharhlar, 1928)
6. Sherril D. Kristian va Jeyms F. Scamehorn tomonidan "Interfasial va sirt
tarangligi: o'lchov, nazariya va ilovalar" (Marsel Dekker, 2003)
7. P. V. Langerning "Suyuqliklarning sirt tarangligi" (Fizikadagi taraqqiyot
haqida hisobot, 1948 yil)
8. A. K. Gupta va R. K. Sharma tomonidan "Yuza tarangligini o'lchash uchun
kapillyar ko'tarilish usuli" (Journal of Chemical Education, 2005)
9. R. H. Lakombning "Yuza tarangligi: nazariya va eksperimentdagi bir asrlik
taraqqiyot" (Journal of Physical Chemistry, 1992)
10. Akbarov X.I. Laboratorniye raboti po kursu “Fizicheskaya ximiya”.
Metodicheskoye posobiye. 2008. 14. Akbarov H.I. Fizikaviy kimyo. O`quv
qo`llanma. 2008.
11. Usmonov H.U., Rustamov H.R., Rahimov H.R. Fizikaviy kimyo. Toshkent:
O'qituvchi, 1974. – 488 b.
12. Akbarov H.I. Fizikaviy kimyo kursidan uslubiy qo’llanma. – Toshkent: O'zMU,
2006. – 66 b.
20

Konduktometrik titrlash

Купить

Похожие документы
Argos test javoblari
Kulonometrik analiz metodi
Fosforitli moddalar va energiya almashinuvidagi ahamiyati
Analizning pоlyarоgrafik mеtоdi
Kimyoda illyustrativ va evristik metodlar