Нейролептиклар. Литий тузлари. Седатив воситалар. Транквилизаторлар

Нейролептиклар. Литий тузлари. Седатив воситалар. Транквилизаторлар Психотороп воситалар Ушбу гурух воситалари МНС функцияларининг бузилишида юзага чикадиган руҳий бузилишга ижобий таъсир этадилар.Улар соматик хасталик ларни даволашда хам кенг қўлланилади ва улар нинг қуйидаги гурухлари мавжуд: 1.Нейролептиклар. 2.Анксиолитиклар. 3.Седатив воситалар. 4.Манияни даволаш воситалари. 5.Антидепрессантлар. 6.Ноотроп воситалар. 7.Психостимуляторлар. 8.Аналептиклар. Нейролептиклар Улар кучли тинчлантирувчи ва антипсихотик та- ъсир кўрсатиб, руҳий беморларда алахлаш ва гал люцинацияларни кескин камайтириш ҳисобига хасталикни ривожланишига тўсқинлик килади- лар.Нейролептикларнинг антипсихотик таъсир механизми лимбик система (неостриатум)да до- фамин рецепторларини сусайиши билан боғлиқ, яъни лимбик система ва гипоталамусдаги преси наптик мембранадан НА ва дофаминнинг ажра- лишини, хамда уларнинг нейронал сўрилишини бузадилар.Нейролептикларни седатив таъсири ретикуляр формациянинг бош мия пустлоқ қава тига фаоллаштирувчи таъсирнинг сусайиши б-н боғлик, чунки нейролептиклар ретикуляр формация нейронларининг НА га сезгирлиги ни камайтирадилар. Нейролептиклар 1 .”Типик” антипсихотик воситалар : • Фенотиазин унумлари аминазин, этапиразин, трифтазин, фторфеназин • Тиоксантен унумлари хлорпротексин • Бутерофенон унумлари галоперидол, дроперидол 2 .”Атипик” антипсихотик воситалар: • Бензамидлар сульпирид • Дибензодиазепин унумлари клозапин Аминазин Кенг таъсир спектрига эга: • антипсихотик, седатив • гипнотик • марказий миорелаксантлик • гипотермик • кайт килишга карши • наркотик,ухлатувчи,наркотик анальгетиклар таъсирини кучайтириш • периферик альфа адреноблокаторлик • антиаритмик • М-холиноблокаторлик • махаллий анестезия • спазмолитик • антигистамин Этаперазин Антипсихотик таъсири буйича аминазиндан ус тун.Миорелаксантлик таъсирга эга. МНСга су- сайтирувчи моддалар таъсирини камрок кучай- тиради,гипотермик,адренолитик,холиноблока- орлик,спазмолитик таъсири аминазиникидан 2 марта камрок.Аминазин таъсир этмайдиган бе морларда яхши самара беради. Трифтазин Танлаб таъсир этувчи аминазиндан анча кучли антипсихотик восита. Кучсиз адренолитик. Ан- тигистамин,спазмолитик ва тришишга карши таъсири йук.Трифтазинни куллаганда харакат танглиги,умумий холсизлик, карахтлик ривож- ланмайди,аксинча беморларни атроф мухитга кизикишлари,мехнатга муносабатлари,харакат чанликлари ортади,чунки мутадил кувватловчи таъсирга эга.Аминазинга нисбатан камрок но- хуш таъсиротлар чакиради. Фторфеназин Кучли нейролептик. МНСдаги дофамин рецеп- торларини, адренорецепторларга нисбатан куч- ли камаллайди.Кучли антипсихотик таъсири, мутадил фаоллаштирувчи таъсир билан мужас- самлашган. Седатив таъсири факат катта доза- ларда юзага келади. Трифтазинга нисбатан са- марадорлиги сустрок.Тез-тез экстрапирамид уз гаришларга олиб келади. Тришиш хам булиши мумкин. Фенотиазин унумларининг нохуш таъсирлари Умумий холсизлик, уйқусираш,бефарклик, оғиз қуриши,гипотония, ортостатик коллапс, паркин- сонизм, гипербилирубинемия, лейкопения, агра- нулоцитоз, фотосенсебилизация, терида доғлар ҳосил бўлиши, давомли қўлланганда депрессия. Тери ва шиллик қаватларнинг яллигланиши. Хлорпротиксен Кучли седатив ва антипсихотик таъсирга эга. Аналгетик ва ухлатуви воситалар таъсирини кучайтиради. Кучли холинолитик, мўътадил адренолитик ва кучсиз тиришишга карши таъсирга эга. Хлорпротиксеннинг нейролептик таъсири антидепрессив таъсир билан мужассамланган. Камдан кам ҳолларда экстрапирамид ўзгаришлар чақиради. Ноҳуш таъсири кам.Беморлар яхши кабул киладилар. Галоперидол Ҳозирги замон энг кучли нейролептик намоёнда си.Седатив таъсирга эга.Ухлатувчи,наркотик,анал гетиклар таъсирини кучайтиради. МНС да алфа адрено рецепторларни ва айникса дофамин рецеп торларни блоклайди.Холинолитик таъсири йўк. Кучсиз периферик адренолитик,қон босими ни туширмайди.Тез-тез экстрапирамид ўзгариш- лар чақиради.Бошка нейролептиклар фойда бер маганда хам яхши натижа кўрсатади. Аминазин- дан фарқ килиб бефарқлик ,беҳоллик чақирмай- ди,балки фаоллаштирувчи таъсир этади.Таъсири тез бошланади ва 3 кунча сақланади. Организмдан секин ажралади. Дроперидол Тез ва кучли,лекин киска муддатли (2-3 с) таъси рга эга. Наркотик аналгетиклар, ухлатувчи ва ми орелаксантлар таъсирини кучайтиради. Карахт- лик, кайд килишга карши, α-адренолитик,марка- зий дофамин рецепторларини камалловчи хосса га эга.Холинолитик таъсири йук. Гипотензив ва антиаритмик таъсири бор.Кучли кталептогенлик таъсирга эга. Асосан нейролептаналгезия учун кулланилади.(Таламонал дроперидол ва фента- нилдан иборат препарат) Сульпирид Д 2 - дофамин рецепторларини танлаб қамаллай - ди.Мўътадил нейролептик, антидепрессант ва антисеротонин таъсирига эга. Седатив ва тириш- ишга қарши таъсири йўк. Аналгетик,ухлатувчи воситалар таъсирини кучайтирмайди. Экстрапи рамид узгаришлар чақирмайди.Қон босимини мўътадил туширади. МИТдан ёмон сўрилади.Т 1/2 5-10 с. Беморлар яхши қабул киладилар. Баъзан уйқуни бузилиши, диспепсия, галакторея, гине- комастия ривожлантиради. Клозапин Кучли нейролептик,антипсихотик таъсири седа тив ва миорелаксантлик хоссаси билан уйгун- лашган.Экстрапирамид узгарищларни кам чаки- ради.Аналгетик ва ухлатувчи воситалар таъсир- ини кучайтиради.Кучли холинолитик ва перифе рик α-адренолитик таъсирга эга. Пресинаптик мембранадан дофамин ажралишини камайтира- ди.Кучли умумий сусайтирувчи таъсири йук, ле кин уйкусираш,эс-хушни хиралашиши, мушак- лар холсизлиги, ортостатик гипотензия, тахикар дия, огиз куриши каби нохуш таъсир ривожлан- тиради. Жиддий асорати бу агранулоцитоз. Нейролептикларни қўллашга кўрсатмалар • Психозлар, айниқса кучли тажовузкорлик, қўзғалиш, алаҳлаш ва галюцинация билан кечадиган руҳий хасталикларда. • Дориларга қарамлиликни даволашда (морфинизм,алкоголизм). • Қайт қилиш, ҳиқичоқ тутишини тўхтатиш учун. • Анестезиологияда сунъий гибернация, нарко- тик, аналгетиклар таъсирини кучайтириш учун. Анксиолитиклар Анксиолитикларнинг асосий ҳоссалари бу – ҳаяжон, қўрқув, безовталаниш, тажовузкорлик, тез жахл чиқиш кабиларни бартараф этишдир. Улар таъсирида тинчланиш, босиклик, бефарқлик, кам ҳаракатлик ривожланади. Психозларда улар самарадорсиз. Бензодиазепин унумлари анксиолитик сифатида энг кўп қўлланиладилар. Анксиолитиклар 1.Бензодиазепин рецепторлари агонистлари • киска таъсирли ( Т 1/2 < 6 с) мидозалам • уртача таъсирили (Т 1/2 < 6-24 с) нозепам, лоразепам, алпразолам • давомли таъсирли ( Т 1/2 < 24-48 c) феназепам диазепам, хлозепид 2.Серотонин рецепторларининг агонистлари буспирон 3.Хар-хил тузилишга эга брикмалар амизил, мепротан, триоксазин Мидазолам Тез ва киска таъсирли анксиолитик. Тез ривож- ланувчи ва кучли седатив,миорелаксантлик ва тришишга карши таъсирга эга. МИТдан яхши сурилади, тез парчаланади, кам захар.Паренте- рал кулланганда антероград амнезия ривожла- нади.Реанимация анжомлари бумаган шароит- да парентерал куллаш мумкин эмас. Премедикация, кириш ва комбинацияланган наркоз учун қўлланилади. Ҳомиладор, эмизувчи аёлларда,кексаларда, сурункали упка, буйрак ва жигар етишмовчили гида куллаш м-м эмас. Нохуш таъсири :кон бо симини тушиши,тахикардия, апное,нафас буз. Давомли кулланса абстененция син-ми ривожл Буспирон Бош миядаги 5-НТ 1А серотонин рецепторлари- га юқори аффинитетга эга. Чок ядро нейронла- рида серотонин синтезини ва ажралишини кес- кин сусайтиради,дофамин рецепторлари билан боғланади,ГАМК рецепторларига таъсир этмай ди.Етарлича, лекин секин-аста(1-2 хафта) ривож ланувчи анксиолитик таъсирга эга. Седатив, мио релаксантлик,тиришишга қарши таъсири йўк. МИТдан яхши сўрилади, жигарда кўп қисми парчаланади. Т 1/2 =4-8 с. Нохуш таъсири :диспепсия, бош оғриғи, парестезия, асаб бузилиши. Литий тузлари • Литий тузлари (литий карбонат, литий оксибутират) манияларни даволаш ва улар нинг профилактикасида қўлланилади. Литий тузларининг таъсир механизми: литий хужайра ичида натрий ионининг антагонисти сифатида норадреналинни дезаминлайди, натижада бош мия тўқимасига таъсир килувчи эркин норадреналин миқдори камаяди (М.Е.Вартанян). * Rp: Lithii carbonici 0,3 * D.t.d.N. 100 in tabulettis * S.1 tabletkadan 2 mahal ichish uchun berilsin. * # * Rp: Sol. Lithii oxibutiratis 20 %- 2ml * D. t.d.N. 10 in ampullis * S. mushak orasiga 2ml dan kuniga 1 maxal 10 kun ineksiya uchun. Седатив воситалар • Седатив воситалар (лот. sedatio- тинчланиш) МАС даги кузгалишни камайтириш ёки тормозланишни кучайтириш ҳисобига тинчлантирувчи таъсир кўрсатади. Улар уйқу чақирмайди, аммо анальгетиклар, уйқу чақирувчи ва бошка нейротроп ухлатувчилар нинг таъсирини кучайтиради, табиий уйқу бошланишини тезлаштиради, уйқуни чуқурлаштиради. Седатив воситалар Седатив воситаларга калий ва натрий бромидлар, бромкамфора, валериана илдизи ва илдизпояси (дамлама, таблетка,тиндирмалар), мураккаб препаратлар: валокормид (валериана ва ландиш тиндирмалари), валоседан, корвалол («валокордин»); арслонқуйруқ ўти, пассифлора ўти (дамлама, экстракт, тиндирма лар), магний сульфат (ичиш ва инъекция учун, ҳўқна учун эритмалар) Фойдаланилган адабиётлар • Азизова С.С. Фармакология. Тошкент, 2006й • Харкевич Д.А. Фармакология Москва, 2010й • Базарова Л. Лотин тили ва фармацевтик терминология асослари. Тошкент, 2017й • Салихужаев З. Дори воситалари қўлланмаси. Тошкент, 2015й • Машковский М.Д. Лекарственные средства. Москва, 2010й • www.evrofarm.uz Эътиборингиз учун рахмат!