Neytronli karotaj usullar - Горное дело - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	05 Февраль 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Горное дело

Neytronli karotaj usullar

Купить

Neytronli karotaj usullar

REJA 1. Neytroni karotaj usullari. 2. Neytronlarning modda bilan o’zaro ta’siri. 3. Neytron – neytronli karotaj. 4. Neytronli – gamma karotaj (NGK).

Neytronli karotaj usullari Burg'i qudug'i geologik kesimidagi tog' jinslarini sun'iy neytron usullari bilan o'rganishda quyidagi karotaj usullari keng qo'lllaniladi:  Neytronli-gamma karotaj (NGK).  Neytron-neytron karotaj (NNK) .  Neytronlar bo'linishi karotaji (KND) – uran konlarida.  Neytronli aktivlash karotaji (NAK) – ma'dan konlarida. Neytron usullarida Burg'i qudug'ida tog' jinslarini, kon ma'danlarini neytronlar bilan ta'sirlantirilib, shu jinslarning yoki ma'danlarning atomlaridan qayta sochilgan gamma nurlar yoki neytronlar o'lchanadi.

1-rasm. Impusli netron karotaj

2-rasm. Impulsli neytron karotaj

Neytronlarning modda bilan o'zaro ta'siri Quduqlardagi radioaktiv karotaj usullarida qo'llaniluvchi nurlantirishlarning barcha turlaridan neytronli usul uncha katta bo'lmagan singish qobiliyatiga ega, chunki neytronlar, zaryadlanmagan zarracha bo'lgan holda atomlarning elektron qobiqlari bilan o'zaro ta'sirga kirishmaydilar, yadroning kulon maydoni tomonidan itarilmaydi. Erkin neytron faqatgina atom yadrolari, hattoki eng og'irlari bilan ham o'zaro ta'sirga kirishish qobiliyatiga ega. O'zaro ta'sir neytronning yadro bilan har bir to'qnashuvida namoyon bo'luvchi yadroviy kuchlar bilan boshqariladi, hamda neytronlarning sochilishi va yutilishiga olib kelishi mumkin, bunda yutilish turli yadroviy reaksiyalar bilan birga kechadi. Neytronl

Neytronlarning tog' jinsi bilan o'zaro ta'siri natijasida kechadigan eng ahamiyatli jarayonlar, noelastik sochilish, elementlar yadrolarida elastik sochilish va tog' jinsini tashkil etuvchi elementlar yadrolarida yutilish (tutilish), odatda boshqa zarralarning ajralishi bilan kechadi. Sochilish noelastik va elastik bo'lishi mumkin. Neytronlarning noelastik sochilishida yadro o'zgarmaydi, biroq qo'zg'algan holga keladi. So'ngra uzatish yadrosi gamma-kvantlarning nurlanishi bilan kechuvchi dastlabki asosiy holatga o'tadi. Noelastik sochilgan neytron ushbu o'zaro ta'sir natijasida uzatish yadrosining qo'zg'algan energiyasiga teng bo'lgan o'z kinetik energiyasining bir qismini uzatib yuboradi. Noelastik sochilish – bo'sag&#39

Tarang sochilishda neytron va yadro o'rtasida yadroning ichki holati o'zgarmagan holda kinetik energiyaning qayta taqsimlanishi sodir bo'ladi, buning natijasida esa tezkor neytron o'z energiyasining bir qismini yo'qotadi va o'z harakatining dastlabki yo'nalishida qandaydir burchak ostida sochiladi. Agar neytronning kinetik energiyasi yadroning kinetik energiyasidan ortiq bo'lsa, u holda sochilgan neytron sekinlashadi, yadro esa tezlashadi, va aksincha. Moddalarning katta qismining tarang sochilish qirqimi faqat tezkor maydonda neytron energiyasiga bog'liq bo'ladi, issiq va oraliq maydonlarda esa deyarli doimiy bo'ladi. Elektron tomonidan energiyani yo'qotish kattaligi neytron va yadroning to'qnashuv turiga, shuningdek bombardimon qilinay

Neytronlarning yutilishi protonning r, α -zarralar, ikki-uch neytronlar yoki gamma-kvantlar ajralib chiqishi bilan sodir bo'ladi, ya'ni u (n, p), (n, α), (n, 2n), (n, γ) va hokazolar reaksiyalarida sodir bo'ladi. Neytronlar yutilishining (n, p), (n, α) ва (n, 2n) turdagi reaksiyalari – bo'sag'a reaksiyalaridir va ular odatda >2÷5 MeV da kechadi. Tog' jinslarida &#55349;&#56376;&#55349;&#56411; qo'llaniladigan neytronlar energiyasida katta miqdordagi ehtimollik bilan (n, γ) reaksiya bo'yicha neytronlarning tutilishi sodir bo'ladi, bunda yadro qo'zg'olishi yadro tomonidan bir onli yadronurlanishning chiqarib yuborilishi yo'li bilan amalga oshadi, (n, γ) turidagi reaksiya neytronning yutuvchi-element tomonidan radiatsion tutilishi deb ataladi.

3-rasm. Katotaj o’tkazadigan qurilma

Issiqlik usti sohada, ya'ni energiyaning hissa ulushidan bir necha yuz elektron-voltga qadar bo'lganida qator elementlar uchun yutish kesimi rezonanslar mavjudligi bilan izohlanadi. Bu ma'lum energiyaga ega bo'lgan neytronlar uchun (n, γ) reaksiyasi ehtimolining keskin oshib ketishini bildiradi. Bu kabi neytronlar rezonansli neytronlar deb ataladi. Neytronalarning radiatsion tutilishi turli energiyaga ega bo'lgan bir yoki bir necha gamma- kvantlarning ajralib chiqishi bilan kechadi, bunda har bir element tog' jinslarining element tarkibini aniqlash uchun qo'llanilishi mumkin bo'lgan o'z shaxsiy energetik spektriga ega bo'ladi. Ko'p hollarda (n, γ) reaksiya natijasida yuzaga kelgan qoldiq yadro radioaktiv bo'ladi. Parchalanish bilan birga kec

Neytron – neytronli karotaj 1942 yilda A.I.Zobarovskiy va G.V.Gorshkov neytron zichligini o'rganishga asoslangan, neytron-neytron karotaj usulini yaratdilar. Neytron – neytronli karotaj (NNK) – tog' jinslardan sun'iy tez neytronlar o'tishi ta'sirida energiyasini yo'qotgan iliq neytronlar oqimining keskinligini o'lchashga asoslangan. NNKning maqsadi NGK dagi – tarkibida vodorod bo'lgan yuqori g'ovakli jinslarni ajratish. Vodorod miqdorini bu usulda NGKga nisbatan yaxshiroq aniqlaydi (chunki NGK o'lchovlarga tabiiy γ- nurlanish ta'sir etadi). NNK da iliq neytronlar keskinligi neytron manbasidan 15-30 yoki 40- 60 sm masofalarda o'lchanadi. Bunda o'lchami kichik yoki katta bo'lgan zondlar ishlatiladi. Vodoroddan tashqari neytronlar energi

Neytron-neytron karotajni o'tkazish sxemasi va burg'i qudug'i zondning sxemasi quyidagicha (4-rasm): Sekin harakatdagi neytronlar indikatorga o'tib, indikatorning yadro reaksiyasini qo'zg'atadi. Yadro reaksiyalari esa, o'z tomonidan radioaktiv ɑ- nurlanishni beradi. Bu ɑ-nurlanish sanagichlariga o'tib, elektr signalga aylanadi. Tuzilgan elektr signal kuchaytirgichda kuchayadi, va kabel orqali yer ustidagi yetkazilib karotaj stantsiyayasida qayd qilinadi. Sekin harakatli neytronlarning zichligi yuqori bo'lsa, elektr signalning kuchi ham katta bo'ladi. Sekin harakatli neytronlarining zichligi burg'i qudug'ida har xil jinslarning yonida bir-biridan farqlanadi. Neytronlar manbaasi sifatida (Po+Be) (qattiq) aralashmasi ishlatiladi. 1-jadvalda ney

4-rasm. NNK asbobining qayd qilish sxemasi

Bir qancha tez neytronlar statsionar manbaalarinining asosiy xususiyatlari 1-jadval.

Neytronli – gamma karotaj (NGK 1941 yilda mashhur Sobiq ittifoq fizigi Bruno Pontekorvo neytron gamma karotaj usulini ishlab chiqdi va undan quduq kesimini o'rganishda foydalanishni taklif qildi. Neytronli – gamma karotaj (NGK) – tog' jinslarini neytron – nurlanish ta'sirida hosil bo'lgan ikkilamchi γ- kvantlar keskinligini o'lchashga asoslangan. NGK jinslarda vodorod borligi, ularning g'ovakligi va quduqlarning texnik holatini o’rganish uchun qo'llaniladi. Manbaadan (Po+Be) tarqalgan tez neytronlar vodorod yadrosi bilan uchrashganda energiyasini yo'qotadi va kichik masofani (15-30sm) bosib iliq neytronlarga o'tib atom yadrolari bilan yutiladi. Neytronning yutilishi natijasida ikkilamchi γ - kvantlar chiqariladi. Agar, tarkibida vodorod bo'lgan jinsl

Agar, jinslarning tarkibida vodorod bo'lmasa yoki miqdori past bo'lsa, unda tez neytronlar energiyalarini yo'qotib iliq neytronlarga aylanishi uchun katta masofani o'tishlari kerak (>40 sm). Iliq neytronlarga o'tgandan so'ng, ular atom yadrolari bilan yutiladi va γ- kvantlar chiqariladi. Shuning uchun, neytronlarning manbaasi yonida iliq neytronlar va ikkilamchi γ- kvantlar kam bo'ladi; manbaadan katta masofada iliq neytronlar va ikkilamchi γ- kvantlar ortadi. Issiqlik (sekin harakat qiluvchi) neytronlar tog' jinslari ichida bir-necha vaqt tartibsiz harakatda bo'lib, jinslarning atom yadrolari bilan yutiladi. Bu issiqlik neytronlarining umr vaqti deb ataladi. NGK kuzatuvlarini o'lchami kichik bo'lgan zondlar bilan o'tkazganda tadqiqot radius

5-rasm. Neytronli – gamma karotaj (NGK) asbobinin.g sxematik tuzilish

Neytronlar manbaidan sintilyatsion sanagichkacha bo'lgan masofa zondning uzunligi – L3, deb ataladi. Agar NGK zond yonida joylashgan jinslarning tarkibida ko'p miqdorda vodorod (H), neft yoki gaz(CH) bo'lsa, unda nurlatgich - 1 dan tarqalgan tez neytronlar shu jinslarning vodorod atomlari orasida o'z harakatini pasaytiradi va issiqlik neytronlarga o'tib, jinslar va ma'danlarning atom yadrolari bilan yutiladi. Neytronlarni yutib olgan atom yadrolari gamma nurlarni chiqara boshlaydi. Bu gamma nurlarni sintilyatsion sanagich-4 qabul qiladi va elektr signalga aylantirib beradi. Hisoblagichdan chiqqan elektr signal kuchaytirgich blogida kuchayadi, tozalanadi va kabel orqali yer ustiga yetqazilib karotaj stantsiyasida qayd qilinadi. Neytronlarning manbadan tez harakat qi

6-rasm.Yadro-fizikaviy karotaj usullari boʻyicha burgʻi qudugʻida marganesli (a), nikelli (b) va xromitli (s, d) maʼdanlarni ajratish. Marganesli ma’danlar: 1-boy, 2- kam (kambag’al); 3-slaneslar; 4-nikelli ma’danlar; 5- felitlar; 6-xromitlar; 7- serpentenitlar.

Issiqlik neytronlarini yutib olgan jinslarning atom yadrolari gamma nurlarini sochadi. Suvli (nam) qatlamlar NGK diagrammalarida past miqdorlar bilan ifodalanadi. Agar tog' jinslari tarkibida og'ir yadroli kimyoviy elementlar (masalan Fe, W, Cu va boshqa) va tarkibida vodorod bo'lgan g'ovakli qatlamlar, qumlar, qumtoshlar ohaktoshlar, dolomitlar, bo'lsa, unda bu jinslar NGK diagrammalarida katta qiymatli anomaliyalar bilan belgilanadi. NGK egri chizig'ida minimum bilan gillar bilan belgilanadi. NGK usulining o’lchovlariga tog' jinslarining tabiiy gamma nurlanishlari qo'shiladi, shuning uchun NGK usuli oddiy GK usuli bilan birgalikda o'tqazish kerak. Bundan tashqari, NGK usulning natijasiga burg'i qudug'i diametri va burg'ilash eritmasining t

Foydalanilgan Adabiyotlar 1. Radjabov SH.S. Goipov A.B “Quduqlarni geofizik tadqiqodlash”. 2. ППТ онлайн sayti. 3. Power-np.ru sayti.

Etiboringiz uchun raxmat

Купить