Melamin furfurol smolasini olish va xossalarini o’rganish - Химия - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	490.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Химия

Melamin furfurol smolasini olish va xossalarini o’rganish

Купить

Melamin furfurol smolasini olish va xossalarini o’rganish

Mundarija KIRISH ………………………………………………………………………..3 I BOB. ADABIYOTLAR SHARHI 1.1. Kationli polimerlanish....................................………………………….7 1.2. Anionli polimerlanish………………………………………………….10 1.3. Koordinasion ionli polimerlanish………………………………..…….12 1.4. Polikondensatlanish reaksiyalari………….……………………………15 1.5. Polimer eritmalari nazariyasi……………………………......................22 1.6. Polimerlarning bo’kishi va erishi……………………. ..........................25 1.7. Polimer eritmalarini tayyorlash va tozalash…………………………....30 II BOB. OLINGAN NATIJALAR VA ULARNING TAHLILI 2.1. Melamin furfurol smolasini tozalash, fizik-kimyoviy xossalari hamda erituvchi turiga qarab, plyonka hosil qilish xususiyatlarini o’rganish......37 2.2. Smolalar olishning texnologik ketma-ketligini o’rganish..................

KIRISH Hurmatli prezidentimiz Islom Karimov O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qo`shma majlisida “Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish ustivor maqsadimizdir” mavzusida fikrlarini bayon etdilar. Oliy Majlisning qonun ijodkorligi faoliyatida mamlakatimizda iqtisodiy sohada amalga oshirilayotgan tarkibiy o`zgarishlarni, qulay investission muhitini shakllantirish, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish va texnik qayta jihozlash, bank moliya tizimini rivojlantirishni normativ huquqiy jihatdan ta`minlash masalalari alohida o`rin egalladi. Iqtisodiy islohatlarni qonuniy jihatdan ta`minlashga yo’naltirilgan bir qator tadbirlar 2009-2012-yillarga mo’ljallangan, jahon moliyaviy iqtisodiy inqirozining salbiy oqibatlarini

Sintetik smola eritmasidan plyonka hosil qilishda mochivena va melamin formaldegid, epoksid, akrilat moddalaridan foydalanib sintezlanadi. Melamin formaldegid, fenol formaldegid va mochivenadan olingan smolalardan tayyorlanadigan plyonkalarni ishlab chiqarish va ularni fizik-kimyoviy xossalarini o’rganish katta ahamiyatga egadir. Respublika kimyo sanoati potinsialining dunyo bo’yicha mavqiyi yuqori bo’lishiga qaramasdan, mebellar uchun yuqori sifatli laklar ishlab chiqish va avtomobil emallarini ishlab chiqarishga bo’lgan talab yil sayin oshib bormoqda. Bir qancha mamlakatlarda mochevina,akrilonitril, akrilatlar bilan bir qancha aldegidlar, furfurol, furil spirti, furanlar yordamida lak va emallar ishlab chiqarilmoqda. Hozirgi vaqtda texnologik ishlab chiqarishda yuqori sifatli lak va emal

ishlarning kamligi, ular ustida texnologik ishlab chiqarish jarayonlarining kam o’rganilganligidan dalolat beradi. Shu maqsadda melamen-furfurol smolasi melamen-formaldegid va mochivena-furfurol, fenol-formaldegid smolalari ustida bitiruv malakaviy ish olib borishni maqsad qilib qo’ydik. Bitiruv malakaviy ishimizda bu smolalarni sintezlash va ularni sifatini o’rganish, ular yaxshi eriydigan erituvchilar topish hamda ularni sopolimerlab, sintetik lak olish maqsadida bir qancha ishlar olib borildi. Aminoaldegidli oligomerlar asosan aminlarni aldegidlar bilan kondensasiyasi natijasida olinadi. Bu olingan smolalar asosan mebillarda laklovchi kraska sifatida ishlatiladi. Daraxtdan tayyorlanga mebellarga yupqa plastinka hosil qilib, himoyalovchi vosita vazifasini bajaradi [6]. Hozirgi kunda bu s

qiyin. Sanoatning eng yirik tarmoqlarida rezina, plastmassa, kimyoviy tolalar, polimer pardalar, izaliasion materiallar, trubalar, turli xil kattalikdagi shlanklar va boshqa ko’plab tur polimer buyumlar dunyo miqyosida keng ko’lamda ishlab chiqarilsa-da, xalq xo’jaligining mebel hamda avtomobil ishlab chiqarish sanoatlari uchun turli xil xossa va xususiyatlarga ega bo’lgan lak, emal hamda buyoqlarga bo’lgan talablar kun sayin oshib bormoqda. Yuqori sifatli, hozirgi kun talablariga javob beradigan lak, emal hamda buyoqlar sintezlash, fizik- kimyoviy xossalarini o’rganish, qolaversa, xalq xo’jaligining turli sohalarini bu mahsulotlarga bo’lgan ehtiyojlarini qondirish hozirgi kunda dolzarb hisoblanadi. Bitiruv malaka ishining maqsadi. Bitiruv malaka ishining asosiy maqsadi melamin furfurol sm

I BOB. ADABIYOTLAR SHARHI 1.1. Kationli polimerlanish Monomerlarning ionli polimerlanish jarayoni katalizatorlar ishtirokida boradi. Ionli polimerlanish ham radikal polimerlanishga o’xshash zanjir reaktsiyalardan iborat bo’lib, faqat o’sayotgan zanjir uchidagi radikal o’rnida kation yoki anion bo’ladi. O’sayotgan makromolekula o’zining musbat yoki manfiy zaryadlarini zanjir boylab uzatishi orqali polimer zanjirining o’sishiga imkoniyat tug’iladi. Shu sababdan o’sayotgan makroionning zanjir uchida hosil qilgan ionning zaryadiga qarab kationli va anionli polimerlanishga bo’linadi. Shunday qilib, ionli initsiatorlar yoki jarayon tezligini ionlar yordamida tezlashtiruvchi moddalar ishtirokida sodir bo’ladigan polimerlanish jarayoni ionli polimerlanish deyiladi[3]. 1877 yilda A.M. Bo’tlerov izo

hisoblanadi. Fridel – Krafts katalizatorlarining polimerlanish jarayonidagi nisbiy faolligini quyidagicha ifodalash mumkin: BF 3 > AlF 3 > TiBr 3 > BCl 3 > BBr 3 > SnCl 4 Kationli polimerlanish nazariy jihatdan bir muncha o’rganilgan bo’lib,uning tezligi polimerlanish muhitining dielektrik doimiyligiga, monomerning tuzilishiga va tabiatiga bog’liq bo’ladi. Kationli polimerlanishning asosiy xususiyatlaridan biri shundan iboratki, unda harorat pasayishi bilan jarayonning tezligi ortib boradi. Bu esa, ionli polimerlanishning qulayliklaridan biri polimerlanish jarayonini nihoyatda past haroratda olib borish imkonini (-50 dan -130 0 C) beradi. Kationli polimerlanishda aktiv markazning hosil bo;lishi uglerod atomining bir elektronini yo’qotib karboniy ioniga aylanishiga asoslangandir. Katalizato

beradi. Bunda katalizator bilan sokatalizator o’zaro reaksiyaga kirishib, kompleks birikmani hosil qiladi. Kompleks birikma dissosialanishi natijasida proton ajralib chiqadi. Proton monomer molekulasi bilan birikib, kationli polimerlanishning aktiv markazini, ya’ni karboniy – ionni hosil qiladi: SnCl 4 + HCl ↔ H + + [SnCl 4 Cl] - H + + CH 2 = CH → CH 3 - CH + | | CH 3 CH 3 Aktiv markazga monomerlarni birikishi natijasida zanjirning o’sishi kuzatiladi: CH 3 -CH + +CH 2 =CH+CH 2 =CH → CH 3 -CH-CH 2 -CH-CH 2 –CH + ... [SnCl4Cl]- | | | | | | CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 Zanjirning uzilish reaksiya tenglamasi ikki xil bo’ladi: │→CH 3 -CH-CH 2 -CH-CH 2 –CHCl+SnCl 4 CH 3 -CH-CH 2 -CH-CH 2 –CH + ... [SnCl4Cl]- ┤ | | | | | | │ CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 CH 3 │→CH 3 -CH-CH 2 -CH-CH=CH+SnCl 4 +HCl | |

Demak, polimerlanish darajasi zanjirning o’sish reaksiya tezlik konstantasiga va monomer konsentrasiyasiga to’g’ri proporsional bo’lib, zanjirning uzilish reaksiya tezlik konstantasiga teskari proporsionaldir [4]. 1.2. Anionli polimerlanish Anionli polimerlanish katalizatorlari sifatida ishqoriy metallar va ularni amidlari, metall-organik birikmalar, yuqori valentli metall oksidlari va elektronodonor xossaga ega moddalar ishlatiladi. Aktiv markaz hosil bo’lishida katalizator va monomer molekulalari o’zaro reaksiyaga kirishib anion kompleksini hosil qiladi. CH 2 = CH + MeR → R - CH 2 - CH - + Me + | | CH 3 CH 3 Bu kompleks yangi monomer bilan birikib, o’zining manfiy zaryadini shu monomer molekulasiga uzatadi: R - CH 2 - CH - + CH 2 = CH → R - CH 2 - CH - CH 2 - CH - | | | | CH 3 CH 3 CH 3

Zanjirning uzilishi: NH 2 –[CH 2 –CH] n - CH 2 -CH - +NH 3 →NH 2 –CH 2 –CH] n - CH 2 –CH 2 +NH 2 - | | | | CN CN CN CN Monomer va katalizator konsentratsiyalarining ortishi bilan polimerlanish tezligi ham ortadi. Metall-organik birikmalar ta’sirida anionli polimerlanish qutblangan metall bilan uglevodorod radikali orasida bog’ning xususiyatiga bog’liq bo’lib qoladi. Polimerlanish jarayonida metall ioni karbonionga bog’lanib, unuing o’sishiga ta’sir ko’rsatadi. Alkill radikalining tabiati monomerni makroionga birikishiga befarq bo’lsa ham, dastlab birikadigan monomer halqalarining joylashuv tartibiga ta’sir qiladi [5]. Dastlabki ion paydo bo’lishini butadienning fenilizopropilkaliy to’q qizil rangli, unga butadien qo’shilsa bu rang yo’qoladi. Chunki fenilizopropilkaliyga rang beruvchi kali

amil natriy, natriy izopropilat va natriy xlorid aralashmasi ishtirokida polimerlanish tezligi amil natriyning bir o’zi ishtirokida polimerlanishga qaraganda 6-10 marta tez bo’ladi. 1.3. Koordinasion ionli polimerlanish Ikki yoki uch komponentli ion komplekslar ta’sirida monomerlarning polimerlanib stereoregulyar tuzilishga ega bo’lgan YuMB lar hosil qilish jarayoni ion – koordinasion polimerlanish deyiladi. Ion – koordinasion komplekslarining monomer molekulasi bilan o’zaro ta’sirlashuvi natijasida qutblangan monomer geterolitik parchalanib aktiv markaz, qutblangan monomer kompleksini hosil qiladi. Ion – koordinasiyasi tuzilishiga ega bo’lgan yuqori darajada faol maxsus katalizatorlarni Sigler va Natta katalizatorlari deyiladi. Ular davriy sistemadagi I – III gruppa metallarining alkil ho

Polimer zanjirining uzilishi monomer molekulasiga bir atom vodorod ionining uzatilishi tufayli vujudga keladi: [Me]+CH 2 - -CH–CH 2 –CH–(-CH 2 –CH-) n +CH 2 =CH → | | | | R R R R [Me]+CH 2 - - CH 2 +CH 2 =C–CH 2 –CH- (-CH 2 -CH-) n | | | | R R R R Bu xilda uzilgan polimer zanjiri uchida qo’sh bog’ hosil bo’ladi. Katalizator sirtida hosil bo’lgan yangi aktiv markaz polimer zanjirini qaytadan yana o’stirishga qobiliyatli. Cl Cl C 2 H 5 Ti Al Cl CH 2 - C 2 H 5 | C 2 H 5 – CH – R Bunday kompleks polimerlanish jarayonini boshlab beruvchi aktiv markaz hisoblanadi. Katalitik kompleks ionlar ta’sirida sodir bo’layotgan polimerlanishda monomer molekulalari katalizator sirtiga ma’lum tartibda fazoviy yo’nalgan holda joylashadi. Natijada o’sayotgan zanjirning fazoviy tuzilishi, o’zidan oldingi birikk

Bu mexanizm bo’yicha, polimerlanish tezligi o’sayotgan zanjirning fazoviy tuzilishiga, katalizator tarkibidagi TiCl 3 ning miqdoriga va katalizator sirtining fizikaviy va kimyoviy xossalariga bog’liq bo’ladi. Aktiv metal komplekslar hosil bo’lishi uchun avval trialkil alyuminiy bilan titan (IV) xlorid o’zaro reaksiyaga kirishib, uglevodorodlarda eriydigan kompleks birikmalar hosil qiladi. Bunda titan (IV) ionlari qisman titan (III) va titan (II) qadar qaytariladi: TiCl 4 + AlR 3 → [TiCl 3 ] + [AlR 3 Cl] - TiCl 3 + AlR 3 →[TiCl 2 ] +2 [AlR 3 Cl] - TiCl 2 + AlR 3 → [TiCl] +3 [AlR 3 Cl] - Yuqoridagi reaksiyalar natijasida hosil bo’lgan titan kationlari o’zlarining elektron konfigurasiyasi va reaksion faolligi, monomer molekulasining p- elektronlariga nisbatan akseptorlik xossasi bilan bir-bir

| | Me–CH 2 –C ~ → Me– CH 2 - CH 2 +CH 2 =C ~ ↑ | | ¦ H CH 3 ¦ ¦ ---CH 2 =CH | CH 3 Shunday qilib, Sigler – Natta katalizatorlari ishtirokida olingan yuqori molekulyar birikmalar juda keng molekulyar massaviy taqsimlanish doirasiga ega bo’ladi. Ko’pgina ilmiy – tadqiqot ishlarining natijalariga ko’ra, hozirgi paytda Mendeleev davriy sistemasidagi VIII gruppa metallari (Co, Ni, Fe, Rh) ning (shuningdek, titan va vanadiy) ishtirokida dien birikmalarining polimerlanish jarayoni davrida ko’pgina hollarda 1.4 – tsis holatda birikkan bo’g’inlaridan iborat polimerlar hosil bo’lishi qayd etilgan. 1.4. Polikondensatlanish reaksiyalari Har bosqich reaksiyadan so’ngsuv, spirt, ammiak, vodorod xlorid va shunga o’xshash quyi molekulyar moddalarajralib chiqishi bilan boradigan yuqori molekulyar birikma

Har qaysi elementar reaksiyadan so’ng ikki xil funksional gruppali barqaror oraliq modda hosil bo’ladi. Bu oraliq moddani reaksiya muhitidan ajratib olish mumkin. Agar reaksiyada funksional gruppalari bir xil bo’lgan bifunksional gruppali ikki tur modda qatnashsa, bu reaksiya geteropolikondensatlanish deyiladi. Masalan, geksametilendiamin va adipin kislotadan poligeksametilenadipinamid hosil bo’lishi bunday reaksiyaga misol bo’la oladi: nHOOC–(-CH 2 -) 4 –COOH+nNH 2 –(-CH 2 -) 6 –NH 2 → HO–[-OC-(-CH 2 -) 4 -CONH-(-CH 2 -) 6 -NH-] n -H+ (2n-1)H 2 O Bifunksional birikmalarning polikondensatlanishi natijasida faqat chiziqsimon polikondensatlar hosil bo’ladi. Bunday jarayon chiziqsimon polikondensatlanish deyiladi. Reaksiyaga kirishayotgan monomerlarning birida uch va undan ortiq funksional gr

Polikondensatlanish jarayonida molekulyar massasi uncha katta bo`lmagan polimerlar hosil bo`ladi. Buning sababi quyidagi holatlar orqali tushuntiriladi; 1. Polikondensatlanish jarayonida qatnashuvchi monomerlar tarkibidagi funksional guruxlarning ekvivalent miqdori buzilishi. 2. Polikondensatlanish jarayonida hosil bo`layotgan quyi moleko`lyar moddalarning reaksion muxitdan to`liq ajratish mumkin bo`lmaganligi (suv, kislota va bioshhqalar). 3. Polikondensatlanish jarayonida, qo`shimcha oraliq reaksialarning sodir bo`lishi (yoki polimer zanjirining parchalanishi, oksidlanishi kabi reaksiyalarning sodir bo`lishi). Bunday reaksiyalarga misol qilib asidoliz, ammonoliz va boshqa reaksalarni keltirish mumkin. Polikondensatlanish jarayonida ko’p funktsionallikka ega bo’lgan monomerlar bilan turli

tarkibidagi makrozanjirlarning o’zaro kimyoviy mustahkam bog’ hosil qilib bir– biri bilan tikilgan birlamchi molekulyar to’rdan iborat bo’lganligi uchun erituvchi molekulalari ularni bir–biridan ajrata olmaydi. Saqichsimon moddaning hosil bo’lish nuqtasida molekulyar massaning o’rtacha soniy qiymati unchalik katta bo’lmay, o’rtacha vazniy qiymati cheksizlikka intiladi, ya‘ni yuqori molekulyar massaga ega bo’lmaydi. Eriydigan mahsulotning miqdori saqichsimon modda hosil qilish nuqtasiga erishilgandan keyin keskin kamayadi; qovushoq reaktsion aralashma oldiniga elastik yumshoq, keyin esa suyuqlanmaydigan va erimaydigan mahsulotlarga- qatronga aylanadi. Pirovardida, reaktsiyaga faolligi kuchliroq funktsional guruhlarning makromolekula to’ri ichida bir-biridan uzoq joylashganni uchun ularning

birikmalar ishlab chiqarish jarayonida polimerlarni termoreaktiv, (harorat ta‘siriga chidamli-reaktoplast) harorat ta‘sirida suyuqlanmaydigan va erimaydigan holatga o’tadigan polimerlarga va termoplastik harorat ta‘sirida ishlaganda plastiklik xossasini yo’qotmaydigan polimerga bo’linadi. Shu sababdan ham hozirgi kunda yuqori molekulyar birikmalar (poliamidlar, poliefirlar, fenol-formaldegid, mochevinaformaldegid, melamino-formaldegid, ditsian-diamid, kremniy-organik polimerlar) olishda polekondensatsiyalanish jarayonlaridan keng foydalaniladi. Polikondensatlanish jarayoni dastlabki reaktsiyaga kirishayotgan monomerlarning tuzilishiga, tabiatiga va reaktsion muhitning sharoitiga bog’liq bo’lib, muvozanatli (qaytar) va muvozanatsiz (qaytmas) polikondensatlanish jarayonlariga bo’linadi. Muvo

olish uchun glikol bilan dikarbon kislotaning xlor angidridi bilan glikolyatlar olinsa, polikondensatlanish jarayoni oddiy laboratoriya sharoitida bir necha daqiqalar ichida sodir bo’ladi. 2. Polikondensatlanish jarayonida hosil bo’layotgan polimer makromolekulasi ajralib chiqayotgan quyi mole kulyar moddalar bilan o’zaro ta‘sirlashmasligi tufayli va jarayon davomida qaytar reaktsiyalar kuzatilmaydi. Masalan, polikorbonatlar olishda dikarbon kislotalarni xlor angidiridi bilan natriy fenolyatlarining o’zaro ta‘siri natijasida ajralib chiqadigan osh tuzi hosil bo’layotgan polimer makromolikulyasi bilan o’zaro reaktsiyaga kirishmaydi: nClCO-C 6 H 4 -COCl+nNaO-Ar–ONa → [-CO-C 6 H 4 -CO–O-Ar-O-] n - + 2nNaCl Xuddi shuningdek, amaliy jihatdan qaytmas polikondensatlanish jarayonlariga polifenolfo

Полиэтиленни олиниши мисолида полимерланиш реакциясини ўрганамиз : n СН 2 = СН 2 ( - СН 2 – СН 2 - ) n По ликонденса тланиш реакциялари учун икки ва ундан ортиқ функционал гуруҳлар тутган мономерлар талаб этилади ( - ОН , - СООН , - N Н 2 ва бошқалар ). Бу мономерларнинг ўзаро таъсирлашуви натижасида қуйимолекуляр бирикмалар ( сув , аммиак , водород хлорид ) ажралиб чиқиши натижасида ҳосил бўлган янги гуруҳлар ўзаро бирикиб юқори молекуляр бирикмаларни ҳосил қилад и .Масалан , аминокислоталар поликонден - сатланиш реакци яларига киришади . Бунинг натижасида биополимерлар -оқсил ва қуйи - молекуляр бирикмалар (сув )ҳосил бўлади : … + Н NН-СН (R )–СООН + … Н NН-СН (R )–СООН +… … -NН-СН (R) -СО -NН-СН (R) -СО -… + nН2О Кўплаб полимерлар поликонденса тланиш реакциялари натижасида (масалан , ка

Monomerlardan birini miqdori ortib qolsa, zanjirning o’sishi ikkinchi monomerni hammasi sarf bo’lishi bilan birdaniga to’xtab qoladi. ( Korshak qoidasi ). Payvand va blok sopolemerlar olish. Tabiiy, sentetik va suniy yuqori molekular birikmalarning sanoat talabiga javob bera oladigan qator xossalarini takomillashtirish maqsadida payvand va blok (qo’shma) sopolemerlar olish usullaridan keng foydalaniladi. Blok va payvand sopolemerlar makromalekula zanjiri chiziqli tuzulishga ega bo’lib, ikki yoki undan ortiq turdagi monomerlar bo’g’inidan tashkil topgan molekulyar zanjir qismlardan iborat boladi. Bu molekulyar zanjirning uzunligi bir necha o’nlab parametrga teng bo’ladi. Blok sopolimerlar makromalekulalari o’zaro ximiyaviy bog’lar bilan birikkan ikki xil yaxlit-yaxlit polimer zanjirlardan t

o’zining xossalari bilan, bir tomondan, sopolimer makromolekulalarini tashkil etuvchi har ikki polimer xossalariga o’xshasa, ikkinchi tomondan, monomer xalqalarining makromolekulada tarmoqlangan zanjir shaklida joylashganligi tufayli o’ziga xos yangi xususiyatlarga ham ega bo’ladi. Masalan, biror tabiiy polimer makromolekulalariga sintetik monomerlarni payvandlash yo’li bilan ajoyib xossali yangi polimerlar olish mumkin. Xuddi shunga o’xshash yon tarmoqlari kristall tuzilishga, asosiy zanjiri esa, ammorf strukturali payvand polimerlarda ammorf va kristall polimerlarga xos xususiyat bo’ladi. Blok va payvand sopolimerlash jarayoni sanoatda plasmassa, kauchuk va sitetik tolalar ishlab chiqarishda keng qo’llaniladi. Blok sopolimerlar sintez qilish usullari. Blok sopolimer, asosan, ikki yoki un

uzayib, uning o`rtacha molekulyar massasi ortadi. Polimerlarni yanchish, maydalash, ishqalash kabi mexanik yo`llar bilan ham polimerda makroradikallar vujudga keltiriladi. Bunday jarayon kislorodsiz muhitda o`tkazilsa makroradikallarning o`zi bir-biri bilan birikadi. Ayni vaqtda ikki xil polimer aralashtirilib yanchilgan bo`lsa ulardan blok sopolimer hosil bo`ladi. Makroradikallarni blok sopolimerlash yo`li bilan polistirol va tabiy kauchuk, polistirol va polibo`tadien, polistirol va poliakrilonitril, polistirol va polimetilmetakrilat, polistirol va polietilen, polimetilmetakrilat va poliizobutilen kabi blok sopolimerlar sintez qilish yaxshi o’rganilgan. Blok sopolimerlanish jarayonida sistemada hosil bo’lgan makroradikallarning bir qismi rekombinasiyalanmasligi ham mumkin, natijada boshla

tarmoqlantirish, ya’ni payvand sopolimer hosil qilish mumkin. Bunda makromolekulalar inisiatorlar ta’sirida monomer polimerlanishidan oldin makroradikallarga aylanishi zarur. Bu makroradikallar polimerlanish reaksiyasini boshlab beradi. Reaksiya makromolekulaning aktiv markazida boshlangani tufayli, hosil bo’layotgan yon zanjirlar dastlabki makromolekulaga kimyoviy bog’lar bilan ulangan bo’ladi. Ko’pchilik karbozanjirli polimerlardan ana shu usul bilan polivinilasetat-polietilen, polietilen-poliakrilnitril, polistirol-polivinilasetat kabi payvand sopolimerlar hosil qilingan. Masalan, polistirol va polimetilmetakrilatdan payvand sopolimer hosil bo’lishi quyidagicha ifodalanadi: ...-CH 2 –CH–CH 2 –CH–CH 2 –CH- ..+R`→ ... - CH 2 –CH–CH`–CH–CH 2 –CH-...+ | | | | | | C 6 H 5 C 6 H 5 C 6 H 5 C 6

natijasida so’nadi. Tabiiy kauchuk, polietilen, polistirol, sellyuloza, poliamidlar va poliefirlarga istalgan vinil monomer muhitida biron aktiv markaz hosil qila oluvchi faktor ta’sir ettirilsa payvand polimer hosil bo’ladi [20]. Tarkibida qo’shbog’ bo’lgan polimerlar (turli dienlarning polimer va sopolimerlari, poliasetilenlar) tegishli sharoitda vinil monomerlar bilan quyidagicha payvand sopolimerlanish reaksiyasiga kirishadi: ...-CH 2 –CH=CH–CH 2 - ...+R 0 +nCH 2 =CHR→...-CH 2 –CH-CH–CH 2 - ... | | R CH 2 -CHR- Tarkibida gidroperoksid gruppa bor polipropilen 80-100 0 da vinil monomerlari bilan payvand sopolimerlanish reaksiyasiga kirishadi: CH 3 CH 3 | 80-100 0 C | ..-CH 2 –CH-CH 2 –C-CH 2 –CH-..--→...-CH 2 –CH-CH 2 –C-CH 2 –CH-..+nCH 2 =CHR → | | | -OH | | | CH 3 O- OH CH 3 CH 3 O` CH

Polimerlarning quyi molekulyar suyuqliklar bilan o’zaro munosabatini o’rganish yuqori molekulyar birikmalar sintez qilish, ularni qayta ishlash va ulardan tayyorlangan buyumlardan turli agressiv suyuqliklar muhitida foydalanish kabi jarayonlar uchun muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, polimerlarni qayta ishlashjarayonida plastifikator (ko’pincha–organic suyuqlik)larning polimerlar bilan qo’shila olishiga moyilligi, ya’ni bir jinsli eritma hosil qila olish xususiyatiga bog’liq bo’ladi. Bundan tashqari, polimer eritmalarimakromolekulalarning shaklini aniqlash, ularning tarmoqlanish darajasi va xarakterini o’rganishda ham muhimdir. Polimer molekulyar massasini aniqlashning muhim usullari ham eritmalarning ba’zi xossalarini o’rganishga asoslangan. Polimerlarning quyi molekulyar suyuqliklar bilan

ajraladi. Misol uchun poliakril kislota, polimetakril kislota va boshqalar. Bunday polimerlarning tuzlari suvda eriganda quyidagicha ionlarga ajralib turadi: ...- CH 2 – CH – CH 2 – CH - ...→ - CH 2 – CH – CH 2 – CH - ... │ │ │ │ COONa COONa COO - Na + COO - Na + Demak, polielektrolitlarning suvdagi eritmasi chin eritmalar namoyon qiladigan xossalarga ega bo’ladi. Biroq polimerlarning ion eritmasi o’ziga xos bir qator xossalari bilan boshqa eritmalardan keskin farq qiladi. Polimerlarning juda suyultirilgan eritmalarini yuqori qovushoqlikka egaligi va erish davrida bukish hodisasini kuzatilishi bunga misol bo’ladi. Demak, polimerlarning erish jarayoni juda murakkab bo’lib, u asosan quyidagi faktorlarga: a) erituvchi va polimerning kimyoviy tabiatiga; b) polimerning molekulyar massasiga; v)

Termodinamik ta’limot nuqtai nazaridan har qanday geterogen sistema bir modda ichida boshqa bir moddaning ma’lum darajada maydalangan zarrachalar holida taqsimlanish hosilasi bo’lib, uni dispers sistema deb yuritiladi. Sistemaning boshqa qismlari bilan o’zaro chegaralangan, ulardan termodinamik xossalari va kimyoviy tarkibi bilan farq qiladigan qismi dispers faza deyiladi, bu qism taqsimlangan muhit dispersion muhit deb ataladi. Sistemadan ajratib olingan, mustaqil mavjud bo’la oladigan moddalar esa, komponentlar deyiladi. Sistemada mustaqil o’zgaruvchi termodinamik kattaliklar (bosim, hajm, harorat) parametrlar deyiladi. Sistemaning muvozanatiga xalal bermay, uning holatini belgilovchi termodinamik parametrlar soni sistemaning erkinlik darajasi deyiladi. Yuqori molekulyar birikmalar quyi

4) Bir jinslik; 5) Termodinamik barqarorlik va boshqalar. 1.6. Polimerlarning bo’kishi va erishi Yuqori molekulyar birikmalar bilan quyi molekulyar suyqliklarning bir-biri bilan to’qnashishi natijasida suyuqlikning molekulalari polimer fazasiga osonlik bilan o’ta boshlaydi, mana shu holatda makromolekulalar suyuq fazaga (erituvchi fazasiga) o’tishga ulgurmaydi va natijada polimerning suyuqlikda erishi o’rniga uning bo’kishi boshlanadi. Bo’kish jarayonida polimer makromolekulasi suyuqlikni yoki uning bug’larini o’ziga yutib, suyuqlik molekulalari ta;sirida uning hajmi hamda massasi ortadi va natijada o’zining mikroskopik bir jinsliligini yo’qotmagan holda, makromolekulani tuzilishi o’zgarib, u yumshoq, qovushoq va cho’ziluvchan bo’lib qoladi. Laboratoriya sharoitida bo’kish jarayoni nabuxam

olish imkoniyatiga egaligidandir. Buning natijasida, jarayon oxirida, sistemada ikkita faza hosil bo’ladi: polimerning erituvchidagi to’yingan eritmasi va erituvchining polimerdagi to’yingan eritmasi (bo’kkan polimer) hosil bo’ladi. Chegarali bo’kishda polimerning hajmi va eritmasining konsentrasiyasi doimiy bo’ladi. Ko’pincha chegarali bo’kish tajriba sharoitining o’zgarishi bilan cheksiz bo’kishga o’tadi. Masalan, jelatina yoki agar-agar moddasi suvda chekli bo’ksa, harorat ortishi bilan unda eriydi. Bo’kish miqdorini aniqlash maqsadida polimerning bo’kish darajasi degan tushunchadan foydalaniladi. U Q = m – m o / m o formula orqali aniqlanadi. Bunda: m o – polimerning bo’kishgacha bo’lgan massasi; m – polimerning bo’kishdan keyingi massasi. Namunaning bo’kish darajasini uning hajm o’zga

polimer makromolekulasini harakatchanligi oshirilsa, ularning erishi tezlashib boradi. Ma’lumki, o’z-oz’idan sodir bo’ladigan izotermik jarayonlar doimiy bosimda sistema izobarik potensiali (∆G) ning va doimiy hajmda erkin energiya ∆F ning kamayishiga olib keladi. Demak, izotermik sharoitda polimer moddaning erituvchida o’z-o’zidan (tashqi kuch ta’sirisiz) erishi (boshqa moddalar erishi kabi) izobarik potensialning ( Gibbs erkin energiyasining P=const bo’lgan sharoitda) yoki izaxorik potensialning (Gel’m-Gol’s erkin energiyasining v=const bo’lgan taqdirda) kamayishi bilan boradi. Aytilgan bu ikki funksiyaning o’zgarishi quyidagi tenglamalar bilan ifodalanadi: ∆G = ∆H - T∆S ∆F = ∆U - T∆S bunda; ∆G – Gibbsning erkin energiyasi yoki izobarik potensialining o’zgarishi; ∆H – Ental’piya o’zgaris

entropiyasining ortib borishi qutbsiz erituvchilar ishlatilgan sistemalarda kuzatiladi. 4. ∆H = O va ∆S ˃ O erish termik jarayon bo`lib, sistemaning entropiyasi ortib boradi, chunki ∆H ˃ O holda polimerning erish jarayonida molekulalarning o`zaro tasir energiyasi va o`rtacha joylashish zichligi o`zgarmaydi. Yuqorida keltirilgan hollarga asosan, sistemaning hajm birligida aralashish issiqligi berilgan eritma konsentrasiyasi uchun kogeziya energiyasining zichligiga bog`liq bo`ladi. Polimerlar erishdan oldin bo’kadi, ya’ni bo’kish erishning birinchi bosqichidir. Bo’kish davrida yuqori molekulyar moddalar suyuqlikni yutadi, og’irligi ortadi, yumshoq va cho’ziluvchan bo’lib qoladi, hajmi hatto 10 – 15 marta ortadi. Bo’kish vaqtida erituvchi molekulalari asosan amorf polimerlarning makromolekula

ma’lum sharoitda (ya’ni harorat yoki komponentlar konsentrasiyasining ma’lum qiymatida) chekli bo’kish cheksiz erishga o’tishi mumkin [19]. Yuqori molekulyar birikmalar eritmalarining osmotik bosimi. Muvozanat qaror topgandagi gidrostatik bosim osmotik bosimga ekvivalent bo’ladi. Vant-Goffning klassik qonuniga muvofiq suyultirilgan ideal eritmaning osmotik bosimi quyidagi tenglama bilan ifodalanadi: PV=nRT n=CV/M PV=CV/M*RT P=C/M*RT M=CRT/P Bunda: P – osmotik bosim; C – konsentrasiya; M – erigan moddaning molekulyar massasi; R – universal gaz doimiysi; T – absolyut temperatura. Yuqori molekulyar birikma (YuMB) larning juda suyuq eritmalarida kinetik birlik rolini yaxlit molekulaning o’zi, konsentrlangan eritmasida esa uning ayrim bir bo’lagi – segmenti bajarishi bizga ma’lum. Shuning uchun

qiymatlari yaxshi erituvchida 0.5 dan katta, ϴ-holatda 0.5 ga teng va yomon erituvchida 0.5 dan kichik bo’ladi [3], [23]. 1.7. Polimer eritmalarini tayyorlash va tozalash Og’zi mahkam yopiladigan probirkaga maydalangan polimer namunasidan 1gr va erituvchidan 10 ml solinib, uy temperaturasida 2 soat saqlanadi. Bu vaqt ichida ba’zan probirkani chayqatib turish kerak. Oradan 2 soat o’tgach, probirkadagi o’zgarishga qarab, polimerning erigan yoki bo’kkanligi aniqlanadi. Agar polimer qisman erigan yoki bo’kkan bo’lsa, uning eruvchanligini yuqoriroq temperaturada tekshirish kerak. Buning uchun probirkaning og’ziga qaytarma sovutgich o’rnatib, probirka 30 minut davomida suv hammomida isitiladi-da, namunaning eriganligi yoki bo’kkanligi kuzatib turiladi. Eruvchanlikni miqdoriy jihatdan aniqlash. K

Polimer Erituvchi Cho’ktiruvchi Poliizobutilen Polivinilxlorid Perxlorvinil smolasi Polistirol Polivinil spirt Polimetilmetakrilat Polibutilmetakrilat Polivinilasetat Polivinilbutiral Poliuretanlar Poliefirlar Poliamidlar Fenol-formal’degid smolasi Mochevina–formal’degid smolasi Benzol Dixloretan Atseton, ammiak eritmasi Benzol Suv, formamid Benzol Atseton Metil va etil spirtlar Etil spirti Siklogeksanon Aseton Krezol Aseton, etil spirti Suv Metil yoki etil spirti Etil spirt Suv, etil va metil spirtlar Metil spirti, benzin Metil va etil spirtlar Benzin Metil spirti Suv, efir Suv, efir Suv Suv, metil va etil spirtlar Metil va etil spirtlar Suv Xlorid kislota eritmasi Polimerlarni tozalash. Odatda, yangi olingan polimerlarda har xil qo’shimchalar (ko’pincha, reaksiyaga kirishmay qolgan monom

Eritmaning ma‘lum kontsentratsiyadagi solishtirma qovushoqligi aniqlanib K m ning ma‘lum qiymati qoyilsa, bu tenglamadan polimerning molekulyar massasi hisoblab chiqariladi. Molekulyar massani aniqlash uchun zarur bo’lgan K m ning qiymatini biror boshqa usul (masalan, osmometrik yoki qoldiq funktsional gruppalar analizi) yordamida aniqlanib polimerning molekulyar massasini topish mumkin. Bu usul bilan molekulyar massalari 500 dan 100 000 gacha bo’lgan polimerlarning moleklyar massalarini topish mumkin. Yaxshi natija olish uchun qovushoqlik juda suyultirilgan eritmalarda (ya‘ni eritmaning kontsentratsiyasi nolga intilgan sharoitda) o’lchanishi kerak. Bunda K m doimiyligi berilgan erituvchi uchun ma‘lum bo’lishi kerak. Ammo bu shartlarning bajarilishiga qaramay, real holda polimer makromolek

ximiyaviy tuzilishga ega, ammo molekulyar massalari bilan farq qiladigan polimer eritmalari uchun qovushoqlik haddining qiymati turlicha bo’ladi. Agar polimerning molekulyar massasi katta bo’lsa, qovushoqlik ham katta bo’ladi [25]. Qovushoqlik haddiga erituvchining tabiati ham katta ta‘sir ko’rsatadi. Makromolekula zanjirlari turli erituvchilarda turli konformatsiyaga ega bo’lishidan turli erituvchilardagi polimer eritmalarning qovushoqligi turlicha bo’ladi. Agar erigan polimer zanjiri bir erituvchida sharsimon, ikkinchi erituvchida chiziqsimon bo’lsa, birinchi holdagi gidrodinamik qarshilik ikkinchi holdagi gidrodinamik qarshilikka nisbatan kichik (ya‘ni birinchi erituvchidagi polimer eritmasining qovushoqlik haddi ikkinchisinikidan kam) bo’ladi. Molekulyar massani aniqlash uchun tenglama

grafigida egri chizig’i chiziladi; chiziq ordinata o’qi bilan kesishguncha ekstropolyatsiya qilinadi. Shunday qilib, topilgan qovushoqlik haddidan molekulyar massa hisoblab chiqariladi [26]. Molekulyar massani topishdan avval K m va α doimiyliklar no‘malum bo’lsa, ularni topish kerak. Bunday hollarda doimiyliklarning qiymatlari polimerlarni bir necha fraktsiyalarga ajratib, uning ayrim fraktsiyalari qovushoqlik haddini topishdan boshlanadi. Fraktsiyalarning molekulyar massasi osmotik bosim yoki yorug’lik sochilishi usullari bilan aniqlanishi mumkin. Zanjirli polimer molekulalari bukilmas tayoqchalar sifatida harakat qiladi, degan Shtaudinger taxmini ma’lum darajada to’g’ri bo’lsa ham, lekin bukiluvchan makromolekulalar uchun bu taxmin butunlay noto’g’ridir, chunki ular juda suyultirilgan e

Juda ko’p empirik tenglamalar taklif qilingan, ularning mualliflari Shtaudinger tenglamasi kamchiligini bartaraf qilishga harakat qilishgan. Bulardan eng ko’p qo’llaniladigani Shtaudingerning umumlashgan Mark – Kun – Xauvink tenglamasidir: [ η ] = K M · M α Bu tenglamada makromolekulaning o’ralish darajasi (zanjir bukiluvchanligi)ga bog’liq α qiymat bor. K – har bir polimergomologik qator va berilgan erituvchi uchun o’zgarmas kattalik. Chiziqsimon makromolekulalar uchun α =0; bukuluvchan, shakli o’ramaga yaqin bo’lgan polimer molekulalari uchun α =0.5 va tayoqchasimon, masalan, kuchli zaryadlangan polielektrolitlar uchun α =2. α –Erituvchi tabiatiga bog’liq bo’lib, “yaxshi” erituvchilarda 0.5 dan katta, “yomon erituvchilarda 0.5 dan kichik va ϴ - erituvchida 0.5 ga teng bo’ladi. Polimer su

kesmadan, α ni esa, shu to’g’ri chiziqning tangens burchagidan topiladi. Shu yo’l bilan topilgan K va α lardan keyinchalik ayni shu sistema uchun molekulyar massani viskozimetrik o’lchashlar yordamida aniqlashda foydalaniladi. Demak, viskozimetrik o’lchashlar makromolekulaning o’ralish darajasi va konformasion shakli haqida axborot bera oladi. Yuqorida ko’rsatilgan qovushqoqlik qonunlari faqat tarmoqlanmagan polimerlar uchun qo’llanishi mumkin [4],[28]. II BOB. OLINGAN NATIJALAR VA ULARNING TAHLILI 2.1. Melamin furfurol smolasini tozalash, fizik-kimyoviy xossalari hamda erituvchi turiga qarab, plyonka hosil qilish xususiyatlarini o’rganish 41

Sintez qilingan smolalar ksilol, dioksan va siprtlarda eriydi suvda erimaydi. Yuqori sifatli lak, emal hamda yelim va buyoqlar olish uchun olingan smolalarni turli xil qo’shimchalardan tozalash kerak bo’ladi. Reaksiyaga kirishmay qolgan melamin va furfurolni xlorid kislotaning suvdagi eritmasi bilan dekantatsiya qilib tozalash mumkin. Dekantatsiya jarayonida ham tozalanmay qolgan melamin furfurol va boshqa qo’shimchalar atsetonda qayta kristallab, cho’ktirib tozalanadi. Cho’kma xona haroratida hamda 30-40 0 C da pechlarda massasi o’zgarmay qolguncha quritiladi. Tozalangan smolalarni xossalarini belgilovchi kattaliklar quyidagi 3-jadvalda ko’rsatilgan. 3-jadval Smolaning xossalarini belgilovchi kattaliklar Smolaning nomi Smolaning xossalarini belgilovchi kattaliklar Yodometrik Shkala bo’- y

chiqishda, emal esa, avtomobilsozlikda, samaliyotsozlikda asosiy mahsulot sifatida katta ahamiyatga ega. Labaratoriya sharoitida smolalar olishning muqobil sharoitlari o’rganildi. 4-jadval Labaratoriya sharoitida smolalar olishning muqobil sharoitlari № Smolaning nomi Sarflanadigan komponentlarning miqdori (mol). Muqobil sharoiti Amin yoki fenol Aldegid Erituvchi- bo’tanol T 0 C Vaqt (minut). 1. 2. Melamin- formaldegid (bo’tanollangan). Melamin-furfurol (bo’tanollangan). 1 1 4,2 6 2,5 2 65*/95** 85*/95** 90*/120** 90*/120** * - Monomerlarni polikondensatsiyalash vaqti va temperaturasi; ** - Smolaning etirifikatsiyalash vaqti va temperaturasi. Olingan natijalardan shuni xulosa qilish mumkinki, yuqorida (jadvalda) keltirilgan ma’lumotlardan eterifikatsion smolalar olishning texnologik ketma-

Mochevina-formaldegid smolalariga ishlatiladigan erituvchilar sistemasining markasi - Ap-120/220. erituvchining tarkibini 34% propil spirti, 66% ksilol tashkil etadi. Bizga ma’lum bo’lgan kompozitsion erituvchilarning ham bir qancha kamchiliklari mavjud: xom ashyolari yetarli emas, erituvchilarning uchuvchanligi yuqori darajada emas, rangi ochiq va hidi yomon ekanligini ko’rish mumkin. Erituvchi rangini to’qlashtirish maqsadida ko’pincha 4-10 mg yod qo’shiladi. GK-LKM 120/220 nomi bilan ishlatiladigan erituvchi komponenti 120- 220 0 C da gazokondensatlash usuli yordamida olingan uglevodorod spirtining nomi bilan tushuntiriladi [17]. 2.2. Smolalar olishning texnologik ketma-ketligini o’rganish Texnologik jarayon quyidagi bosqichlardan iborat: Dastlab reaktor (PH = 8 bo’lgan) ammiak eritmasi

N CN C NC NH2 NH2 NH 2 + 3R CO H HO CH N H R N CN C NC N H CH R OH NH CH R OH 2) HO CH R N H N CN C NC NH CH N R OH H CH R OH + HO CH R N H N CN C NC NH N CH R OH H CH R OH-H 2OHO CH R N H N CN C NC NH N H CH CH R OH R O CH R N H N CN C NC NH N CH H R OH CH R OH R = O1 ) Reaksiya yuqori 85-90 0 C temperaturada qizdirilganda esa, narvonsimon tuzilishga ega bo’lgan, qiyin eruvchan melamin furfurol smolasi hosil bo’ladi [19]. Ikkinchi bosqichda, atmosfera bosimida butanol solini, PH-5,5 kislotali muhitga keltiriladi. Reaksion aralashma 1 soat davomida 90 0 C da qizdirib, aralashtirib turiladi. Hosil bo’lgan quyuq smola aralashmasi vakuumli quritgichga kiritiladi va 65 0 C da 86,6-98,6 KPa bosimda quritiladi. Bu texnologik jarayon natijasida quruq holdagi suvsiz smola olinadi. So’ngra smola va

1-Rasm. Melamin – furfurol smolasini olishning texnologik ketma-ketligi. 1-Reaktor, 2-trubkali qaytar sovutgich, 3-siqilgan havoli qurutgich, 4-qo’shimcha suvdan tozalash uchun ajratgich, 5-smola hajmini o’lchash uchun shkalali o’lchagich, 6-vakuum nasos, 7-fil’tr, 8-nasos, 9-tayyor mahsulot saqlanadigan (bunker) idish. 46

Agar gidroksil guruhlar meta-holatda joylashgan (rezosin) bo’lsa, uch tomonlama setkasimon polimer hosil qiladi. Agar gidroksil guruhi orta va para holatlarda joylashgan bo’lsa unda chiziqsimon polimer hosil qiladi. Agar uch atomli fenolga gidroksil guruhlar orta va para holatlarda bo’sa, unda fenol formaldegid bilan ta’sirlashmaydi. Ko’p atomli fenollar orasida taqqoslaganda, ishlab chiqarishda keng qo’llaniladigani rezorsin hisoblanadi. Uni ishlab chiqarishda fenol o’rnida qo’llab, past haroratda ham termoreaktiv smolalar olinadi. Bu jarayonga rezorsin formaldegidga nisbatan ko’proq miqdorda olinadi. Ushbu smolani boshqa fenol formaldegid smolalariga taqqoslaganda fizikaviy xossalari hamda tan narxi yuqoriligi bilan ajralib turadi. 2.3. Erituvchilarning plyonka hosil qilish xususiyatlari

5-Jadval Amino-aldegid smolasi eriydigan kompozitsion erituvchilar (P-651 va GKB-91) ning fizik-kimyoviy ko’rsatkichlari № Ko’rsatkichlar nomi P-651 GKB-91 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Zichligi, gr/sm 3 Qaynashning boshlang’ich temperaturasi, 0 C. Qaynashning oxirgi temperaturasi, 0 C. Yopiq tigeldagi suyuqlanish Temperaturasi, 0 C. Aromatik uglevodorodlarning Massa ulushi, % Oltingugurtli birikmalarning Massa ulushi, % Mexanik aralashma va suvning Miqdori, % Rangini yodometrik shkala bo’yicha, minimal yod miqdori, mg/ m 3 865 165 210 34 16 0,026 0,01 30 859 135 220 35 12-14 0,019 0,01 30 Melamin-furfurol smolalarining ko’pgina fizik-kimyoviy xossalari kompozitsion erituvchilarga bog’liq bo’ladi. Masalan; sirtning yaltiroqlik darajasi, plyonka hosil qilish darajasi albatta erituvchi uchuvchan b

Melamin-furfurol smolalarining fizik-kimyoviy xossalarining kompozitsion erituvchilarga bog’liqligi № Ko’rsatkichlar nomi P-651 GKB-91 1. 2. 3. 4. 5. Sirtning yaltiroqligi, (%). Plyonka hosil qilish darajasi, 85-90 0 C, (minut). Sirtning qattiqligi, (n/m 2 ). Sirtning zarba mustahkamligi, (kg/sm 2 ). 20-22 0 C da sirtning mustahkamli- giga suvning ta’siri, (soat). 48 1,5 1,0 0,6 25 50 2,0 1,0 0,5 24 2.4. Sintez qilingan smolalarni fizik-kimyoviy xossalarini o’rganish 1. Smolalarning molekulyar massasini viskozimetrik yoki krioskopik usullar yordamida aniqlanadi. Quyidagi formulalar bilan hisoblab topiladi: M=1000 . C . K kp /V . ∆t yoki [ɳ]=KM α Bu yerda: C-eritma konsentratsiyasi, K kp -erituvchining krioskopik konstantasi, V-eritma hajmi, ∆t-harorat o’zgarishi, [ɳ]-xarakteristik qovushqo

Hisoblashlar natijasida smolaning ɳ nis. ɳ sol. va xarakteristik qovushqoqliklari aniqlanadi. 3. Smolaning sirt taranglik kuchini aniqlash. Smolaning sirt taranglik kuchi Vilgilim asbobida aniqlanadi va quyidagi formula yordamida hisoblab toplidi: δ = k . h δ = ∆h . g(S+nρ . tw)/2(t+w) Bu yerda k-standart suyuqlikning o’zgarmas konstantasi bo’lib, k=δ/h formuladan topiladi. ∆h-spiral uzunligi, g-tortishish kuchi tezligi, δ-spiralning elastiklik koeffitsienti, ρ-eritma zichligi, n-mikrometrning bo’linish chizig’i, t va w - plastinkani qalinligi va eni. 4. Ozod formalinni aniqlash. Idishga 25-30 ml 25% li natriy sul’fit eritmasidan solib, finoftalein indikatori och ko’k rangga o’tguncha 0,1 H li xlorid kislota ishtirokida neytrallanadi. Eritmadagi ortiqcha formaldegid quyidagi formuladan top

6. Smola rangini fotometrik usulda aniqlash. Spektrofotometrda eritma rangiga qarab, optik zichligi aniqlanadi va standart grafikka taqqoslab, GOST- 19266-79 ga mosligi tekshiriladi. 7. Uchuvchan va uchuvchan bo’lmagan erituvchilar hamda plyonka hosil qiladigan moddalarni massa ulushlarini aniqlash. Erigan moddaning massasini umumiy eritma massasi nisbatiga qarab, smolalarning massa ulushini aniqlash mumkin. Eritmadagi smola miqdori GOST-17537-72 ga mos bo’lish kerak. Uchuvchan erituvchilar bilan ishlaganda, og’zi berk idishlarda, past haroratda, uchuvchan bo’lmagan erituvchilarni og’zi ochiq idishlarda ma’lum bir vaqtgacha saqlash va ishlatish mumkin. 8. Laklarni qurish vaqti va darajasini aniqlash. Laklarni quritish dastlab xona haroratida, so’ngra 40 0 C dan past haroratda massasi o’zga

3.1. Melamin furfurol smolasi sintezi Reaktiv va asboblar: melamin (25 gr), furfurol (55,8 gr) yoki 55,8 furfurol tutgan eritmasi, natriy gidroksid (1 gr), distillangan suv (10 ml); uch og’izli 250 ml sig’imli qaytarma sovutgich, qorgich va termometr bilan jihozlangan reaksion kolba (1 dona), chinni kosacha (1 dona). Reaksion kolbaga 25 gr melamin va 55,8 gr furfurol yoki 55,8 gr furfurol tutgan suvli eritmasidan solinib, suv hammomida 60-75 0 C da qizdiriladi. Oradan 5- 10 minut o’tgach, kolbaga natriy gidroksidning 10% li eritmasidan 10 gr qo’shiladi va 85 0 C da yana 20-25 minut qizdiriladi. Reaksiya tugagach, kolbada hosil bo’lgan qovushqoq, rangsiz va qotadigan polimer-melamin-furfurol smolasi chinni kosachaga olinadi va dastlab xona haroratida keyin 40 0 da yuqori bo’lmagan haroratda

Melamin-formaldegid va melamin-furfurol smolalarini turli erituvchilardagi unumi Smolalarning nomi Smolalarni turli erituvchilardagi unumi Izopropil spirti Izobo’til spirti Bo’til spirti Smola va izopropil spirti 1:2 Smola, izopropil spirti va GK eri tuvchisi 1:1:1 Smola va izobo’til spirti 1:2 Smola, izobo’til spirti va GK eri tuvchisi 1:1:2 Smola va bo’til spirti 1:2 Smola, bo’til spirti va GK eri- tuvchisi 1:1:1 1. Melamin- formaldegid 2. Melamin- furfurol 67,4 84,8 58,2 74,2 69,7 87,4 60,8 76,8 92,4 96,2 89,9 90,1 Olingan natijalardan shuni ko’rish mumkinki, erituvchilardan butanol eng yaxshi talabga javob beradigan erituvchi ekanligi aniqlandi. Mochevina va melamin-formaldegid smolalari olishda eng sifatli erituvchilardan biri furil spirti hisoblanadi. Furfurolli smola Farg’ona viloya

Mochevina-formaldegid furil spirti smolasini polikondensatlab hamda eterifikatsiyalab olishning reaksiya knetikasi natijalari Smolalarning nomi Polikonden sasiya vaqti (soat). Formal’degid, % Smolaning unumi % Reaksion muhit (pH) Reaksiya boshlanishi Bog’langan 1.Mochevina: formal’degid: furil spirti 2.Melamin:for maldegid:furil spirti 1,0 1,5 2,0 2,5 1 2 3 4 14,0 12,5 9,0 8,0 12,7 10,0 7,5 5,6 85,9 67,45 41,15 37.22 82,4 59,14 34,24 27,9 14,1 32,55 58,85 63,78 17,6 40,86 65,76 72,1 17,2 39.1 52,4 74,5 20,4 41,3 59,8 76,9 Olingan natijalardan shuni ko’rish mumkinki, furil spirti ham erituvchi ham reagent vazifasini bajaradi. Bu holat karbomid-formaldegid smolasini butil spirtida sintezlanganda ham kuzatladi. Bu jarayonda ham butil spirti ham erituvchi ham reagent vazifasini bajaradi. Eritu

Smolalarni olishda ishlatiladigan erituvchilar hamda smolani tozalashda, qayta kristallashda qo’llaniladigan cho’ktiruvchilar haqidagi ma’lumotlar Smola nomi Erituvchilar Cho’ktiruvchilar Tozalash 1. Mochevina- furfurol 2. Melamin- furfurol Izopropil, propil bo’til, furil spirtlari Propil, izopropil bo’til, furil va etil spirtlari Tetragidrofuran, ksilol, aseton, suv Tetragidrofuran, benzol, ksilol, aseton, suv Spirt va aseton aralashmasida qayta kristallab o linadi Spirt va aseton aralashmasida qayta kristallab o linadi 3.3. Melamin-furfurol smolasi sintezining muqobil sharoitlarini o’rganish Polikondensatlanish jarayonining tezligi eterifikatsiyalaninsh darajasiga bog’liq bo’ladi. Eterifikatsiyalanish darajasi qanchalik kichik bo’lsa smolaning organik erituvchilarda erishi yomon bo’ladi.

Reagent- ning nomi Struktura formulasi Mole- kulyar massa si Zich- ligi kg/m 3 Suyuqla- nish tempe raturasi 0 C Qaynash temperatu rasi 0 C Eruvchan ligi gr. Mochevina (karbamid) Melamin Furfurol Formal’ degid Fenol CO N H 2H 2 N C N C N CN N H 2H 2 N N H 2 O C O H H H C = O O H 60,05 126,12 96,09 30,03 94 1330 1660 1161 815 1657 133 350 -36,5 -92 43 Parchala- nadi - 162 -12 183 78 0,3 8,3 40 4,8 Labaratoriya sharoitida butanollangan melamin furfurol smolasini olishning muqobil sharoitlari o’rganildi. Reaksiyaga kirishayotgan monomerlar va erituvchilar (melamin, furfurol, butanol) ning mol nisbatlari 1:6:2 bo’lganda, monomerlarning polikondensatlanish reaksiyasining davomiyligi 90 minut 56

bo’lganda, reaksiya 85 0 C temperaturada olib borilganda smola yuqori 94% unum bilan hosil bo’ladi. Hosil bo’lgan smolaning eterifikatsiyalash reaksiyasi o’tkazib, reaksiyaning muqobil sharoitlari o’rganildi, melamin-furfurol smolasini eterifikatsiyalash reaksiyasi 95 0 C haroratda olib boriladi. Reaksiya davomiyligi esa 120 minutni tashkil etishi o’rganildi. Ma’lumki, mebel laki yoki avtomobil emali ishlab chiqarishda asosan erituvchilarning kompozitsion aralashmalari ishlatiladi. Masalan, melomen- formaldegid smolasining asosiy kompozitsion erituvchisi P-651 erituvchisining aralashmasi tarkibi o’rganilganda 90% etanol, 10% butanol ekanligi aniqlangan. +++S m o l a n i n g m a s s a u l u s h i , % T , m i n u t - -5 01 0 0 0 4 0 8 0 1 2 0 1 2 2-grafik. Smolaning unumini vaqtga va harorat

XULOSA Olingan natijalarga asoslanib, quyidagi xulosalarga kelindi: 1. Melamin furfurol bilan polikondensatsiyalanishi natijasida dastlab 65-70 0 C da, chiziqsimon tuzilishli; 85-90 0 C da esa, narvonsimon tuzilishga ega bo’lgan melamin-furfurol smolasi hosil bo’lishi aniqlandi. 2. Melamin-furfurol smolasini hosil bo’lish reaksiyasining muqobil sharoitlari (melamin:furfurol:butanol=1:6:2 mol nisbatlarda, 85 0 C haroratda, polikondensatsiyalanish reaksiyasining davomiyligi 90 minut ekanligi) o’rganildi. 3. Melamin-furfurol smolasining butanolli eritmada eterifikatsiyalanish reaksiyasining muqobil sharoitlari (90-95 0 C haroratda, reaksiya davomiyligi 120 minut ekanligi) aniqlandi. 4. Polikondensatsiya hamda eterifikatsiya reaksiyalari ishqoriy sharoitlarda olib borilib, katalizator sifatida

emal, bo’yoqlar hamda yelimlar sifatida ishlatish mumkin degan xulosalarga kelindi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Karimov I.A. Bizning asosiy vazifamiz vatanimiz taraqqiyoti va xalqimiz faravonligini yanada yuksaltirishdir. Toshkent ,,O’zbekiston’’ 2010. 2. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo’llari va choralari. Toshkent ,,O’zbekiston’’ 2009. 3. М. Асқаров, О. Ёриев, Н. Ёдгоров Полимерлар физикаси ва химияси. Тошкент. ,,Ўқитувчи” 1993. -156 б. 4. K . С. Ахмедов Коллоид химия . To шкент . ” Ўқитувчи ” 2000. -102 b . 5. А.А. Геллер, Б.И. Геллер. Тола ҳосил қилувчи полимерларнинг физика- химиясидан амалий қўлланма. Тошкент ,,Ўқитувчи” 1998. -94 б. 7. X.A. Abdiraximov. Para-aminosalisil kislotasi hosilalarini formaldegid bilan polikon

13. Qurbonov . Sh . A ., Musayev . U . N . “ Polimerlarning kimyoviy xossalari va destruksiyasi ”. Toshkent , “ Universitet ” 1998. -52 b. 14. Абдирахимов. Х.А. Получение и исследование коллоидно-химических свойст водных растворов дифинильних солей полиметиленантраниловой кислоты и её производных. Автореферат диссертации на соискание ученой степени канд. хим. наук. Ташкент 1993. - 31 с. 15. Сагдуллаева П.А. Синтез и исследование мочевино-формалъдегид- ных полимеров, модифицированных некоторыми производными фурана. Автореферат, диссертации на соискание ученой степени канд. хим. наук. Ташкент 1987. - 103 -108 с. 16. Слоним И.Я. Определение строения мочевина формалъдегидных смол циклоцепной структуры методом ЯМР 13 С. Журнал ВМС Сер. А. 1988 N 10. - 2286-2292 с. 17. Слоним И.Я. Изменение стру

24. Адлер Ю.П. Маркова Е.В. “Планирование эксперимента при поиске оптимальных условий” М.: “Наука” 1984. -282-284 с. 25. Ирназаров Х.И., Алимов Н.А. Получение модифицированных смол для лакокрасочной промыщленности Тез. докл. Научно-теоритической и технической конф. Исти қ лол посвященной 5-летию независимости Р.Уз. Навоий. 1996. -12-14 с. 26. Ирназаров Х.И. “Получение модифицированных мочевино и меламено- формальдегидных смол” Тез. доклад конф. молодых ученых института химии АН Р.Уз. 1998. -22-29 c . 27. Алимов А.А. “Получение и изучение свойств смол из местного сырья”. Тез. докладов Республик, научно техн. конф. Ташкент. 1995. -24-32 c. 28. М.А. Ходжаева, А.А. Алимов “Растворители олигомерных смол на основе газоконденсата”. Тез. докл. Международ. конф. “Современные проблемы науки о полиме

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari