Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 1.0MB
Покупки 0
Дата загрузки 29 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Химия

Продавец

Bohodir Jalolov

N.schoberi L. ўсимлиги таркибидан алкалоидларни ажратиб олиш

Купить
. Мундарижа КИРИШ……………………………………….....................…………………. 4 I .БОБ. АДАБИЁТЛАР ШАРХИ…………………………………………… 7 1.1. Nitraria schoberi илдизини ўрганилишига оид адабий маълумотлар……………………………………………………………. 1. 2. Ўсимликлардан алкалоидлар ажратиб олиш усули ............... 1.3. Эркин асос ҳ олатда алкалоидларни экстракция қилиш ........... 1.4. Экстракцион сумма таркибидан алкалоидлар суммасини кислота - асосли ажратиш усули................................................................ 1.5. Нитрарин туридаги алкалоидлар…………………………….. II.БОБ. ОЛИНГАН НАТИЖАЛАРНИНГ УМУМЛАШТИРИЛГАН МУҲОКАМАСИ 2.1. Комавиннинг тузилиши............................................................. 2.2. Ацетилкомавиннинг тузилиши................................................. 2.3. N-Метилнитрариннинг тузилиши........ Кириш Асримиз кишиси кўпинча кундалик ташвишлари, инсоннинг ақл чегарасини қийнайдиган жумбоқлар устида бош қотирар экан, ҳар куни дуч келадиган ва шоҳиди бўладиган нарса ҳодисаларга бефарқ бўлиб келмоқда. Агар биз теварак атрофимизга озгина диққат эътибор билан боқсак, бизни қўршаб олган ҳар бир нарсада минг бир хислат ва унинг яратилишида минг бир хосият кўрамиз. Табиий бирикмалар кимёси органик кимёни ажралмас қисми бўлиб, ўсимлик, ҳайвон ва микроорганизмлардан олинган бирикмаларни тузилиши, хоссалари, кимёвий синтези, организмларда ҳосил бўлиш йўллари, физиологик фаоллиги ҳамда фаолликни тузилишга боғлиқлиги шарт — шароитларини ўрганади. Тирик табиат объектларини молекуляр даражада ўрганиш нафақат ҳаётий жараёнларни содир бўлишини тушунишда, балки уларни инсон томонидан кундалик эҳтиёж мобайнида бу оиланинг Марказий Осиёда кенг тарқалган уч тури N.choberi L., N. komarovii Iljin et Lava ва N sibirica Pall., ўрганиб келинмоқда. Бу ўсимликлардан 40 дан зиёд турли алкалоидлар ажратиб олинган ва уларнинг кимёвий, фармакологик хоссалари чуқур тадқиқ этилган. Бу ўсимликлардан ажратиб олинган нитрарин кенг таъсир доирали физиологик фаол асос бўлиб, спазмолитик, кўрарега ўхшаш, аритмияга қарши, қон қўюқлашувига қарши, тинчлантирувчи, шамоллашга қарши, шоберин, нитрарамин, нитрамин, изонитрамин эса гипотензив хоссаларни намоён қиладилар. Нитрарин тиббий — биологик текширишлар учун биореактив сифатида «Латоксан» фирмаси каталогига киритилгандир. Бу ўсимликлар орасида биринчи бўлиб ўрганилган N.schoberi L. алоҳида аҳамиятга эгадир. Бу ўсимликнинг асосий алкалоиди бўлмиш нитрарин ўзи ўхшашлигини аниқлаш ҳамда биогенези ва биологик фаоллигини ўрганиш. Илмий янгиликлари. Битирув малакавий ишиниг амалий аҳамиятини ва алкалоидлар кимёсига кўпгина янгиликларини қўйида келтирилган илмий изланиш натижалари асосида чиқарилган хулосалар асосида аниқлаш мумкин: — N.schoberi L. ўсимлигини кимёвий таркибини ўрганиш натижасида 4 та алкалоид ажратилди; — N.schoberi L.дан ажратилган алкалоидларнинг 4 — тасининг тузилиши физик — кимёвий тавсифлар ва бевосита кимёвий ўтиш асосида янги эканлиги аниқланди; — N.schoberi L. ўсимлигидан 4 та алкалоид биринчи маротаба ажратиб олинди; янги ажратиб олинган алкалоидларни кимёвий ўзгаришлар асосида тузилиши тасдиқланди; комавин ва ацетилкомавин оғрик қолдирувчи (анальгетик) хусусиятларига эгадирлар. Амалий аҳамияти. Фармакологик тадқиқотлар нати I .БОБ. АДАБИЁТЛАР ШАРХИ 1.1. Nitraria schoberi ни ўрганилишига оид адабий маълумотлар Nitraria ер куррасида кенг тарқалган ўсимликлар туркумидан биридир [1,3]. Nitraria ўсимликлари дастлаб Zygophyllaceae R. Br., оиласига киритилган эди, лекин кейинчалик Nitraria ўсимликлари чуқўр текширилиб, алоҳида оилага ажратилди. Ҳозирги вақтда Nitraria ўсимликлари Nitrariaceae Lindl ёки Nitrariaceae Bercht, et, J.Prest, яъни кумузумдошлар оиласига киради [4,5]. Буни филогенетик текширишлар ҳам тасдиқлайди [6]. Nitraria schoberi ўсимлиги Nitraria туркумига кириб, Украинани Крим (Малореченское, Судак, Феодосия); Россия Федерациясини Куйи —Волга, Ғарбий Сибирь (Жанубий ва Юқори Тобола ва Иртыш); Кавказ ва Марказий Осиёни барча қисмида учрайди. N. schoberi одатда оқ чангал ёки кумузум деб номланади. Теки Nitraria ўсимликлари таркибидаги алкалоиддарни ажратиб олиш, уларни тузилишини ва фармакологиясини ў рганиш фанга Nitraria алкалоиддарининг кимёси деган таьрифни олиб кирди [10,13]. Nitraria schoberi дан ажратиб олинган алкалоид л арни асосан қ уйидаги гуру ҳл арга б ў либ ў рганилади. Таркибида 2 —азаспиро [5.5] — ундекан ядросини тутувчи алкалоидлар спиропип е ридин алкалоидлар гуруҳини ташкил этади. Бу гуру ҳ га нитрамин [ 1 4 - 1 9 ] , н итрарамин [20], нитрароксин [21] алкалоидлари киради. Таркибида индол ядросини тутувчи алкалоид л арга нитрарин [22 - 24], изонитрарин [25], нитрамидин [26], шоберидин [27], изошоберидин [10], нитрараин [28], дигидронитрараин [29], О — ацетилнитрараин [30], тетраметилентетрагидро — (3 — карболин [31], назлинин, серотонин ва триптамин [32] лар киради. У Шу билан бир қ аторда хорижлик олимлар томонидан Nitraria ни бош қ а турларини ў рганилиш натижаларини таъкидлаб ў тиш жоиздир. Булар сарасига N . billarderi дан нитрарин, эпинитрарин, нитрарамин, эпинитрарамин ва шоберинларни ажратиб олиниши [52]; N . tangutorium дан тангуторин алкалоидини ажратиб олиниши, синтези ва биологик фаоллигига оид ишларни [53 -58]; N . retusa дан флаванол гликозид изхрамнетин ва уни ҳ осилаларини ажратиб олинишини [59] келтириш мумкин. 1. 2.Ўсимликлардан алкалоидлар ажратиб олиш усули Ўсимликлар таркибидаги алкалоидлар хусусиятига кура 2-хил усулда ажратиб олинади. Агар алкалоидларнинг учувчанлик хусусиятлари юқори булса, у ҳ о лда уларни сув буғи ёрдамида ҳайдаб ажратиб олинади. Ўсимликлар таркибидаги алкалоидлар таркибида азот сає л аши билан бош қа ўсимликлар марта такрорланиб, токи алкалоидларнинг миєдори є о лмагунча давом эттирилади. Алкалоидларнинг ми қ дори қолмаганлигини КВК (кремний вольфрам кислотаси) ёрдамида ани қл аб борилади. Ажратиб олинган экстрактни, таркибидан ҳайдаш ёрдамида органик эритувчилар учириб юборилиб, экстракцион сумма ажратилади. Экстракция жараёни эритувчи танлаш мақсадида ажратилиб олинган алкалоидларнинг тузилишига ҳам боғлиқ бўлади. Қутблилиги юқори б ў лган алкалоидл а р мавжуд б ў лган ўсимликларга экстракция вақтида қутбли эритувчилар тавсия этилади. Алкалоидлар туз ҳо л да сув ва спиртда яхши эрийди. Эфир ва углевод л арда эримайди. Шу сабабли туз ҳолатда олинган алкалоидлар кўпинча сувда ва спиртда экстракция є и линади. Бу ажратиб олиш усулининг камчиликлари сувда ва спиртда к ў пгина ўсимлик таркибида учра углерод, петролейн эфири ва керосиндан фойдаланиш мумкин. Ўсимлик таркибидаги алкалоид л арнинг активлигига қараб ишқорлар ишлатилади. Ишқорларнинг ичида энг кўп ишлатиладигани 5% ли NH 3 эритмасидир. Бу усулнинг олдинги экстракция усулидан афзаллиги шундаки, органик эритувчилар паст температурада ҳайдалганлиги учун, алкалоидларнинг тузилиши ўзгармайди. Экстракцион сумманинг таркибидаги органик моддалар ичидан алкалоидлар ажратиб олишнинг кислота-асос усули энг қ улай усул ҳисобланади [63]. 1.4. Экстракцион сумма таркибидан алкалоидлар суммасини кислота - асосли ажратиш усули Экстракцион суммани турли эритувчиларда эритиб єуйилгандан сунг қайси эритувчида яхши эриса, колбада бутунлай эриб кеттунча эритувчи солиниб, оз-оздан қиздириб эритилади. Эритиб олинган органик эритувчини ажраткич вор 1. 5 . Нитрарин туридаги алкалоидлар Нитрарин туридаги алкалоидлар индол алкалоидлар синфига кириб, одатда хинолин - карболин алкалоидлар деб юритилади. Нитрарин туридаги алкалоидларни ажойиб ва бетакрор тузилишига кўра бир гуру ҳ чага ажратиш кенг а ҳ амият касб этган. Яна бир му ҳ им томони шундаки бу алкалоидларни олиниши, тузилиши ва хоссаларини ў рганишда Ў збекистонлик олимлар бевосита иштирок этиб салмо қ ли ҳ исса қ ушганлар [22 —24]. Нитрарин алкалоиди ҳ а қ ида биринчи ахборот 1968 йили чоп этилган [22]. Унга берилган Нитрарин (1.1) C 20 H 25 N 3 таркибга эга бўлиб, оптик активликка эга эмас С.т. дастлабки тузилишни ноту ғ рилиги ани қ ланиб, рентген тахлил усули асосида ту ғ ри тузилиши ани қ ланди [23-24]. Нитрарин алкалоиди учун 14, 21 — этано —16 — азаиохимбан ёки гексагидроп иохимбин ва нитрарин туридаги алкалоидлар биогенез жараёни билан кескин фар қ қ илади. Ҳ ар иккала турдаги алкалоидлар биогенезида биринчи орали қ интермедиат сифатида триптамин қ атнашса, иккинчиси сифатида нитрарин тури алкалоидларида хинолин, иохимбин турида монотерпен б о рлиги қ атнашади. Нитрарин тузилишини тули қ тасди қ лаш ва стереокимёсини ани қ лашда рентген та ҳ лил усули му ҳ им а ҳ амият касб этди. Рентген спектрини олиш учун C 20 H 25 N 3 - 2 HCI . Н 2 0 моноклин кристаллари олинди. Нитрарин дихлоргидратида актив водород атомлари водород бо ғ ланишни ҳосил қиладилар [24]. Ҳ ал қ аларни конформацияс и га тухталадиган б ў лсак, АВ индол системаси С —3 ва С —6 атомлари билан деярли ясси тузилишга эга. С тетрагидропиридин ҳ ал қ а кучли четланишли конформацияга эга бўлиб, шартли Бу қийматлар ва водород бо ғ ларни та қ симланиши дихлоргидратда N —4 ва N—16 атомларини протонланганини к ў рсатади. А бензол ҳалқа валент бурчаги 120.0°(1.4 1 ), В пирролники 108.0°(1.2 1 ), туйинган олти аъзоли ҳалқалар D , E , F ва G ники 110.1° (1.2 1 ) га тен г. Бу қийматлар нитраринни поливалка системасидаги фазовий кучланишлар псевдокопсинин [62] ва эксцельзин [63] га караганда камлигини курсатади. Чунки бу бирикмаларда ю қ оридаги олти ҳалқанинг валент бурчаклари нитраринникига қ араганда кичик қийматларга эгадир. Нитрарин кристаллари марказий симметрия фазовий гуру ҳ ига тегишли бўлиб, оптик фаолликка эга эмас ва табиий рацемат ҳ оли д а учрайди. Нитрарин иккиламчи — учламчи асос бўлиб, пиперидин ҳалқадаги иккиламчи азот атоми ҳ исобига турли реакцияларга киришади. Юмшо қ шароитд натижасида шоберидин (1.13) ҳосил бўлади. Қ атти қ шароитда селен таъсирида дегидрогенланганда нитрарин молекуласини гетероҳалқали асосини тавсифловчи бир қ атор бирикмаларга парчаланади. Асосий йуналиш бўлиб молекулани хинолизидин қ исмидаги N 4 —С 21 бо ғ и ҳамда бир неча боғни биргаликда парчаланиши ва иккиламчи реакция махсулотларини ҳосил б ў лиши ҳ исобланади. Дегидрогенлаш махсулотлари ичидан гарм а н (1.2); норгарман (1.3); 1 — (5,6,7,8 — тетрагидрохинолин —8— ил) — (3 — карболин (1.4); 1 — (хинолин — 8 — ил) — (3 — карболин (1.5); 1 —(хинолин — б — ил) — р — карболин (1.6); 1 — (3 — пропилфенилен)— (3 —карболин (1.7) [33] ва комавицин (1.8) [63] ажратиб олиниб идентифицирланган ( 1 . 1 — чизма). Кейинчалик (1.4—1.7) бирикмалар N . komarovii и ннинг алкалоидлар йигиндисидан ажратиб резонанс сигналлар аллил гуру ҳ и учун тегишлидир. Изонитрарин (1.10) C 2 0 H 25 N 3 таркибга эга бўлиб, оптик активликка эга эмас.С.т.256 —257°С [25]. УБ —спектрда нитрарин билан ҳ еч қ андай фар қ кузатилмайди. Масс — спектрометрик фрагментланиш бир хил б ў лсада, фрагментларни интенсивлиги билан бир - биридан фар қ қ илади. M / z 223 ва m / z 278 ионларнинг интенсивлигига кўра алкалоидни v нитрарин ёки изонитрарин эканлигини ани қ лаш мумкин. Нитрарин учун бу нисбат олти, изонитрарин учун бирга тенг [65]. Изонитрариннинг нитрариндан асосий фар қ и бу Н —3 атомининг Н—15 ва Н —20 протонларига нисбатан фазовий ҳ олати бўлиб, Н — 3 протони а — конфигурацияга эга бўлади. 1 Н ЯМР - спектрда Н —3 протон нитраринда δ -4.82 да дублет ( 3 J = 4Гц ), изонитраринда δ - 5.00 да кенгайган синглет та ҳалқалар С15 — С20 боғга нисбатан цис — ҳ олатда жойлашган бўлиб, Н —3 (3 ҳ олат нитрарин (1.1), Н —З ҳ олат изонитрарин(1.10) учун т ўғ ри келади. С15 — С20 боғ б ў йича DFE ҳалқаларни транс жойла шганлиги билан фар қ ланадиган бирикмалар нитрариннинг эпиизомерлари ҳ исобланади. 15,20 —эпинитрарин ва 3,15,20 —эпинитрарин ҳ ам изонитрарин каби нитрариннинг изомерлари ҳ исобланадилар. 15,20 —эпинитраринда ҳ ам нитрарин каби Н —3 протони (3 — ҳ олатда жойлашган бўлиб, с.т.210 — 214°С га тен г 220°С дан ю қ орида парчаланиб кетади. Н' ЯМР — спектрида индол N 1 протони (1:1) га нисбатан кучсиз майдонда, яъни δ 8.07 да синглет, Н —3 протони эса δ 4.62 да кенгайган синглет тарзида намоён бўлади [40]. 3,15,20 —эпинитрарин аниқ бир суюқланиш температурасига эга бўлмай, изонитрарин каби Н —3 пр нитрамидин молекуласи олти ҳалқа ва беш қў шбоғга эга бўлиб, нитрариннинг дегидроҳосиласи деб қ аралиши мумкин. Нитрамидин УБ — спектрлари эритувчи му ҳ итига кўра бир — биридан фар қ қ илади. Нейтрал ва кислотали му ҳ итдаги спектрлар бир —бирига ў хшаш бўлиб, иш қ орий му ҳ итда батохром силжиш кузатилади [26]. УБ — спектрлардаги бундай силжиш ангидроний асосларида кузатилади. Қ утбли эритувчилар, ма с алан, спиртда нитрамидин эритмасининг ранги сарик; қ утб с из эритувчиларда, масалан хлороформда эритма ранги қ изил бўлади. Бунинг сабаби шундаки, қ утблилиги турлича бўлган эритувчиларда хромофор занжирининг тузилиши бир — биридан фар қ қ илади; спиртда қ утбланган биполяр бензоид шакли бўлиб,'" хлороформда эса молекула хиноид шаклга ў тиб кетади. Ангидроний асосларда бир томонда хромофор гуру ҳ ига туташ ҳолатда жойлашган бўлади. Нитрарин симоб ацетати иштирокида кучсиз кислотали му ҳ итда дегидрогенланганда нитрамидин ҳосил бўлади. Нитрамидинни гидрогенлаш реакцияларинни икки йуналиш асосида олиб бориш мумкин. Бу эса уз навбатида нитрарин ва изонитрарин эпимерлиги ҳамда нитрамидинни икки мезомер шаклдарини тузилишини тасдиклашга имкон беради. Адамс усули бўйича гидрогенланганда асосан нитрариндан иборат нитрарин ва иэонитрарин аралашмаси ҳосил бўлади (1.2 —чизма). Каталитик гидрогенланганда асосан Н — 3 р атомга эга стереоизомер, яъни нитрарин ҳосил бўлади. Кислотали муҳитда рух кукуни иштирокида нитрамидин гидрогенланганда асосан изонитрариндан иборат аралашма ҳосил бўлади. Бунда Н —За стереоизомер ҳосил бўлади. Гидрогенланишни бу тури туртламчи тузларга хос бўл Бошка ароматик протонлар сигнали нитрамидинда δ 7.52 — 7.58 (2Н) мўльтиплет ва δ 7.27 да (2Н) да учта дублет тарзида; 15,20 — эпинитрамидинда δ 7.52 — 7.77 да (2Н) ва δ 7.30 — 7.26 (1Н) да мўльтиплет куринишга эга бўлади. Н —3 протони сигнали кузатилмайди. Туйинган хисмидаги протонлар: нитрамидин δ 4.29 (т. 1Н), δ 3.74(ддд,1Н), δ 3.12 (ддд,1Н), δ 1.60 (ккДН) сигналлари; 15,20 — эпинитрамидин δ 3.29(дл,л„1Н), δ 3.12 (ддд,1Н) ва δ 1.39—1.27 (кк,1Н) сигналларини борлиги билан фарқланиб турадилар. 13 С ЯМР - спектрлар ҳам тегишли дигидрохлоридларни D 2 0 даги эритмаси учун олинган бўлиб, 15,20 —эпинитрамидин учун тегишли бўлган δ 168.42 даги резонанс сигнал нитрамидин спектрида кучлирок майдонда намоён бўлиб [40], дифференциацияланмаган. 15.20 — эпинитрамидиндаги СЗ га тегишли 168,42 мў.да куз активликка эга эмас. С.т.268 —269°С га тенг[69]. УБ —спектрида нитрамидин каби батохром силжиш кузатилади. Спектрда намоён бўладиган учта максимумни намоён булиши дегидронитрамидинда индол қисмидаги қўшбоғлардан ташкари яна икки қўшбоғ борлигини курсатади. Эритма мухитига кўра батохром силжиш ангидроний асосларга хос бўлиб, дегидронитрамидин ҳам шундай хоссани намоён қилади. Бу бирикмани физик — кимёвий константалари ва спектрал тавсифларини шоберидин (1.13) [27] билан солиштириш иккинчи қўшбоғ Е ҳалқада С15 —N16 атомлари уртасида эканлиги аниқланган. Шоберидин (1.13) C 20 H 21 N 3 таркибга эга бўлиб, оптик активликка эга эмас. С.т.209-210°С [27]. Шоберидин алкалоиди ҳам нитрамидин каби ангидроний асос хоссаларини намоён этиб, таркибидаги водород атомлари нитраринга нисбатан турттага камди Бунда m / z 219 (100%) фрагмент ҳосил бўлиб, унинг нитрариндаги m / z 223 (85%) дан турт бирликка фарқ килиши қўшимча икки қўшбоғни шу фрагментда жойлашганлигини курсатади. Шоберидиннинг яна бир фарқли томони шундаки, m / z 144 иони уни масс — спектрида намоён бўлмайди. Шоберидинни турли усуллар билан гидрогенланиш реакцияларини амалга ошириш ижобий натижа бермаган. Нитраринни Майами ва Мурахаши усули билан дегидрогенланганда шоберидин олинган[69]. Физик — кимёвий хоссалари ва спектрал тавсифлар ҳамда нитрарин билан солиштириш натижасида шоберидин учун 1,3,5,6 — тетрагидронитрарин тузилиши берилган (1.13). Шоберидинда Н—15 ва Н —20 атомлари (3 —ҳолатда жойлашган бўлади. N — аллилшоберидин (1.14) C 23 H 25 N 3 таркибга эга бўлиб, оптик активликка эга эмас [69]. С.т.242 —243°С. УБ —спектрид деб ҳам номланади. УБ —спектрда туртта максимумга 208(4.16), 253(4.13), 310 (4.02) ва 3.65 (3.41) эгадир. Ишқор таъсирида батохром силжиш (216,283,330,380) кузатилади. Метанолда натрий боргидрид таъсирида ва Адамс усули бўйича кайтарилганда шоберидин ҳосил бўлади. Изошоберидин (1.16) C 20 H 21 N 3 таркибга эга бўлиб, оптик активликка эга эмас. С.т.244 —245°С [45]. . 21 Изошоберидин ҳам ангидроний хоссаларини намоён этиб шоберидиндан Н—15 ёки Н—15 ва Н —20 протонларининг фазовий конфигурциясига кўра фарқ қилади. Шу сабабдан изошоберидин учун 15 —а —шоберидин (1.16а) ёки 15,20 —а —шоберидин (1.166) тузилиши берилган. 22 Комарин ( 1 . 1 7 ) С 2 оН 17 Ы 3 таркибга эга бўлиб, оптик активликка эга эмас. С.т.224 — 225°С [72]. УБ —спектрида турт максимумга эга бўлиб, ишқор қўшилганда ангидроний асослари учун хос бўлган батохром силжиш кузатилади. ИК — спектрида о — диалмашинган бензол ҳалқаси 755см , -1 ва алмашинган индол ядроси ютилиш чизи қ лари 1460, 1490, 1580 ва 1630 см -1 к ў ринади. 1 Н ЯМР — спектрида δ 9.32 да бир протонли кенгайган сигнал намоён бўлади. Ароматик протонлар 7.0 — 8.2 да мўльтиплет тарзида резонанс беради. Масс — спектрида молекуляр ион m / z 299 да намоён бўлади. Нитраринни селен ангидриди таъсирида қайноқ изопропанолда' 23 дегидрогенлаш натижасида шоберидин ва комарин ажратиб олинди. Спектрал маълумотлар ва кимёвий узгаришлар асосида алкалоидга 1,3,5,6,16,17,18,19 — октадегидронитрарин тузилиши берилди. Нитраризин (1.18) C 20 H 21 N 3 0 таркибга эга бўлиб, оптик активликка эга эмас. С.т.265 —267°С [71]. УБ-спектрида учта максимум 208(3.2), 218(3.16) ва 356(4.2) намоён бўлади. ИК — спектр да 960 см -1 да N —оксидлар учун тегишли ютилиш чизига кузатилади. Масс — спектрида N — оксидлар учун тегишли (М—16) +, (М—17) + , (М—18) + ионлар чуққилари мавжуддир. Нитраризин сувда яхши эрийди. Нитраризин нитрарин тури алкалоидлари ичида N —оксид табиатга эга ягона алкалоиддир. Нитрарин тури алкалоидларини ўсимликдан ажратиб олиш билан бир қаторда уларни тўлиқ синтези ҳам амалга оширилган ҳ озиргача асосан икки усул такл конденсатланишга киришиб 1 — (5 — оксо — 5,6,7,8 — тетрагидрохинолин — 8 — ил) — 1,2,3,4 — тетрагидро — (3 — карболин (1.26) ҳосил бўлади. ) ҳосил бўлган бирикмани (1.26) ру х билан хлорид кислота иштирокида ёки натрий боргидрид ёрдамида қайтариш натижасида нитрарин ва изонитрарин аралашмаси ҳосил бўлади. Нитрарин ва уни ҳосилаларини синтезини иккинчи усулида бошлангач модда сифатида глутаримид — альдегид (1.27) (1.4 — чизма) олинади [40]. (1.27) модда триптамин билан Пикте — Шпенглер усули бўйича таъсирлашади. Бу реакция нейтрал шароитда триптамин гидрохлорид билан амалга оширилса реакция секин боради ва стереоселективлиги оз бўлади. Глутаримид — альдегидни дихлорметандаги эритмасига мўл микдорда ТФА кушиб ҳалқаланиш реакцияси амалга оширилса, реакция селектив бориб 72:28 нисбатда икки из Лекин ҳосил бўлган бирикма оксидланиш ва галогенлаш реакцияларига киришганда олинган махсулотлар реакцион шароитда бекарор бўлганлиги учун (1.30) бирикма синтезни кейинги боскичини давом эттира олмайди. Синтезни кейинги боскичида (1.29а) даги пиперидин ҳалқанинг б 1 — карбонил гуруҳи диборалюминийгидрид билан қайтарилади. Ҳосил бўлган гидроксилактамларни аралашмасини сирка кислота ва ацетонитрилдаги эритмасини натрий цианборгидрид билан қайтариш натижасида 4 [3 — (2 — оксопиперидинил) ] — 1,2,3,4,6,7,12,12 b —октагидроиндоло [2,3] хинолизин 26 27 (1.31) ҳосил бўлади. Ҳосил бўлган лактамдан (1.33) бирикмани олинишини кайтарувчи реагентлар таъсирида амалга оширишнинг иложи бўлмайди. Сабаби имин гуруҳи бу реагентлар таъсирига сезилувчандир. Шунинг учун N —(учламчи — бутилоксикарбонил) лактамлар иштирокидаги региоселектив кайтарилиш жараёни амалга оширилди. Кайтарилиш NaBH 4 нинг спиртдаги эритмасида кислотали муҳитда амалга оширилади. Ди —учламчи — бутилдикарбонат билан (1.31) ни таъсири натижасида иккала азот атоми ҳам учламчи —боғ гуруҳи билан химояланиб колади. (1.31) дан (1.32) ни ҳосил булиши уч боскичда бориб ҳосил бўлган активланган лактамни натрий боргидриднинг метанолдаги эритмаси билан қайтариш натижасида сув ажралиб чикиб N — (учламчи — бутилоксикарбонил) — 4 [3 — N — (учламчи — бутилоксикарбонил) — 1,4,5,6 — тетрагидропири эпинитрамидин бирикмаларидаги СЗ —N4 имин боғларни қайтариш шароитига кўра нитрариннинг турт изомерини олиш мумкин. Нитрамидинни натрий боргидрид билан қайтариш натижасида 85% унум билан нитрарин олинади. Рух билан хлорид кислота иштирокида кайтариб 60% унум билан изонитрарин асосий махсулот сифатида ҳосил бўлади. L — Selectride иштирокида кайтарилганда 50% дан нитрарин ва изонитрарин ҳосил бўлади. 15,20 —Эпинитрамидинни натрийборгидрид иштирокида 88%, рух билан хлорид кислота иштирокида 95% унум билан 15,20 — эпинитрарин ҳосил бўлади. L — Selectride иштирокида эса 3,15,20 — эпинитрарин юкори селективликда ҳосил бўлиб унум 95% ни ташкил этади. Бу уз навбатида 15,20 —эпинитрамидинда кучли фазовий эффект борлигини курсатади. Бу бирикма хаво таъсирида автооксидланишга учрайди. Шуниси эътиборг II. БОБ. ОЛИНГАН НАТИЖДЛАР МУХОКАМАСИ Шобер ок чангали ўсимлигининг алкалоид таркибини урганиш давом эттирилди. Экстракция анъанавий усулда амалга оширилди. Алкал оидлар йигиндисини булиш хроматографик усуллар ёрдамида амалга оширилди. Бунинг натижасида 22 алкалоид ажратиб олинди. Улар дан 12 таси илгари ажратиб олингандир. 6 алкалоид: дегидрошоберин, нитрарамин N —оксид [80 — 82], дезоксвазицинон, dl — вазицинон[83 — 85], дезоксипеганин [86,87] ва тетраметилентетрагидрс — (3 — карболин N — оксид [88] бу ўсимликдан биринчи марта ажратиб олиндилар. Комавин, ацетилкомавин, N — метилнитрарин ва N — аллилизонитрарин табиий манбалардан биринчи марта ажратиб олинган янги алкалоидлардир (2.1 — жадвал). Шобер ок чангали ўсимлигини кимёвий таркибини деярли 40 йилдан бери урганилаётганини хисобга ол 2.1. Комавиннинг тузилиши Комавин (2.1) C 16 H 20 N 2 таркиб, 131-132°С (гексан) суюқланиш температурасига эга бўлиб, масс — спектрометрик усул билан аниқланган молекуляр массаси 240 а.м.б. га тенғ Шобер ок чангалини асослар йигиндисинининг бензол қисмидан ажратиб олинган кристалл модда. УБ-спектрда (2.1-расм) (А тах ЕЮН,нм) 225 ( lgs 4.69), 282 (4.14), 291 (4.03) (елка) ютилиш максимумлари кузатилиб, тетрагидро — (3 — карболин тури бирикмалари хромофор гуруҳи учун хосдир. ИК —спектрда (2.2 —расм) бир неча гуруҳларнинг тебранишига оид ютилиш чизикларини кузатса бўлади. О — диалмашинган бензол ҳалқа деформацион тебранишлари 747 см -1 да; алмашинган индол ядроси тебранишлари 1441; 1464; 1580 да; туйинган С —Н боғлар 2841; 2921; ароматик ядро С —Н боғлари 3050 ва актив водород ( N —Н) тебрани 33 34 Фрагментланиш (3 —кярболин система сакловчи бирикмалар парчаланишига ухшаб кетади. *Н ЯМР--спектрда (2.4 —расм) 1.3—1.8 мў.да кенгайган сигнал бўлиб интенсивлиги протон бирликка тенғ Бу мўльтиплет туйинган алканнинг метилен протонлари резонанси сохасида жойлашгандир. 2.62 ва 3.06 мў.да намоён бўладиган икки икки протонли триплет комавин молекуласидаги Ar — CH 2 — CH 2 — N = фрагментдаги кушни метилен гуруҳларига тегишли бўлиб, унинг конформацион ҳаракатчанлиги туфайли протонлар спин —спин таъсирига учраб, спин —спин таъсир константаси J =6.0 Гц ни ташкил этади. 2.62 мў.даги резонанс С —4 ва 3.06 мў. дагиси С —3 атомларига тегишлидир. Ароматик протонлар δ 7 — 7.5 мў.да резонансга учрайди. 7.08 мў.даги мўльтиплет С —6 ва С —7 протонларига тегишли бўлиб, интенсивлиги икки протон бирликка тенғ атом NH гуруҳи билан кушни бўлганлигидан С —4 атомининг δ 23.1 кийматидан каттадир. 36 С — 3 ва С — 4 атомлар факат 1 J CH спин — спин таъсир константасига эга эканликлари улар 3 ва 4 ҳолатларда жойлашганликларидан далолат беради. С — 1 , С — 3 ва С — 4 атомлари туйинган SP 3 — гибридланган атомлар бўлиб, δ қийматлари 20 — 50 мў. оралигада кузатилади. δ 108.1 ва 135.4 резонансларида қийматларини кузатилмаслиги бу сигналларга эга атомларини SP 2 — гибридланган ҳолатда барча боғлари углерод атоми билан боғланганлигини курсатади. Бу қийматлар уртасидаги катта фарқ δ 108.1 киймати С —4а га тегигпли бўлиб, уни SP 3 — гибридланган углерод атоми билан боғланганлигини курсатади. Кушни SP 3 — гибридланган С —4 атоми С —4а ни δ кийматини камайишига олиб келади. С4Ь ни δ кийматини катта булиши уни бензол ядроси С — 5 атоми билан боғланганлигини курсатади. Демак, С —4а ва С —4Ь атомлари 39 Комавин тузилишини уни масс — спектрометрик фрагментланишидан кўриб чикамиз (2.1 — чизма). Молекуляр ионни ионларга парчаланиши бир неча йўналишда бориб уларни интенсивлиги 10 — 22% оралигада бўлади. А иондан С 2 Н 4 ни ажралиши натижасида b ион ҳосил бўлиб, у 3 навбатида Н + ни йукотиб с ионни ҳосил қилади. С ион молекуляр иондан тутридан — тутри С 2 Н 5 ни ажралиши натижасида ҳосил булиши мумкин; а иондан С 3 Н б ни ажралиши натижасида d ион ҳосил бўлади. Ҳосил бўлган ион уз навбатида Н + ни ажратиб е ион ҳосил қилади; е ион с дан СН 2 ни чикиб кетиши натижасида ҳам ҳосил булиши мумкин. Молекуляр ион а дан С 3 Н 7 ни чикиб кетиши натижасида ҳам е ион ҳосил бўлади; е ион максимал интенсивликка эга бўлиб комавин ва уни ҳосилалари учун хосдир. F ион осонрок молекуляр ион ҳамда кисман b ва с Биоген амин триптаминнинг циклогексанон билан таъсири натижасида 76.7% унум билан комавин ҳосил булди. Олинган бирикма физик — кимёвий курсаткичлари бўйича табиий комавинга мос келди. Комавин уз таркибида 1—азаспиро [5.5]—ундекан ҳалқасини тутиб, ок чангал ўсимликлари алкалоиддари билан бир қаторда Dendrobates histrionicus курбакаларининг заҳарли терисидан гистрионикотоксин тури алкалоидлари ҳам ажратиб олингандир. Бу алкалоидлар уз таркибида ён занжирида аллен ва ацетилен урин босарларига эга 1— азаспиро [5.5]—ундекан системасини тутади. Комавинда 1—азаспиро [5.5]—ундекан система индол ядроси билан конденсирланган бўлиб, худди шундай система проапорфин — триптамин димер алкалоидлар таркибида ҳам мавжуддир [73 — 75]. Адабиётларда комавинни синтетик аналоглари хакида маълумотлар бўлиб, тузи 2.2. Ацетилкомавиннинг тузилиши Ацетилкомавин (2.2) C 18 H 22 N 2 0 таркиб, 162-163° С (изопропанол) суюқланиш температурасига эга бўлиб, масс — спектрометрик усул билан аниқланган молекуляр массаси 282 га тенғ Шобер ок чангалини асослар йигандисини бензол қисмидан ажратиб олинган кристалл модда . УБ-спектрида (2.5-раем) (Х тах , ЕЮН,нм) 225 (Ige 4.62), 282 (4.03), 291 (елка) (3.96) ютилиш чизикларигаэга бўлиб, тетрагидро — (3 — карболин тури бирикмаларнинг хромофор гуруҳи учун хосдир . ИК — спектрида (2.6 —раем) о — диалмашинган бензол ҳалқа деформацион тебранишлари 742 см -1 да; алмашинган индол 1 ядроси тебранишлари 1452; 1465; туйинган С —Н боғлар 853 ва 2927, ароматик С —Н боғлар 3057 ва актив водород ( N —Н) тебранишлари 3287 см -1 да намоён бўлади. (С —2 1 ва б 1 ) учун 1.9 мў.га, ( 44 45 Ацетилкомавиннинг масс — спектрометрик фрагментланиши қуйидагича содир бўлади (2.2 —чизма). Молекуляр ион а интенсивлиги юкори бўлиб, максималга нисбатан бир оз камрокдир; а ион уз таркибидан метил гуруҳи йукотиши натижасида, b ион ҳосил бўлади. Ацетилкомавиннинг фрагментланишида комавин каби m / z 240 га эга с ион ҳосил бўлади. Бу ион комавин учун молекуляр ион булса, ацетилкомавинда энг кичик интенсивликкаэга ги билан ажралиб туради. Ацетил гуруҳни ажралиши натижасида m / z 239 га эга d ион ^осил бўлади; d ион юкори интенсивликка эга бўлганлигидан ацетилкомавин молекуласининг фрагментланиши — нинг асосий йуналишларидан биридир. Шу билан бирга m / z 267 ион каби ацетил комавин учун хусусиятли бўлган иондир; е ва f ҳам юкори интенсивликка эга бўлиб, бир —биридан қўшбоғлар сони билан фарқ қ 48 1 Н ЯМР — спектрда (2.8 —раем) циклогексан ядросига тегишли саккизта протон 1.3—1.8 мў.да мураккаб мўльтиплет ҳосил қилади. Қолган икки протон парамагнит силжиш натижасида 2.85 — 3.12 мў.да мўльтиплет куринишида намоён бўлади. Гидропиперидин ҳалқасининг кушни метилен гуруҳлари протонларининг резонанси ацетил гуруҳи таъсирида кучеиз майдонга силжиб, икки триплет куринишида 2.77 ва 3.72 мў.да (Л=6.0Гц) намоён бўлади. Ароматик протонлар сигналларида узгариш кузатилмайди. Ацетил гуру^ни таъсири остида N —Н сигнали кучеиз майдонга силжиб 8.26 мў.да кенгайган синглет тарзида резонанс беради. Ацетил гуруздаги метил 2.21 мў.да синглет тарзида намоён бўлади. Комавин ва ацетилкомавиннинг 13 С ЯМР — спектрларини тахлил килиб урганиб чикилди (2.1 — жадвал). Ацетилкомавиндаги спиро — углерод атоми учун 2.3. N -Метилнитрариннинг тузилиши N — Метилнитрарин (2.3) C 2 1 H 27 N 3 таркиб, 263 —264°С (спирт) суюқланиш температурасига эга бўлиб, оптик ноактив бирикмадир. Масс — спектрометрик усул билан аниқланган молекуляр массаси 321 га тенғ Шобер ок чангали асослар йигиндисини хлороформ қисмидан ажратиб олинган кристалл модда. Органик эритувчиларда ёмон эрмйди. УБ-спектрида (2.9-раем) (Х тах , EtOH f нм) 220 ( Lgs 4.88); 266-272 (3.88); 280 (3.83); 288 (3.52) ютилиш чизиклари бўлиб, оралатма боғланишга эга эмас индол гуруҳи борлигидан далолат беради . И К — спектр ида (2,10 —раем) бир неча боғларнинг тебранишига оид ютилиш чизикларини кузатиш мумкин. 740 см -1 даги ютилиш чизига о — диалмашинган бензол ҳалқасидаги СН деформацион тебранишларга тутри келади. 50 52 53 54 55 Алмашинган индол ядроси тебранишлари 1451; 1473; 1572 см -1 да кузатилади. Туйинган СН боғлар 2855; 2949; см -1 ; ароматик СН боғлар валент тебранишлари 3028 см -1 да намоён бўлади. 1300 — 1400 см -1 оралигада метилен гуруҳлари учун хос бўлган ютилиш чизикларини кузатиш мумкин. Масс - спектрида (2.11-раем) m / z 224, 223, 197, 171,144 эга ионлар нитрарин тури алкалоидларига хосдир. (М—15) + иони молекуляр иондан метил гуруҳини ажралиб чиқишини курсатади. X H ЯМР — спектрида (2.12 —раем) ароматик протонларнинг сигналлари 7.13 ва 7.45 мў.да мўльтиплет тарзида намоён бўлади. С —3 ва С —15 протонларининг резонанси 4.76 ва 4.48 мў.да мўльтиплет тарзида куринади. N —метил гуруҳи протонларининг сигнали 2.32 мў.да намоён бўлади. N — Метилнитрариннинг масс—спектрометрик курсаткичлари асосида (2.3 — бўладиган йупалиш иккинчи даражали эканлигини курсатади. Спектрдаги w / z 223 га эга h ион уз таркибида индоло[2.3 — а] хинолизидин ядроси ҳалқасини метил) штрарин учун 16 — метилпентагидропиридо [2.3:1.4] l , 2 , 3 , 4 , 6 ( 7 , 1 2 , 1 2 b — октагидроиндоло [2.3 —а] хинолизин тузилишига эга (2.3). 2.4. N -Аллилизонитрариннинг тузилиши N —Аллилизонитрарин (2.4) C 23 H 29 N 3 таркибга, 257 —258°С (этанол) суюқланиш температурасига эга бўлиб, оптик активликка эга эмас. Масс — спектрометрик усул билан аниқланган молекуляр массаси 347 га тенғ Шобер ок чангали асослар йигиндисини хлороформ қисмидан ажратиб олинган кристалл модда . УБ —спектрида (2.13 —раем) (Х тах ,ЕЮН,нм) 223 ( Lgs 4.74); 266-271 (3.83); 280 (елка) (3.80); 289 (3.48) да ютилиш максимумлари кузатилади. Бу макеймумлар оралатма 59 60 ИК~спектрида (2.14 —раем) о — диалмашинган бензол ҳалқаси тебранишлари 743 см- 1 ; алмашинган индол х;ал*>аси тебранишлари 1445; 1468см- 1 изолирланган кушбоши тебранишлари 1640 см- 1 да намоён бўлади. Шу билан бир қаторда туйинган СН боғлар 2863; 2937 см -1 да; ароматик СН боғлар валент тебранишларини 3046 см -1 да кузатиш мумкин. Масс — спектрида (2.15 —раем) m / z 306; m / z 277 ва m / z 224 ионлар бу бирикма нитрарин қатор алкалоидларга тегишли эканлигини курсатади. М — 41 иони мавжудлиги ва кжори интенсивлиги эса аллил гуруҳини ажралиб чиқишини курсатади. *Н ЯМР — спектрда (2.16 —раем) ароматик протонларнинг сигналлари 7.11 ва 7.42 мў.да мўльтиплет тарзида намоён бўлади. Н —3 протонининг кенгайган синглети δ 4.68 да хдмда Н—15 протонининг мўльтиплети δ 4.38 да резонанс беради. Индол в N — аллилизонитрариннинг масс — спектрометрик урганиш курсаткичлари. Масс — спектрдаги b ҳамда m / z 318 ва m / z 319 ионлар интенсивлиги деярли бир хил бўлиб, молекуладан аллил гуруҳига тегишли Н 2 С=СН — фрагментини ажралиши натижасида ҳосил бўлади. Нисбатан паст интенсивлик (10—12%) винил узилишни кийинчилиги натижасида деса бўлади. Аллил гуруҳни тулик ажралиши натижасида 59% 62 интенсивликка эга с ион ҳосил бўлади. Бу ион уз таркибида нитрарин 63 ҳалқасини тутади ва ундан М — 1 га фар к қилади. M / z 277 га тенг d ионида N—16 атомидан аллил гуруҳи тулик ажралиб кетгандан ташкари диметилен кўприкчаси ҳам узилиб чиққан бўлади. M / z 320, 319, 318, 289, 277 ионларни интенсивлиги бир хил бўлиб, 10—12% га тенгдир. Е ион m / z 263 га эга бўлиб, 28% интенсивликка эгадир; е ион тетрагидропиридин ҳалқа парчаланиб, N— 16 азот атоми ажраЛиб чиқиши натижасида ҳосил бўлади. M / z 237 га эга g ионда тетрагидропиридин ҳалқани парчаланиши давом зтади. Тетрагидропиридин ҳалқани тулик парчаланиб кетиши натижасида спектрда энг юкори интенсивликка эга m / z 224 бўлган h ион ҳосил бўлади. M / z 224 ионини юкори интенсивликка эга булиши N — аллилизонитраринни нитрарин тури алкалоидларига тегишли эканлигини тулик тасдиклайди. N — аллилизонитрарин масс — 3. ТАЖРИБАВИЙ КИСМ 3.1. Умумий курсатмалар Бирикмаларнинг УБ — спектрлари UV / Vis Spectrometr Lambda 16 ( Перкин — Элмер) спектрометрида олинган. Эритувчи сифатида спиртдан фойдаланилган. ИК - спектрлар UR -20 ( Zeiss Jena ) ва FT - IR Model -2000 (Перкин — Элмер) спектрофотометрларида бирикмаларни калий бромид билан пресслаб,„ҳосил килинган пластинкаларда олинди. Масс — спектрлар MS —25 RF — Kratos хромато — масс— спектрометри ҳамда спектри олиниши керак бўлган бирикмани тутридан — тутри ион манбаига киритувчи системага эга (ионловчи кучланиш 60/70 .температура 100— 170°С ) MX —1310 спектро — метрида олинган. 1 Н ЯМР ва 13 С ЯМР- спектрлар 100 МГц частотага эга Tesla BS — 267 A курилмасида олинган. 1 Н ЯМР учун ички эталон сифатида ГМДС, 13 С ЯМР да эса ТМС олинди. N — метилнитрарин ва N аниқланди. ЮКрС силикагель — гипс (9:1) ёпиштирилган катламли ва Silufol UV —254 пластинкаларида амалга оширилди. Бунда КСК (40 — 90) ва Л 5/40 мкм (Чехия) силикагель турларидан фойдаланилди. Очгич сифатида Драгендорф реактиви, йод буБлари ишлатилди. Эритувчилар хайдаб тозалаб олинди. Хроматографияни амалга оширишда қуйидаги эритувчилар системалари кулланди: 1) хлороформ — этанол (20:1); 2) хлороформ — метанол (4:1); 3) хлороформ — этанол (15:1); 4) хлороформ — этанол (10:1); 5) хлороформ —метанол —аммиак (4:1:0.1); 6) хлороформ — этанол (5:1); 7) хлороформ — этанол (4:1); 8) хлороформ — метанол (10:1); 9) хлороформ — этанол (6:1). 3.3. Шобер ок чангали алкалоидлар йигиндисининг экстракцияси Nitraria shoberi L . ёки Шобер ок чангали Узбекистан Республикаси Бухоро " вилояти Оёкогитма ах олинди. Сунгра хлороформли экстракт устига 10% ли сульфат кислота эритмасидан куйилди. Кислотали экстрактларни олиш сифат реакциялари оркали назорат килиб турилди. Бунинг учун 2 — 3 мл кислотали экстракт кичикрок пробиркага куйиб олинди ва 1—2 томчи кремневольфрам кислотанинг 1% ли эритмасидан томизилди. Бунда алкалоидлар булса ок naFa — naFa чукма тушади. Кислотали экстрактлар бирлаштирилиб ажратгич воронкада аста —секин совутиб турган холла рН 10—11 гача 10% ли уювчи натрий эритмасидан кушиб борилди. Эритма совутилиб муайян тарзда аввал бензол билан, сунгра хлороформ билан саккиз мартадан экстракциялаб олинди. Олинган экстрактлар дан 1/3 қисмигача органик эритувчиси хайдаб олинди ва сувсиз натрий сульфат солиб, бир суткага колдирилди. Сунг экстрактлар когоз фильтр оркали фильтрлаб олинди огирлиги 27.47 гр га тенғ Бу ўсимликнинг курук огирлигига нисбатан 0,41% ни ташкил этади. 3.4. Индивидуал алкалоидларни ажратиб олиш 3.4.1. Ацетилкомавинни ажратиб олиниши Алкалоиддар йигиндисини бензол қисмини 14.26 грамми хроматографик колонкада булиниши натижасида олинган 9—15, 16 — 21, 22 — 29 фракциялар нитрараин, дезоксивазицинон, тетраметилентетрагидро — р — карболин ва вазицинон ажратиб олингандан сунг қолган қисми бирлаштирилди. Колонкада силикагель иштирокида рехроматография килинди. Хлороформ — этанол (6:1) эритувчилар системасида элюирланди. Фракциялар 15 — 20 млдан тупланди. Бир —бирига ухшаш 6—13 фракциялар бирлаштирилди. Сунг эритувчи хайдаб олинди. Долган колди изопропил спиртда кайта кристалланди. 63 мг асос ажратиб олинди, с.т. 162— 163°С. 3.4.2. Комавинни ажратиб олиниши ухшаш (фракциялар бирлаштирилди ва эритувчиси хайдаб олинди. Сунг спиртда кайта кристалланди. 27 мг алкалоид ажратиб олинди. Суюқланиш температураси 263 —264°С. Таркиби C 21 H 27 N 3 . 3.4.4. N -аллилизонитраринни ажратиб олиниши Алкалоиддар йигиндисининг ацетонда эрувчан қисми (8.68 гр) дан силикагель билан колонкада хроматографик усулида ажратиб олинган фракциялар дан бир —бирига якин бўлган 18 — 24 фракциялар бирлаштирилиб, эритувчиси хайдаб олинди. Сунгра спиртда кайта кристалланди. 63 мг алкалоид ажратиб олинди. Унинг суюқланиш температураси 257 —258.°С. Таркиби C 22 H 29 N 3. Молекуляр массаси 347. 69 Хулосалар 1. Nitraria schoberi ўсимлигини алкалоид таркибини тадкик килиш давом эттирилди. Ўсимликни ер усти қисмидан 4 янги алкалоид ажратиб олинди. 2. У Б, ИҚ, 1 Н ЯМР, 13 С ЯМР ва масс — спектрларини ўрганиш ва триптаминнинг кимёвий айланиши асосида комавин 2.3.4.9 — тетрагидроспиро [циклогексан — 1, 1 — р — карболин ] тузилишга эга эканлиги тасдиқланди. 3. Ацетилкомавиннинг спектрал маълумотлари ва комавиннинг кимёвий айланишига асосланиб тузилиши 2 - ацетил - 2.3.4.9 - тетрагидроспиро [циклогексан - (3 - карболин] тузилишига эга эканлиги тасдиқланди. 4. Спектрал маълумотлар ва нитрариннинг бевосита кимёвий ўтиши асоснда N - метилнитрарин- 16 - метил – гексагидропиридо-/ 2,3,1,4/- 1.2.3.4.6.7.12.12б - октагидроиндоло - /2.3 - а/ хинолизин тузилишга эга эканлиги тасдиқланди. 5. Спектрал нитрарин тури алкалоидларини N — ҳ осилаларини дастлабки вакилларидир. 7. Фармакологик текширишлар натижасида комавин ва ацетилкомавинни о ғ ри қ қ олдирувчи (анальгетик) хусусиятга эга эканлиги аниқланган. 71 ФОЙДАНАЛИНГАН АДАБИЁТЛАР 1. Флора СССР / Е.Г Бобров ва Б.ҚШишкин тахрири остида.— М: Изд.АН СССР.1949. Т. 14, -Б.196-198. 2. Бобров Е.Ғ О происхождении флор пустынь старого света в связи с обзором рода N . L . // Ботан. ж. —1965.— т.50. — №8.—Б. 1053-1067. 3. Ильин М.М./'Нитрария и происхождение флор пустынь",— Природа, 1944, №5-6, -с. 116-118. 4. Растительные ресурсы СССР: Цветковые растения, их химический состав, использование; Семейства Rutaceae — Elaeagnaceae / П.Д.Соколов тахрири остида. — Л.: Наука, 1988. -29 6. 5. Растительные ресурсы России и сопредельных государств З.А.Акулова, Е.ҚАлександрова тахрири остида.— СПб .: Мир и семья -95, 1996. -238 б . 6. Sheahan M.C., Chase M.W. A phylogenetic analysis of Zygophyllaceae R.Br, based on morphological, anatomical and rbeL DNA s 11. Туляганов Т.С. Химия алкалоидов Nitraria komarovii : Дисс. докт. хим. наук, —Ташкент :ИХРВ АН РУз ,1997. 12. Арипов Ҳ.Н. Химия растительных веществ в Узбекистане // Химия природ, соедин. — 1995. — № 1. —Б.4 —23. 13. Бессонова И.А., Арипова С.Ф., Шакиров Р. Достижения в области химии алкалоидов // Химия природ, соедин. — 1993,— № 1. -Б.3-33. 14. Ибрагимов А. А., Новгородова Н.Ю., Арипов ҲН. Полибуферное распределение алкалоидов Nitraria schoberi // Химия природ.соедин. — 1977. — №1, —Б.84 —87. 15. Новгородова Ю.Ю., Маех С.Ҳ, Юнусов СЮ. Нитрамин новый алкалоид из Nitraria schoberi // Химия природ, соедин. — 1973,-№2 Б. 196-199. 16. Ибрагимов А.А., Османов 3, Ташходжаев Б.,Абдуллаев Н.Д, Ягудаев М.Р., Юнусов СЮ. Строение нитрамина и изонитрамина алкалоидов нового типа из растений рода Nit Строение нитрарина // Химия природ.соедин. — 1968. —№ 2. — Б. 139. 23. Ибрагимов А.А., Насиров С. М., Андрианов В.Ғ, Маех С.Х, Стручков Ю.Т., Юнусов С. Ю. Строение нитрарина // Химия природ, соедин.,- 1975,- №2, -Б.273-274. 24. Насиров С.М., Андрианов В.Ғ, Ибрагимов А.А., Маех С.Ҳ, Стручков Ю.Т., Юнусов СЮ. Строение нитрарина // Химия природ, соедин., — 1976, — №3, — Б.334 — 345. 25. Ибрагимов А. А., Маех С. М., Юнусов С. Ю. Строение изонитрарина // Химия природ, соедин. —1975. — № 2. — Б.276-277. 26. Ибрагимов А. А., Маех С.Ҳ, Юнусов С. Ю. Строение нитрамидина // Химия природ, соедин. —1975. — № 2. —Б. 275. 27. Ибрагимов А. А., Маех С.Ҳ, Юнусов С. М. Строение шоберидина // Химия природ, соедин. — 1975. — №2. — Б.275 — 276. 28. Ибрагимов А.А., Юнусов С. Ю. Алкалоиды Nitraria schoberi . Стр 34. Ташходжаев Б., Ибрагимов А.А.,Ибрагимов Б.Т., Юнусов СЮ. Строение алкалоида шоберина // Химия природ.соедин. — 1989.- №1. -Б.30"-31. 35. Шакиров Р.Ш., Тележенецкая М.В., Бессонова И.А., Арипова С.Ф., Исраилов И.А., Султанходжаев М.Н., Виноградова В.И. Ахмеджанова В.И., Туляганов Т.С, Салимов Б.Т., Тельнов В.А., Алкалоиды. Растения, структура, свойства // Химия природ, соедин.-1996.- №6. -Б. 1018. 36. Snider В . В ., С art aya —Martin С . Total synthesis of (±) — Nitramine. Development of a Keten Equivalent in the Ene reaction // J. organic, chem. - 1984.-v.49.- №10. Б .1688-1691. 37. Mieczkovski J.B. Total synthesis of Alkaloids (±) — Nitramine, (±) — Isonitramine and (±) — Sibiromycin.// Bull.Poll.Acad.Sci(chem). -1985.- № 1-2. - Б .13-18. 38. Wanner M.I., Coomen G.I.Biomimetic sy 895. 44. Алиев Ш.Р., Вахабов А.А., Султанов М.Б. К фармакологии алкалоида нитрамина // Доқл.АН Уз ССР. —1975. — №4. — Б.43-44. 45. Алиев Ш.Р., Вахабов А. А., Султанов М.Б., Умаров ҚС. Влияние алкалоида нитрарина на коронарный кровотоқ // ДоқлАН Уз ССР. -1973.- №2, -Б.34-35. 46. Вахабов А. А., Султанов М.Б., Ахмедов Р, Акрамов Ш.Р. Действие нитрарина сравнительно с папаверином на тканевое дыхание // Доқл.АН ССР. - 1976. - №9, - Б.36 - 37. 47. Аминов С.Д., Вахабов А.А. Противоаритмическая активность нитрарина // Хим.фарм. журнал. — 1991. — т.25. — №3. — Б.56 —58. 48. Cheng E.,Botzem J., Wanner M.J., B.E.A.Burm, Koomen G.J. Enzyme — catalyzed oxidation of nazlinin and nazlinin derivatives. Characterization of the reaction products // Tetrahedron. — 1996.-v.52 . №19.- Б .6725-6732. 49. Cheng E 54. Berner. M.Tolvanen A., Jokela R. Synthesis of tangutorine skeleton // Tetrahedron Letters. - 1999. -v.40. -№39. - Б .7419-7122. 55. Putkonen T., Tolvanen A., Jokela R. First total synthesis of (+) — tangutorine // Tetrahedron Letters. - 2001. - v.42. - №32. - Б .6593-6594. 56. Putkonen T.,Tolvanen A., Jokela R., Caccamese S., Parrinello N. Total synthesis of (+) — tangutorine and chiral HPLC seperation of enantiomers // Tetrahedron. - 2003. - v.59. - №43. - Б .8589 - 8595. 57. Wilkinson J. A., Ardes — Guisot, Ducki S., Leonard J. Towards the total synthesis of tangutorine by intramolecular Diels —Alder reaction // Tetrahedron Letters.-2005.-v.46. -№46.- Б .8053 - 8056. 58. Lin B.P.L., Chong E.Y.Y., Cheung F.W.K., Duan J.A., Che С . Т .,W.K.Liu Tangutorine induces p21 expession and abno продукт дегидрирования в ряду хинолидин - р - карболинов//Химия природ, соедин. — 1993. — №1. —Б.33 —39. 65. Туляганов Т.С, Махмудов О.Э. Алкалоиды Nitraria komarovii . N — аллилнитрарин и N —оқись комаровидинина // Химия природ, соедин, -"2000. -№4. -Б. 325-326. 66. Назаров О.М., Ибрагимов А.А. Нитрарин ва изонитрарин стереоқимёвий қаторларни фарқлаш мезони // ФДУ илмий хабарлар. - 2004. -№3.- Б. 21-23. Бейнон Д.Ж. Масс — спектрометрия и её применение в органической химии. — Москва: Мир, 1964. —701 б. 67. Марч Д. Органическая химия. В 4-х т. — М.: Мир, 1987. Т.1,-Б.196 68. Туляганов Т.С. Алкалоиды Nitraria komarovii . XVII . N —оқись пеганина, N —аллил шоберидин и дегидронитрамидин // Химия природ, соедин.— 1994.—'№6. — Б .780 —783. 69. Wenkert E., Robb E.W., Bringi N.V. The stere
Купить
  • Похожие документы

  • 17-guruh elementlari galogenlar
  • Oltinchi guruh p-elementlari
  • Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
  • 3-guruh d-elementlari
  • Argos test javoblari

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha