Moddalar almashinuviga kirish. Metabolizm to‘g‘risida tushuncha. Ovqatlanish biokimyosi - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	10 Апрель 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

Moddalar almashinuviga kirish. Metabolizm to‘g‘risida tushuncha. Ovqatlanish biokimyosi

Купить

Moddalar almashinuviga kirish. Metabolizm to‘g‘risida tushuncha. Ovqatlanish biokimyosi

Ko’riladigan savollar  Ozuqa mahsulotlarini o’zgarishi  Moddalar almashinuvi  Vitaminlar

• Organizmning tashqi muhit bilan modda almashinuvida murakkab biokimyoviy jarayonlar kechadi va buning natijasida ozuqa mahsulotlari – oqsillar, karbon suvlar va yog‘larga kimyoviy ishlov berilib organizmning energetik va plastik ehtiyojlarini qoplashga ishlatiladi.

Organizmda asosiy ozuqa maxsulotlarini o‘zgarishi 4 bosqichda boradi: 1. Ov qatlanish va hazimlanish. 2. Hazimlangan maxsulotlarni so‘rilishi. 3. To‘qima metabolizmi, yoki ozuqa maxsulotlarni xujayradagi o‘zgarishlari. 4. Metabolizmning oxirgi maxsulotlarini (CO 2 , H 2 O, NH 3 , siydikchil, kreatinin, siydik kislotasi) ekskretsiyalanishi.Oziqlanish - hayot davomida organizmning o’sish va rivojlanishi, parchalangan hujayralar va to‘qimalar o‘rniga yangilarining hosil bo‘lishi, fiziologik funksiyalarning bajarilishida sarflangan encrgiya o‘rnini to‘ldirishi va moddalar zahirasini yaratish uchun zarur moddalaming tashqi muhitdan tushib turish jarayonidir.

Mod d a almashinuvi bir-biriga uzviy bo g‘ li q b o‘ lgan 2 katta jarayonlarini o‘ z ichiga oladi. Bu assimilyasiya va dissimilyasiyadir. Anabalizm • murakkab kimyoviy jarayon b o‘ lib, buning natijasida tash q i muxitdan kirgan organik va anorganik moddalarni organizmga xos spetsifik: o q sillar, nuklein kislotalar, yo g‘ lar, karbon suvlar va bosh q a moddalarni xosil q ilishdir. Bu jarayon organizmni o‘ sishini, rivojlanishini, yangilanishini ta’minlaydi. Katabalizm • bu organizmdagi murakkab organik moddalarni parchalanishi va ularning oxirgi maxsulotlari: C O 2 , H 2 O, NH 3 , siydikchil, kreatinin, siydik kislotasi va bosh q alarga aylanishi.

Ozuqa maxsulotlarning asosiy komponentlari • Ovqatlinish – bu organizmni tashqi muxit bilan bog‘lovchi omil xisoblanadi va modda almashinuvining birinchi bosqichidir. Ovqat bilan organizmga kerakli organik va anorganik moddalar kiradi. Organik moddalar - bu oqsillar, karbon suvlar, yog‘lar, nuklein kislotalar, vitaminlardir. Mineral moddaraga esa natriy, kaliy, kalsiy, fosfor, xlor, temir, yod, mis, rux va boshqalar kiradi. Ular organizmga doimo etarli miqdorda kiritilishi kerak. • Balansli ovqatlanishning birinchi va muxim prinsiplaridan biri bo‘lib asosiy ozuqa maxsulotlarni, biologik aktiv moddalarni i mineral elementlarni nisbatini yoshiga, jinsiga, ish faoliyatiga va xayot turmush-tarziga qarab to‘g‘ri belgilanishidir. Oqsillar, yog‘lar va karbon suvlar uchun bu nisbat 1:1:4 tengdir.

Odam organizmida sutkalik modda almashinuvining ayrim ko‘rsatkichlari moddalar Organizmdagimiqdori, g. Sutkada iste’mol qilinishi, g. Sutkada chiqarilishi, g. O2 - 850 - CO2 - - 1000 Suv 42000 2200 2600 Organik moddalar: Oqsillar 15000 80 - Lipidlar 10000 100 - Uglevodlar 700 400 - Nuklein kislotalar 700 - - Mochevina (siydikchil) - - 30 Mineral tuzlar 3500 20 20 Jami: 71900 3650 3650

Ovqat minor komponentlarning sutkalik extiyoji Amlashtirib b o‘ lmaydigan aminokislotalar mg Anorganik elementlar m g Vitaminlar mg Izoleysin Leysin Lizin Metionin Fenilalanin Treonin Triptofan Valin 3-4 4-6 3-5 2-4 2-3 2-3 1 4 Natriy Kaliy Fosfor Kalsiy Xlor Magniy Mis Temir Yod Rux Oltingugurt Marganets Kobalt Molibden Selen 1100-3300 1900-5800 800 1700-5100 300-500 2-3 10 0,1-0,2 15 200 2-5 <1 0.15-0.5 0.05-0.2 0.0015-0.004 Vitamin A Vitamin D Vitamin E Vitamin K Vitamin B1 Vitamin B2 Vitamin B6 Vitamin B12 Vitamin Vs Vitamin S Xolin 1,5-2,5 12-25mkg 10-20 2 2 2-3 0,5 0,002 0,1 70-100 500-1000

Mineral moddalar va ularning funksiyasi Mineral moddalar Maxsulotlar Funksiyasi Na K Ca Mg Cl P S Fe Zn Mn Cu Co Mo Se I F Osh tuzi G‘alla, sabzovot, mevalar Sut va sut maxsulotlari Ko‘katlar, sabzovotlar Osh tuzi Go‘sht, sut, g‘alla, sabzovotlar S-tutuvchi aminokislotalar Go‘sht, jigar, tuxum, sabzovotlar, kartoshka, g‘alla Go‘sht, jigar, g‘alla Ko‘pchilik ozuqa maxsulotlari Go‘sht, baliq, sabzovotlar va mevalar Balik, g‘alla va dukkakli o‘simliklar, yong‘oq Go‘sht, sabzovotlar Dengiz balig‘i, yodlangan osh tuzi va ichimlik suvi Ftorlangan ichimliklar Osmoregulyasiya, membrana potensiali, mineral moddalar almashinuvi. Membrana potensiali, mineral moddalar metabolizmi Suyak to‘qimasini shakillanishi, qon ivishi, signal vositasi Suyak to‘qimasi shakillanishi, f

Natriyning biologik vazifalari xilma-xildir. Asosan u hujayra sirtidagi suyuqliklarda (limfa va qon zardobida) ko‘pdir va protoplazma hamda biologik suyuqliklarda doimiy osmotik bosim muvozanatini belgilaydi. Natriy suv-tuz almashinuvida muhim vazifa bajaradi. Kalsiy asosan plastik material bo‘lib xizmat qiladi va tayanch to‘qimalarni shakllanishiga xizmat qiladi. U qonning tarkibiy qismi bo‘lib qon ivish jarayonida qatnashadi, muskullar qisqarishida ham muhim ahamiyatga ega. Biogen mikroelementlarga temir, rux, mis, kobalt, ftor, yod, marganets va boshqalar kiradi.Kaliy organizmdan suv va natriy ionlarini chiqarishda yetakchidir. Shu sababli «kaliyli» parhezlar diurezni kuchaytirishda ishlatiladi.

• asosan qalqonsimon bezda 20-40 mg% tashkil etadi va tiroksin hamda triyodtironing tarkibiga kiradi. Uning yetishmovchiligi endemik buqoq rivojlanishiga olib keladi. Yod • xromoproteinlar tarkibiga kiradi. Masalan: gemoglobin, mioglobin, sitoxromlar, katalaza va glutationperoksidaza fermentlari va boshqalar. Uning yetishmasligi kamqonlikka olib keladi. Temir • elementining yetishmasligi generativ funksiyalarning buzilishiga sabab bo‘ladi. Bunda gipogalaktiya, homilaning surilishi, urug‘donlar degeneratsiyasi kuzatiladi. Marganes

Mis • yetishmasligi mikrotsitar normoxrom anemiyaga, nafas olish zanjirida sitoxrom s va sitoxromoksidaza fermentlari miqdorining kamayishiga olib keladi. Rux • yetishmasligi pubertat davrida o‘sish va rivojlanishning susayishiga sabab bo‘ladi. Bunda ikkilamchi jinsiy a’zolar rivojlanishi sekinlashadi. Ftor • tishlar rivojlanishida, dentin va emal shakllanishida faol qatnashadi. Uning yetishmasligi kariyes rivojlanishiga olib keladi .

• Tashqi muhitdan ichki muhitga tushgan barcha moddalar organizmning o‘zini tarkibiga kiradi. Ular atrofiyaga uchragan hujayralarni tiklanishini, organizmning o‘sishini, garmonlar, fermentlar sintezini organizmning hayotiy faoliyatida ishtirok etuvchi boshqa organik moddalar sintezini va gidrolizini ta’minlaydi – oziqlarning plastiklik ahamiyati. Organizmga tushayotgan moddalar parchalanishi natijasida o‘zlarida mavjud bo‘lgan potensial energiyani ajratadi va organizmni hayotiy funksiyalarini ta’min etuvchi boshqa turdagi energiyalarga aylantiradi – ozuqalarning energiyaviy ahamiyati . Assimlatsiya va dissimilatsiya jarayonlarida hosil bo‘luvchi zaharli moddalar organizmda zararsizlantiriladi va moddalar almashinuvining oxirgi mahsulotlari chiqariladi.

Vitaminlar • Koʻpchilik vitaminlar odam va hayvon organizmida sintezlanmaydi. Ular asosan oʻsimlik tanasida va ichak mikroflorasi yordamida sintezlanadi. Organizm hayotiy zarur boʻlgan vitaminlarni asosan ovqat orqali qondiradi. Inson va hayvonlarning vitaminlarga boʻlgan talabi har xil boʻlib, ularning jinsiga, yoshiga, atrof-muhitning ta'siriga bogʻliq. Koʻpchilik vitaminlar fermentlarning kofermentlari sifatida, muhim biokimyoviy vazifani bajaradilar. Ularning ayrimlari nerv impulslarining uzatilishida, koʻrish jarayonida va boshqa fiziologik va biokimyoviy jarayonlarda muhim rol oʻynaydi. Vitaminlarning ayrimlarini, ba'zi hayvonlarga zarur emasligi ham aniqlangan. Masalan, L-askorbin kislota odam, maymun uchun zarur boʻlib, boshqa hayvonlarda u sintezlanmaydi va hayotiy faoliya

Vitaminlarni sinflanishi

Suvda eruvchi vitaminlar

Yog’da eruvchi vitaminlar

Metabolizm va metabolik yo’llar • Metabolizm – bu yuqori integrallashgan, maqsadli yo‘naltirilgan jarayon bo‘lib, bunda multiferment tizimlar ishtirokida muxit va xujayra o‘rtasida modda va energiya almashinuvi ta’minlanadi. • Xozirgi vaqtda 2000 dan ortik fermentlar xujayra metabolizmida ishtirok etishi aniqlangan. Ularning bir qismi asosiy, boshqalari ikkilamchi metabolik yo‘llarda ishtirok etadi. Ammo ularning barchasi bir-biri bilan uzviy bog‘likdadir. Ularning sxematik ko‘rinishi metabolik kartani tashkil qiladi.

1. Tashqi muhitdan energiyani olish. Bu organik moddalarning kimyoviy energiyasi, yoki quyosh energiyasi shaklida bo‘lishi mumkin. Metaboli zm hisobi ga huj ayr ada quyi dagi jar ayonlar kechadi 2. Ekzogen moddalarning hujayra organellalarida parchalanishi va hujayra makromolekulyar kompanentlari o‘tmishdoshiga aylanishi. 3. Makromolekulala r sintezi va parchalanishi 3. Makromolekulala r sintezi va parchalanishi

Metabolik yo‘llarning bir necha xili tafovut qilinadi:1. M arkaziy m etabolik yo‘llar – bir necha yuz gram m oqsillar, karbon suvlar, yog‘lar parchalanishi natijasida CO 2 , H 2 O va energiya hosil bo‘ladi 2. Ikkilam chi m etabolik yo‘llar – bu spetsifik m oddalarning hujayrada hosil bo‘lishi. M asalan, gorm onlar, toksinlar, koferm entlar va boshqalar. Ularning m iqdori m g larda o‘lchanadi. 3. Siklik m etabolik yo‘llar. Ular m ikroorganizm larga xos bo‘lib, hujayra yonilg‘isi sifatida oksalat ishlatishadi.

Modda almashinuvini quydagi yo‘llar bilan aniqlash mumkin: • Tirik organizmda. • T o‘q ima yo ki a’zolarda. • Xujayralarda. • Xujayra organellalarida. • Molekularlarda. Oraliq metabolizmni o‘rganish usullarni 3 guruxga bo‘lish mumkin: • Tirik organizmda. • Analitik-dezintegrativ usul. • Sintetik usul. • Tirik organizmdagi usul izotoplar qo‘llanilishiga asoslangandir. Bu usullar yordamida essensial ozuqa maxsulotlari to‘g‘risida muxim ma’lumotlar olingan. • Analitik-dezintegrativ usullar xujayra organoidlari yoki moddalarni ajratib olib, ularda kechadigan jarayonlarni o‘rganishga asoslangan. Ammo bunda murakkab biologik bog‘lanishlarni uzilishi kuzatiladi. • Sintez usullari ma’lum bir jarayonni suniy ravishda yaratishga asoslangan. Bunda maxsus modellardan foydalaniladi.

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
3-guruh d-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
Argos test javoblari