Neyron turlari - Биотехнология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	11 Апрель 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Биотехнология

Neyron turlari

Купить

REJA:  Neyron turlari  Neyronlar, signal uzatilishi prinsipi.  Sun’iy neyron turlari tushunchasi.  Neyron turlarining mantigi.  Bir qavatli va ko’p qavatli perseptron.  Neyron turini tuzish.  Neyron turlarining kullanilishi

 Neyron , nevron (neyro... ) - nerv hujayrasi. Neyron” atamasini ilk marotaba 1891-yilda G.V.Valdeyer fanga kiritgan. Nerv sistemasining asosiy strukturaviy va funksional birligi, kalta dendritlar va uzun aksondan iborat (sxema). Hayvon xujayrasiga xos organizmlardan tashqari, Neyron sitoplazma (neyroplazma)sida neyrofibrillalar (tigroid modda) boʻladi. Sezuvchi, qoʻshuvchi va effektor Neyron farq qilinadi. Neyron nerv impulslarini retseptorlardan markaziy nerv sistemasiga (sezuvchi Neyron), markaziy nerv sistemasidan ijrochi aʼzolarga (harakatlanuvchi Neyron) oʻtkazadi, boshqa bir qancha nerv hujayralarini oʻzaro biriktiradi (qoʻshuvchi Neyron) Neyronlar oʻzaro va ijrochi aʼzolar hujayralari bilan sinapslar orqali aloqada boʻladi. Bosh miya katta yarim sharlari poʻstlogʻi, miyacha, ma

Neyronlarning strukturaviy klassifikatsiyasi:  Multipolyar neyronlar – bu neyronlar bitta akson hamda 2 va undan ortiq dendritdan tashkil topgan.  Bipolyar neyronlar – bitta akson va bitta dendrit tutgan neyronlar.  Unipolyar yoki pseudounipolyar neyronlar – ularning neyronidan 1 ta o’simta chiqib darhol ikkiga ajraladi. Ularning bittasi uzunroq bo’lib, tananing periferik qismlarida retseptor nerv oxiri hosil qilsa, ikkinchisi markaziy neyrv sistemasidagi (MNS) neyronlarga impulsni yetkazadi.  Anakson neyronlar – ko’pgina dendritlar tutsa-da, aksoni bo’lmaydi. Ular neyronlardagi ion muvozanatini boshqarishda ishtirok etadi.  Nerv sistemasidagi neyronlarning asosiy qismini multipolyar neyronlar tashkil etadi. Bipolyar neyronlar ko’zning to’r pardasida, hid bilish a’zosida, hamda ichki

Neyronlarning funksional klassifikatsiyasi:  Sezuvchi neyronlar afferent nerv deyilib, nerv impulslarni retseptordan qabul qiladi, ya’ni ulardagi nerv impulslari organdan miyaga qarab harakatlanadi. Motoneyronlar (harakatlantiruvchi neyronlar) efferent nerv deyilib, impulsni ichki a’zolarga yetkazib beradi, ya’ni nerv impulslarini miyadan organlarga tomon yetkazadi. Somatik motoneyronlar odam ixtiyoriga bo’ysunadigan neyronlar bo’lib, skelet muskullarini innervatsiya qiladi. Avtonom motoneyronlar esa odam ixtiyoriga bo’ysunmaydi. Ular bezlar, yurak mushaklari va silliq tolali mushaklarni innervatsiya qiladi. Oraliq neyronlar sezuvchi va motoneyronlarni o’zaro bog’laydi va refleks yoyi hosil bo’lishida ishtirok etadi. O’simtalari soniga ko’ra oraliq neyronlar multipolyar va anaksonal bo’li

 Neyron tana diametri 3-130 mkm bo’lib, u membrana, yadro va sitoplazmadan tashkil topgan. U perikarion deb ataladi. Neyron tanasi trofik markazgina bo’lib qolmay, nerv impulsini qabul qiluvchi qism ham hisoblanadi. Bu yerda hujayra hayoti uchun zarur bo’lgan oqsillar, mediatorlar sintezlanib, sitoplazma oqimi orqali o’simtalarga yetkaziladi. Organoidlardan Golji apparati faqat hujayra tanasida uchraydi. Mitoxondriyalar esa hujayra tanasidan tashqari aksonlarda ham juda ko’p bo’ladi. Shuningdek, faqat nerv hujayralariga xos bo’lgan maxsus tuzilmalar – tigroid modda (Nissl tanachalari) va neyrofibrillalarning borligini ko’rish mumkin. Nerv tanasi

Dentritlar  Ta’sirotlarni qabul qiluvchi va nerv impulsini hujayra tanasiga o’tkazuvchi o’simtalar dendritlar deb nomlanadi. Dentrit atamasini ilk marotaba fanga 1889-yilda shveysariyalik gistolog Vilgelm Gis tomonidan kiritilgan. Dendrit bo’yicha impuls neyron tanasi tomon intiladi. Ular unchalik uzun emas va neyron tanasi yaqinida daraxtga o’xshab shoxlanib tugallanadi. Dentritlar aksonlardan farqli ravishda o’zida juda ko’p ribosomalarni tutadi. Dendritlar miqdori turli neyronlarda turlichadir. Ko’pchilik dendritlar maxsus tuzilishga ega bo’lgan sezuvchi nerv oxirlari (retseptorlar) bilan tugaydi. Boshqa dendritlar esa qo’shni neyronlarning aksonlari bilan sinaps hosil qiladi. Masalan, miyachaning po’stloq qismidagi Purkine hujayralari dendritlarida 200000 ga yaqin akson terminallari a

Akson  Bitta neyronda asosan, bitta akson bo’ladi. Odatda, akson juda uzun bo’ladi. Aksonlar dendritlardan farq qilib, doimiy diametrga ega bo’ladi. Shuningdek, aksonlar bor bo’yiga do’mboqchalar hosil qilmaydi. Aksonlarning protoplazmasi aksoplazma deb atalib, ular neyrofibrillalar, mikronaychalar, ko’p sonli mitoxondriyalar va silliq endoplazmatik to’rdan tashkil topgan. Akson tashqi tomondan miyelin pardasi bilan qoplangan bo’ladi. Miyelin pardasi umurtqali hayvonlarning aksonlarga xos. Uzun akson tanasida bir nechta Shvann hujayralari bo’lib, ularning oralig’ida Ranve bog’lamlari bo’ladi. Yo’ldoshli sutemizuvchilar bosh miyasidagi eng katta oq modda – qadoqsimon tana 20 mln atrofidagi aksonlarning jamlanmasidan hosil bo’lgan.

NEYRON TURLARI  Neyronning asosiy shakli  Impuls uzatilishiga ko'ra neyronlarning turlari  Funktsiyalariga ko'ra neyronlar  Sensor neyronlar  Dvigatel neyronlari yoki motorli neyronlar  Interneurons  Neyrosekretor  Ularning yo'nalishiga ko'ra neyronlar  Afferent neyronlar  Effektiv neyronlar

 Neyronlar boshqa neyronlarga ta'siriga ko'ra  Qo'zg'atuvchi neyronlar  Inhibitory yoki GABAergik neyronlar  Modulatorlar  Chiqish tartibiga ko'ra neyronlar  Tonik yoki muntazam tortishish  Bosqich yoki "yorilish"  Tezkor zarbalar  Neyrotransmitter ishlab chiqarish bo'yicha neyronlar  Xolinergik neyronlar

 GABAergik neyronlar  Glutamaterjik neyronlar  Dopaminerjik neyronlar  Serotonerjik neyronlar  Polarligiga qarab neyronlar  Yagona qutbli yoki psevdounipolyar  Pseudounipolarlar  Ikki qutbli  Ko'p qutbli  Anaksonik

 Akson va soma orasidagi masofaga qarab neyronlar  Konvergent  Turli xil  Dendrit morfologiyasiga ko'ra neyronlar  Idiodendritik  Izodendritik  Allodendritik  Joylashuvi va shakliga qarab neyronlar  Piramidal neyronlar  Betz hujayralari

 Savatdagi yoki savatdagi hujayralar  Purkinje hujayralari  Donador hujayralar  Plaseo hujayralari  O'rta orqa miya neyronlari  Renshaw hujayralari  Unipolar cho'tka hujayralari  Old shox hujayralari  Milya neyronlari

 Neyron turlari asosiy morfologiyaga ko'ra impulsning uzatilishiga, funktsiyasiga, yo'nalishiga, boshqa neyronlardagi ta'siriga qarab, ularning bo'shatish shakliga, neyrotransmitterlar ishlab chiqarilishiga, qutblangan akson va soma orasidagi masofaga qarab tasniflanishi mumkin. Dendritlarning joylashishi va shakliga qarab.  Bizning miyamizda taxminan 100 milliard neyron mavjud. Boshqa tomondan, agar glial hujayralar (neyronlarni qo'llab-quvvatlovchi moddalar) haqida gapiradigan bo'lsak, ularning soni 360 milliardga etadi.

 Neyronlar boshqa hujayralar bilan bir qatorda, ularni o'rab turgan membrana, genlar, sitoplazma, mitoxondriyalarni o'z ichiga oladi va oqsillarni sintez qilish va energiya ishlab chiqarish kabi muhim uyali jarayonlarni qo'zg'atadi.  Ammo, boshqa hujayralardan farqli o'laroq, neyronlar bir-biri bilan elektrokimyoviy jarayonlar orqali aloqa qiladigan, sinapslarni o'rnatadigan va neyrotransmitterlarni o'z ichiga olgan dendrit va aksonlarga ega.  Ushbu hujayralar xuddi shoxlari va ildizlari bir-biriga bog'langan zich o'rmonda daraxtlar singari tashkil etilgan. Daraxtlar singari, har bir alohida neyron umumiy tuzilishga ega, ammo shakli va hajmi jihatidan farq qiladi.  Eng kichigi faqat 4 mikron kenglikdagi hujayra tanasiga ega bo'lishi mumkin, eng k

Neyronning asosiy shakli

Impuls uzatilishiga ko'ra neyronlarning turlari  Ba'zi bir neyron jarayonlarini tushunish uchun biz tez-tez topadigan asosiy tasnif - bu presinaptik va postsinaptik neyronni ajratishdir:  Presinaptik neyron: bu asabiy impulsni chiqaradigan narsa.  Postsinaptik neyron: bu impulsni qabul qiladigan kishi.  Ushbu farqlash ma'lum bir kontekst va bir lahzada qo'llanilishini aniqlashtirish kerak.

Funktsiyalariga ko'ra neyronlar Neyronlarni bajaradigan vazifalariga ko'ra tasniflash mumkin. Jabr (2012) ga ko'ra, biz juda keng tarqalgan usulda quyidagilarni taqsimlashni topamiz: 1. Sensor neyronlar Sensor organlardan: teridan, ko'zdan, quloqdan, burundan va hk. 2. Dvigatel neyronlari yoki motorli neyronlar - Uning vazifasi mushaklarga miya va o'murtqa signallarni yuborishdir. Ular birinchi navbatda harakatni boshqarish uchun javobgardir. 3. Interneurons - Ular ikkita neyron orasidagi ko'prik vazifasini bajaradilar. Ushbu neyronlarning bir-biridan qanchalik uzoq bo'lishiga qarab, ular uzunroq yoki qisqaroq aksonlarga ega bo'lishi mumkin. 4. Neyrosekretor - Ular gormonlar va boshqa moddalarni chiqaradi, bu neyronlarning bir qismi gipotalamusda joylashgan.

Ularning yo'nalishiga ko'ra neyronlar 1. Afferent neyronlar - Retseptor hujayralari deb ham ataladigan, ular biz ilgari nomlagan sezgir neyronlar bo'ladi. Ushbu tasnifda biz ushbu neyronlarning boshqa organlar va to'qimalardan ma'lumot olishlarini, shu sababli ular ushbu hududlardan markaziy asab tizimiga ma'lumot uzatilishini ta'kidlamoqchimiz. 2. Effektiv neyronlar - Axborot uzatish yo'nalishi afferentlarga qarama-qarshi ekanligini ko'rsatib, vosita neyronlarini chaqirishning yana bir usuli (ular asab tizimidan ma'lumotlarni efektor hujayralariga yuboradi).

Neyronlar boshqa neyronlarga ta'siriga ko'ra  Bir neyron ixtisoslashgan kimyoviy retseptorlari bilan bog'langan har xil turdagi neyrotransmitterlarni chiqarib, boshqalarga ta'sir qiladi. Buni yanada tushunarli qilish uchun shuni aytishimiz mumkinki, neyrotransmitter xuddi kalit kabi ishlaydi va retseptor o'tishni to'sib qo'yadigan eshikka o'xshaydi.  Bizning holatimizda bu biroz murakkabroq, chunki bir xil "kalit" har xil turdagi "qulflarni" ochishi mumkin . Ushbu tasnif boshqa neyronlarga ta'siriga asoslangan:  Qo'zg'atuvchi neyronlar  Ular glutamat chiqaradiganlardir. Ular shunday deyiladi, chunki ushbu modda retseptorlari tomonidan ushlanganda, uni qabul qiladigan neyronning otish tezligi oshadi.

 Inhibitory yoki GABAergik neyronlar - Ular inhibitiv ta'sirga ega bo'lgan neyrotransmitterning bir turi bo'lgan GABA ni chiqaradilar. Buning sababi, uni ushlab turadigan neyronning otish tezligini pasaytiradi.  Modulatorlar - Ular to'g'ridan-to'g'ri ta'sir ko'rsatmaydi, ammo uzoq vaqt davomida asab hujayralarining kichik tarkibiy jihatlarini o'zgartiradi.  Neyronlarning taxminan 90% glutamat yoki GABA ni chiqaradi, shuning uchun ushbu tasnif neyronlarning katta qismini o'z ichiga oladi. Qolganlari oldiga qo'ygan maqsadlariga muvofiq aniq funktsiyalarga ega.  Masalan, ba'zi neyronlar glitsinni ajratib, inhibitiv ta'sir ko'rsatadi. O'z navbatida, orqa miyada atsetilxolinni chiqaradigan va qo'zg'atuvchi natija beradi

Chiqish tartibiga ko'ra neyronlar - Biz neyronlarni elektrofizyologik xususiyatlar bilan kaptarlashimiz mumkin. Tonik yoki muntazam tortishish - Doimiy ravishda faol bo'lgan neyronlarga ishora qiladi. Bosqich yoki "yorilish“ - Ular portlashlarda faollashtiriladiganlardir. Tezkor zarbalar - Ushbu neyronlar yuqori otish tezligi bilan ajralib turadi, ya'ni ular juda tez-tez otishadi. Globus pallidus hujayralari, retinal ganglion hujayralari yoki kortikal inhibitor interneuronlarning ayrim sinflari yaxshi misol bo'ladi.

Neyrotransmitter ishlab chiqarish bo'yicha neyronlar Xolinergik neyronlar - Ushbu turdagi neyronlar atsetilxolinni sinaptik yoriqda chiqaradi. GABAergik neyronlar - Ular GABA-ni chiqaradilar. Glutamaterjik neyronlar - ular aspartat bilan birgalikda qo'zg'atuvchi nörotransmitterlardan iborat mukammallikni tashkil etuvchi glutamat ajratadilar. Miyaga qon quyilishi kamayganida, glutamat haddan tashqari faollikni keltirib chiqarib, eksitotoksiklikka olib kelishi mumkin. Dopaminerjik neyronlar - Ular kayfiyat va xatti- harakatlar bilan bog'liq bo'lgan dopaminni chiqaradilar. Serotonerjik neyronlar - Ular serotoninni chiqaradiganlar, ular hayajonli va inhibitiv ta'sir ko'rsatishi mumkin. Uning etishmasligi an'anaviy ravishda depressiya bilan bog'liq.

Polarligiga qarab neyronlar - Neyronlar hujayra tanasiga yoki somasiga qo'shiladigan jarayonlar soniga ko'ra tasniflanishi mumkin va quyidagilar bo'lishi mumkin: Yagona qutbli yoki psevdounipolyar - Ular bitta protoplazmatik jarayonga ega bo'lganlar (faqat asosiy kengaytma yoki proektsiya). Strukturaviy ravishda hujayra tanasi aksonning bir tomonida joylashganligi, impulslarni somadan o'tuvchi signallarsiz uzatishi kuzatiladi. Ular umurtqasizlarga xosdir, ammo biz ularni retinada ham topishimiz mumkin. Pseudounipolarlar - Ular bir qutbli qismlardan ajralib turadi, chunki akson ikkita shoxga bo'linadi, umuman biri periferik tuzilishga, ikkinchisi esa markaziy asab tizimiga to'g'ri keladi. Ular teginish ma'nosida muhim ahamiyatga ega. Aslida, ularni bipo

Ikki qutbli - Oldingi turdan farqli o'laroq, bu neyronlarda hujayra somasidan boshlanadigan ikkita kengaytma mavjud. Ular ko'rish, eshitish, hid va ta'mni his qilish yo'llarida, shuningdek vestibulyar funktsiyalarda keng tarqalgan. Ko'p qutbli - Ko'pgina neyronlar ushbu turga tegishli bo'lib, odatda bitta aksonga ega, odatda uzun va ko'p dendritlarga ega. Ular boshqa neyronlar bilan muhim ma'lumot almashinuvini nazarda tutib, to'g'ridan-to'g'ri somadan kelib chiqishi mumkin. Ularni ikki sinfga bo'lish mumkin: a) Golgi I: Piramidal hujayralar va Purkinje hujayralariga xos uzun aksonlar. b) Golgi II: granulali hujayralarga xos bo'lgan qisqa aksonlar. Anaksonik - Ushbu turdagi dendritlarni aksonlardan farqlash mumkin emas va ular h

Akson va soma orasidagi masofaga qarab neyronlar  Konvergent - Ushbu neyronlarda akson ozmi-ko'pmi tarvaqaylab ketishi mumkin, ammo u neyron (soma) tanasidan unchalik uzoq emas.  Turli xil - Ko'p sonli shoxlarga qaramay, akson uzoq masofani uzaytiradi va neyronal somadan ajoyib tarzda uzoqlashadi.

Dendrit morfologiyasiga ko'ra neyronlar  Idiodendritik - Uning dendritlari uning neyron turiga bog'liq (agar biz uni asab tizimidagi joylashuvi va xarakterli shakliga qarab tasniflasak, quyida ko'rib chiqing). Yaxshi misollar Purkinje hujayralari va piramidal hujayralardir.  Izodendritik - Ushbu neyron sinfida dendritlar mavjud bo'lib, ular bo'linadigan bo'lsak, qizaloq shoxlari uzunlik bo'yicha ona shoxlaridan oshib ketadi.  Allodendritik - Ular dendritlarga xos bo'lmagan xususiyatlarga ega, masalan, shoxsiz o'murtqa yoki dendritlar juda kam.

Joylashuvi va shakliga qarab neyronlar  Bizning miyamizda noyob tuzilishga ega bo'lgan ko'plab neyronlar mavjud va ularni ushbu mezon bilan tasniflash oson ish emas.  Shaklga qarab, ularni ko'rib chiqish mumkin:  Fusiformalar  Ko'p qirrali  Yulduzli  Sharsimon  Piramidal

Agar neyronlarning joylashishini ham, shaklini ham hisobga olsak, biz ushbu farqni yanada takomillashtirishimiz va batafsil bayon qilishimiz mumkin: 1. Piramidal neyronlar - Ular shunday nomlangan, chunki somalar uchburchak piramidaga o'xshab, prefrontal korteksda joylashgan Betz hujayralari - Ular birlamchi motor korteksidagi kulrang moddalarning beshinchi qatlamida joylashgan yirik piramidal shaklli motorli neyronlardir. Savatdagi yoki savatdagi hujayralar - Ular korteksda va serebellumda joylashgan kortikal interneuronlar. Purkinje hujayralari - Serebellumda joylashgan daraxt shaklidagi neyronlar. Donador hujayralar - Ular inson miyasidagi neyronlarning aksariyat qismini tashkil qiladi.Ular juda kichik hujayra tanalariga ega bo'lishlari bilan ajralib turadi (ular Golgi II tipi)

 O'rta orqa miya neyronlari - Ular odamlarda striatum neyronlarining taxminan 95% ni tashkil etuvchi GABAerjik hujayralarning maxsus turi hisoblanadi.  Renshaw hujayralari - Ushbu neyronlar umurtqa pog'onasidagi inhibitor interneuronlar bo'lib, ular uchlarida alfa vosita neyronlari bilan bog'langan, ikkala uchi alfa motor neyronlari bilan bog'langan neyronlardir.  Unipolar cho'tka hujayralari - Ular serebellar korteksining donador qatlamida va koxlear yadroda joylashgan glutamaterjik interneronlarning bir turidan iborat. Uning nomi cho'tka shaklida tugaydigan bitta dendritga ega ekanligi bilan bog'liq.  Old shox hujayralari - Ular o'murtqa miyada joylashgan vosita neyronlari uchun nomlangan.  Milya neyronlari - Von Ekonomo neyronlari deb ham ataladi

Ushbu tasniflar mavjud bo'lgan barcha neyron turlarini qamrab oladimi?  Aytishimiz mumkinki, asab tizimidagi deyarli barcha neyronlarni biz bu erda taklif qiladigan toifalarga, ayniqsa kengroq bo'lganlarga kabutarlar. Biroq, bizning asab tizimimizning ulkan murakkabligini va ushbu sohada kashf etilayotgan barcha yutuqlarni ta'kidlash kerak.  Miyaning faoliyati va u bilan bog'liq kasalliklar haqida ko'proq bilish uchun neyronlarning eng nozik farqlarini ajratishga qaratilgan tadqiqotlar hali ham mavjud.  Neyronlar bir-biridan tarkibiy, genetik va funktsional jihatlari, shuningdek boshqa hujayralar bilan o'zaro aloqasi bilan ajralib turadi. Hatto neyronlarning aniq sonini aniqlash haqida gap ketganda, olimlar o'rtasida kelishuv mavjud emasligini bilish juda muh

 Asab tizimining hujayra turlari haqida ko'proq ma'lumot olish uchun juda foydali manba - bu turli neyronlarning raqamli ravishda qayta tiklanadigan va turlarga, hujayralar turlariga, miya mintaqalariga va boshqalarga qarab o'rganilishi mumkin bo'lgan ma'lumotlar bazasi Neuro Morpho. (Jabr, 2012)  Xulosa qilib aytganda, neyronlarning turli sinflarga bo'linishi zamonaviy nevrologiya boshlangandan beri ancha muhokama qilingan. Biroq, bu savol asta-sekin echilishi mumkin, chunki eksperimental yutuqlar asab mexanizmlari bo'yicha ma'lumotlarni yig'ish tezligini tezlashtirmoqda. Shunday qilib, har kuni biz miya ishining to'liqligini bilishga bir qadam yaqinlashamiz.

E’TIBORINGI Z UCHUN RAHMAT

Купить