Kuz faslida o’simliklar hayotida ro’y beradigan o’zgarishlar. 5 - sinf - Ботаника - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	6.9MB
Покупки	0
Дата загрузки	04 Октябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Ботаника

Kuz faslida o’simliklar hayotida ro’y beradigan o’zgarishlar. 5 - sinf

Купить

3- §. KUZ FASLIDA O’SIMLIKLAR HAYOTIDA RO’Y BERADIGAN O’ZGARISHLAR 5-sinf botanika darsligi asosida . 201 5.

• Kuz ko‘p o‘simliklar hosili pishib yetiladigan fasl. Olimlarning hisobiga ko‘ra, kuzgi kun bilan tunning tengligi sentabr oyining 23-kuniga to‘g‘ri keladi. Kuz kelishi bilan kun lar asta-sekin soviy boshlaydi. Kunlar qisqarib, tunlar uzaya boradi. Kuz o‘simliklarning qishga tayyorlanish davri hisoblanadi. Kuz kelganini hamma o‘simliklarga qarab ham bilib bo‘lmaydi, chunki ba’zi gulli o‘simliklar kuz oylarida ham gullayveradi.

• Kuzda juda ko‘p yovvoyi va madaniy o‘simliklarning mevasi pishib yetiladi. Lekin bular orasida ituzumga o‘xshab mevasining asosiy qismi pishib, uchki qismidagi gullari ochilib turadigan yoki g‘o‘zaga o‘xshab pastki shoxlaridagi ko‘saklari yetilib, uchki shoxlaridagi gullari ochilib tur adigan o‘simliklar ham ko‘p uchraydi.

• Kuzda o‘simliklarda sodir bo‘ladigan muhim biologik o‘zgarishlardan biri xazon rezgilikdir . Ba’zi o‘simliklarda xazonrezgilik sovuq tushmasd an oldin boshlanadi. Ayrim daraxt va butalarning barglari kuz kelishi bilan, ayrimlariniki esa birinchi sovuqdan keyin to‘kila boshlaydi. Masalan, jiyda, zarang, bodom, terak, akatsiya, tikan daraxt va aylantning barglari ancha barvaqt to‘kiladi.

• Xalqimiz bu faslni «oltin kuz» deb ataydi. Buning boisi shundaki, birinchidan, bu davrda juda ko‘p mevalar g‘arq pishadi. Ikkinchidan, ko‘pchilik daraxt va butalarning bargi qizg‘ish, sarg‘ish, qo‘ng‘ir rangga kirib, tabiatga ajoyib manzara baxsh etadi. Bir qator o‘simliklar (nastarin, atirgul, ligustrum)ning bargi uzoq vaqtgacha yashil rangini saqlaydi. Hatto, qishda ham shamshod va ligustrum kabi o‘simliklarning bargi to‘kilmay turaveradi.

• Kuzda ko‘pgina daraxt va butalarning yashil barglari rangi to‘kilish oldidan o‘zgaradi. Shu munosabat bilan o‘simliklarning barglari nima uchun rangini o‘zgartiradi? Bunda o‘simlik hujayralarida qanday o‘zgarishlar sodir bo‘ladi, degan savol tug‘iladi.

• Kuz kelishi bilan kunlar qisqarib, quyoshdan у erga keladigan yorug‘lik va harorat kamayadi. Yorug‘lik va harorat у etishmasligi tufayli hujayralarda jiddiy fi ziologik jarayonlar sodir bo‘ladi. Natijada barglarga yashil rang beruvchi xloroplastlar у emirilib, xromoplastlarga aylanadi, hujayralarda esa rang beruvchi moddalar to‘planib, yashil barglar asta- sekin sarg‘ish, sarg‘ish- qizg‘ish, qo‘ng‘ir-qizg‘ish ranglarga kiradi.

• Kuzda barg to‘kilishi bilan bir qatorda yozda to‘kilgan urug‘lari namga tegib unib chiqadigan va to‘pbarg hosil qiladigan o‘simliklar ham kam emas. Kuzgi bug‘doy, gulxayri, qoqio‘t, jag‘-jag‘, qurttana kabi o‘simliklarning bargi qor tagida qishlab, bahorda yana o‘sishda davom etaveradi. Shunday qilib, kuz kelishi bilan o‘simliklarning mevasi (urug‘i) pishadi va barglari to‘kilib, qishki tinim davriga kiradi.

• Barg to‘kilishining ahamiyati ko‘pchilikni qiziqtirsa kerak. Bu savolga o‘simlik uchun ham, kundalik turmushda ham barg to‘kilishining ahamiyati katta, deb javob berish mumkin. Birinchidan, to‘kiladigan barglar orqali bir yil davomida o‘simliklarda to‘planib yotgan keraksiz moddalar chiqarib tashlanadi, ikkinchidan, ayniqsa qishda, barglar orqali suvning bug‘lanishi to‘xtaydi. O‘simlik tinim davriga o‘tadi.

• Xazonrezgilik paytida to‘kiladigan barglardan to‘g‘ri foydalanishni aslo unutmaslik kerak. Ayrim joylarda barglar to‘g‘ri kelgan joyda yoqib yuboriladi. Natijada atrof-muhitni qurum bosib, havoning tarkibi buziladi. Barglardan oqilona foydalanishning eng oson yo‘li chorva mollari uchun ozuqa sifatida (boshqa yem-xashaklarga qo‘shib) berish va yerga ko‘mib (chiritib) o‘g‘it tayyorlashdan iborat.

• Barglar bandining novdaga birikkan joyida po‘kak hosil bo‘ladi. Po‘kakning hosil bo‘lishi barglarning to‘kilishidan darak beradi. Barglarning to‘k ilishida suv bug‘l anishining ham aha miyati katta. Kech kuzda ildiz tuklari sovuq suvni so‘rib ololmaydi, natijada o‘simliklarning yer ustki qismi suv bilan ta’minlanmay qoladi. Barglar suv bug‘lat ishdan to‘xtaydi. Shunday qilib, xazon rezgilik – barg to‘kish yo‘li bilan o‘sim liklar qishga tayyorlanadi.

• Qishda o‘simliklarda tinim davri bosh lanadi, ya’ni oziq moddalar hosil bo‘li shi, hujayradagi shira harakati deyarli to‘xtaydi, nafas olish sekinlashadi. Biroq, O‘zb ekistonda kuz va qish mavsumi doimo bir xil kelmaydi. Ayr im yillari kuz iliq kelib, bir yillik va ko‘p yillik o‘tlar o‘sib chiqadi va o‘sishda davom etadi. Yil bo‘yi o‘sib, barglari qish 19 da ham saqlanib qoladigan shamshod, archa, qarag‘ay, qora qarag ‘ay singari doim yashil o‘simliklar ham ko‘p uchraydi. • Shamshod va archa yil davomida barglarini asta-sekin almashtirib turadi. Shu sababli ham u yashil rangini deyarli saqlab qoladi.

Savol va topshiqlar • O‘simliklar kuzda nega barglarini to‘kadi? • Xazonrezgilik nima? • Xazonrezgilikning o‘simliklar uchun qanday ahamiyati bor? • Kuzda o‘simliklarda qanday o‘zgarishlar yuz beradi? • Kuzda unib chiqib, qishlaydigan o‘simliklar bormi? Ularga misol keltiring. • Kech kuzda va hatto, qishda ham bargini to‘k- maydigan qanday o‘simliklarni bilasiz?

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Mikrobiologiya fanida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning metodik asoslari
Mikroskopik texnikalarning rivojlanish tarixi
Botanika va osimliklar fiziologiyasi fanidan yakuniy nazorat javoblari
Botanika glossariy