Nafas olish organlari anatomo-topografiyasi - Зоология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Март 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Зоология

Nafas olish organlari anatomo-topografiyasi

Купить

Mavzu: Nafas olish organlari anatomo-topografiyasi

Organizmda tinimsiz ravishda oksidlanish jarayoni bajariladi. Atrof-muhitdan tushayotgan kislorod hujayralarga yetkazib beriladi va u yerda sitoplazma tarkibiga kiruvchi yuqori molekulyar organik moddalardan ajraladigan uglerod va vodorod bilan birikadi. Organizmdan chiqarilishi kerak bo’lgan o’zgarishlarning oxirgi mahsulotlari – karbonat angidrid gazi, suv va boshqa birikmalar organizmga tushgan kislorodning katta miqdorini o’zlarida saqlaydi. Kislorodning kam qismi esa hujayra sitoplazmasi tarkibiga kiradi.

Kislorod organizmni faoliyati uchun zarur bo’lgan energiyani ajratuvchi bioximiyaviy jarayonlarning asosi hisoblanuvchi oksidlanish jarayonini ta’min etadi. Shu sababli uning to’qimalarini kislorod bilan yetarlicha ta’minlamasdan organizm hayotini tasavvur qilish mumkin emas. Hayvon qanchalik murakkab darajada tuzilishga ega bo’lsa, u kislorod taqchilligini shunchalik qiyin yengadi. Yuqori darajada rivojlangan hayvonlar, ayniqsa odamlar oksidlanish jarayonlari to’xtashi bilan bir necha daqiqa ichida o’ladi. 25 1A 12 13 12 0B

O’pka yaxshi taraqqiy etgan juft organ bo’lib, ko’krak qafasida, berk bo’shliqda joylashgan. Har qaysi o’pka shaklan konusga o’xshagan bo’lib, ustki qismi uchi, pastki qismi esa asosi deb ataladi. O’pka, burun va og’iz bo’shliqlari, tomoq, hiqlidoq, kekirdak va bronxlar orqali tashqi muhitga tutashgandir. Bronxlar diametriga qarab birinchi, ikkinchi, uchinchi tartibli bronxlarga bo’linadi. Uchinchi tartibli bronxlar bo’linib, tarmoqlanib, juda ingichka naychalarni – bronxiollarni hosil qiladi. Bronxiollar havo pufakchalari – alveolalar bilan tugaydi. Binobarin, o’pka parenximasini alveolalar tashkil qiladi. Ularning devori bir qavat hujayralardan tashkil topgan bo’lib, u yerda bir talay kapillyar qon tomirlari chirmashib, to’r hosil qilgan. Bu kapillyarlarning devori ham bir qavat endo

Qonning organizmdagi eng muhim vazifalaridan biri gazlarni (kislorodni) o'pkadan to’qima va hujayralarga va aksincha to’qimalardan o'pkaga toshishdir. O'pkada alveola havosi bilan venoz qon o’rtasida gaz almashinar ekan, ma’lum miqdordagi karbonat angidrid venoz qondan alveola havosiga o’tkaziladi, shu vaqtning o’zida venoz qon alveola havosidan o’tadigan kislorod bilan tegishli darajagacha to’yinadi. Shunday qilib, o'pkada venoz qon kislorod bilan to’yinib, arterial qonga aylanadi va kislorodni organizmning barcha hujayralariga yetkazib beradi. To’qimalarda esa, arterial qon bilan hujayralar o’rtasidagi gaz almashinuvi tufayli, arterial qondan ma’lum miqdordagi kislorod hujayralarga o’tadi, shunda arterial qon hujayralardan karbonat angidrid gazini olib, shu bilan to’yinad

Qon o'pkada karbonat angidridni, to’qimalarda esa kislorodni o’zidan hech vaqt to’la bermaydi. Qonda ma’lum miqdordagi kislorod, karbonat angidrid doimo organizm bo’ylab aylanib yuradi. Qonning gazlari deganda ham qonda bo’ladigan ana shu gazlar nazarda tutiladi. Organizmda kechayotgan oksidlanish jarayonlari muqarrar ravishda kislorodning o’zlashtirilishi, sarflanishi va karbonat angidridning ajralib chiqishi bilan birga davom etadigan bo’lgani uchun qondagi ana shu gazlarni o’rganish nihoyatda katta ahamiyat kasb etadi. I.M.Sechenov o’tgan asrdayoq qonning gaz tarkibini o’rganish sohasida katta ishlar qildi va oqibatda birinchi bo’lib arterial va venoz qonlaridagi kislorod, karbonat angidrid va azot miqdorini to’g’ri aniqladi. Keyingi paytlarda qonning gaz tarkibini boshqa bir qator

Organizmning barcha to'qimalarida kechayotgan moddalar almashinuvi oqibatida chiqindi modda sifatida uzluksiz ravishda karbonat angidrid hosil bo’lib turadi. Hosil bo’layotgan karbonat angidrid to'qimalarda ma’lum (simob ustuni xisobida, o’rtacha 67mm) parsial bosimni yuzaga keltiradi va diffuziyalanib qonga o’tadi. Qonga o’tgan karbonat angidridning 2,7-3,0 % ga yaqin qismi plazmada erkin erigan holda, qolgan qismi esa turlicha birikkan holda qon bilan o’pkaga tashiladi. Karbonat angidridning, qon eritrotsitlariga birikib tashilishini quyidagicha tasavvur etsa bo’ladi. Ma’lumki, to'qimalarda oksigemoglobin gemoglobin va kislorodga parchalanar ekan, bu jarayon qon eritrotsitlariga so’rilayotgan karbonat angidrid ishtirokida bir muncha tezlashadi ham.

To'qimalarda karbonat angidrid bilan gemoglobinning murakkab asosli birikmalari hosil bo’lishi uchun imkoniyat yaratiladi. To'qimadan qonga o’tadigan karbonat angidridning asosiy qismi eritrotsitlarning ichiga kiradi, shu karbonat angidridning 80% ga yaqin qismi suv bilan birikib, karbonat kislotaga aylanadi, bu jarayonni eritrotsitlardagi karboangidraza fermenti ancha tezlashtiradi. Shu vaqtning o’zida plazmada ham karbonat angidridning kamroq qismi H + va karbonat ionlarga oson dissotsiatsiyalanuvchi kuchsiz karbonat kislotaga aylanadi. 30 1B 02 1B 09 02 39 29 19

Nafas muskullarining qisqarishi bosh miya yarim sharlarini neyronlariga tushadigan impulslar hisobiga o’z-o’zidan chaqirilishi mumkin. Ammo, o’rganish bo’lib qolgan sharoitlarda nafas harakatlari ongga bog’liq bo’lmagan holda bajariladi. Bu harakatlar chuqur uyqu paytida ham va boshqa hollarda ham, ya’ni katta yarim sharlar faoliyati kuzatilmagan paytda ham bajariladi. Nafas harakatlarning chastotasi barcha hayvonlarda bir xil emas. 08 0D 0A0E 1F 19 22

Купить