Информация о документе

Цена 12000UZS
Размер 644.0KB
Покупки 0
Дата загрузки 22 Июль 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Химия

Продавец

Bohodir Jalolov

Neft tarkibidagi geterotsiklik birikmalarni fizik konstantalarini aniqlash usullari

Купить
O`ZB Е KISTON R Е SPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI URGANCH DAVLAT UNIV Е RSIT Е TI TABIIY FANLAR FAKULTETI KIMYO KAFEDRASI 1 8 2 -GURUH TALABASI ISMAILOVA YULDUZNING “NEFT VA GAZ KIMYOSI” FANIDAN TAYYORLAGAN . MAVZU : Neft tarkibidagi geterotsiklik birikmalarni fizik konstantalarini aniqlash usullari Bajardi:___________________ Ismailova Y. Qabul qildi:________________ Ataullayev Z Urganch – 2021 1KURS ISHIKURS ISHI Neft tarkibidagi geterotsiklik birikmalarni fizik konstantalarini aniqlash usullari. REJA: I. KIRISH. II.ASOSIY QISM. 2.1. Geterosiklik birikmalarning sinflanishi. 2.2. Geterosiklik birikmalarning olinish usullari va fizik kimyoviy xossalari 2.3. Geterosiklik birikmalarning ishlatilishi 2.4. Azotni oz ichiga olgan geteroorganik birikmalar. II.5. Geterosiklik moddalarning fizikaviy konstantalarini aniqlash. III. XULOSA. IV. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROYHATI. 2 I. KIRISH Mavzuning dolzarbligi: О ‘zbekiston neftgaz sanoati mamlakat iqtisodiyotining yeng yirik tarmog‘i va e nergetikaning muhim asosini tashkil yetadi. Yurtboshimiz Sh.Mirziyoyev respublikamiz neftgaz sanoatining barqaror rivojlanishi, mustaqillikka e rishish davri da salmoqli ishlar qilinganligini ta’kidlab, yoqilg‘i yenergetika komleksini bundan buyon ham jadal rivojlantirish siyosatimizning ustuvor vazifasi b о ‘lib qolishiga katta ahamiyat berib kelmoqda. О ‘zbekistonda gazni qayta ishlash sohasi jadal sur’atlar bilan rivojlanib bormoqda. Bu sohada tabiiy gazdan qimmatli komponentlar yetan, propan, butan va gaz kondensati ajratib olish ishlari amalga oshirilayapti. Respublikamizda qazib olinadigan tabiiy gazlar issiqlik va yenergiya manbai bulishidan tashqari neft-kimyo sanoati uchun asosiy xom ashyodir. Hozirgi vaqtda respublika boy gaz, kondensat va neft zaxiralariga yega. Ayniqsa, Qashqadaryo viloyati respublikada bu soha b о ‘yicha birinchi о ‘rinda turadi. K о ‘kdumoloq neft koni, Muborak gazni qayta ishlash zavodi va boshqalar mamlakatimizda asosan yoqil g‘ i energitika bazasini tashkil yetadi. SH о‘ rtangaz kimyo komleksi (SHGXK) 2001 yildan boshlab bir yiliga: 125 ming tonna poliyetilen xom-ashyosi, 102 ming tonna gaz kondensati, 142 ming tonna suyultirilgan gaz mahsulotlarni ishlab chiqaradi. SHGXK qurilishiga AQ SH , Germaniya, Yaponiya, Italiya va boshqa mamlakatlarni nufuzli kompaniyalari jalb yetilib 650 million AQ SH dollari miqdorida sarmoya sarflangan. Kurs ishining ishining maqsadi: Neft tarkibidagi geterotsiklik birikmalarni fizik konstantalarini aniqlash usullari ni organish Kurs ishining vazifalari: - Neft tarkibidagi geterotsiklik birikmalarni fizik konstantalarini aniqlash usullari ni organish; 3 Neft tarkibidagi geterotsiklik birikmalarni fizik konstantalarini aniqlash usullari ni organish va neft xom-ashyolari, hamda ularni qayta ishlashda hosil b о‘ lgan mahsulotlar konsentratsiyalarini, miqdorlarini FEK (fotokolorimetr), SF (spektrofotometr) qurilmalaridan foydalanib aniqlash; Ishning obyekti sifatida SH о ‘rtan neftgaz va SH о ‘rtan gaz kimyo majmuasida tabiiy gazni qayta ishalash jarayonida q о ‘shimcha mahsulot sifatida yiliga 100 ming tonnadan ortiq hosil b о ‘ladigan propan va butan fraksiyasi olindi. 4 II.ASOSIY QISM. II.1. Geterosiklik birikmalarning sinflanishi . Halqa tarkibida “C” va “H” dan tashqari geteroatomlarni (N,S ,O,P,Se,Si,Te,As,va bosh.) saqlagan halqali organik moddalar - geterohalqali birikmalar deyiladi. Lekin geterohalqali birikmalardan eng barqarori, kengtarqalgani, yaxshi o’rganilgani va ahamiyatlisi tarkibida N,O,S saqlagan geterohalqali birikmalardir. Geterohalqali birikmalar uch halqali, turt halqali, 5,6,7 va 8 halqalilar bo’ladi. Geterohalqali birikmalar tarkibida 1,2,3,4,5 va undan ko’p geteroatomlarni saqlashi mumkin. Geterohalqali birikmalarning halqalari to’yingan va to’yinmagan, oddiy yoki kondensirlanmagan bo’ladi. Murakkab geterohalqalilar – kondensirlangan halqalar sistemasidan iborat. Geterohalqali birikmalarning ahamiyati nihoyatda katta. Masalan, qon gemi, yashil o’simliklarning xlorofili, nukliyen kislotalar, vitaminlar, antibiotiklar, alkoloidlar, rostostimulyatorlar, pestitsidlar, buyoqlar, insektitsidlar va boshkalarni tarkibida geterohalqalar saklanadi. Geterohalqali birikmalar ham aromatik birikmalar kabi galogenli xosilalari spirtli guruhlililari, aldegid, ketonlar, karbon kislotalik va boshka xosilaliklarga bo’linadilar. Nomlanishi: Odatda geterohalqali birikmalarning emperik nomlari ko’prok qo’llaniladi: 3 halqalilarda: oksiran, pirrol, furan, tiofen, piridin va boshkalar. Oksiran tiiran aziridin oksaziran diazirin 2-dioksetan furan 2-nitrotiofen 3-brompiridin 5 Kondensirlanmagan geterohalqali birikmalarda halqadagi atomlarni nomerlash geteroatomdan boshlanib, geteroatomlarga 1 raqami bilan belgilanadi: Agar halqada bir necha har xil geteroatom bo’lsa, undan avval “O” ga keyin “S”ga 2, so’ngra “N” ga 3 raqam qo’yib chiqiladi: ya’ni uni raqamlash “O” dan boshlanib, oxiri “N” da tamom bo’ladi. Geterohalqadagi ikkilamchi va uchlamchi “N” gruppalar bo’lsa, ikkilamchi azot 1 raqami bilan belgilanadi. Demak, 2 va undan ortiq geterohalqali O, S, NH, N tartibiga rioya qilingan holda nomerlanadi. Uch a’zoli geterohalqali vakillari: Oksiran etilenoksid tiiran etilensulfid aziridin etilenimi oksaziran diazirin To’rt a’zoli geterohalqali vakillari: Bitta geteroatomli 5 a’zoli geterohalqali vakillari: Bitta geteroatomli 5 a’zoli geterohalqali vakillari: Pirazol 1,2-diazol imidazol 1,3-diazol tiazol 1,3-tiazol oksazol 1,3-oksazol izoksazol 1,2-oksazol Uchta geteroatomli 5 a’zoli geterohalqali vakillari: 6 1,2,3 triazol 1,2,3-triazol 1,2,4-triazol 1,2,5-trazol Olti a’zoli 1 ta geteroatom saqlagan geterohalqalilar. Piridin azin 4-n-piran piperidin pergidrozin tetragidropiran Olti a’zoli 2 ta geteroatom saqlagan geterohalqalilar. Piridazin 1,2-diazin pirimidin 1,3-diazin piriazin 1,4-diazin morfolin tetra-1,4-oksazin Oksazin 4-n 1,4-oksazin tiazin 4-n 1,4-tiazin piperazin 1,4-diazin 7 Yetti a’zoli 1 ta geteroatom saqlagan geterohalqalilar: Azepin oksepin tiepin Besh a’zoli geterotsikllik birikmalarning oddiy vakillari furan, tiofen va pirrol hisoblanadi. Ular aromatik xarakterga ega: Furan tiofen pirrol Ularning molekulasida oltita e-elektronlar benzoldagi kabi umumiy elektron bulutini hosil qiladilar, masalan furanda: Natijada tutash elektron buluti hosil bo’ladi, halqa bir tekislikda joylashadi va oddiy bog’larning uzunligi qisqaradi. Rentgenografik o’lchashlar natijasida furan, tiofen va pirrol molekulalaridagi atomlar orasidagi masofalar quyidagi qiymatlarga ega ekanligi isbotlangan (nm hisobida): Yuqoridagi formulalardan tashqari besh a’zoli geterotsikllar uchun quyidagi tuzilish formulalarini ham yozish mumkin: 8 II.2. Geterosiklik birikmalarning olinish usullari va fizik kimyoviy xossalari Olinish usullari. Bir getroatomli besh a’zoli geterotsikllar tuzilishidagi o’xshashlik ularni olishning umumiy usullari yaratilishiga sabab bo’lgan. 1. Furan, tiofen va pirrol olishning eng muhim usullaridan biri ularni 1,4- dikarbonilli birikmalardan suvni tortib olish orqali hosil qilish hisoblanadi. a) Furan hosil bo’lishida karbonil guruhidagi nukleofil kislorod atomi ikkinchi karbonil guruhidagi elektrofil uglerod atomiga xujum qiladi. Bu jarayon kislota xususiyatiga ega bo’lgan katalizatorlar ishtirokida oson boradi. Hosil bo’lgan oraliq birikmalardan suv va proton chiqib ketishi natijasida furan halqasi hosil bo’ladi: 9 b) Tiofen hosil bo’lishi ham yuqoridagiga o’xshash sodir bo’ladi. Bunda dastlab karbonil guruhidan bir kislorod atomi fosfor pentasulfid ta’sirida oltingugurt bilan almashinib, ion guruhi hosil qiladi: Bu umumiy usuldan tashqari furan, tiofen va pirrollar olishning alohida keng tarqalgan usullari ma’lum. 2. Furanni pirosliz kislotani dekarboksillab yoki furfurolni dekarbonillab olish mumkin: Furfurol Pirosliz kislota 3. Tiofen n-butanga 6500C da oltingugurt ta’sir ettirib atsetilen yoki diatsetilenga vodorod sulfid ta’sir ettirib olinishi mumkin: 10 Bu yerda R=N; alkil yoki aril bo’lishi mumkin 4. Pirrol 1,4-butindiolga, atsetilenga yoki diatsetilenga ammiak ta’sir ettirib olinadi: Bu yerda R=N alkil yoki aril bo’lishi mumkin. Fizik va kimyoviy xossalari. Furan, tiofen va pirrollar rangsiz suyuqliklar bo’lib, suvda deyarli erimaydilar. Furan 320C da, toifen 84,180c, pirrol esa 1310C da qaynaydi. Besh a’zoli geterotsikllar uchun biriktirib olish, almashinish, halqa 11 ochilishi bilan boruvchi reaksiyalar, geteroatomni almashinishi hamda halqani kengayishi bilan boruvchi reaksiyalar xosdir. 1. Kislota va asoslar ishtirokidi boruvchi reaksiyalar. Furan va pirrol kislotalar ta’siriga chidamsiz. Ular kislotalar ta’sirida polimerlanib ketadilar yoki ularning halqasi ochilib ketadi. Chunki, furan va pirrolga kislota bilan ta’sir etilganda ular protonni oson biriktirib oladilar va aromatik hususiyatni yo’qoladi: Pirrol ham konsentrlangan mineral kislotalar ta’sirida rangli polimer moddalarni hosil qiladi. Pirrolni gidroksiaminni spirtdagi eritmasi bilan qo’shib qizdirilganda 1,4- diketonlarning dioksimlari hosil bo’ladi: Tiofen furan va pirroldan farqli o’laroq kislota ta’siriga chidamli, ya’ni u kislotalar ta’sirida aromatik xususiyatini yo’qotmaydi. Furan va tiofen ishqorlar va ishqoriy metallar ta’siriga chidamli. Pirrol esa kuchsiz kislota hisoblanadi. Uning kislotalik doimiysi K=5,4*10-15 ga teng. Shuning uchun u kaliy metali bilan ta’sirlashib, pirrol kaliyni hosil qiladi. Pirrol kaliy pirrolni o’yuvchi kaliy bilan qo’shib qizdirish orqali ham hosil qilinishi mumkin: 12 1. Vodorodning birikishi. Furanga vodorod 100-1500C da 100-150 atm bosim ostida, Reneye nikeli katalizatori ishtirokida birikib tetragidrofuranni hosil qiladi: tetragidrofuran Tiofenga vodorod xona haroratida 20-40 atm bosimi ostida, palladiy ishtirokida birikadi va tetragidrotiofenni hosil qiladi: Tetragidrotiofen Pirrol furan va tiofendan farq qilib, vodorodni ajralib chiqish vaqtida gidrogenlanadi. Pirrolga ruxni sirka kislota bilan aralashmasi ta’sir ettirilganda 2,5- digidropirrolni hosil qiladi. Agar vodorod platina katalizatorligida biriktirilsa, u holda pirrolidin hosil bo’ladi. 2. Galogenlarning birikishi. Furan va tiofenga galogenlarni birikishi natijasida beqaror birikmalar hosil bo’ladi. Furanga galogenlar past haroratda 2- va 5- holatlarga birikadi. Hosil bo’lgan birikma o’zidan oson galoid vodorodni yo’qotib, -galogenfuranni hosil qiladi. 13 Tiofenga xlorni birikishi natijasida dixlortiofenlar aralashmasi hosil bo’ladi. 3. Diyen sintezi reaksiyalari. Furan diyen sintezi reaksiyasiga oson kirishadi. Reaksiya qaytar xarakterga ega. Masalan, u malein angidiridi bilan reaksiyaga kirishib quyidagi birikmani hosil qiladi: Pirrol diyenofillar bilan boshqacha yo’nalish bo’yicha reaksiyaga kirishadi. Masalan, u, malein angidridi bilan ta’sir etishi natijasidi 2-pirril qaxrabo kislotaning angidridini hosil qiladi: 4. Oksidlanishi. Besh a’zoli geterotsikllar asta-sekinlik bilan oksidlanganda oxirgi mahsulot sifatida turli moddalar hosil bo’lishi mumkin. Furan kuchsiz ishqoriy muhitda oksidlanganda malein angidridini pirrol esa malein kislota imidini hosil qiladi: 14 Tiofen oksidlovchilar ta’siriga chidamli bo’lib, u qiyin oksidlanadi. Furan va pirrol ozonolizga oson uchraydi. Bu reaksiya furan va pirroldagi qo’sh bog’larni reaksiya vaqtida lokallanishini ko’rsatadi. Furan va pirrol ozonolizga uchratilganda glioksalni, 2,5-dimetilfuran va 2,5- dimetilpirrollar – glioksal bilan metilgiloksal hosil qiladilar: Furan – rangsiz suyuqlik bo’lib, 310C da qaynaydi. Suvda erimaydi. Tarkibi C4H4O : C4H3O – qoldiqni furil deb ataladi.Furanni qaytarib tetrogidrofuran (TGF) olinadi. TGF muhim erituvchilardan biri bo’lib, kimyo sanoatida keng qo’llaniladi. Undan foydalanib tetrametilenglikol, adipin kislotasi geksametilendiamin va boshqa mahsulotlar olinadi.Furanning muhim hosilalaridan biri furfurol hisoblanadi.Furfurol 1620C da qaynaydi, suvda kam eriydi. Undan yongan nonning hidi keladi. Furfurolni asosan pentozan saqlovchi mahsulotlardan olinadi. Farg’onadagi furan birikmalari zavodida paxta sheluxasidan olinadi. Furfurol aromatik aldegidlarning barcha xossalarini takrorlaydi. U, plastmassalar ishlab chiqarishda xom ashyo bo’lib xizmat qiladi. Tiofen – 840C da qaynaydigan, suvda erimaydigan suyuqlik C4H3S – tiyenil deb ataladi. Tiofen kimyosi keyingi o’n yilliklarda rivojlana boshladi. Buning sababi, tiofen hosilalari orasida shamollashga va boshqa kasalliklarga qarshi ishlatiladigan birikmalar topilganligidir. 15 Pirrol – 1300C da qaynaydigan, suvda deyarli erimaydigan suyuqlik. Pirrol birinchi marta 1858 yilda Andersen tomonidan ajratib olingan va uning tuzilishi 1870 yilda Bayer tomonidan isbotlangan. Pirrol va uning gamologlari toshko’mir smolasida va suyak yog’ida uchraydi. Bu nom Runge tomonidan berilgan bo’lib pirrol bug’i xlorid kislota bilan namlangan qarag’ay tayoqchani qizil ranga bo’yaydi. Pirrol hosilalari katta biologik ahamiyatga ega, ular o’simlik xlorofilli, qon gemini, pigmentlar va boshqalar tarkibiga kiradi. Pirrolning qaytarilgan halqasi – pirrolidin juda ko’p alkaloidlar va oqsillar tarkibida uchraydi. Digidropropirollar – pirrolinlar deb, tetragidropirrollar pirrolidinlar deb, ketopirrolidinlar esa pirrolidonlar deb ataladi:Kimyoviy xossalari jihatidan pirrol anilinga o’xshab ketadi. U arildiazoniy tuzlari bilan azo qo’shish reaksiyasiga kirisha oladi. Hosil bo’lgan azobirikma platina katalizatorligida vodorod bilan qaytarilganda -aminopirrol hosil bo’ladi. Pirrol molekulasidagi azot bilan bog’langan vodorod ketonlar bilan almashinib, pirroliy anioni hosil qilish xususiyatiga ega. Pirrolning metallar bilan hosil qilgan hosilalari orqali turli birikmalar olish mumkin. Ko’pincha bu maqsadlarda 16 pirrolning Grinyar reaktivi bilan hosil qilgan pirrolmaginiy galogenidlardan foydalaniladi: II.4.Azotni oz ichiga olgan geteroorganik birikmalar. Azotni o'z ichiga olgan aralashmalar 0,02-0,40% (massasi) ga teng (massasi), ammo ba'zilari 0,8-1,5 va hatto 10-12% ga etishi mumkin. Barcha azotni o'z ichiga olgan barcha neft birikmalari, qoida tariqasida, funktsional lerivativlar arena, shuning uchun ularga o'xshash molekulyar massa taqsimotiga ega. Biroq, arenada farqli ravishda azotni o'z ichiga olgan aralashmalar yuqori qaynoq moyli fraktsiyalarda to'planadi va taksi-kabinaning ajralmas qismi hisoblanadi. Azot atomlarining 95 foizigacha konfalt va asfaltda joylashgan. Agar qatronlar va asfaltenlar ular bilan izolyatsiya qilinsa, nisbatan past molekulyar og'irlikdagi azotli azot birikmalari ham donorlarni qabul qiluvchi komplekslar bilan taqqoslanadi, deb taxmin qilinmoqda. Kislota kislotali kislotali tasnifiga muvofiq azotni o'z ichiga olgan aralashmalari azotli birikmalar azotli baza va neytral birikmalarga bo'linadi. Azotni o'z ichiga olgan baza, ehtimol, neft tizimlarining tarkibiy qismlari orasida asosiy xususiyatlarning tashuvchisi. Xlor kislotasi tomonidan xlor kislotasi tomonidan titraydigan nitrog 'bo'lgan bazalar ulushi Asir kislota muhitida 10 dan 50% gacha o'zgaradi. Ayni paytda neft va neft mahsulotlarida 100 dan ortiq alkil va boshqa asoratlar, kokolin va boshqa bazalar aniqlandi. Zirroliya uzukli halqa sifatida, pirrolil va fenil guruhlari sifatida pirroliya uzukli iliqliklar, imometr, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar, Imidlar va Siklukallyalal Litsiativativlar kiradi. 17 Xom yog' va to'rtburchaklar distillash tarkibida piridin derivativlari ko'pincha topiladi. Azotning qaynash nuqtasining ko'payishi bilan, azotli birikma tarkibi odatda oshadi, tuzilishi esa, ularning poliarromlomiy hosilalari ustunlik qiladi va yuqori darajadagi mahsulotlar ustunlik qiladi Harorat, anilikliklar asosan mavjud. Engil fraktsiyalarda, azotli bazalarda hukmronlik qiladi va og'ir fraktsiyalarda, qoida tariqasida, neytral azotli birikmalar. Boshqa turli sohil molekulalarida bo'lgan netrotni o'z ichiga olgan holda, neftdan olingan va neftdan ajratilgan netroglar bundan mustasno, bu erda indoll, karbozol va ularning naftenik va oltingugurtli derivativlar kiradi. Neytral azotni o'z ichiga olgan birikmalar kislorod tarkibidagi birikmalarga ega bo'lib, azot o'z ichiga olgan bazalar bilan bir qatorda olingan. Ushbu monofiztallar bilan bir qatorda azotni o'z ichiga olgan Azot birikmalari aniqlangan. Turli xil tsikllarda ikki azot va oltingugurtli persotomlar bilan aralashmalar: Tiofen-o'z ichiga olgan alkil, sikloalkiliol va karbozol. Porphirinlar - bu mahalliy neft kompleksi birikmalarining xos namunalari. Mouadinal (Vanadil shaklida) yoki nikel shaklida va nikel shaklida porish. Vanadileforfirin moyi - asosan ikki qatorning hodimlari: alkinli konfiryrinlar portfen tsikli va qo'shimcha siklopenten halqasi bilan portlangan atfirinlar. Vetaporfire majmualari tabiiy bitumlarda 1 mg / 100 g gacha va juda yopishqoq moylarda - 20 mg / 100 g gacha. Neft dispersiyasining tarkibiy qismlari (QQS) tarkibidagi metall tarqalishining tarkibiy qismlarini qazib olish va Jel xromatografiyasining 40 foizi tarqalishining 40 foizi tarqalib ketgan zarrachalarga yo'naltirilgan metall holatli komplekslarning taqsimlanishining mohiyatini o'rganishda ( Taxminan yadroda teng ravishda teng ravishda teng ravishda teng ravishda teng ravishda teng ravishda teng ravishda) va qolgan qismi va Nikel yegrizinlari tarqatish muhitida mavjud. Asfaryes tarkibidagi vanadilporfyfyfyfyes neftning er yuzasiga katta hissa qo'shadi, chunki asfartenlar faolligi oz. Kamroq darajada, Misponesning deputat tuzilishiga ta'siri va neft tizimlarida fazaviy o'tishi 18 uchun sharoitlar o'rganildi. Kuratiy neftni qayta ishlash jarayonlarida boshqa har tomonlama getrokomik tarkibiy qismlar qatori salbiy ta'siri to'g'risida ma'lumotlar mavjud. Bundan tashqari, ular KNESCIYA va QQS bilan fazali o'tish mexanizmiga qattiq ta'sir ko'rsatishi kerak. Azotni o'z ichiga olgan neft birikmasining qiymati juda katta, ular asosan Smoloaspalten moddalari bilan bir qatorda, ular faza ajratishning suyuq chegaralari va bo'linishning chegaralarida neftning siviy chegaralari va neftning neft quvvati yuzaga keltirishadi - moy, metall - moy. Azotni o'z ichiga olgan birikmalar va ularning derivativlari - piridinlar, gidrotsitiplar, kinozolinlar, okkroksitlar, okkoksitlar, okroksitlar, tashish va neftni qayta ishlash jarayonida tabiiy moyli qatlamlar. Zirrogrammlik xususiyatlari, pirrotni o'z ichiga olgan neft birikmalari, masalan, pirrotni o'z ichiga olgan neft birikmalari bilan tavsiflanadi, masalan, indive, karbozol, tatzol va taqsimlanadi. Smosumozalten moddalar (CAB). Hererorganik yuqori molekulyar og'irlik aralashmalarining eng ko'p vakillaridan biri taksi. Kassaning xarakterli xususiyatlari sezilarli og'irlikdagi og'irliklar, ularning turli xil poeterinatsiyaning tarkibi, MMB va Uyushmalarning tarkibi, polidik-dispersiv xususiyatlarning polivisining yuqori tendentsiyasi va ularning tadqiqotlari noo'rin usullarga ega ekanligiga yordam berdi Odatda kam qaynatilgan tarkibiy qismlarni tahlil qilishda ishlatiladi. Kassada azot piridin (asosiy), pirrolon (neytral) va porfirin (metall kompleksi) turiga kiritilgan. Oltingugurt hetersikllar (Tiofenik, Toryclan, Tiazolen), Kizol guruhlari va sulfidli ko'priklarning bir qismidir. Qal'itlar va asfalgenlarda kislorod, gidroksil, karbyl (oddiy, murakkab lakonlar), Carbonyl (Keton, Quinon) guruhlari va furan tsikllari tasvirlangan. Tabiiy qoldiqlarni uglevodorod ramkalari bilan tasniflashga ko'ra, yog 'Kabinet, va tabiiy asfalt va bitumlar 60-75% gacha (massa.) Taksi bilan bog'liq Boshqa ma'lumotlar - 42 - 81% gacha. Yog 'tarkibiy qismlaridan farqli o'laroq, ularning kimyoviy tuzilishining o'xshashligi, ularning kimyoviy tuzilishining o'xshashligi, tarkibiy kino deb nomlangan klasslar klassiga birlashtirishning mezoni. Ko'p 19 miqdordagi neftning neft va neft qoldiqlari ta'siri ostida pastki kesuvchi, pastki qoplamalar, pastki tomchilar, pastki qamish va boshqa tarkibiy qismlar - uglevodorod qismlaridan va qatnovlaridan iborat bo'lgan moddalar bilan namoyon bo'ladi. Sero-uglerod va boshqa eritmadagi moddalardagi erimaydi, uglevodlar bilan bog'liq. Faqatgina sotuvlar - uglerodli uglerodda eriydigan va uglerod tetrachloridi cho'kindi, Karbenalar deyiladi. Uglevodlar va karbozlar odatda bir necha foizda zararli neftni qayta ishlashda og'ir mahsulotlar tarkibida topiladi. Xom neftning bir qismi sifatida va asosiy neftni qayta ishlash qoldiqlari deyarli yo'q. Hozirgi kunda 60 dan ortiq elementlar turli xil kelib chiqqan moylarda mavjud bo'lib, ulardan 30 ga yaqin metallarga murojaat qiladi. Yog 'ichida temir, magniy, mis, tesin, natriy, kobalt, kobalt, nemis, Nikel, Mercuriy, oltin va boshqalar mavjud. Biroq, ularning tarkibi 1% dan kam. Shaxsiy metallar orasida, ularning tarkibi orasida neft 10-5% dan oshadi, ustunlik qiladi: v - 10-10-2%; Ni - 10-4-10-3%; FE - 10-4-10-3%; Zn - 10-5 -10-3%; HG - taxminan 10-5%; 10-3- 0,3%; Na, K Ca, mg - 10-3-10-4%. Metall moylardagi umumiy tarkib o'rtacha 0,04% dan 0,04% gacha (massasi) va tanlanganlar uchun kabinada foiz qarorlariga etkazilishi mumkin. G'arbiy Sibir moyining xromatografik fraksiyalarida og'ir metallarning (vanadiy va nikel) tarqalishini o'rganayotganda, mahkum birikmalarning asosiy qismi qatrag'iga va asfaltenalarning asosiy qismi va uglevodorod fraksiyalari 1-3 gacha bo'lgan PPM metallari. Asfaltdagi iz elementlarining tarkibi qatronlarga qaraganda yuqori. Yog 'va qoldiq fraktsiyalardagi qatronlar tarkibida asfaltenlardan ancha katta bo'lganligi sababli, metallarning asosiy massasi qatllangan. Neft tizimlariga termoliklik ta'sirida, masalan distillash jarayonida, qatronlarning tarkibiy va fizik xususiyatlari, shuningdek ularning mikroelement tarkibidagi o'zgarishlar ro'y beradi. Metall atomlarining asosiy qismi (vanadiydan tashqari) serinlarning tarkibi va terrorchilikka oid funktsional guruhlar (karboklar, oltingugurtli guruhlar va boshqalar), asosan molekulalarning xushbo'ysiz bo'laklari bilan bog'liq. 20 Bunday parchalarning termitik yo'q qilinishi metallarning kontrabandalarining tegishli qismini olib tashlanishiga olib keladi va kamroq polar va yanada xushbo'y liganandlar bilan metallar komplekslarining ulushini oshirishga olib keladi. Metall-ichakning kimyoviy tizimining kimyoviy xususiyatlari, kislota yoki geterororganik birikmalar bilan kislota yoki plyaj komplekslari yoki p-komplekslar bilan metallarning tuzi. Organik kislotalar, fenollar, fenollar, fenolalar, aftidan, gidrolizlar va suvni yuvishda yog'dan olib tashlashga olib keladigan ishqorlar va ishqorli er metallarining asosiy qismi mavjud. Metall tomonidan tashkillashtirilgan metall birikmalarning mavjudligi - metall isbotlanmagan, garchi ularning aniqlash ehtimoli etarli darajada yuqori. Metall-o'z ichiga olgan moy birikmasining eng keng tarqalgan turi polilakand komplekslarini anglatadi, u erda har bir geterororganik birikmalarning keng doirasidan iborat har qanday molekulalar ligandda bo'lishi mumkin. Bunday komplekslar Fe, CO, V, Ni, CR, ZN metallari atomini, boshqa atomlar bilan, boshqa atomlar bilan, geterganik birikmalar haqida. Komplekslarning kuchi heteroatom va metalning tabiati bilan belgilanadi. Donor- qabul qiluvchi o'zaro ta'sirlarning mosligi tufayli, bivobli scery tuzi to'yingan sulfididlar va zo'ravonlik bilan - Arilflfidlar bilan monitevalyontni hosil qilish afzalroqdir; Titaniyum asosiy azot birikmalari bilan o'zaro ta'sir qiladi va ko'plab boshqa har xil har xil har xil getressiyalar bilan. Suyuqlanish t е mp е raturasini aniqlash Biror modda sint е z qilinayotganda r е aktsion aralashmada asosiy mahsulotlardan tashqari qo'shimcha moddalar (dastlabki moddalarning reaksiyaga kirishmay qolgan qismi, reaksiya uchun ishlatilgan erituvchi, reaksiyada hosil bo'ladigan oraliq va qo'shimcha mahsulotlar) xam birgalikda bo'ladi. Shuning uchun olinayotgan xar qanday organik moddani t е kshirishdan oldin uni aralashmalardan ajratish, yaxshilab tozalash zarur. 21 Reaksiya maxsulotlaridan toza organik birikmalarni ajratib olish va tozalashda filtrlash, qayta kristallantirish, sublimatlash, qaynash t е mp е raturasiga qarab haydash, ekstraktsiya va xromatografiya usullaridan foydalaniladi. II.5. Geterosiklik moddalarning fizikaviy konstantalarini aniqlash. Xar qaysi organik modda o’ziga xos ba'zi fizikaviy xossalarga ega. Ularning suyuqlanish xamda qaynash t е mp е raturasi, nur sindirish ko’rsatkichi va zichligi oson aniqlanadi. Moddalarning bu xossalari ularning konstantasi bo’lib, toza ekanligini ko’rsatuvchi dalil bo’la oladi. Qayta tozalanganda xam konstantasi o’zgarmaydigan moddalarni toza d е b hisoblash mumkin. Suyuqlanish t е mp е raturasini aniqlash Qattiq moddaning suyuqlanish t е mp е raturasi uning xarakt е rli konstantasidir. Odatda toza modda t е mp е raturaning qisqa int е rvalida (0,1-1 0 C) suyuqlanadi. Modda tarkibidagi qo’shilma moddalar ko’pincha uning suyuqlanish t е mp е raturasini ancha pasaytiradi. Suyuqlanish t е mp е raturasi bir xil bo’lgan ikki moddani id е ntifikatsiyalashda ularning bu xossasidan foydalaniladi. Buning uchun ikkala moddadan t е ng miqdorda olib, yaxshilab aralashtiriladi (aralash namuna) va hosil bo’lgan aralashmaning suyuqlanish t е mp е raturasi aniqlanadi. Agar bunda suyuqlanish t е mp е raturasi o’zgarmagan bo’lsa, bu ikki modda o’xshash d е gan xulosaga k е linadi. Agar aralash namunaning suyuqlanish t е mp е raturasini aniqlashda suyuqlanish t е mp е raturasining pasayishi kuzatilsa, d е mak, ikki xil modda ishtirok etgan bo’ladi. L е kin shuni xam xisobga olish k е rakki, kimyoviy tuzilishi bir-biriga o’xshamaydigan izomorf moddalar xam suyuqlanish t е mp е raturasini pasaytirmaydi. Moddalarning suyuqlanish t е mp е raturasi uzunligi 40-50 mm va ichki diam е tri 1mm li shisha kapillyarda aniqlanadi. Kapillyarning bir uchi extiyotlik bilan gor е lka alangasining yon tomoniga tutib kavsharlanadi. Kapillyar diam е tri 10-12mm li oson suyuqlanadigan shisha naydan cho’zib tayyorlanadi. 22 Qayta kristallangan moddadan ozroq olib, soat oynasi ustida shisha tayoqcha bilan maydalanadi. Kapillyarning ochiq tomoni moddaga botiriladi. Moddani kapillyarning tubiga tushirib zich joylashtirish uchun ichida modda bor kapillyar kavsharlangan tomonini pastga qilib uzunligi 50-70 sm bo’lgan shisha naydan bir n е cha marta tashlanadi. Buning uchun shisha nayni tik qilib, shisha plastinka yoki soat oynasi ustiga quyiladi. Shunday qilib, kapillyarga 2-3 mg (0,5 sm) modda joylashtiriladi. Suyuqlanish t е mp е raturasini aniqlash uchun qo’sh d е vorli shisha asbob ishlatiladi. Asbob k е ng og'izli, uzun bo'yinli tubi yumaloq kolba va k е ng probirkadan iborat. Bu probirkaga kapillyar bilan t е rmom е tr o’rnatiladi. Kolbaga sulfat kislota yoki silikon moyi, yoki dibutilftalat yoki glits е rin quyiladi. Bunday suyuqliklar quyilgan asboblarni 25-50 0 C dan yuqori t е mp е raturada qizdirib bo’lmaydi. Kapillyar t е rmom е trga r е zina xalqa yoki sim bilan mahkamlanadi. Kapillyarning modda bor qismi t е rmom е trning simobli sharigi ustida yoki undan yuqoriroqda bo’lishi k е rak. T е rmom е tr bir tomoni k е silgan probka bilan probirka ogziga maxkamlanadi. Kolba va probirka ichidagi bo’shliq tashki atmosf е ra bilan tutashgan bo’lishi k е rak, buning uchun kolbada tarmoqcha yoki probkada k е sik joy bo’lishi shart. Ichiga suyuqlik solingan asboblarda suyuqlanish t е mp е raturasini aniqlashda himoya ko’zoynagi yoki maska kiyish k е rak. Suyuqlanish t е mp е raturasi 25-50 0 C dan yuqori moddalar suyuqliksiz qo’sh qavat d е vorli yoki maxsus m е tall bloklarda qizdirilib, suyuqlanish t е mp е raturasi aniqlanadi. Blok ikkita v е rtikal va gorizontal kanalli mis silindrdan iborat. K е ng v е rtikal kanalga t е rmom е tr, tor kanalga esa kapillyar quyiladi. Blok tagidan gor е lka bilan qizdiriladi. Gorizontal kanal orqali moddaning suyuqlanishi kuzatiladi. Asboblar t е mp е ratura minutiga 5-10 0 C ga, suyuqlanish t е mp е raturasi yaqinlashganda 1-25 0 C ga ko’tariladigan qilib qizdiriladi. Qizdirilayotganda suyuk faza xosil bo’lishidan to to’liq erigunicha bo’lgan oraliq t е mp е ratura b е rilgan moddaning suyuqlanish int е rvali hisoblanadi. Modda qancha toza bo’lsa, suyuqlanish int е rvali shuncha kichik bo’ladi. Toza moddalarning suyuqlanish int е rvali 0,5 0 C ga t е ng. Qizdirilganda parchalanish 23 xossasiga ega bo’lgan moddalarning suyuqlanish t е mp е raturasini aniqlash uchun suyuqlanishiga 10-15 0 C qolganda kapillyar qizdirilgan asbobga tushiriladi. Uchuvchan moddalar ikki tomoni kavsharlangan kapillyarda suyuqlantiriladi. Moddaning suyuqlanish t е mp е raturasini oldindan taxminan aniqlash mumkin. Buning uchun t е rmom е trning simobli sharigiga ozgina modda yopib, t е rmom е trni gorizontal ushlagan xolda, asb е st to’r modda suyuqlanguncha s е kin qizdiriladi. Shunday usul bilan moddaning suyuqlanish t е mp е raturasini 2 - 3 0 C gacha aniqlik bilan aniqlash mumkin. Suyuqlanish haroratini aniqlaydigan asboblar 24 III.XULOSA. Molekulasida uglerod atomlaridan tashqari bir yoki bir necha boshqa element atomlari bo’lgan yopiq zanjirli birikmalar geterotsiklik birikmalar deb ataladi. Geterotsiklik birikmalar to’yingan va to’yinmagan, uch, to’rt, besh va olti a’zoli bo’lishi mumkin. Geterotsiklik birikmalar tarkibidagi ugleroddan tashqari kislorod, oltingugurt, azot va boshqa atomlar geteroatomlar (grekcha «geterots» – begona, o’zgacha, har xil, turli ma’nosida ishlatiladi) deyiladi. Geterotsiklik birikmalar hosil bo’lishida ikki va undan ortiq valentli har bir element atomi ishtirok etishi mumkin. Lekin ularning ichida eng barqarori, keng tarqalgani, yaxshi o’rganilgani va ahamiyatligi – tarkibida azot, kislorod va oltingugurt saqlagan geterotsiklik birikmalardir. Ayni shu atomlar bilan uglerod atomlarining halqali birikmalar hosil qilishining sababi, bu atomlarning birikmalaridagi valent burchaklari gibridlangan C – atomi valent burchaklariga juda yaqin ( sp 3 – gibridlanish α =109 0 va sp 2 – gibridlanish α =120 0 ). Natijada hosil bo’lgan geterohalqalarda ichki kuchlanish alisiklik birikmalarnikidan katta farq qilmaydi va molekulalarning geometrik konfiguratsiyasini keskin o’zgartirmaydi. Bulardan tashqari N, O, va S atomlarining atom radiuslari CH 2 – gruppa hajmiga juda yaqin. Geterohalqali birikmalarning xossalari ular tarkibidagi geteroatom tabiatidan tashqari, halqadagi kimyoviy bog’larning tabiatiga ham bog’liq. Odatda, qo’shbog’ tutmagan geterohalqali birikmalar fizik va kimyoviy xossalari jihatidan tegishli alisiklik birikmalarga o’xshaydi. 25 IV. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROYHATI. 1. Каримов И . А . “2012 йил ватанимиз тараққиётини янги босқичга кўтарадиган йил бўлади ” Тошкент “ Ўзбекистон ” 2012. 2. Каримов И . А . “ Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида ” Тошкент “ Ўзбекистон ” 2011. 3. Коратаев Ю.П., Ширковский А.Н. Добыча, транспорт и подземное хранение газа. - М.: Недра,1984.- 486с. 4. Ширковский А.И.. Разработка и эксплуатация газовых и газоконденсатных месторождений.- М.: Недра,1987.- 347с. 5. Правила разработки газовых и газоконденсатных месторождений.- М.: Недра,1971. - 103с. 6. Требин Ф.А., Макогон Ю.Ф., Басниев К.С.. Добыча природного газа. - М.: Недра, 1976.- 607с. 7. Добыча, подготовка и транспорт природного газа и конденсата. Т.1 / Справочное руководство в 2-х томах. Под ред. Коротаева Ю.П., Маргулова Р.Д.. - М.: Недра,1984.- 360с. 8. Гуревич Г.Р., Брусиловский А.И.. Справочное пособие по расчету фазовых состояний и свойств газоконденсатных смесей.- М.: 1984. - 264с. 9. Коротаев Ю.П. Эксплуатация газовых месторождений. - М.: Недра, 1975. - 415с. 10. Инструкция по комплексному исследованию газовых и газоконденсатных пластов и скважин. - М.: Недра,1980. - 301с. 11. Коротаев Ю.П. Комплексная разведка и разработка газовых месторождений.- М.: Недра, 1968. - 428с. 12. Ермилов О.М., Алиев З.С., Чугунов В.В. и др. Эксплуатация газовых скважин. - М.: Наука, 1995.- 359 с . 13. www.extech.ru.s e/min s/niokr95/metal/met. 14. www.tstu.ru /win/obrazov/publ/1997/wl 6/htm. 15. www.irimex.ru/energo.htm. 16. www.vniigaz com/russian/artides/filat t.htm 17. www. http//org.ru.adrem.us/dokument/. Doc 26 MUNDARIJA KIRISH…………………………………………………………………………….3 ASOSIY QISM……………………………………………………………………5 Geterosiklik birikmalarning sinflanishi………………………………………….. 5 Geterosiklik birikmalarning olinish usullari va fizik kimyoviy xossalari………….8 Geterosiklik birikmalarning ishlatilishi…………………………………………..11 Azotni oz ichiga olgan geteroorganik birikmalar…………………………………16 Geterosiklik moddalarning fizikaviy konstantalarini aniqlash……………………21 XULOSA…………………………………………………………………………24 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROYHATI...........................................25 27

Neft tarkibidagi geterotsiklik birikmalarni fizik konstantalarini aniqlash usullari

Купить