Nanokimyo asoslari faniga kirish. Nanokimyo va nanotexnologiyaning rivojlanish tarixi - Химия - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Химия

Nanokimyo asoslari faniga kirish. Nanokimyo va nanotexnologiyaning rivojlanish tarixi

Купить

Mavzu: Nanokimyo asoslari faniga kirish.
Nanokimyo va nanotexnologiyaning
rivojlanish tarixi.

Reja:
•
1. Nano - qo'shimchasi qanday ma'noni anglatadi?
•
2. Nanotexnologiya ta 'rifi.
•
3. Rivojlangan davlatlarda nanotexnologiyalarga
qanday e 'tibor berilmoqda?
•
4. Nazariy tasavvurlarning rivojlanish tarixi;
•
5. Nanostrukturalarni tadqiq etish metodlarining
yaratilish tarixi;
•
6. Nanomateriallarni olish tarixi.

“ Nanotexnologiya” termini birinchi marta yapon
olimi N. Tanituchi tomonidan 1974-yilda
ishlatilgan
(nanos-pakana) .
•
“ Nano” so‘zi milliarddan bir qism, milliardning bir qismi degani
va (nm)=10 –9 m degani.
•
Eslatamiz, angstrem=10 –8 sm (1millimetr=10 –3 m,
•
1mikrometr=10 –6 m).
•
Demak, nano bu uzunlik birligi. Buni “sezib” taqqoslash uchun,
shuni aytish kerakki, inson sochining qalinligi diametri taxminan
•
50000 nanometrga teng.
•
Bu tushuncha o’lchamlari 0,1-100 nm o’lchamli jarayonlar
uichun belgilangan.

Nanotexnologiyalar tarixidan

•
Nanotexnologiyaning otalari deb yunon faylasuflari
Levkipp va uning o’quvchisi Demokrit (eramizdan V asr
avval) larni hisoblash mumkin. Demokrit birinchi bo’lib
tarjimada “bo’linmaydigan yoki chaqilmaydigan” degan
ma’noni anglatadigan “atom” so’zidan moddaning eng
kichik zarrachasini tavsiflash uchun foydalandi. Biroq, IV
asrda (eramizdan avvalgi 384- 322 yy.) Aristotelning kuchli
obro’si va qarshiligi tufayli materiya tuzilishining atom
gipotezasi fanning bir chekkasida deyarli 2000 yil qolib
ketdi. Atomistik nazariya onda-sondagina, masalan,
“Moddalarning tabiati haqiida” poemasida o’zini namoyon
etardi xolos(Tit Lukretsiy Kar – eramizdan avvalgi I asr).

•
1661 yilda Robert Boyl Aristotelning materiyaga bo’lgan
qarashlarini tanqid qiladi va mayda zarrachalarning potentsial
muhimligini ko’rsatadi.
•
Jon Dalton tomonidan 1803 yilda zamonaviy atomistik
nazariyaning asoslari ta’riflab berildi. Y. Ya. Bertselius (1779-
1848) ning ishlari atomli- molekulyar nazariyaga kuchli turtki
berdi.
•
XVIII-XIX asrlarda olimlar Uejvud, Devi, Dager, Neps, Tolbot,
Archer, Kennet, Maksvelllarning faoliyati bilan bog’liq holda
fotografiya va fotografiya materiallarining texnologiyasi jadal
rivojlanadi.
•
1857 yilda M.Faradey shishalarning kolloidli ranglanish
mexanizmini tushuntirishga harakat qiladi. Bu o’lchamli
effektlarni tadqiq etishga birinchi bor urinish edi. Faradey
birinchi bo’lib o’tkazgichlarning elektrik portlashi -
nanozarralar olishning metodlaridan birini tadqiq qildi.

•
1905y. Sveytsariyalik fizik Al’bert Eynsteyn shakar
molekulasining o’lchami 1 nm atrofida bo’lishini
isbotlagan ishini chop etdi.
•
1908 y. Gustav Mi metallning turli tabiatli va shaklli
zarrachalri tomonidan shishani ranglashining nazariyasini
yaratdi.
•
1928 y. G.A.Gamov tomonidan tunnel effekti kashf etildi,
bu kashfiyot nanostrukturalarni tadqiq etishning
zamonaviy metodlarining asosi hisoblanadi.
•
1928 y. Yaqin maydonni skanerlovchi optik mikroskop
qurilmasining printsipial sxemasi taklif etildi.
•
1931y. Nemis olimlari Maks Knoll va Ernst Ruska
nanoob’ektlarni birinchi marta tadqiq etishga imkon
bergan elektron mikroskopni yaratdilar.

•
1932 y. Gollandiyalik professor, 1953 yilning Nobel mukofoti
laureati Frits Tsernike fazali- kontrastli mikroskop kashf etdi. Bu
mikroskop optik mikroskopning varianti bo’lib, u tasvir
detallarining ko’rish sifatini yaxshiladi va uning yordamida tirik
hujayralarni tadqiq qildi.
•
1939 y. Simens kompaniyasi, unda Ruska ishlardi, ajratish qobiliyati
10 nm bo’lgan elektron mikroskopni kommertsiya maqsadida
ishlab chiqdi.
•
1956 y. Uxlir nanog’ovakli kremniyni kashf etdi.
•
1959 y. R.Feynman Amerika fiziklar jamiyatida “Pastda joylar juda-
juda ko’p. Fizikaning yangi olamiga marhamat” dokladini qildi. U
fizikaning fundamental qonunlari alohida atomlardan
“konstruktsiyalar” yaratishni ta’qiqlamasligini ko’rsatdi. 29 dekabr
1959 yil nanotexnologiyalarning tug’ilgan kuni hisoblanadi.
•
1966 y. Amerikalik fizik Rassel Yang STM tunnelli zondini ignasi
ostidagi taglikni va nanotexnologik qurilmani 0,001 nanometr
aniqlikkacha ko’chishini ta’minlaydigan p’ezodvigatel yaratdi.

•
1961-1967 yy. Amerikalik biologlar (R. Xolli, X. Koran va M. Nirenberglar) tomonidan
genetik kod strukturasining kashf qilinishi.
•
1968y. Amerikaning Bell kompaniyasini ilmiy bo’limining xodimlari Al’fred Cho va Jon
Arturlar sirtlarni qayta ishlashda nanotexnologiyaning nazariy asoslarini yaratdilar.
•
1971 y. Rassel Yang zondli mikroskopning proobrazi bo’lgan Topografiner asbobining
g’oyasini taklif edi. Bunday qurilmalarni uzoq muddatlarda yratilishining sababi atomar
strukturalarni kuzatish ularning holatini o’zgartirib yuborishi bilan tushuntiriladi, shuning
uchun o’rganilayotgan moddani buzmaslik uchun printsipial yangi yondashuvlar talab
etilardi.
•
1971 y. - Bell va IBM kompaniyalari (AQSh) tomonidan birinchi biratomli
yarimo’tkazgichli pardalar – “kvant o’ralar, quduqlar” olindi. Amaliy nanotexnologiya –
kichiko’lchamli yarimo’tkazgichli strukturalar texnologiyasi davri boshlandi.
•
1974 y. Yaponiyalik professor Norio Taniguchi “Nanotexnologiyalarning asosiy
printsiplari” deb nom olgan dokladida birinchi bor “Nanotexnologiya” terminini qo’lladi.
•
1975 y. Kvantli iplar va kvantli nuqtalarning mavjud bo’lish mumkinligi nazariy jihatdan
qarab chiqildi.
•
1977 y. Amerikalik student Dreksler tomonidan molekulyar zanjirlardan foydali
ob’ektlarning gipotetik yig’ilishini anglatadigan “nanotexnologiya” so’zi ishlatildi.
•
1978 y. German hammualliflari bilan klasterlarni tavsiflash uchun “jele” modelini ishlab
chiqdi.
•
1981 y. Mayda metalli klasterlarni olish usuli amalga oshirildi. G.Gleyter tomonidan
nanomateriallarning kontseptsiyasi ishlsb chiqildi, bu kontseptsiyada bosh rolni qattiq
jismlarning xossalarini sezilarli o’zgartira oladigan chegara sirtlariga qaratildi.

•
1983 y. V.N.Lapova va L.I. Trusovalar nanokristalli nikel oldilar, unung
mustahkamligi polikristalli namunanikidan ikki marta ortiq edi[4].
•
1985 y. Uchta amerikalik ximiklar Harold Kroto, Robert Kyorl va Richard Smeli
fullerenlarni kashf etdilar va 1991 yilda eksperimental olingan, nanoquvurlar
degan nomni olgan materiallarning texnikasining 1986 y. Gerd Binnig
skanirlanuvchi atom –kuch mikroskopni yaratdi, u ixtiyoriy materiallarning
(faqat o’tkazgichlarning emas) atomlarini korishga va ularni manipulyatsiya
qilishga imkon berdi.
•
1986 y. E. Drekslerning nanofanning bibliyasi deb nomlangan -“Ijod
mashinalari: nanotexnologiyalar erasi yaqinlashmoqda” kitobi nashr etildi.
Unda Dreksler molekulalarni yig’ishni, ularni dekompozitsiyalashni, qayta
yaratish dasturini nanokompyuter xotirasiga yozishni va bu dasturlarni
realizatsiyalashni amalga oshira oladigan molekulyar robotlarni tafsifladi.
Nanotexnikaning bir necha o’n yillarga mo’ljallangan rivojlanish prognozi 20
yil davomida vaqtidan oldin, qadamma-qadam, mo’jizali shaklda amalga
oshib kelmoqda. keskin o’sishini belgilab berdilar.

•
Nanotexnologiya - bu ma’lum
atomar tuzilishli
mahsulotlarni,ularning atom va
molekulalarini joylashtirish yo 'li bilan
ishlab chiqarish usullari yig ‘indisidir.

•
Hozirda nanotexnologiyaga yiliga 9–10 milliard
dollar sarf qilinyapti:
•
AQSH da 4–5 milliard, Yaponiyada 2–3 milliard.
•
Lekin nanotexnologiyadan keladigan foydani
2015–2020-yillar davomida bir necha trillion
dollarga yetishi kutilmoqda.
•
Nanotexnologiya sanoatda 1994-yildan
boshlab qo‘llanila boshlagan.

Nanokimyo asoslari faniga kirish. Nanokimyo va nanotexnologiyaning rivojlanish tarixi

Купить