Neft asosida olinadigan smolalardan lak va emal olish jarayonlarining muqobil sharoitlarini o’rganish - Химия - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Химия

Neft asosida olinadigan smolalardan lak va emal olish jarayonlarining muqobil sharoitlarini o’rganish

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI Qo‘lyozma huquqida UDK 541.547.962.94. JO’RAYEVA MUXLISA Neft asosida olinadigan smolalar dan lak va emal olish jarayonlarining muqobil sharoitlarini o’rganish 5A 140503 – Neft va tabiiy gaz kimyosi texnologiyasi ta’lim yo’nalishi Magistr akademik darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya Ilmiy rahbar: k.f.n., dots. E.Sh. Yakubov Qarshi-2016

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI Qo‘lyozma huquqida UDK 541.547.962.94. JO’RAYEVA MUXLISA NEFT ASOSIDA OLINADIGAN SMOLALAR DAN LAK VA EMAL OLISH JARAYONLARINING MUQOBIL SHAROITLARINI O’RGANISH 5A 140503 – Neft va tabiiy gaz kimyosi texnologiyasi ta’lim yo’nalishi Magistr akademik darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya Ilmiy rahbar: k.f.n., dots. E.Sh. Yakubov Qarshi-2016

MUNDARIJA Kirish …………………………………….................................….................................3 I bob. Adabiyotlar sharhi ............................................................................................... 9 1.1. Makromolekulalar hosil bo‘lish va xossalari.................................. ........... 9 1.2. Amorf-kristall polimerlarni eritmalarda molekulyar oriyentatsiyasi mavjud bo‘lganda struktura hosil qilish dinamikasi haqida tasavvurlar..............................................................................................................24 1.3. Makromolekulalarning oqimdagi xususiyatlarini tadqiqot qilish uchun polyarizatsion-optik va gidrodinamik usullarni qo‘llash.......................................26 1.4. Amorf-kristall polietilenni eritmalarini hosil qil

Kirish Mamlakatimizda 1997 yil 23 avgustda qabul qilingan "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi"da zamon talablariga, bozor iqtisodiyoti ehtiyojlariga, ta’lim sohasidagi xalqaro me’yorlar va andozalar talablariga javob bera oladigan mutaxassis kadrlar tayyorlash masalasi qo‘yilgan. Mamlakatimiz Prezidenti I.A.Karimov o‘zining “Yuksak ma’naviyat - yengilmas kuch” nomli asarida, "Shuni unutmasligimiz kerakki, kelajagimiz poydevori bilim dargohlarida yaratiladi, boshqacha aytganda, xalqimizning ertangi kuni qanday bo‘lishi farzandlarimizning bugun qanday ta’lim va tarbiya olishiga bog‘liq deb ta’kidlaydi [1]. Jahonda moliyaviy-iqtisodiy inqiroz kengayib va chuqurlashib borayotgan bir paytda, hayot O‘zbekistonda iqtisodiy-ijtimoiy sohada amalga oshirilayotgan islohotlar tufayli barpo

Bozor iqtisodiyoti taraqqiyotining hozirgi bosqichida gaz va neft sanoati mamlakat yoqilg‘i industriyasining yetakchi tarmoqlaridan biriga aylangan va tarmoqda ishlab chiqaruvchi kuchlarni har tomonlama rivojlantirishga katta etibor berilmoqda. Bugungi kunda Qashqadaryo viloyati Respublikamiz gaz va neft sanoatining katta markaziga aylandi. Viloyatda qazib olinayotgan gaz tarkibida oltingugurt birikmalari ko‘p uchraydi. Uni tozalash maqsadida 1972 yil iyun oyida Muborak gazni qayta ishlash zavodi ishga tushdi. Zavod nafaqat Muborak, balki butun Qashqadaryo hududi va Buxoro viloyati hamda qo‘shni Turkmaniston dan qazib olingan oltingugurtli gazni tozalash va uning tarkibidan kondensat ajratib olishda katta ahamiyatga ega. Qashqadaryo viloyati yoqilg‘i energetika zaxiralari bo‘yicha O‘zbekis

xos funksional xossali anizotropik polimer materiallar olishga imkon beradi. Ushbu yo‘nalishdagi tadqiqotlar oriyentatsion-kristallanish konsepsiyasini yaratishga olib keldi, uning istiqbolli yo‘llaridan biri bu strukturasiz suyuqlikdan to‘g‘ridan to‘g‘ri polimerlarning oriyentatsion ustmolekulyar shakllanishini amalga oshirish uslubi bo‘lib, polietilenning “oqim - plyonka” almashishini amalga oshirishga urinishlar asosida tavsiya etilgan. Ammo bu usul bir qator fundamental savollar yechilmaganligi tufayli keng rivojlanmagan: - birinchidan, polietilen eritmalarining hosil bo‘lishini termodinamik qonuniyatlari va uning konfiguratsion va konformatsion tavsiflarini polimerlar statistikasi doirasidagi tadqiqotlari yetarli bo‘lmaganligi sababli “oqim - plyonka” almashish prinsiplarini amalga os

oshmaydi va olingan plyonka kompleks xossalari bo‘yicha tabiiy plyonkaga nisbatan kamchiliklarga ega bo‘ladi. Ularni qayta ishlab sun’iy plyonka va plenkalar olishning ilmiy asoslangan usullari hozirgacha ham mavjud emas. Shu tufayli, ko‘rib chiqilayotgan muammoning fundamental aspektlari model tizimlarda polietilen molekulalarining konfiguratsion ma’lumotlarini inobatga olgan holda, ularni oriyentatsion-tartibli fazoviy strukturasini shakllanish qonuniyatlarini belgilashga, oqimda polimerlarni oriyentatsion struktura hosil qilish va fazaviy almashish jarayonlarini tadqiqot qilish uchun original o‘zaro bir - birini to‘ldiradigan usullarni ishlab chiqarishga yo‘naltirilgandir. Bayon etilgan muammo olingan natijalarni amaliy jihatdan foydalanish sohalarini aniqlash bilan birgalikda qo‘yilgan

takomillashtirish va birgalikda qo‘llash; - polietilenni oqimda dinamik fazaviy o‘tishlarini xususiyatlarini aniqlash maqsadida eritmalarni bo‘ylama oqimida polietilenini oriyentatsion-deformatsion va relaksatsion xossalarini qiyosiy tadqiqotlarini turli qattiqlikga ega bo‘lgan polimerlar (polistirol, akrilonitril sopolimeri) bilan taqqoslagan tarzda o‘rganish; - polimerlarni bo‘ylama maydonda oriyentatsion struktura hosil qilishining ilmiy prinsiplarini belgilash uchun “oqim - plyonka” almashishida polietilenni strukturaviy tashkillanish dinamikasini o‘rganish; - polietilenning model tizim eritmalarida anizotropik xossali fazoviy strukturalar hosil qilishiga, uning tuzilishi, konfiguratsion ma’lumoti va oriyentatsion- tartiblanishining ta’sirini o‘rganish; - polietilenni oriyentatsion-kri

gidrodinamikasi, polyarizatsion optikasi, termodinamika va statistikasi eksperimental usullari, shuningdek, polimerlar termokinetikasi va oriyentatsion kristallanish konsepsiyasi nazariy uslublari qo‘llanilgan. Magistrlik dissertatsiyasining ilmiy yangiligi. Ishda birinchi marta polietilenini eritmada oriyentatsion struktura hosil qilishi va fazaviy o‘tishining dinamikasi kompleks tarzda tadqiqot qilingan. - birinchi marta amorf-kristall polietilenni erituvchilarda erishining termodinamik va kinetik qonuniyatlari aniqlangan. Bunda eritma polietilen kristall qismlarini suyuqlanishi, zanjirlarini taqsimlanishi va termodestruksiyasi bilan amalga oshishiga asoslangan ketma-ketlikda hosil bo‘lishi ko‘rsatilgan. Oqimda makromolekulalar strukturaviy tashkillanishi dinamikasini tadqiqot qilishga i

mexanizmi eksperimental tarzda tasdiqlangan. - polietilen model tizimlaridan yuqori sorbsion va anizotropik xossali polimerlarning oriyentatsion-kristallangan namunalarini olishning fizik-kimyoviy prinsiplari ishlab chiqilgan. Ularning turli sharoitlarda fizik va kimyoviy parchalanish xususiyatlari aniqlangan. Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati. Kristall qismlarini “suyuqlanishi”, spirallashgan makromolekulalar taqsimlanishi va erituvchilar qizdirilganda zanjirlarda sezilarli destruksiya ruy berishi mumkin bo‘lgan plyonkasimon polietilenni aniqlangan erish qonuniyatlari polietilen eritmalari hosil qilish haqidagi yangi tasavvurlarni shakllanishiga imkon beradi. Egiluvchan-qovushqoq oqimda gel hosil qilishi va kristallanishini inobatga olib turli tizimlarda polietilenni fazov

1 – Bob. Adabiyotlar sharhi 1.1. Neft va neftning tarkibi to‘g‘risida umumiy malumotlar O‘zbekiston hayotida bosib o‘tilgan yo‘l – kelajagi porloq yangi tariximizning sermazmun, sershiddatliligi, sinovlarga boyligi, qizg‘in va murakkabligi bilan ajralib turadi, yani mamlakatimiz tarixida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan ijtimoiy – iqtisodiy va siyosiy islohotlar amalga oshirilayotgan jarayonda fuqarolarning demokratik jamiyat qurish yo‘lidagi ongi, tushunchalari va dunyoqarashlari o‘zgarib borayotganligining guvohi bo‘lyapmiz. Bozor iqtisodiyoti taraqqiyotining hozirgi bosqichida gaz va neft sanoati mamlakat yoqilg‘i industriyasining yetakchi tarmoqlaridan biriga aylangan va tarmoqda ishlab chiqaruvchi kuchlarni har tomonlama rivojlantirishga katta etibor berilmoqda. O‘zbekistonda gaz konlari

qazib olingan oltingugurtli gazni tozalash va uning tarkibidan kondensat ajratib olishda katta ahamiyatga ega. Qashqadaryo viloyati yoqilg‘i energetika za h iralari bo‘yicha O‘zbekistonda yetakchi o‘rinni egallaydi. Haqiqatdan ham respublika bo‘yicha qazib olinayotgan neftning 89,7%, gazning 96,2%, kondensatning 99,6%, oltingugurtning esa, 100 foizi viloyatimiz zaminiga to‘g‘ri keladi. 1990 – 94 yillarda mamlakatga 164 millyard kub metrdan ko‘proq gaz, sal kam 6 mln tonna neft, 1,75 mln tonna oltingugurt, 6,1 ming tonna kondensat, 54,4 ming tonna suyultirilgan gaz yetkazib berilgan. Shu davr mobaynida 100 dan oshiqroq gaz, neft quduqlari ishga tushurildi. Topilgan neft zahirasining 70 foizi, gaz zahirasining 71 foizi Qashqadaryo mintaqasiga to‘g‘ri keladi. Viloyatda yillik qazib olinayotga

Sho‘rtan va Muborak, Ko‘kdumaloq, Zevarda, Along kabi konlardan olingan gazlar tarkibi esa, turli murrakkab qorishmalarga boy bo‘lgani uchun ularni ishlatishdan avval bir necha bosqichli muhandislik inshootlari yordamida tozalash jarayoni o‘tkarish zarur bo‘ladi. Muborak gazni qayta ishlash zavodi qurilmalari oltingugurt va kondensat ajratib olishga mo‘ljallangan. Ayrim konlardagi gaz o‘ta murakkab tarkibga ega. Yuqori qaynash haroratiga ega bo’lib, uglevorod 0,33 – 1,77 %, metan gomologlari 1,77 – 6,47 %, kislotali gaz 1,95 – 10,02 % ni tashkil qiladi. Muborak hududida ishga tushirilgan konlardan 14 tasi tarkibida vodorod sulfid bo‘lgan gaz konlari aniqlangan. Bular: Shimoliy dengiz ko‘li, Sharqiy deniz ko‘li, Chandir, Umid, Sardor, Pirnazar, Janubiy Qamashi, Olot, Tegirmon, Uzun, Marinov

Geologlar yer qarining turli chuqurliklarida (2000 m va undan ortiq) suyuq yonuvchan mineral – neftni topdilar. Neft tashqi ko‘rinishiga ko‘ra qora, moysimon suyuqlikdir. Neftning rangi uning tarkibidagi smolasimon moddalarga bog‘liq bo‘ladi. Ayrim hollarda deyarli rangsiz neftlar ham uchraydi. Neftning qovushqoqligi keng chegaralarda o‘zgaradi: o‘rtacha 5 dan 100 sek (10 m 2 / sek ) gacha, ayrim hollarda yuqoriroq ham bo‘ladi. Boshqacha qilib aytganda, suvga nisbatan neftning qovushqoqligi 10 barobar, gohida 100 barobar ziyod bo‘lsa, zichligi esa, suvnikidan bir muncha kichikroq bo‘ladi. Neft bir xil tarkibli bo‘lmagan suyuqlik bo‘lib, unda ko‘p miqdordagi turli molekulyar og‘irlikka va kimyoviy tuzilishga ega bo‘lgan uglevodorodlarning aralashmalaridan va qo‘shimcha moddalardan iboratdir

bu o‘simliklar va hayvon mikroorganizmlaridir. Ular gidrosferada ko‘payib (plankton) va bentos organizmlar deb ataladi, ularning hayoti dengiz tubida kechadi. Shunga o‘xshash organizmlarning o‘lik qoldiqlari asta – sekinlik bilan to‘planib boradi. Xuddi shuningdek ularga tirik tabiat qoldiqlari ham aralashadi. Bir vaqtning o‘zida dengizga turli xil mineral moddalar va yer yuzidagi o‘lik tabiat qoldiqlari ham doimiy ravishda quyilib turadi. Barcha organik materiallar (cho‘kindilar) dengiz tubi chuqurliklarida to‘planib bir necha qavtlarni hosil qiladi. Xuddi shunday qavatlarning yuqori qismi pelogen deb ataladi. Pastki qism esa, sapropel deb yuritiladi. Shunday qilib hozirgi zamon tasavvuriga ko‘ra, dengiz tubiga ko‘milgan organik moddalar neft hosil bo‘lishining boshlang‘ich moddalari bo‘l

Birlamchi hosil bo‘lgan neftlar avvalom bor jinslarda tarqalgan shaklda bo‘ladi. So‘ngra ular oson harakatlanuvchi moddalarni hosil qilib, bosim ostida siqiladi va boshqa g‘ovak jinslarga ko‘chadi. Shunday g‘ovak jinslar yer qa’rida mavjud bo‘lib, ular kollektorlar deb ataladi va neft hamda gazlarni qabul qiluvchilar bo‘lib xizmat qiladi. Nefitning plastlar bo‘ylab yoki kollektorlar bo‘ylab harakatlanishi migratsiya deyiladi. Neftning migratsiyalanishi natijasida qandaydir chegaralangan bo‘shliqlarda yig‘ilib, sanoat miqyosida neft havzalarini hosil qiladi. Yer qa’rida neftning paydo bo‘lishi yerda organik hayotning tez rivojlangan davrlariga to‘g‘ri keladi, ya’ni 350 – 400 mln. yillar oldin paydo bo‘lgan. Bu narsa shu bilan ishonchli ravishda tasdiqlanmoqdaki, geologlar topayotgan juda ko

Asfalten smolaga nisbatan molekulyar og’irligi yuqori, tuzilishi ham murakkab bo’lgan uglevodorodlardan tashkil topgandir. Smolalardan xalq xo’jaligining turli tarmoqlarida elektroizaliyasion (elektr asboblari yupqa qatlam smolalar bilan qoplansa, yoki izaliyasion simlar elektr tokidan himoyalanishda katta ahamiyatga ega) hamda gidroizaliyasion (kemalar, qayiqlar, samolyotlar, mebellar smolalar yordamida qoplamalar hosil qilinib, suvdan himoya qilinadi aks holda suv ta’sirida gidrolizlanadi) materiallar sifatida keng ishlatiladi. Bundan tashqari smolalardan yelim, emal va bo’yoqlar ham olish mumkin. Neftning ayrim fizikaviy xossalari. Neftning zichligi va solishtirma og‘irligini aniqlash ko’pincha areometrlar bilan yoki piknometrlarda olib boriladi. Ko‘pchilik neft va neft fraksyalari ko‘p

moddalarning kimyoviy tarkibi haqida oldindan aytish mumkin. Neftning yuqori temperaturalarda qaynaydigan fraksiyalaridagi strukturalari haqida zichligini aniqlamasdan turib gapirib bo‘lmaydi. Ko‘pchilik neftlarning o‘rtacha molekulyar og‘irligi 250-300. Aytish mumkinki, neftning birinchi suyuq vakili pentanning molekulyar og‘irligi 72 ga teng. Neftning yuqori molekulyar geteroatomli birikmalari smolalar va asfaltenlarning molekulyar og‘irligi 700 - 2000 og‘irlikda bo‘ladi. Neftning molekulyar og‘irligini bilish moy fraktiyalaridagi funksional gruppa tuzilishlarini aniqlashda, iod va brom sonlarini aniqlashda, neft tarkibidagi to‘yinmagan uglevodorodlarning miqdorini turli texnologik hisoblashlarni oldindan chiqarishga imkon beradi. Bir xil temperaturadagi haydalgan fraksiyalarda va turli

Stoksning SGS dagi o‘lchov birligi sm 2 /sek, SI sestemasida esa, m 2 /sek. Turli joylardagi neftning kinematik qovushqoqligi 20 0 C temperaturada keng sohalarda o‘zgaradi, ya’ni 2 dan 300 st gacha. Neftning surkov moylari uchun kinematik qovushqoqlik asosiy fizikaviy – mexanik tavsifnoma bo‘lib hisoblanadi. Qovushqoqlik qiymatiga temperatura katta ta’sir ko‘rsatadi. Qanchalik temperatura past bo‘lsa, shunchalik qovushqoqlik yuqori bo‘ladi. Temperaturaning 50 - 100 0 C diapazon oralig‘ida qovushqoqlik kam o‘zgaradi. Xuddi shunday ko‘pchilik neft moylari temperaturaning keng oraliqlarida ishlaydi. Shuning uchun qovushqoqlikning xarakterli temperatura egri chizig‘i ular uchun asosiy ekspluatatsion xarateristikasi bo‘lib xizmat qiladi. Qovushqoqlikni aniqlash turli konstruksiyali viskozimetrl

Puazeyl qonuniga asosan viskozimetr kapilyaridan suyuqlik oqayotganda uning qovushqoqligi quyidagi kattaliklarga bog’liq bo’ladi. η = pπr 4 t/ 8rl Bu yerda, tashqi bosim P deb olsak, t- l-uzunlikli viskozimetr kapilyar nayi orqali, V – hajmli suyuqlikning oqib o’tishi uchun ketgan vaqt. Neft fraksiyalari uchun ularning qaynash temperaturalari va molekulyar og‘irliklari ortib borishi bilan qovushqoqligi ham ortib boradi. Masalan: 20 0 C da benzinning qovushqoqligi 0,6 st ga teng bo‘lsa, og‘ir qoldiq yog‘ning qovushqoqligi 300 – 400 st ga teng bo‘ladi. Ayrim holdagi komponentlaridagi eng yuqori qovushqoqlikka ega bo‘lgani bu smolasimon moddalardir. Uglevodorodlardan eng kam qovushqoqlikka ega bo‘lganlari esa, bu to‘g‘ri tuzilishga ega bo‘lgan alkanlardir. Tozalangan neft moylari qattiq holda

birikish reaksiyasiga asoslangan. Reagentlar sifatida galogenlar va ularning hosilalari, sulfat kislota, vodorod, sirka kislotaning simobli tuzi, azot oksidlari va qo‘shbog‘ga birika oladigan boshqa moddalar kiradi. Eng oddiy va eng kam tarqalgan usullardan biri bu brom yoki yod sonini aniqlash usulidir. Brom yoki yod soni bu 100 g tekshiriluvchi moddaga birikishi mumkin bo‘lgan brom yoki yod miqdoriga aytiladi. Brom yoki yod sonini aniqlashning mohiyati shundaki, galogenlash reaksiyasi o‘tkazilgandan keyin reaksiyaga kirishmay qolgan galogen natriy tiosulfat bilan titrlanadi. Parallel ravishda reaksiya uchun olingan galogenning miqdori ham titrlanadi. Shunday qilib, maqsadli ravishda o‘tkazilgan titr bilan ikkinchi parallel o‘tkazilgan titrlarning farqi topiladi. Brom va yod sonlarini ani

Neftning kimyoviy tarkibini aniqlash. Neftning barcha komponentlari tarkibiga kiradigan asosiy elemenlar uglerod va vodorod elementlaridir. Turli xil neft tarkibidagi uglerod va vodorodlarning miqdori o‘rtacha uglerod uchun 83,5- 87% va vodorod uchun 11,5-14% ni tashkil etadi. Gumusli kumirlarda vodorodning miqdori o‘rtacha 5%, qattiq sapropelitli hosilalarda 8% ni tashkil etadi. Uglerodga nisbatan neft tarkibidagi vodorodning miqdori ortiq darajada bo‘lishi, neftning suyuq bo‘lishini ta’minlaydi. Neft tarkibida uglerod va vodorod bilan bir qatorda oltingugurt, azot va kislorod ham uchraydi. Ularning birlikdagi foiz miqdorlari 2-3% ni tashkil etadi. Neft tarkibida azot kam bo‘ladi (0,001- 0,3%), kislorodning miqdori esa, 0,1- 1,0% oraliqlarida tebranadi. Ammo ba’zi bir yuqori smolali neftl

Benzin fraksiyasida amalda faqat uchta sinf uglevodorodlari uchraydi: alkanlar, sikloalkanlar va benzol qatori aromatik uglevodorodlar. Kerosinli va gazoylli fraksiyalarda ko‘pchilik qismni bi- va trisiklik uglevodorodlar tashkil etadi. Neftning qo‘yi molekulyar qismida kam bo‘lsada geteroatom tutgan organik birikmalar ham uchraydi. Bunday birikmalar tarkibida doimo kislorod, azot va oltingugurt atomlari tutgan geterohalqali birikmalar shaklida uchraydi. Masalan, merkaptanlar, sulfidlar, disulfidlar, tiofenlar, tiofanlar, tiainden va boshqa oltingugurtli birikmalarni aytib o‘tish mumkin. Yuqori molekulyar tuzilishga ega bo‘lgan va 350 o С haroratdan yuqori haroratlarda qaynaydigan neft birikmalarining kimyoviy tarkibi juda murakkab tuzilgan bo‘lib, ular kam o‘rganilgan. Amaliy jihatdan qar

Bu birikmalar tarkibida uglerod, vodorod, kislorod, oltingugurt, azot va turli xil metallar bo‘lishi mumkin. Oxirgi ikkita tipga kiritilgan va shu tipdagi birikmalar smolasimon - asfalten degan nom bilan atalib, bir gruppaga kiritiladi. Smolalar va asfaltenlar politsiklik tuzilish xarakteriga ega bo‘lib, ular tarkibida doimiy ravishda kislorod atomi mavjud bo‘ladi. 1.2. Benzin va dizel yoqilg‘ilari tarkibida uchraydigan smola va smola hosil qiluvchi birikmalar Neft hamda gaz yer qobig‘iniig turli chuqurlikdagi qatlamlarida turli-tuman g‘ovak va boshqa tog‘ jinslari orasida yotadi. Bosim, temperatura va ichki o‘zgarishlar ta’sirida neft katta masofalarga siljishi mumkin. Tashqi ko‘rinishlarga ko‘ra neft o‘ziga xos hidli, quyuq moysimon suyuqlik turli tusdagi jigar rang ko‘rinishga ega. Neft

Neftdan olingan barcha yonilg‘ilar turli qaynash temperaturasiga ega bo‘lgan uglevodorodlarning murakkab aralashmasidir. Masalan, benzin 35-200°C da qaynaydi, dizel yonilg‘isi esa, 170-360°C temperaturada qaynaydi. Qishki sort yonilg‘i va benzinlar yengil fraksion tarkibga ega va ular past temperaturada bug‘lanishlari lozim. Yonilg‘ida osongina bug‘lanadigan fraksiyalarning juda ko‘p bo‘lishi maqsadga muvofiq emas. Bu holda dizel dvigatellarida yonilg‘i kuchli yonadi, karbyuratorli dvigatellarning yonilg‘i naychalarida bug‘lar tiqilib qoladi, buning natijasida dvigatel meyorda ishlamaydi (o‘ta qizib ketadi, quvvati pasayadi, ba’zan to‘xtab qoladi va uni sovitmasdan yurgizib yuborish mumkin bo‘lmaydi). Bu hodisa ko‘pincha qishki sort benzinlarni yozda ishlatishda sodir bo‘ladi. Shuning uchu

tutashi, qurum hosil bo‘lish tezligi ham yonilg‘ining fraksion tarkibiga bog‘liq. Agar dizel yonilg‘isida yengil uglevodorodlar ko‘p bo‘lsa, dizel qattiqrok taqillab ishlaydi, qaynash temperaturasi yuqori bo‘lgan og‘ir yonilg‘i yirik tomchilar tarzida to‘zitiladi, bunda yonuvchi aralashma sifati yomonlashadi va yonilg‘i sarfi ortadi. Ish bajargan gazlar qorayib chiqadi, silindr-porshen gruppasi zonasida qurum miqdori ortadi, forsunkalar to‘zitgichi kokslanib qoladi. Zamonaviy kuchli dizellar faqat ma’lum fraksion tarkibga ega bo‘lgan yonilg‘i bilangina yaxshi ishlashi mumkin. Yonilg‘ining bug‘lanuvchanligi, uning qovushqoqligi, zichligi va boshqa fizik xossalari ham dvigatellarning ekspluatatsion xossalariga ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, benzin uchun to‘yingan bug‘ bosimining (bug‘lanish sod

dizel forsunkalarining o‘zagida, klapanlarida va porshenlar tubida, yonish kamerasida, porshen ariqchalarida va boshqa joylarda ham to‘planadi. Qurumlar ko‘p to‘planganda dvigatelning yeyilishi ortadi, yonilg‘ining yonish jarayoni yomonlashadi, yonilg‘i sarfi ortadi, ba’zi dvigatel butunlay ishdan chiqadi. Smola hosil qiluvchi moddalar jumlasiga, masalan, to‘yinmagan uglevodorodlar kiradi. Ular vaqt o‘tishi bilan, yuqori temperatura, havodagi kislorod va boshqa omillar ta’siri ostida smolalarga aylanadi (ular ko‘pincha potensial smolalar deb ataladi) jarayon davomida keyinchalik lak hosil qiladi. Standartlarda haqiqiy smolalarning miqdori meyorlanadi. Ularning aniqlashning mohiyati ma’lum miqdorlardagi yonilg‘ilarni issiq havo bilan yuqori temperaturada (benzinni 150°C, dizel yonilgisini 2

bo’lish jarayonida smolali birikmalar bug‘lana olmay, so‘rish trubalari va klapanlarga o‘tiradi. Natijada klapan berkilmasdan, osilib qoladi. Yonish jarayoni juda murakkab bo‘lib, keng tarqalganligiga qaramasdan, kam o‘rganilgan. Har qanday yonilg‘i yonishi natijasida karbonat angidrid, suv bug‘lari va (agar yonilg‘ida oltingugurt bo‘lsa) oltingugurt oksidlar hosil bo‘ladi. Lekin bular hosil bo‘lguniga qadar yonilg‘ida ancha o‘zgarishlar bo‘ladi, chunonchi uning molekulalaridagi bog‘lar uziladi, atomlarining holati o‘zgaradi. Har xil bug‘ va gazlar ajralib chiqadi. Bu bug‘ va gazlar kislorod bilan birikkanda alanga hosil qiladi. Yonilg‘i qoldig‘i alangasiz yonib tutaydi. Yonish jarayonida gazlarning temperaturasi 1500-2400°C ga yetadi. Yonilg‘ining yonishida aralashma kamerasiga beriladiga

Motor yonilg‘isi (sekin yurar dizellar uchun)......... ................................1.50-1.70 Qattiq............................................................................... ........................1.50-2.00 Changsimon....................................................................................... ......1.10-1.20 Gazsimon (siqilgan, suyultirilgan gazlar)................................................1.05-1.15 Yonilg‘ining qovushqoqligi qancha past bo‘lsa, u havo bilan shuncha yaxshi aralashadi va havo kam bo‘lganda ham yonilg‘ining to‘la yonishi ta’minlanadi. 1.3. Neft fraksiyalari va neftni haydash qurilmalari Sanoatda neft juda katta ahamiyatga ega, chunki undan xalq xо‘jaligi ehtiyojlarini qondiruvchi turli xil ma h sulotlar olinadi. Masalan, neft raketalar uchun, dizel

Rektifikatsiya qurilmas i ni ng umumiy kо‘rinish i Neft haydalganda, asosan, uch xil fraksiyaga ajratiladi: -150° gacha - gazolin ya’ni benzinlar. -150° dan 300° gacha- kerosin. - 300° dan yuqori - neft qoldigi, ya’ni koramoy (mazut). Ajratib olingan uchala fraksiyaning har biri qaytadan haydaladi va turli xil mahsulotlar olinadi. Neft rektifikatlash qurilmasida haydaladi. Rektifikatlash qurilmasi, asosan, uch xil qurilmadan tashkil toptan bо‘lib, birinchi qurilma kub ( 1 ) deyiladi. Haydalayotgan modda aralashmasi kubda to’planib ikkinchi qurilmaga, ya’ni rektifikatsion kolonnaga (2) о‘tadi. Aralshma rektifikatsion kolonnada fraksiyalarga ajraladi va alohida fraksiyalar sovitish qurilmasida (3) kondensatlanadi (suyuqlikka aylanadi). Be n zinlar fraksiyasi. Bu fraksiya molekulasida uglerod

Qoramoy (mazut) fraksiyasi. Bu fraksiyadagi uglevodlar molekulasida uglerod atomlarining soni 16 va undan ortiq bo’ladi. Q oramoy qayta ishlanganda, masalan, haydalganda u parchalanib ketishi mumkin. Shu sababli mazut suv bug‘i vositasida yoki vakuumda haydaladi. Mazutdan solyar moylar, turli surkov moylari, vazelin, alkan va boshqalar olinadi. Solyar moy va surkov moylari texnikada keng ko’lamda ishlatiladi; solyar moylardan dvigatellar uchun yonilg’i sifatida, surkov moylari esa, mashina mexanizmlarini moylash uchun foydalaniladi. Vazelin tibbiyotda, alkan esa, kimyo sanoatida keng ko’lamda qо‘llannladi. Qoramoynnng turli fraksiyalari haydalib bо‘lgach, qolgan qoldiq, gudron deb ataladi. Gudrondan sun’iy asfalt tayyorlanadi. Sanoatning tobora o’sib borayotgan talabini neftdan to’g‘ridan-

Surxondaryo viloyatinig aksariyat neftlari yuqori qovushqoq bо‘lganligi uchun ularning zichligi ham katta (masalan: Lalmikor, Mirshodi, Amudaryo, Koqaydi Xaudag va boshqa konlar). Buxoro viloyatining neftlari tarkibida yengil fraksiyali komponentlari juda kо‘p (masalan: G‘arbiy Yulduzqoq, Janubiy-G‘arbiy Yulduzqoq, Qorovul Bozor, Saritosh, Shо‘rchi, Oqjar, Karim, Shо‘rtepa, Saricha va boshqalar). Neftning qovushqoqligi – uning asosiy xususiyatlaridan biri bo’lib, uning qatlamlar orasidagi harakat vaqtida, hamda neftni chiqarish jarayonida u muhim ahamiyatga egadir. Neftning qovushqoqligi yuqori bo’lsa, uni qazib olish ham qiyinlashadi. Neftning yopishqoqligi - bu xususiyat harakat vaqtida undagi zarrachalarning boshqa joyga kо‘chishida bir-biriga qarshilik kо‘rsatishidir. Bizga ma’lumki ay

Neftlarning asosiy qismi 3 xil uglevodorodlardan iborat: ular metanli (parafinli yoki tо‘yingan uglevodorodlar,), naftenli (tо‘yinmagan uglevodorodlar yoki siklanlar) va aromatik yoki benzolli (о‘ta tо‘yinmagan uglevodorodlar yoki arenlar) deb ataladi. Neft tarkibidagi uglevodorodlar u yoki bu guruh kо‘pligiga qarab metanli, naftenli va aromatlilarga bо‘linadi. Bundan tashqari neftlar oraliq turlarga metanli- naftenli, metan-aromatli, naften-aromatli va boshqa turlarga bо‘linadi. Parafinli uglevodorodlar yoki alkanlar. Umumiy ifodasi - C n H 2n+2. Bular tо‘yingan uglevodlorodlar ham deyiladi. Oddiy a’zolari о‘z molekulasida birdan beshgacha uglerod atomidan tashkil topgan uglevodorodlar normal haroratda gaz hisoblanadi. Uglevodorodlarning beshdan - о‘n beshgacha atomdan tashkil topganlari

Aytilgan uglevodorod birikmalari neftning asosiy massasini tashkil etadi. H olbuki, ulardan tashqari smola va asfalten, kislorod va oltingurgurt h am uchraydi. Ayrim hollarda smola va asfalten 10- 20% ga yetadi. Neftning q oralig‘i uning zichligini va q ovushqo q ligi kattaligini, shuningdek unda yengil fraksiyalarning kamligini x arakterlaydi. Neftning oksidlanish jarayoni tabiatda ancha keng tar q algan. Neftning oksidlanishi t о ‘yingan qatlamning yuzaga chi qq anida kislorod bilan о ‘zaro reaksiyaga kirishishi natijasida sodir bо‘ ladi. Bundan tashqari neft uyumiga erigan kislorod va sulfatdan tashkil topgan suvlarning singishi natijasida, shuningdek suv- neft tutash yuzasi chegaralarida sulfi d va oksidlangan uglevodorodlarni tiklash mikroorganizmlar ta’siri natijasida sodir b о‘ ladi

Oltinguturtli neftda oltingugurtning miqdori 0,5 dan 2,0% gacha bo’ladi. Yuqori oltingugurt birikmali neftda oltinguturtni miqdori 2% dan ko’p bo’ladi.

II BOB. 2.1. Bitumning kimyoviy tarkibi, tuzilishi va xossalari Bitum – neftning oxirgi fryaksiya mahsuloti bo’lib, uning tarkibi S, N, O tutgan murakkab YuMB, smolalar, asfaltenlar hamda metall komplekslarining aralashmasidan iboratdir. Bitumning element tarkibiga (massa bo’yicha %) uglerod 80-85%, vodorod 8-12% , kislorod 2-4%, oltingugurt 0,5-10%, azot 0,2-0,4%. Neftning asfaltenli birikmalari tarkibida ba’zi metallar kompleks birikmalar holida uchraydi. Ularning massa bo’yicha foizlari quyidagicha: V – 0,22; Ni – 0,115; Fe – 0,11; Ca – 0,054 va hokazo. Bitumning o’rtacha molekular massasi 700-800 uglerod birligidan yuqori emas. Bitum past haroratda qaynaydigan uglevodorodli erituvchilar ( н – penten, н – geksan, izooktan) da erimaydi. Bitum tarkibidagi asfaltinlar CCl 4 da eriydi. Unin

polidespersligi hamda erituvchilardagi eruvchanligidan hamda molekulyar massaviy taqsimlanish jihatidan katta farq qiladi. Asfaltenlar hamda smolalar o’rtasiga chegara qo’yib bo’lmaydi. Smolalarni chiziqsimon, tarmoqlangan, narvonsimon tuzilishlarda deb hisoblasak, asfaltenlar esa, setkasimon yoki uch o’lchamli fazoviy tuzilishlarda bo’ladi deb tasavvur qilish kerak. Smolalar ham asfaltenlar singari element tarkibi, makromolekulalarining fazoviy tuzilishi hamda molekulyar massasi jihatdan polidespers hisoblanadi. Asfalten va smolalar bitumning asosiy struktura hosil qiluvchi komponentlari hisoblanadi. Smolalar bitumning elastikligi hamda cho’ziluvchanligini ta’minlasa, asfalten esa, mustahkamligi hamda qattiqligini ta’minlaydi. 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 500 M asa ulushi mi/mi300 400 1-Rasm. Nef

Bitum qurilishda gidroizolyatsion material sifatida, yo’l qurilishida esa, bog’lovchi material sifatida ishlatiladi. Bitumning termik barqarorligini tekshirish maqsadida 48 soat 160 o da qizdirilganda, tarkibidagi uglevodorlarning molekulyar og’irliklarini kamayishi, smola va asfaltenlarning yuqori temperaturada polimerlanishi natijasida molekuyar massasini oshishi kuzatildi. 1-Jadval Har bir fraksiyaning o’rtacha raqamiy va o’rtacha massaviy molekulyar massasining o’zgarishi Ko’rsatkichlar Molekulyar massa va polidesperslik koeffisientini o’zgarishi Toyingan uglevodorodlar Aromatik uglevodorodlar Smolalar Asfaltenlar Qizdirishning davomiyligi, soat 0 1 48 0 1 48 0 1 48 0 1 48 O’rtacha raqamiy molekulyar massa 601,2 591,4 558,0 564,3 595,4 547,4 709,4 771,8 777,7 1635,5 1868 2695,2 O’rtach

Organik birikmalarni va YuMB larni fazoviy tuzilishini o’rganishda IQ- spektroskopiyasi eng muhim fizik usullardan biri hisoblanadi. IQ- spoktroskopiyasida modda tarkibidagi ko’plab guruhlarlaning yutilish chiziqlarini kuzatish va modda tuzilishi haqida ma’lum xulosalarga kelish mumkin. Bitumning IQ-spektrida 2923, 2853, 1618,1460, 1377 sm -1 sohalarda yutilish chiziqlari kuzatiladi. 2924 sm -1 va 2853 sm -1 sohalardagi yutilish chiziqlari metil guruhi assimetrik hamda simmetrik valent tebranishlariga tegishlidir. 1460 sm -1 sohada metil guruhi diffarmasion tebranishlariga tegishli yutilish chiziqlari namoyon bo’ladi. 2-Rasm. Bitumning IQ-spektri Asfaltenlar va smolalar bir-biridan erituvchilardagi eruvchanligidan farq qiladi. Smolalar qovushqoq, och malla suyuqlik bo’lib, ko’plab organik

Neft va neft cho’kmalariga petroliy efiri ta’sir ettirilganda asfaltenlar va maltenlardan boshqa uglevodordlar eriydi. Asfaltenlar arenlarda, uglerod disulfidlarda eriydi. Maltenlar SiO 2 bilan to’ldirilgan xromatografik kalonkaga adsobsiyalanadi va smola benzol-etanol aralashmasi bilan desorbsiya qilib ajratib olinadi. Bitum tarkibidagi komponentlar (smola, asfalten, siklik uglevodorodlar, to’yingan uglevodorodlar) ning struktura hosil qilinishini o’rganish asosiy faktorlardan biri hisoblanadi. Chunki, bitumni qayta ishlash, fraksiyalash vaqtida ushbu faktorlardan foydalaniladi. Bitumning strukturaviy xarakteristikasini disperslik bilan ifodalash mumkin: D = S 1 +S 2 /A+T Ushbu formulada; S 1 – smolalar, S 2 – siklik uglevodorodlar, A – asfaltenlar, T – to’yingan uglevodorodlar. Agar asfa

samolyotsozlik sanoati mahsulotlarini, bir necha ming kilometrlab yotqizilgan gaz va suv quvurlarini ma’lum vaqt ichida korroziyaga uchrab, yaroqsiz holatga kelib qolishi achinarli holat hisoblanadi. Korroziyadan himoyalanishning eng oddiy va tejamkor usullaridan biri bu lak va bo’yoq materiallari bilan qoplamalar hosil qilish hisoblanadi. Lak, emal va bo’yoqlar ishlab chiqarish uchun, plyonka hosil qiluvchi smolalar, erituvchilar, plastifikatorlar, pegmentlar, to’ldirgichlar va katalizatorlar kerak bo’ladi. Plyonka hosil qiluvchi moddalar (smolalar) asosan lak va bo’yoqli qoplamalar hosil qilishda ishlatiladi. Bunday moddalarga; tabiiy yelemlar, suyuq shisha, dekstrin, kazein, o’simlik moylari, tabiiy va sintetik smolalar, kauchuklar va boshqalar kiradi. Sintetik smolalar, sellyuloza efir

Moyli qoplamalarni qurishini tezlashtirish uchun lak va bo’yoq qoplamalari tarkibiga sikkativlar ya’ni katalizatorlar qo’shiladi. Katalizatorlar sifatida organik moy kislotalarining marganesli, kobaltli va boshqa tuzlari ishlatiladi. Metall buyumlarni qoplamalar bilan qoplash bir necha bosqichlarda amalga oshiriladi: 1. Metall buyumlarni qoplamaga tayyorlash. Metall yuza qismidagi oksid qatlam, korroziyaga uchragan qismi tozalanadi. 2. Lak va bo’yoq materiallarini metall bilan bog’lanishini yaxshilash uchun gruntlanadi. 3. Oraliq qatlamlar, kamchiliklar to’ldiriladi va tekislanadi. 4. Metallning yuza qismi bir yoki bir necha qatlam qoplamalar bilan qoplanishi mumkin. Lak va bo’yoq materiallaridan metall sirtida qoplamalar hosil qilish uchun cho’tkalar, valiklar, kukunlarni purkash, elektr

Perxlorvinil polivinilxloriddan ikki usulda xlorlab olinadi: 1) polivinilxloridning tetroxloretandagi 7 – 8 foizli eritmasi 90 o da xlorga to’yintiriladi. Xlorlash reaksiyasi ekzotermik bo’lgani tufayli, reaktor suv bilan sovutib turiladi. Reaksiya oxirida aralashma gel holatiga o’tadi. Polivinilxloridni xlorlash odatda 20 – 40 soat davom etadi.polivinilxloridni xlorlash nihoyasiga yetgach vodorod xlorid va ortiqcha xlor vakuum ostida haydab olinadi. Hosil bo’lgan perxlorvinil smolasi – 10 o C da metanolda cho’ktiriladi va yuviladi, hamda quritiladi; 2) polivinilxloridning xloroformdagi 10 foizli suspenziyasi 92 o da 0,4 MPa bosimda suyuq xlor bilan aralashtiriladi. Xlorlashning boshlanishida temperatura 120 o , oxirida 40 o gacha pasaytiriladi. Xlorlash odatda, 5 soat davom etadi. Reaksiy

olinadi. Unda rangsiz metall bilan mustahkam birikadigan qoplamalar tayyorlash mumkin. Poliuretanli lak-bo’yoq materiallari - poliefirlarni diizosianatlar bilan o’zaro ta’siri natijasida olinadi. Ular qizdirilganda hatto xona haroratida ham o’zaro ta’sirlashadi. Erituvchilar sifatida siklogeksanon, xlorli uglevodorodlar, nitroparafinlardan foydalanish mumkin. Olingan polimerlar gruntlashda, tekislashda, laklar va emallar olishda ishlatiladi. Bundan tashqari metall idishlarni bo’yashdan oldin poliuretanli laklar yordamida qoplamalar hosil qilinadi. Bu qoplamalar esa, ko’plab neft va neft mahsulotlarini saqlaydigan metall idishlarni korroziyadan himoyalaydi. Epoksid smolalaridan tayyorlangan qoplamalar metall va boshqa materiallar bilan mustahkam bog’lanish hosil qiladi. U ishqoriy, kuchsiz

yuqori temperatura ta’sirida 500-800 o C gacha chidamlidir. Yuqori dielektrik xususiyatlarga ega bo’lib, metall bilan kuchli bog’lanish hosil qilamaydi hamda yuqori mustahkamlikka ega emas. Ushbu xossalarni yaxshilash uchun uning tarkibiga alkidli va boshqa smolalar qo’shiladi. Shunday qilib, yuqori temperaturaga chidamli FG-9 laki polifenilsiloksan va alkid smolalar aralashmasidan tayyorlanadi. FG – 9 lakidan 94%, alyuminiyli kukundan 6% olib, aralashtirib olingan emal 100 soat 500 o C temperaturagacha chidashi aniqlangan. Ular asosan yuqori haroratli joylarda, avtomobillarning radiatorlarini, kimyo ishlab chiqarish korxonalaridagi armaturalarni, dvigatellarni ayrim qismlarini bo’yashda ishlatiladi. Alkidli yoki poliefirli qoplamalar asosan gliftal va pentaftal smolalaridan tayyorlanadi.

Sellyuloza asetatlari asosida olinadigan qoplamalar metallar bilan mustahkam bog’lanmasligi, namlikni o’tkazishi, erituvchilarda yomon erishi, boshqa materiallar bilan yaxshi aralashmasligi sababli ular lak va bo’yoq materiallarini ishlab chiqarishda kam ishlatiladi. Sellyuloza asetobutirat izolyatsion va aviasion laklar tayyorlashda qo’llaniladi. U asetonda hamda organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Asfaltenlar , karbenlar va karboidlar ajratib olish texnologiyasi Asfaltenlar , karbenlar , karboidlar CCL4 Asfaltenlar CCL4 eritmasida Karbenlar , karboid lar cho ’ kmada CS2 Karboidlar cho ’ kmadaKarbenlar CS2 eritmasida

Neftdan smolalarni ajratib olish ketma - ketligi Neft + n - pentan (40:1) Asfaltenlar cho ’ kmaga tushadi Maltenlar ( moy+smola ) AX usulida SiO2 - adsorbent Moy Smolalar

1-Jadval Har bir fraksiyaning o’rtacha raqamiy va o’rtacha massaviy molekulyar massasining o’ zgarishi Ko’rsatkichlar Molekulyar massa va polidesperslik koeffisientini o’zgarishi Toyingan Aromatik Smolalar Asfaltenlar 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 500Концентрация , г/дл300 400 Объем, мл0 40000 2000 2 1 7501540 650 7507275300 Рис. 1. Распределение молекулярных масс асфальтенов дорожных битумов: 1 – при содержании асфальтенов в битуме 11,6%; 2 – при содержании асфальтенов в битуме 26,8%. Цифры на кривых обозначают молекулярные массы асфальтенов

uglevodorodlar uglevodorodlar Qizdirishning davomiyligi, soat 0 1 48 0 1 48 0 1 48 0 1 48 O’rtacha raqamiy molekulyar massa 601,2 591,4 558,0 564,3 595,4 547,4 709,4 771,8 777,7 1635,5 1868 2695,2 O’rtacha massaviy molekulyar massa 744 750 694 914 950 950 1496 1976 2208 5989 9204 40050 Polidesperslik koeffisienti 1,23 1,27 1,27 1,62 1,60 1,60 2,11 2,56 2,84 3,48 4,93 14,86 Bitumning IQ-spektroskopiyasi

Таблица 2 Показатели дисперсности вязких битумов Номер образца битума Содержание, % по массе Показатель дисперсности ДАсфальте нов А Смол С Углеводородов насыщенных Н Углеводородов циклических Ц 1 17,8 17,2 49,0 16,0 0,50 2 19,0 13,0 48,0 20,0 0,49 3 24,6 20,4 40,0 15,0 0,55 4 9,3 41,7 40,0 9,0 1,08 5 8,1 33,9 43,0 15,0 0,96

4 – LABORATORIYA ISHI Mavzu: NEFT MAHSULOTLARINI BEGONA KOMPANENTLARDAN TOZALASH. Moylarni deasfaltlash Qoldiq moylarni gudron va yarim gudronlardan ishlab chiqariladi. Bu fraksiyalarda ayniqsa smolali neftlardan olingan bо‘lsa 50% gacha smola va asfalten bо‘ladi. Smola- asfaltenli birikmalarni asfaltenli birikmalar erituvchida deyarli erimasdan chо‘kmada qoladi. Erituvchi sifatida murakkabligi selektiv erituvchini qо‘llashga yо‘l bermaydi. Shuning uchun moyni qimmatbaho uglevodorodlari uchun erituvchi tanlanadi. Smola-suyuq propan ishlatiladi. Moy uglevodorodlarining propandagi eritmasidan smolalar 50-85 0 S oralig‘ida yengil ajraladi. Haroratni yuqori darajasi propanni kritik harorati bilan (96,8 0 S) chegaralanadi. Propanning harorati kritik temeraturaga yaqinlashgani sari uning eritish

2 - jadval Romashkin neftini gudronidan olingan mahsulotlarning sifati quyidagilardir Kо‘rsatgichlar Gudron I deasfaltizat II deasfaltizat Asfalt Zichlik r 4 20 1.010 0,915 - - Kokslanish, %mas. 18-20 1.1-1.3 1,5-2,2 - Yopishqoqligi: 100 0 S, mm 2 /S - 20-23 30-55 - Yumshalish harorati, 0 S 35 - - 66-75 Moylarni ularni tarkibidagi smola-asfaltenli birikmalardan va qisqa yon zanjirli politsiklik aromatik uglevodorodlardan qutilish uchun ularni selektiv tozalanadi. Selektiv tozalashga distillyat va qoldiq moylar ham beriladi. Buning natijasida moylarni rangi tozalanadi, yopishqoqlik indeksi ortadi, kokslanish darajasi va oltingugurt birikmalarini miqdori kamayadi. 5 – LABORATORIYA ISHI Mavzu: Neftning kerosin va gazoyl fraksiyalarini bug‘ holida ajratish. Tabiiy va aktivlangan tuproqlar, sun

Adsorbsiya vaqtida birinchi navbatda katta dipol momentiga ega bо‘lgan qutbli xususiyatli moddalar shimiladi, sо‘ngra qutbli xususiyatga ega bо‘lmagan moddalar shimiladi. Shu xususiyatiga kо‘ra neft maxsulotlarini tarkibidagi uglevodorod komponentlarini quyidagi tizimda yozsak bо‘ladi: smolasimon asfalten moddalar  og‘ir aromatik uglevodorodlar  о‘rta molekulali aromatik uglevodorodlar  yengil aromatik uglevodorodlar  naften va parafin uglevodorodlar. Bu uglevodorod gruppalari adsorbentga navbatma-navbat shimilish xususiyatiga ega bо‘lishlari bilan birga erituvchilar yordamida desorbsiyalanganda, birinchi navbatda parafin va naften, ulardan keyin boshqa gruppalar desorbsiyaga uchraydi. Shu asosda neft maxsulotlarining tarkibidagi uglevodorodlarning gruppalari bо‘yicha bir-biridan ajrat

aylantiruvchiga keladi. Bu yerda harorat xom ashyoni qaynash temperaturasini oxiriga nisbatan 40-60 0 S yuqori ushlab turiladi. Xom ashyo tо‘la bug‘ xolatiga о‘tadi. Bug‘ xolatidagi aralashma uch shoxli kran yordamida adsorberga keladi. Adsorberda temperatura xom ashyoning qaynash temperaturasini oxiriga nisbatan 20-40 0 S yuqori ushlab turiladi. Xom ashyo seolit qatlami orqali о‘tayotganda uning tarkibidagi n- parafinlar seolitga adsorbsiya bо‘ladi, parafinlardan tozalangan denormalizat uch shoxli kran orqali о‘tib sovutgichga borib suyuq holatiga о‘tadi va suyuq maxsulotni yig‘uvchiga tushadi. Aralashmadagi gaz va sovushga ulgurmagan uglevodorodlar absorber orqali gaz soatiga о‘tadi va atmosferaga chiqarib yuboriladi. Adsorbsiya bosqichi tamom bо‘lgandan keyin uch shoxli kranlar desorbsi

Tajribada tozalash quyidagi haroratda olib boriladi: Moyni yopishqoqligi 50 o S, MM 2 / S 18-25 10-17 6-9 3-5 2-2,5 Tozalash harorati o S 55-60 10-17 40 30-35 20-25 Kislotaning konsentratsiyasi va sarflash miqdori Tozalash uchun 92-96% li sulfat kislotasi olinadi. Konsentratsiya 90% dan kam bо‘lsa kislotani aktivligi pasayib ketadi. Tutab turgan sulfat kislota sulfokislotalarni hosil bо‘lishini tezlashtirib yuboradi. Uni rangsiz, meditsinada qо‘llaniladigan moylar olish uchun ishlatiladi. Tozalash natijasida kislotani konsentratsiyasi pasayadi. Gudron tarkibida 25% dan 70% gacha reaksiyaga kirishmagan sulfat kislota bо‘ladi. Sulfat kislotani jarayon uchun sarflanadigan miqdori xom ashyoni sifatiga, tozalash darajasiga qо‘yiladigan talabga bog‘liq. Kislota qancha sarflansa olinayotgan moyni

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari