Дата регистрации 01 Ноябрь 2024
23 ПродажNasaf olish pigmentlari
![2.2 Nafas olish pigmentlarining funksianal xossalari va ularning adaptiv
ahamiyati
O‘simliklar nafas olish pigmentlari haqida gapirganda, aslida ular
o‘simliklardagi fotosintez va nafas olish jarayonlarida yordam beradigan
pigmentlar bo‘lmaydi, chunki o‘simliklarning nafas olish jarayoni asosan kislorod
va karbonat angidridni transport qilishga emas, balki energiya ishlab chiqarishga
yo‘naltirilgan. Nafas olish pigmentlari odatda hayvonlarda va ba'zi hasharotlarda
uchraydi, masalan, gemoglobin va mioglobin. Ammo o‘simliklarning energetik
jarayonlariga o‘xshash jarayonlar mavjud, shuningdek ba'zi maxsus pigmentlar
o‘simliklarda hayotiy jarayonlar, jumladan, stressga moslashish, stressni bartaraf
etish va atrof-muhit sharoitlariga javob berish uchun yordam beradi. Biroq, agar
nafas olish jarayonida ishtirok etadigan o‘simlik pigmentlarini nazarda tutayotgan
bo‘lsangiz, ba'zi maxsus pigmentlar, masalan xlorofill, o‘simlikda kislorod ishlab
chiqarishga va energiya almashinuvi jarayonlarida yordam berish uchun ishlatiladi.
Quyida o‘simliklarning adaptiv ahamiyati haqida ko‘proq ma'lumot keltirilgan:
Fotosintez va Xlorofillar: Xlorofillar fotosintezda asosiy pigmentlar bo‘lib, quyosh
nuri energiyasini so‘rib, o‘simliklar uchun zarur bo‘lgan kimyoviy energiyaga
aylantiradi. Xlorofillar nafas olish uchun zarur bo‘lgan kislorodning ishlab
chiqarilishiga yordam beradi. Bu o‘simliklarni atrof-muhitga moslashishda yordam
beradi, chunki ular yorug‘lik energiyasini maksimal darajada so‘rish uchun optimal
sharoitlarni yaratadi. O‘simliklar atrof-muhitdagi yorug‘lik darajasiga moslashish
uchun o‘zlarining xlorofill miqdorini oshirishlari mumkin.[1]
Karotenoidlar: Karotenoidlar o‘simliklarni ortiqcha yorug‘likdan va
oksidlanishdan himoya qilishda muhim rol o‘ynaydi. Ular o‘simliklarda mavjud
bo‘lgan antosiyaninlar bilan birga, stressga moslashish uchun ishlab chiqiladi.
Karotenoidlar, shuningdek, o‘simliklarni ultrabinafsha nurlaridan himoya qilishga
yordam beradi va ular orqali o‘simliklar atrof-muhitdagi zararlı ta'sirlarga javob
berishadi.
10](https://docx.uz/documents/a7637d65-f547-43d5-9870-6d140b6c9f70/page_10.png?v=1)
![Antosiyaninlar - bu o'simlik dunyosida hamma joyda uchraydigan
polifenolik pigmentlar guruhi. O'simliklarda antosiyaninlar nafaqat ko'payish,
changlatuvchi va urug 'tarqatuvchilarni jalb qilish orqali, balki turli xil abiotik va
biotik stresslardan himoyalanishda ham rol o'ynaydi. Antosiyaninlarning sog'lig'ini
yaxshilaydigan xususiyatlarga ega ekanligi to'g'risida ko'plab dalillar mavjud, bu
antosiyanin metabolizmini selektsionerlar va tadqiqotchilar uchun qiziqarli
maqsadga aylantiradi.
Nafas olish jarayoni (Fotosintez orqali): Fotosintezda o‘simliklar kislorod
ishlab chiqaradi va karbonat angidridni yutadi. Bu jarayon biologik energiyaning
boshqalar tomonidan ishlatilishi uchun tayyorlanadigan dastlabki manba
hisoblanadi. O‘simliklar uchun fotosintez jarayoni nafaqat oziq moddalarni ishlab
chiqarish, balki global kislorod aylanishida ham muhim o‘rin tutadi.[2]
O‘simliklarning pigmentlarining adaptiv ahamiyati ularning atrof-
muhitdagi sharoitlarga moslashish imkoniyatlarini oshiradi. Misol uchun,
karotenoidlar o‘simliklarga ortiqcha yorug‘likni yoki yuqori haroratni
yengillashtirishga yordam beradi, xlorofillar esa o‘simliklarga o‘z vaqtida energiya
olishga va ozuqa ishlab chiqarishga yordam beradi. O‘simliklar stressli sharoitlarga
javoban (masalan, yuqori harorat, qurg‘oqchilik, yoki UV nurlari) pigment
miqdorini o‘zgartirishlari mumkin. Bu ularning yashash muhitiga
moslashuvchanligini oshiradi.
Umuman olganda, o‘simliklardagi pigmentlar fotosintez va nafas olish
jarayonlarida ishtirok etmaydi, lekin ular o‘simliklarning atrof-muhitga
moslashishini ta'minlash uchun muhim funktsiyalarni bajaradi.
Xlorofill hosil bo'lishi ikki fazada amalga oshadi. 1- qorong'ilik fazasi, bunda
xlorofillning asosi - protoxlorofill hosil bo'ladi. 2- yorug'lik fazasi bo'lib, bunda
protoxlorofilldan xlorofill hosil bo'ladi. Xlorofill hosil bo'lishi o'simliklar turiga va
tashqi sharoitga bog'liq. Ba'zi o'simliklar qorong'ida ham (masalan, organlarning
o'simtalari), yorug'liksiz yashil rangga kirishi mumkin, ammo ko'pchilik
o'simliklarda xlorofill yorug'likda protoxlorofilldan hosil bo'ladi. Yorug'lik
bo'lmagan taqdirda etiolirlangan o'simliklar o'sib, ularning poyasi nozik va
11](https://docx.uz/documents/a7637d65-f547-43d5-9870-6d140b6c9f70/page_11.png?v=1)
![Xulosa.
Ushbu ishda o‘simlik pigmentlarining tuzilishi, vazifalari va ularning
o‘simlik hayotidagi ahamiyati haqida muhim jihatlar yoritildi. Pigmentlar, xususan,
xlorofill, karotenoidlar va antosiyaninlar[3], o‘simliklarning energiya ishlab
chiqarish, stress omillariga moslashish va ekologik tizimlarda muhim vazifalarni
bajarish uchun xizmat qiladi. Xlorofill fotosintezning asosiy pigmenti bo‘lib,
quyosh nurlari energiyasini o‘simlik uchun zarur bo‘lgan kimyoviy energiyaga
aylantiradi. Bu pigment tufayli o‘simliklar kislorod chiqarib, energiya
almashinuvini ta’minlaydi, bu esa faqat o‘simliklar uchun emas, balki butun
ekotizim uchun muhimdir.
Karotenoidlar va antosiyaninlar o‘simliklarni yorug‘lik va oksidlanishdan
himoya qilishda katta rol o‘ynaydi. Karotenoidlar ko‘proq yorug‘likka bardosh
berishga yordam bersa, antosiyaninlar yuqori ultrabinafsha nurlardan himoya
qiladi. Bu pigmentlar, ayniqsa, o‘simliklarning ekologik sharoitlarga moslashishida
ahamiyatlidir. Ularning mavjudligi o‘simliklarning yorug‘lik, harorat va boshqa
stressli sharoitlarga moslashish imkoniyatlarini kengaytiradi.
Shuningdek, o‘simlik pigmentlarining adaptiv ahamiyati ekologik tizimlarni
saqlashda ham ko‘rinadi. Masalan, kuz faslida xlorofill miqdori kamayganda,
karotenoidlar va antosiyaninlar faol bo‘lib, mevalar va barglarning yorqin
ranglarini namoyon qiladi. Bu nafaqat o‘simliklarni himoya qiladi, balki
changlatuvchilarni jalb qilishga yordam beradi, o‘z navbatida o‘simliklar va
hayvonlar orasidagi biologik aloqalarni mustahkamlaydi.
Umuman olganda, o‘simlik pigmentlarini o‘rganish o‘simliklar va ularning
yashash sharoitlariga qanday moslashishi, shuningdek, atrof-muhitdagi
o‘zgarishlarga qanday javob berishi haqida chuqurroq tushuncha hosil qilishga
yordam beradi. Bu bilim nafaqat o‘simlik biologiyasi uchun, balki ekologiya,
qishloq xo‘jaligi va hatto global miqyosda ekologik barqarorlikni saqlash uchun
ham muhimdir. Shu sababli, pigmentlar haqida ilmiy tadqiqotlar nafaqat
o‘simliklarning o‘ziga, balki barcha yashash muhitlarining barqarorligiga hissa
17](https://docx.uz/documents/a7637d65-f547-43d5-9870-6d140b6c9f70/page_17.png?v=1)
Nasaf olish pigmentlari
-
Похожие документы
- Mitoxondriyalarda Са2+-transport sistemalarining tuzilishi, funksiyasi va ularga biologik faol moddalarning ta`siri
- O`zbekistonga o`simliklarni introduksiya qilish tarixi va istiqbollari
- Hujayradagi hayotiy jarayonlarning kechishida biomembranalarning roli
- Nishon tumani Ch.Begimqulov jamoa xo`jaligiga qarashli maydonlardagi ihotazorlarning ahamiyati va bugungi ahvoli
- O`simlikshunоslik vа chоrvаchilikdа gеn vа hujаyrа muxаndisligi yutuqlаrining qo`llаnilish istiqbоllаri