Nerv sistemasi gigiyenasi. 8 - sinf - Человек и его здоровье - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Октябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Человек и его здоровье

Nerv sistemasi gigiyenasi. 8 - sinf

Купить

46- §. Nerv sistemasi gigiyenasi 8-sinf “Odam va uning salomatligi” darsligi asosida. 2014

Nevrozlar, alkogol, alkogolizm, giyohvandlik

• Aqliy va jismoniy mehnat gigiyenasi. Har bir odam tabiatning eng muhim mo‘jizasi bo‘lgan miyani ehtiyot qilishi va uni takomillashtirish uchun zarur bo‘lgan gigiyena chora-tadbirlariga amal qilishi zarur. Bola tug‘ilgan kunidan boshlab uning parvarishi, tarbiyasi, kasallikdan, shikastlanishdan saqlanishi ota-ona, tarbiyachilar, o‘qituvchilar e’tiborida bo‘lishi kerak.

• Bola voyaga yetgan sari ongi, aql-idroki bilan o‘z sog‘lig‘ini avaylashi, zararli odatlarga berilmasligi, kun tartibiga rioya qilishi, aqliy va jismoniy faoliyatni navbati bilan almashtirib turishi nerv sistemasining normal rivojlanishiga yordam beradi.

• Aqliy mehnat vaqtida (o‘qish, yozish, fikrlash, masala yechish, dars tinglash, tayyorlash va hokazo), asosan, ko‘rish, eshitish, nutq organlari va bosh miya po‘stlog‘i markazlarining nerv hujayralari ish bajaradi. Ma’lum vaqt davomida bu sezgi organlari va ularning miyadagi markazlarining ish bajarish qobiliyati yaxshi bo‘ladi. Ammo aqliy faoliyat uzoq davom etaversa, ularning ish qobiliyati asta-sekin pasayib, ish sifati yomonlasha boshlaydi.

• Miya nerv hujayralari charchashining oldini olish uchun kundalik hayotda bir necha xil gigiyena tadbirlari joriy qilingan. Jumladan, maktablarda, oliy o‘quv yurtlarida har 45 minutlik darsdan keyin 5—10 minutlik tanaffus vaqtida sinf xonasini shamollatish, sinf xonasida o‘tirmasdan maktab hovlisiga chiqib yurish, badantarbiya mashg‘ulotlari o‘tkazish, har xil harakatli sport o‘yinlari bilan shug‘ullanish kerak.

• Jismoniy mehnat tananing skelet muskullari, paylari, bo‘g‘imlari, orqa va bosh miyaning nerv hujayralari to‘plamidan tashkil topgan harakat markazlari ishtirokida bajariladi. Ma’lum bir jismoniy mehnat bajarilgan vaqtda shu ishni bajarishga taalluqli muskul guruhlari qisqarib-bo‘shashadi, ularning ishini boshqaruvchi nerv markazlari qo‘zg‘aladi. Murakkab harakatlar bilan bog‘liq jismoniy ishlarni bajargan vaqtda bir necha muskul guruhlari ishtirok etadi va ularning miyadagi nerv markazlari qo‘zg‘aladi. Bu murakkab harakatlar bir necha kun, oy davomida muntazam takrorlanib turilganda, bu harakatlarda ishtirok etuvchi muskullar bosh miya po‘stlog‘idagi bir necha nerv markazlarining bir vaqtda qo‘zg‘alish, ular o‘rtasida vaqtincha bog‘lanish yoki harakatlantiruvchi shartli reflekslar hosil

• Nevroz nima? Nerv sistemasining faoliyatiga odam yashaydigan va mehnat qiladigan muhit sharoiti katta ta’sir qiladi. Og‘ir aqliy mehnat, oiladagi urush va janjallar, ishxonadagi kelishmovchiliklar odamning nerv sistemasiga ta’sir etib, uning kayfiyatini buzadi. Agar bunday ta’sir uzoq vaqt davom etadigan bo‘lsa, odamni nevrozga olib kelishi mumkin. • Nevroz — nerv sistemasi oliy nerv faoliyatining buzilishi bilan bog‘liq og‘ir ruhiy xastalik. • Nevroz ruhiy shikastlanish oqibatida yuzaga keladi. Qayg‘u, alam, ranjish, qo‘rquv, qiyinchiliklar tufayli kelib chiqadigan umidsizlik kabi hissiyotlar nevrozning bevosita sababchisi bo‘ladi. Bemor serjahl, o‘zidan va atrofdagilardan norozi bo‘lib yuradi. Agar u davolanmasa, kasallik yana ham chuqurlashadi.

• Bolalarda nevrozning paydo bo‘lishi. Bolani go‘daklikdan noto‘g‘ri, qattiqqo‘llik bilan tarbiyalash, qiziqish va erkini mensimaslik, tahqirlash unda qo‘rqoqlik, jur’atsizlik, o‘ziga ishonmaslikni keltirib chiqaradi. Bu xususiyatlar uning o‘z tengilariga qo‘shilishiga xalaqit beradi, oqibatda nevrozga olib keladi. • Bolaga ortiqcha mehribonlik, uning har qanday istaklarini bajo keltirish, o‘rinsiz maqtashlar, ya’ni arzanda qilib o‘stirish ham nevrozga olib keladi. Bunday bola o‘z shaxsiga bino qo‘ygan, lekin irodasiz, mehnat va qiyinchiliklarga ko‘nikmagan, injiq bo‘lib o‘sadi. • Nerv kasalliklarining oldini olish uchun bolani to‘g‘ri tarbiyalash, organizmni chiniqtirish, sport va badantarbiya bilan shug‘ullanish, aqliy va jismoniy mehnatni birga qo‘shib olib borish, mehnat qilish va dam

• Alkogolning oliy nerv faoliyatiga ta’siri. Alkogol barcha organlarga, ayniqsa, bosh miya katta yarimsharlarining po‘stloq qismiga kuchli ta’sir qiladi. Alkogol markaziy nerv sistemasida qo‘zg‘alish va tormozlanish holatlarining bir me’yorda kechishiga xalaqit beradi. Ichish shartli reflekslar hosil bo‘lishini sekinlashtiradi; bosh miyaning ayrim qismlarini qo‘zg‘atib, xursandchilik kayfiyatini paydo qiladi. Lekin miya po‘stlog‘i boshqa quyi markazlarning ishini nazorat qilmay qo‘yadi. Shuning uchun ichgan odam uyalmaydi, sog‘ holatda qilmaydigan ishlarga qo‘l uradi; o‘zini tutolmasdan, ko‘p gapiradi. • Alkogolning ko‘proq miqdori oliy nerv faoliyatini battarroq izdan chiqaradi, qo‘l, oyoq, til va ko‘zning harakatlanish aniqligini buzadi. Ichgan odam ko‘ziga narsalar qo‘shaloq bo‘lib ko‘r

• Giyohvandlik . Narkotik moddalar dastlab xursandchilik va xotirjamlik hissini uyg‘otib, kayf qildirishi sababli iste’mol qilinadi. Keyinchalik organizm bu moddalarga o‘rganib qolishi oqibatida giyohvandlik kelib chiqadi. • Narkomaniya, ya’ni giyohvandlik — kayf keltiradigan moddalarni ko‘proq iste’mol qilinishi oqibatida kelib chiqadigan og‘ir ruhiy kasallik. • Narkotik moddalarning muntazam iste’mol qilinishi organizmni butunlay zaharlaydi. Giyohvandlikda dastlab tajanglik, xotira buzilishi kuzatiladi. Keyinchalik chuqur jismoniy o‘zgarishlar: yurak urishi, og‘iz qurishi, terlash, qo‘l- oyoq titrashi, ko‘z qorachig‘ining kengayishi kabi holatlar paydo bo‘ladi.

• Alkogolizm va giyohvandlik faqat bemor odamning o‘ziga emas, balki boshqa odamlar va jamiyatga ham katta zarar yetkazadi. Bu kasalliklarga duchor bo‘lgan odam o‘z vazifasi, oilasi, qarindoshlariga e’tiborsiz bo‘ladi. Og‘ir jinoyatlarning asosiy qismi narkotik moddalar iste’mol qilish va ichkilikbozlik oqibatida ro‘y beradi. • Alkogol va narkotik moddaga ruju qo‘ygan ota-onadan turli irsiy kasalliklarga uchragan bolalar tug‘iladi. Alkogollar va narkomanlarning bolalari orasida aqliy zaiflik va asab kasalliklari ko‘p uchraydi.

Savol va topshiriqlar • Odam yashaydigan va ishlaydigan muhitdagi qanday holatlar oliy nerv faoliyatining buzilishiga olib keladi? • Bolalarda nevroz qanday kelib chiqadi? • Alkogol nerv sistemasiga qanday ta’sir qiladi? • Giyohvandlikning kelib chiqish sabablari nimada?

Купить