Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 110.6KB
Покупки 0
Дата загрузки 29 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Химия

Продавец

Bohodir Jalolov

Nordon gazlarni tozalashda aminli absorbentlarni taqqoslash orqali ularning selektivligini aniqlash

Купить
Nordon gazlarni tozalashda aminli absorbentlarni taqqoslash orqali ularning selektivligini aniqlash Mundarija KIRISH ……. ……………………………………………………………..….........2 I. BOB. ADABIYOTLAR SHARXI ........................................................................8 1.1. Tabiiy gazni agressiv komponentlardan tozalash…..…......................................8 1.2. Oltingugurtli gazlarni aminli absorbentlar bilan tozalash………......................10 1.3.Gazlarni har xil absorbentlar bilan tozalash texnologiyasi…………...…..........12 1.4. Kon mahsuldor qatlamining pasayishi natijasida qazib olinayotgan gazning xom-ashyo tarkibiy o‘zgarishlarini sodir bo‘lishi.....................................................23 II. BOB. OLINGAN NATIJALARNING UMUMLASHTIRILGAN MUHOKAMASI .....................................................................................................38 2.1. Tabiiy gazni oltingugu KIRISH Mamlakatimizda 1997 yil 23 avgustda qabul qilingan &#34;Kadrlar tayyorlash milliy dasturi&#34;da zamon talablariga, bozor iqtisodiyoti ehtiyojlariga, ta’lim sohasidagi xalqaro me’yorlar va andozalar talablariga javob bera oladigan mutaxassis kadrlar tayyorlash masalasi qo‘yilgan. Mamlakatimiz Prezidenti I.A.Karimov o‘zining “Yuksak ma’naviyat - yengilmas kuch” nomli asarida, &#34;Shuni unutmasligimiz kerakki, kelajagimiz poydevori bilim dargohlarida yaratiladi, boshqacha aytganda, xalqimizning ertangi kuni qanday bo‘lishi farzandlarimizning bugun qanday ta’lim va tarbiya olishiga bog‘liq&#34; deb ta’kidlaydi[1]. Jahonda moliyaviy-iqtisodiy inqiroz kengayib va chuqurlashib borayotgan bir paytda, hayot O‘zbekistonda iqtisodiy-ijtimoiy sohada amalga oshirilayotgan islohotlar tufayli ba foydalanish masalasi birinchi galdagi yechimini topadigan muammolardan biridir. Yangi – yangi fizik, kimyoviy absorbentlar ishlab chiqarish oltingurgutning tozalash jarayonini takomillashga olib keldi. Keyingi vaqtlarda gazlar tarkibidagi vodorod sulfidni ajratib olishda MDEA ni qo‘llash katta ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatdi. DEA ga nisbatan MDEA bir qancha jihatlari bilan farq qiladi. SHo‘rtangaz kimyo majmuasida qo‘llanilib kelinayotgan DEA o‘rniga MDEA ni ishlab chiqarish, bunday tashrif MDEA ni geksametilendiamin bilan birgalikdagi komnazitsion ishchi eritmasini ham qo‘llashni taklif etadi. Hozirgacha ishlab chiqarishda gazlarni tozalashda absorbent sifatida monoetanolamin (MEA) va dietanolamin (DEA) qo‘llanib kelinmoqda edi. Jahon amaliyoti ko‘rsatilishicha dietanolaminni (DEA) ko - polimol 15% -sirt aktiv modda; - etilenglikol (EG) 15% -erituvchi; - suv 30% erituvchi disotsion muhit hosil qilishda. MDEA li kompozitsiyaning rN muhiti 10 dan yuqori bo‘lgandagina absorbent suvning miqdori 30% ni tashkil qiladi va absorbentning qovushqoqligi yetarli darajada bo‘ladi. Magistrlik dissertatsiyasini amaliy ahamiyati. Barcha tadqiqotning qiymati kompozitsiyasi qiymatidan iborat, hamda tozalangan gazni spetsifikatsiyasi, energiya sarfi, kooroziyaga ega emasligi ko‘rsatgichlari va unumdorligi kafolatlangan holda, eritma kompozitsion namuni tahlil metodikasini ishlab chiqish orqali MDEA absorbsion kompozitsiyasi qo‘shimchasi bilan samarali ishlashini ko‘rsatadi. Bunda kompozitsiyasi selektivligi o‘rganildi, zaharli gazlarni yutilishining kinetik xususiyati va texnologik gazlar I. BOB. ADABIYOTLAR SHARXI 1.1. Tabiiy gazni agressiv komponentlardan tozalash Tabiiy gaz tarkibida oltingugurt tutgan birikmalar turli xil holatida 0,1%ni tashkil etadi. Ularning ichida eng ko‘p tarqalgani metal oltingugurtli birikmalar va sulfat kislotaning tuzlaridir. Asosan oltingugurtli birikmalar sulfidli ruda shaklida uchraydi. Oltingugurtning allatropik turli xil shakl o‘zgarishiga qarab, hosil qilgan birikmalarining reaksiyaga kirishish qobilyati turlicha ekanligini birikmalar tarkibidagi oltingugurt atomlar soni ko‘rsatib beradi. Bir atomli oltingugurt yuqori bosimda 1500 0 С da qaynaydi va elektir zaryadni hosil qiladi. Bir atomli oltingugurtni fotoliz usuli yordamida fotoximyaviy reaksiya yordamida uglerodning oltingugurtli oksidiga nur ta’sir ettirib olinadi.O C S nh C O + S* Oltingugurt (IV)-oksid (SO 2 ) o‘tkir oltingugurt hidli rangsiz gaz, qaynash tempraturasi -10 0 С; parlanish issiqligi 24,940 kJ/mol; suyuqlanish tempraturasi 73,2 0 С; suyuqlanish issiqligi 7400 kJ/mol; normal sharoitdagi zinchligi 1,5392 kg/ m 3 . -20 0 С - +10 0 С suyuq holatdagi o‘rtacha termik hajmiy ulishi 1,163kJ (kg K). Gaz holatdagi oltingugurt (IV)-oksid ko‘mirga (1kg ko‘mirga atmosfera bosimda 50-100 mg) yaxshi adsorberlanadi. Uglerod sulfid (СS 2 ) - rangsiz eruvchan suyuqlik, suvda yomon eriydi, lekin uglerod sulfid hidini beradi. Uglerod sulfid ko‘mirga oltingugurt qarshi yuttirish orqali hosil qiladi [6,7,8]. Mol. massa .....................................................................................76 Suyuq holatdagi zichligi g/sm 3 ..................................... Tabiiy gazda azot, karbonat angidrid va qoldiq suv bug‘i ham bo‘ladi. Tozalangan tabiiy gaz toksikologik ko‘rsatgichlarga ko‘ra GOST 12. 1.007-76 ga asosan xavflilik sinfi 4 bo‘lgan moddalarga kiradi va inson organizmiga toksikologik ta’sir etmaydi, biroq atmosfera havosidagi kislorod miqdori 15-16%gacha kamayganda bo‘g‘ilishga olib keladi. Havo tarkibida tabiiy gaz mikdori 33% bo‘lganda, kislorod yetishmasligi sababli bo‘g‘ilish alomatlari kuzatiladi [9,10]. Gaz mikdori 75% bo‘lganda - o‘lim yuz beradi. Ish joyidagi ruxsat etilgan mikdor 300 mg/m , tozalangan tabiiy gazning asosiy komponenti - metandir. Gazni vodorod sulfiddan tozalash uchun quruq va ho‘llash usullaridan foydalaniladi. Quruq usulda tozalash asosan tarkibida temir gidrooksidlari bo‘lgan rudalardan foydalanish orqali amalga trietanolaminlar hosil bo‘ladi. Barcha turdagi etanolaminlar vodorod sulfidi va uglerod oksidlarini yutish xossalariga ega bo‘lganligi uchun gazni tozalash uchun ularning turli xildagi konsentratsiyalaridagi eritmalaridan foydalaniladi[12,13]. Oddiy haroratlarda etanolaminlar vodorod sulfid va uglerod oksidlari bilan noturg‘un birikmalar hosil qiladi. Masalan, monoetanolaminning vodorod sulfid bilan qo‘yidagicha o‘zaro ta’sirlashadi: NH 2 ( C 2 H 5 0) + H 2 S = ( C 2 H 5 0) NH 3 HS (1.2) Bu reaksiya qaytar reaksiya bo‘lib, oddiy haroratlarda u chapdan o‘ngga, ya’ni monoetanolamin vodorod sulfidni biriktiradi, xloratning 70-100°С ga ko‘tarilishi bilan (1.2) reaksiya o‘ngdan chapga, ya’ni hosil bo‘lgan birikmaning parchalanishi, ya’ni alohida monoetanolamin va vodorod sulfidlarining hosil bo ishlash 300 ming rubl mlrd.m 3 ni tashkil etdi. Selektiv texnologiyani MDEA asosida yuqori samaraliligi uni Muborak GPZ (8,9) da hajmini tez o‘sishiga sabab bo‘ladi. Natijada hozirgi vaqtda umumiy hajmi 4 mlrd.m 3 yil dan yuqori bo‘lgan kam oltingurgut va ko‘p oltingurgut gazini hamma qismini shu texnologiya bo‘yicha zavodda qayta ishlanmoqda[13,14,15]. Selektiv texnologiyasini keng tatbiq etilishi nafaqat texnologik va iqtisodiy afzalliklari bilan aniq ifodalangan, balki ekologik faktorlar bilan ham ifodalangandir. Ushbu texnologiya ta’minlaydi. jarayonni yuqori selektivliyligi; bug‘ning solishtirma chiqishini va elektr energiyasini 35-50% pasayishi; qurulmani 10-20% ishlab chiqaruvchanligi ko‘tarilishi; MDEA bug‘larini ancha kam elastikligini hisobidan solishtirma yo‘qotishini kamayishi; qidirish, texnologik parametrlarni optimallash. Vodorod sulfidni selektiv parcha hisobida jarayonni sezillarli darajada ekonomik rejada takomilashtiriladi. Selektiv jarayonni 4 sinflashtirish mumkin. Oksidlanish jarayonlari, vodorod sulfidni kislorod bilan havoda oksidlanishi asosida oltingurgut hosil bo‘lguncha birlashadi, bu juda oson tiklanadi, anchagina murakkabligi bilan farq qiladi va ekologik muammolarni chaqiradi[18]. Ximiyaviy reagentlar qo‘shimcha nomaqbul reaksiya ko‘rinishida katta yo‘qotishga ega bo‘lsada ularning keng qo‘llanilishi chegaralangan. Bu gruppaning boshqa jarayonlari vodorod sulfidni oksidlanishida oltingurugut hosil bo‘lishi bilan birga qattiq fazali katalizator qatlamcha asoslangan. Biroq, hech qanday yutish qobilyatiga ega emas, bunday jarayonlar H2S miqdoridan Solvento – ximik jarayon vakillariga “Selafatning” (Italiya) [21,22] kiradi. Jarayon uch aminlilarni organik aralashmada suvning juda kam miqdordagi suv bilan uch aminli aralashmaga asoslangan. СО 2 ni gidratini deyarli suvsiz muhit sekinlashtiradi, buning natijasida karbamatni yoki bikorbanatni hosil bo‘lish deyarli sodir bo‘lmaydi. Absorbentni selektiviyligi mayda qadoq toshlar sharoitida aniqlaniladi va shuning uchun ham aloqa vaqtiga bog‘liq emas. - Jarayonda СОS, CS 2 va merkaptanlarni butunlay olib tashlashga erishiladi. Avtorlar hisoblashadiki, Selefayning jarayoni gazni tozalashda yuqori mo‘tadil bosimda gazni tozalash yuqori selektivligi va qobilyatiga ega. - Selefayning jarayoni texnologik sxemasi asosan har qanday amin qurilmalari kabidir. Yuqori selektivliylik yordamida sirkuly firmasi. Dau Kemiki, “Yunion Karbayd” – Ukarsal HS 101, HS/О 2 , Ukarsol Innovator 111 firmalarini har xil absorbentlari bo‘shliq qiyin aminlar “Yunion Karbayd” firmasidan chiqargan Ukarsol solvent modifikatsiyasi katta qiziqishga ega bo‘lmoqda. Birinchi qatorda Ukarsol HS 101 har xil konsentratsiyasi suvli eritmasi ko‘rinishda ishlatish mumkin, biroq 50% suvli eritma optimal selektiviylik va ishlab chiqarishni beradi. Energiyani tejash kislotali gazlarni desorbsiyasida issiqlikni kamayishi hisobida birinchi navbatda amalga oshadi. Ushbu ish keltirilgan sanoat qurilmasi ko‘rsatadiki Ukarsiol HS 101ni qo‘llash СО 2 yutishda, MDEA ga nisbatan 20-30% ga kamayadi. Absorbentlar tarkibi bo‘yicha kengroq informatsiya va uning qo‘llanilish texnologiyasi “Yunion Karbayd” firmasida joylashgan[25,26, Temperaturasi – 38 0 С Regeneratsiyaga uchragan eritmaning temperaturasi – 43,3 0 С Eritmaning konsentratsiyasi 50% og‘irlikda uglerod (IV) – oksidining Ukarsol HS 101dagi miqdori 40,3% sakrab o‘zgarib turadi. Ukarsolning 111 shuncha o‘xshash sharoitida 50% eritmada СО 2 60,7% sakrashini ko‘rsatadi va H 2 S 5 rm ni tozalangan gazda. Ukarsol 111 ni qo‘llash jarayonida СО 2 yutilishi 34,2% ga kamayadi. Keyinchalik Roki Mauyetin qurilmasida sanoat sinovi o‘tkaziladigan qurilmaning apparat jihozi bo‘yicha asosiy ma’lumotlar absorber ichki diametri 76,2 sm bilan va 20-10 platin tarelkasi bilan eritmani uzatish nuqtasi – 20,16 va 12 tarelkasini ishchi bosim – 15 atmosfera (atm) sirkulyatsiyalaydigan hajmi – 13,6м 3 / соат. Укарсол 111 ва HS 101 эритмалари 30-35% синалди. Водород сульфидни концен абсорбентнинг айрим физик хоссалари келтирилган. Тасдиқлашича, Укарсол – Le – 701 ўзини яхши жиҳатлари бу энергияни етарлича тежаши ҳисболанилади, кипитильник (қайнатгичда) буғни кам харажатлилига мослаштирилгани, циркуляцияни кичрайтирилган ҳажмидан эритмани аерекачкада энергияни кам харажат бўлишига мослаштирилган. Қўшимча маълумотлар “Юнион Карбайд” фирмасининг савда вакиллари талабига муофиқ тақдим этилади. АТОСНЕМ (н) фирмасида аминли абсорбент МДЭАt L F шубҳасиз қизиқиш ўйғотди. МДЭА L F – газларни олтингургут тозалаш учун кам буғланадиган абсорбент, Н 2 S нисбатан фарқли ўлароқ ниҳоятда паст парланиш қобилятли ва юқори (селективнийлигидир) самарадорлигидир. Унга ютиш қобилятини тиклаш учун чуқур тозалаш талаб этилмайди. У тоза МДЭА билан ва бошқа абсорбентлар билан яхши бирикади, ун ёки эритувчи ишлатишдаги эритувчида 0,1-0,6 моль/литрни ташкил этиди. Абсорбцияни температураси 20-100 0 С, босими 0,3-1 33 кгс/см 2 , абсорбент 1,2 бисэтан сифатида ишлатилиши мумкин. Ишлатилган эритмани регерацияси уни 50-170 0 С гача 0,7-3,3 кгс/см 2 босимда қиздирилган шароитда ўтказилади. Эритмада қўшимча метилдиэтаноасминни, яна кўпикка қарши асбоб (антивспениватли) ва коррозия ингибаторини киритишга тавсия этилади. “Экосан” фирмасини бошқа патентида абсорбент сифатида стеричек мураккаб аминларини таклиф этади. Масалан, бис (тетраминоалкильне) ҳосиласи. Бундай вазиятда анча паст маблағ сарфлашва энергия сарфи, аминларни тозалаш одатий жараёнга нисбатан ҳисобга олинади. Регенерацияда буғ сарфи ва абсорбент циркуляциялаштириш сони, қоидага биноан 30-50% га кам. [49] да “Экосан” компани Реагентнинг ва энергиянинг шундай паст сарфланиши ишга тушириш сарфи 43% га пастга тушиб кетишига МДЭА ҳолатига солиштирилганда капитал харажат 26% га олиб келади. Аммо мавжуд жиҳозлар модификация даврида максимал тежамкорлик ютуқлари содир бўлади. Фазовий қийин аминларни мураккаблигидан ва уларни ишлаб чиқариш чиқариш капитал сиғими технологиясини қимматлигини ҳисобга олиш лозимдир. Келтирилган илмий-техник информациядан келиб чиққан ҳолда, селектив ютувчанлик қўлланилган концепция кенг тарқалган деб топилди. Бу областда лаборатория ва тажриба ишлаб чиқариш қурилмаси завод шароитида ҳам янги разработкалар текширилади. Селектив ютувчанлик асосидаги технологияуларни техника – экономик афзаллигини исбот қилди, электрэнергияни, буғни тежаш, абсорбентни қайтмасдан йўқотишни пасайиши капитал ха Ҳар бир конкрет вазиятда газнинг таркибига боғлиқ бўлган ҳолда (Н 2 S/СО 2 ўзаро бирикуви, олтингургут органик аралашмаси), газни тозалашга талаб, системасидаги босим ва бошқалар мос тушувчи ютувчини танлаш лозимдир. Шунинг учун эга бўлган ассортиментдан ёки янги ишлаб чиқилган абсорбентларни йиғишни қидириш актуаль ҳисобланади. Газларни тозалашни абсорбцион методи газларни ва суюқликларни ҳар хил аралашмаларига асосланган. Абсорбцион жараёнлар ҳар хил белгилар бўйича синфлаштирилган. Уларни ютувчанликнинг физик-химик хусусиятлари боғлиқ бўлган ҳолда физикавий ва химиявий абсорбциялар жараёнига бўлиши мумкин. Бу бўлиш шартлидир. Физикавий абсобция учун одатда сув ишлатилади, органик қоришмалар - электролитмаслар худди н–метилпирролидон, сульфолан, пропиленкарбонат, метанол ва бошқалар. Хим HOCH 2 CH 2 NH 2 + H 2 O + CO 2 ↔ HOCH 2 CH 2 NH 2 + HCO -3 Бу қайтарилиш реакциясидир, уларнинг тенглаштирилиши температуранинг бошқаришда силжиши мумкин. Бундан ташқари системани тенглаштириш баъзи таъсирларни кўрсатади, ҳамда кислотали газларни парциал босими ва бошқа факторларга боғлиқ бўлади. Контактлаштирилган температура одатда 25-50 0 С ни ташкил этади. Бунда босим газни самарали амалга оширади ва кенг интервалда тебранади – атмосферадан чексизликкача, маълум даражада 7 МПа ни кўтарилиши. Аминларни танлашда ҳар бир аниқ вазиятда диққат билан техник экономик текшириш ишларини ўтказиш керак. Нозик газларни тозалаш қурилмаси учун диэтаноламин (ДЭА) ёки учэтаноламин (ТЭА) га нисбатан моноэтаноламин (МЭА) тўғри келади, чунки унда анчагина кучли асос ва пастроқ молекуляр массага эга. МЭ Олтингургут бирикмаси ва уларни ёниши (яъни тутиш) атроф муҳитни заҳарлайди [51]. Кислотали компонентлардан газларни тозалаш учун суюқлик жараёнлари қўлланилади. Суюқлик жараёнлари ва адсорбция тозалаш жараёнлари қўлланилади. 1.4. Кон маҳсулдор қатламининг пасайиши натижасида қазиб олинаётган газнинг хом-ашё таркибий ўзгаришларини содир бўлиши Газ конлари хом-ашёси таркибида метан, этан, пропан, бутан, пентан (ҳамда уларнинг изомерлари) ва улардан юқори углеводородлар бўлганлиги учун углеводородларнинг фазавий ўзгаришлари асосан уларнинг қувурлар бўйлаб оқими даврида бошланди. Табиий газ таркибида сув буғлари, водород сульфид, углерод оксиди ва бошқа турдаги механик қўшимчалар бўлганлиги учун қувурларда ҳаракатланиш давомида босим ва ҳароратларнинг ўзгаришлари тўйинган сув буғлари босими ў ни оқим хом ашёсида газни миқдорини 1,5 мартага катталаштиришга эришилади. Бир хил шароитда МДЭА ДЭА га қиёслаганда СО 2 учувчанлиги ва абсорбентнинг иссиқлик физикаси 10-15% да энергия сарфланиши бир хил қурилмада ОГПЗ ни иккинчи навбатда диэтаноламинни метилдиэтаноламинга алмаштиришдан аниқ иқтисодий самара берди. КГКМ газини қайта ишлашни кўпайтириш, олтингугурт товарини ошиш сони ва газни тозалашдаги энергия сарфлашни пасайиши ҳисобидан аралашма газни қайта ишлаш 300 минг рубль млрд.м 3 ни ташкил этди. Селектив технологияни МДЭА асосида юқори самаралилиги уни Муборак ГПЗ (8,9) да ҳажмини тез ўсишига сабаб бўлади. Натижада ҳозирги вақтда умумий ҳажми 4 млрд.м 3 йил дан юқори бўлган кам олтингугурт ва кўп олтингугурт газини ҳамма қисмини шу технология бўйича заводда қайта ишланмоқда.Селе талаб доим ўсиб бормоқда келгусида селективлик жараёнини кўтариш ва шу билан боғлиқ бўлган ҳолда техника иқтисодий афзаллик қатъий талаб этилади. Атроф муҳитни ва очиқ сув ҳавзаларни заҳарланишдан қўриқлаш билан боғлиқ қатъий ва жиддий чоралар кўришга йўналтирилган. Кислотали компонентлардан табиий газни тозалашни такомиллаштириш жараёнида ҳар хил усуллари яратилади. Бу масса алмашув самаравийлигини ошириш, энергия сақлайдиган техник схемаларни ишлаб чиқиш, янги иқтисодий абсорбентларни қидириш, технологик параметрларни оптималлаш. Водород сульфидни селектив парча ҳисобида жараённи сезиларли даражада экономик режада такомиллаштирилади. Оксидланиш жараёнлари, водород сульфидни кислород билан ҳавода оксидланиши асосида олтингугурт ҳосил бўлгунча бирлашади, бу жуда осон тикланади, анчагина му ҳақида, чунки регенерация газларида уларни таркибини кўтариш оддий олтингугуртни Клаус методи бўйича олиш жараёнида номақбул оқибатига олиб келиши мумкин. Хусусан, агар газда H 2 S миқдори кам бўлса, сольвент жараёнлари водород сульфидни парциал босими паст бўлса кам самарали бўлади, харакат кучлари бундай турга жараённи бундай турида харакат кучларидир. Водород сульфиднинг қоришмаси ҳаракати паст, унинг айланма ҳаракат қилувчиияси эса юқори. Шунинг учун ҳам селектив химиявий ютувчанликни ва гибрид сольвенто – химиявий абсорбентларни қўллаш билан технологияни ривожлантириш яхшидир. Сольвенто – химиявий жараён вакилларига “Селафайнинг” (Италия) киради. Жараён уч аминлиларни органик аралашмада сувнинг жуда кам миқдордаги сув билан уч аминли аралашмага асосланган. СО 2 ни гидратини деярли сув Жараённи етишмаслиги МДЭА билан солиштирганда углеводородларни абсорбциясидан иборатдир, айланма ҳаракат қилувчиияда йўқотиш ва реагентни йўқотишни кўпайиб кетиши.Биринчи ихтисослашган қурилма селефайнинг жараёнини қўллаш билан бирга 1986 йилда кўпроқ қўлланилган Селефайнинг кўрсатмаларига оптизол ўзини кўрсатмалари билан яқин бўлиб, бунда абсорбция кислотали газларни аминларни ва физикавийавий қоришмалардан патент олишдир. Бироқ химиявий жараёнлар энг кенг тарқалиш мавқеига эга бўлади. Улардан бири МДЭА ни сувдаги қоришмаси ҳар хил қоришмаси Скот Адип, Шелл фирмаси, БСР/МДЭА, Ралф М, Парсона фирмаси бошқалар қоришмалари H 2 S бўйича селективлигини кўтариш учун ҳар хил қўшимчалар билан патентлаштирилади. Активлашган МДЭА БАСФ фирмаси СО 2 дан фойда чиқариш учун, Газ / Спек СТ -1 фирмаси. Д билан таққосланганда маълум миқдорда такомиллашган, МДЭА, Укарсол Инноватор 111 асосида қайта ишланган.Абсорбентни таркиби ҳақида “Юнион Карбайд” фирмаси маълумот бермайди. Ҳаракатда бўлган. қурилма унимдорлигига муофиқ уларнинг Укарсол Иннаватор 111 га ўтказиш жараёнида 30% нисбатан кўпроқ ўсади. Тажриба маълумотлари кўрсатадики, абсорбентни 50% эритмаси коррозияга чидамли ва емирилмайди. Тозаланган эритмани абсорбентга кириш температураси 37-54 0 С оралиғида туриши лозим. Температурани кўтарилиши билан абсорбентнинг компонентни ютиш хоссаси пасаяди. Укарсол 111 ва Укарсол HS 101 ни эритмаси синов натижалари келтирилган. Хом ашё газларнинг таркиби қуйидагича: H 2 S-1,5%, СО 2 – 30%, N 2 – 68% Температураси – 38 0 С Регенерацияга учраган эритманинг температураси – 43,3 0 С Эритманинг конце тозалаш сифатида эса 5,6 мг/м 3 га сакраш кўтарилади. Инноватор 111 абсорбент самарадорлигида тозаланган эритмани 37,8 – 40 0 С маълум даражадаги температура таъсири кузатилмайди. Абсорбент Укарсол Инноватор 111 изчиллиги мустаҳкамдир ва чуқур тозалаш талаб этилмайди. Шундай қилиб лаборатория ва ишлаб чиқариш синови тасдиқлайдики, Укарсол 111 МДЭА га солиштирилганда маълум даражада юқори самарадорлилиги билан таъминлайди.Укарсол – Le – 701 энг юқори ютувчи ҳоссасига эга. Унда реакция температураси паст бўлиб, тез регенерацияга учрайди.Укарсол – Le – 701 нинг буғ босимининг пастлиги абсорбентни узоқ вақт ишлашга кам ейилиши таъминлайди. Энг самаралиси 80% сувли эритмаси бўлиб, у коррозияга чидамлидир. 80% ли сув эритманинг ва тоза абсорбентнинг айрим физикавийавий хоссалари келтирилган. Тас Американинг “Экосан” компанияси томонидан ишлаб чиқилган реагентларнинг янги синфига катта умид қилинмоқда. Самарали абсорбентлар сифатида фазовий мураккаб аминлар ишлатилиши тақдим этилади, у капитал ва энергетик харажатни миқдорда тежаш билан таъминлайди. Водород сульфиддан юқори самара чиқаришини ўзига хослиги ушбу факторлар билан тушунтириладики мураккаб аминларни сақланиши тузилишга боғлиқ, СО 2 билан ўзаро таъсирида ёки беқарор карбамитлар ҳосил бўлади, ёки умуман уларни ҳосил бўлишига эга эмас. Патентда Н 2 S сорбент билан селектив тозалаш мураккаб иккиламчи диаминэфирлар асосида берилган. Уларнинг концентрацияси сув ёки эритувчи ишлатишдаги эритувчида 0,1-0,6 моль/литрни ташкил этиди. Абсорбцияни температураси 20-100 0 С, босими 0,3-1 33 кгс/см 2 , абсорбент 1,2 бисэтан сифатида иш SЕ эритмаси синови давом эттирилди. Ишлаб чиқариш синови кенг диопозонли шароитда ўтказилди, ортиқча юк, айланма ҳаракат қилувчиия абсорбенти сони, регенерация жуфти сони ўзгартирилди. Синов жараёнида кўпик ҳосил бўлиш муаммоли бўлмайди, жиҳозларни коррозия (емирилиш) белгиларига дучор бўлмайди. Реагентнинг ва энергиянинг шундай паст сарфланиши ишга тушириш сарфи 43% га пастга тушиб кетишига МДЭА ҳолатига солиштирилганда капитал харажат 26% га олиб келади. Аммо мавжуд жиҳозлар модификация даврида максимал тежамкорлик ютуқлари содир бўлади. Фазовий тузилиши мураккаб аминларни мураккаблигидан ва уларни ишлаб чиқариш капитал сиғими технологиясини қимматлигини ҳисобга олиш лозимдир.Келтирилган илмий-техник информациядан келиб чиққан ҳолда, селектив ютувчанлик қўлланилган концепция кенг тарқалг вақти ва бошқалар аниқ ҳисоб – китоб талаб этилади. Якунида, шуни таъкидлаш керакки самарали тозалашга бутун дунёда қизиқиш ошиб бормоқда. Шу билан бирга бирон бир абсорбент йўқки олтингугурт тозалашни барча қулай вариантларига эга эмас. Ҳар бир аниқ вазиятда газнинг таркибига боғлиқ бўлган ҳолда (Н 2 S /СО2 ўзаро бирикуви, олтингугурт органик аралашмаси), газни тозалашга талаб, системасидаги босим ва бошқалар мос тушувчи ютувчини танлаш лозимдир.Шунинг учун олдин маълум бўлган ютувчидан ёки янги ишлаб чиқилган абсорбентларни йиғишни қидириш зарур ҳисобланади. Газларни тозалашни абсорбцион методи газларни ва суюқликларни ҳар хил аралашмаларига асосланган. Абсорбцион жараёнлар ҳар хил белгилар бўйича синфлаштирилган. Уларни ютувчанликнинг физикавий-химиявий хусусиятлари боғлиқ бўлган ҳолда HOCH 2 CH 2 NH 2 + H 2 S ←→ HOCH 2 CH 2 NH 3 + HS – , HOCH 2 CH 2 NH 2 + H 2 O + CO 2 ←→ HOCH 2 CH 2 NH 3 + HCO – 3 (1) Бу қайтарилиш реакциясидир. Уларнинг тенглаштирилиши температурани бошқаришда силжиши мумкин. Бундан ташқари системани тенглаштириш баъзи таъсирларни кўрсатади, ҳамда кислотали газларни парциал босими ва бошқа факторлар. Контактлаштирилган температура одатда 25-50 0 С ни ташкил этади. Бунда босим газни самарали амалга оширади. Кенг интервалда – атмосферадан чексизликкача тебранади ва маълум даражада 7 МПа га кўтарилади.Аминларни танлашда ҳар бир аниқ вазиятда диққат билан техник экономик текшириш ишларини ўтказиш керак. Нозик газларни тозалаш қурилмаси учун диэтаноламин (ДЭА) ёки триэтаноламин (ТЭА) га нисбатан моноэтаноламин (МЭА) тўғри келади, чунки у анчагина кучли ас бирикма қурилма ва трубаларда коррозияга олиб келади. Олтингугурт бирикмаси ва уларни ёниши атроф муҳитни заҳарлайди (4) Кислотали компонентлардан газларни тозалаш учун суюқлик жараёнлари қўлланилади. Суюқлик жараёнлари ва адсорбция тозалаш жараёнлари қўлланилади. 1. Хемосорбция жараёнлари. Бу гуруҳга кислотали компонентларни абсорбентлар билан химиявий таъсири афзаллигига асосланган, улардан кўпроғи аминлар ҳисобланилади: МЭА, ДЭА,ТЭА,МДЭА, диизопропаноламин, дигликольамин. Бу гуруҳга ишқорий тозалаш ва аминокислотали тозалаш жараёнларини ҳам киритиш мумкин. 2. Абсорбция жараёнлари. Бу шундай жараёнки, бунда кислотали компонентларни ажратиб олинган ютувчанлик абсорбциялар ёрдамида чиқариб олиш.Бу жараёнларда абсорбент сифатида N – метилперрилидон, пропиленкарбонат, трибэтилфосфат, ацетон, 4. Оксидланиш жараёнлари. Бу жараёнлар водород сульфидни элементар олтингугуртга қайтмас алмашинишига асосланган. Бундай жараёнларга қуйидагилар мисол бўлиши мумкин “Джемарко - Ветрокок” ва “Стретфорд”. Дастлабки жараёнда ютувчанлик сифатида ишқорий металларнинг маргумишли тузининг иссиқ эритмаси ишлатилади. Н 2 S ни ютувчанлик жараёни вақтида оддий олтингугуртгача қайтарилади. СО 2 га нисбатан бу жараён оддий циклик сорбцион жараён хисобланади. Жараённи асосий камчилиги ютувчанликнинг ишлатилишда юқори заҳарлилигидир. “Стретфорд”да жараён ютувчанлик сифатида сувли эритмалар натрий тузи антрахинондисульфокислотани икки шакли ишлатилади. Хемосорбцион жараёнида кислотали тузлардан табиий газни тозалаш учун фақат аминли жараёнлар ишлатилади. Дунё амалиётида газларни тозалаш учун биринчи бўлиб 20мг/м 3 кўп бўлмаган водород сульфид таркибли газ олишга имкон беради. Оринбург ГҚИЗ да ДАЗ эритмали газларни тозалаш. Заводни ҳар бир навбатида тозалашни учта қурилмаси газларни тозалаш бўйича кислотали компонентлардан ҳар бири 5млрд.м 3 қувватли қурилмани ўз ичига олади. Бу қурилмалар бир хил унумдорлик билан иккита айнан ўхшаш линиядан иборат. Газ таркибида водород сульфиддан ташқари 500 мг/м 3 гача меркаптанлар бўлади. Тозаланган абсорбер қурилмаси 25 икки томонлама ўтувчи тарелкалар билан таъминланган. Абсорберда улар икки томонлама оқимга тушувчи, кислотали компотентлар учун 25% фоизли сувли ДЭА эритмаси абсорберни ўртасидан тушади,(1чи тарелкага) 50 0 С температура. Ю қ ори та релкага 45 0 С температурада битта корпусга абсорбент билан сепаратор ўрнатилган. У ерда газдан суюқлик то тикловчи амин 84 – 88 0 С гача музлатилади, кейин ҳаво совутгичларидан ўтади ва 50 0 С дан юқори бўлмаган температура билан аминнинг бак сақлагичига тушади. Улардан сувли совутгичлар орқали абсорбернинг юқори тарелкага сиғиши учун уни узатади. Десорберни юқори қисмидан чиқадиган, кислотали газлар ва сув буғлари ҳаво конденсаторларида ва сувли совутгичда совуйди. Кейин 40 – 45 0 С температурада суғориш идишига келиб тушади. Қайта тикловчи абсорберни температураси, абсорбер юқорига узатувчи, абсорбер газини температурасидан бир қанча паст. Бу кўнгилдагидек эмас. Чунки газни совуқроқ суюқлик билан контактида абсорберни юқори қисми оғир углеводородлар конденсацияси кўпик ҳосил қилиш қобилятига эга бўлади. Бунга йўл қўймаслик учун қайта тикланган ДЭА эритмасини температурасини, абсорберга узати II.БОБ. ОЛИНГАН НАТИЖАЛАРНИНГ УМУМЛАШТИРИЛГАН МУҲОКАМАСИ 2.1. Табиий газни олтингугуртли газлардан абсорбцион усулда тозалаш Табиий газни олтингугуртли газлардан тозалашда тарелкали абсорберлар қўлланилади. Тарелкали абсорберларни ишлаш жараёнида, тарелкалар орқали газ ва суюқлик бир-бири билан ўзаро тўқнашиб, уларнинг ҳаракати бошқарилади. Газларнинг суюқликдан ўтиши ва натижада томчи ҳамда кўпикларнинг ҳосил бўлиши дейилади. Саноатда конструктив тузилиши турлича бўлган тарелкалар ишлатилади. Суюқликнинг бир тарелкадан иккинчи тарелкага қуйилишига қараб тарелкали абсорберлар: қуйилиш қурилмаси бор ва қуйилиш қурилмаси йўқ бўлади. Қуйилиш қурилмаси бор тарелкали колонналарда суюқлик бир тарелкадан иккинчи тарелкага қуйилувчи труба ёки махсус қурилма орқали ўтади. Бунда трубанинг пастки қис ўрнатилган. Турли хилдаги қуйилиш қурилмаси бўлган тарелкаларнинг самарали ишлаши гидродинамик ҳаракат режимига боғлиқ. Газларнинг тезлиги ва суюқликнинг тарелкаларда тақсимланишига қараб тарелкали абсорберлар уч хил: пуфакли, кўпикли, ингичка оқимли гидродинамик режимда ишлайди Газнинг тезлиги кичик бўлганда, у суюқлик қатламидан алоҳида пуфакчалар ҳолида ўтади. Бу тарелкалардаги газ билан суюқликнинг контакт юзаси кичик бўлади. Бундай ҳ олат пуфакли режимни ташкил этади. Газнинг сарфи ортганда алохида пуфакчалар бир-бири билан бирлашиб, бир чизикли о қ им ҳосил қилади. Маълум масофадаги о қ имда барботаж қ атламининг қ аршилиги натижасида о қ имнинг бир чизи қ лилиги бузилиб, катта пуфакчалар ҳосил бўлади. Бу ва қ тда тарелкада суюқлик — газ дисперс системаси ёки кўпиклар юзага келади. Б МДЭА ли композициянинг РН муҳити 10 дан юқори бўлгандагина абсорбент сувнинг миқдори 30% ни ташкил қилади ва абсорбентнинг қовушқоқлиги етарли даражада бўлади. 2.2. Технологик жараён ва қурилма баёни Газни водород сульфиддан тозалаш циклик абсорбция усулида олиб борилиб, бунда метилдиэтаноламиннинг 30-40%ли сувли эритмалари водород сульфидин ютувчи сифатида ишлатилади. МДЭАнинг шу максадда кенг ишлатиладиган алканоламинлар, моноэтиноламин ва деэтиноламинга нисбатан афзалликлари қуйидагилардан иборат: - водород сульфидин С0 2 аралашмасидан ажратишда юқори селективликка (танлаб ажратишга) эга. - системада айланиб юрувчи эритма кичик хажмда б ў лади. - эритма регенерацияси учу н сув бу ғ ининг солиштирма сарфи кам. - углеродли п ў латга эритма кам таъсир этади, яъни занглаш хусусияти кам. - у ва нейтраллаш боскичидан иборат: R 3 N + H + + R 3 NH + 1 -реакция амалий жихатдан бир зумда юз беради. НС0 3 &#34; нинг ҳосил б ў лиши жуда секин юз берадиган реакция б ў либ, у 2- реакция б ў йича С0 2 нинг МДЭА билан бо ғ ланиш тезлиги йи ғ индисини назорат қ илади. Маълумки, газ аралашма компонентларининг сую қ ликларга абсорбция тезлиги шу компонентларнинг икки фаза - газ ва Суюқлик аралашмаси тезлиги билан ани қ ланади. Бунда, агар H 2 S ва С0 2 нинг газ фазасидаги алмашиниш тезлиги ў заро якин б ў лса, уларнинг сую қ ликдаги алмашиниш тезлиги к ў прок 1- ва 2- кимёвйй реакцияларда борадиган абсорбция тезлиги билан аникланади. Шу сабабли 1- ва 2-реакциялар тезлиги жуда катта б ў лишига карамасдан H 2 S ва С0 2 нинг МДЭА эритма билан умумий абсорбция тезлиги унчалик даражада б ў лмаса конденсати ва сувни ажратиш учун заводда паст ҳ ароратли ажратиш (сепарация) жараёни қў лланилади. Гидратлар ҳосил б ў лишига қ арши курашиш учун совуган газга гидрат ҳосил б ў лишига қ арши ингибитор - диэтиленгликоль сепилади. 2.3. Олтингугуртдан тозалаш қурилмаси Олтингугуртдан тозалаш қурилмаси қурилмада лойихага асосан табиий газни тозалаш тархи икки параллел ишловчи тизилмалардан иборат. Бундан ташкари, тарх бўйича тизимларнинг кетма-кет тартибда ишлашидан, юқори олтингугуртли газни тозалаш мумкинлиги ҳам назарда тутилган. Иккала тизимдаги десорберларнинг ишдан чиқишида блокнинг технологик тизимини қуйидаги вариантда кайта кўриш ҳақида қарор қилинган. Газ бўйича иккита тизим, эритма бўйича битта тизим. Янги қабул қилинган тархда хом ашё гази блокка икки оқим бўйича параллел ишловчи и ажратгичга киришдаги босими ў рнатилган манометр поз.202, шунингдек МП-П асбоби билан уланиб, операторлар хонаси шчитида иккиламчи асбоб поз.201 орқали қайд қилинади. Газ ҳарорати термометр поз. 125 билан ўлчанади. ЮС-1/1 даги углеводород конденсати сатҳи, клапани углеводород конденсати чиқиб кетиши йўлига урнатилган НУ А операторлар хонаси шчитидаги иккиламчи асбоб поз.403 билан бошқарилиб турилади. Газ сарфини ўлчаш диафрагма поз.301 орқали амалга оширилиб, операторлар хонаси шчитида жойлашган асбобга кўрсаткичлар узатилади. ЮС-1/1 даги босим фарки ДСП-3 да ўлчаниб, ундан пневматик хабар иккиламчи асбоб поз.203 га келиб тушади. Хом ашё гази ажратгичнинг тепа қисмидан чиқиб 10К-1/1 абсорбердаги ликопчаларга келиб тушади. Абсорбернинг ўрта қисмига келадиган ва сеткали тарелкадан сеткасиз ( майдонида ў рнатилган ажратгич клапан оз.301 ни ёпиш ор қ али амалга оширилади. Ажратгичлардаги сую қ ликларнинг энг пастки сатҳ ҳ олатини поз.405 товушли ва руглик хабарлари билан аниклаш назарда тутилган. Ажратгичлардаги сатҳ операторлар онаси шчитидаги асбоб поз.405 билан қ айд қ илинади. Водород сульфид ва карбонат ангидрид билан т ў йинган амин эритмаси а бсорбердан сатҳни назорат қ илган холда, яъни исси қл ик алмаштиргичлар ЮТ-1/1, 1, 2, 3 [ан кейин ў рнатилган клапан ростлагич билан ушлаб турган ҳ олда экспанзер 10Е-1 га :иради. Сатҳни қ айд қилиш операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз.402 билан б ажарилади. Абсорбердаги эритманинг энг паст сатҳи абсорбер дан чи қ иш й ў лида Ў рнатилган узгич клапан поз.401 ни ёпиш билан эритмани узиш, шунингдек тозалашга э р и ётган газ узгич поз 110 °С гача қ издирилган т ў йинган амин эритмаси десорбер 10К-2 нинг ў рта қ исмига келиб тушади. Десорбция жараёни цесорбердаги S -шаклидаги ликопчаларда боради. Жойдаги ҳароратни ў лчаш симобли термометр ва операторлар хонасидаги асбоб поз. 102 билан бажарилади. Т ў йинган эритмага ютилган нордон газлар ажралиб чи қ иши тик бу ғ латгичлар ЮИ-1/1, 2 га берилаётган сув бу ғ ининг конденсациялаш исси қ лиги ҳисобига амалга ошади. Сув бу ғ и 0,5 МРа босим остида бу ғ латгичнинг қ увурлари орали ғ ига киради. Сув бу ғ и конденсати бу ғ латгичдан бу ғ конденсат йи ғ гичга ЮЕ-8 келиб тушиб, у ердаги доимий сатҳи клапан ростлагичлар билан ушлаб турилади. Сатҳни қ айд қилиш ва ростлаш операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз.408 билан бажарилади. Сув бу ғ и конденсати шундан кейин умуМЭАвод сув бу 10Т-1/1, 2, 3 да 122-125 °С дан 85 °С гача, хаво билан совутиш апппаратида 85 °С дан 60 С гача совутиш амалга оширилади. Шундай ҳароратдаги эритма регенерацияли эритма сигими 10Е-2/1 га келиб тушади. Исси қ лик алмаштиргичлар ЮТ-1/1, 2, 3 дан чи қ аётган регенерация сую қ ликлари ҳарорати операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз. 102 билан қ айд қ илинади ва ў ша жойдаги симобли термометр поз. 108 билан ў лчанади. Ҳ аво билан совутгич ЮХВ-1/1 аппаратидан чи қ аётган регенерация сую қ лиги ҳарорати ў ша жойдаги симобли термометр билан ў лчанади ва операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз. 102 билан ў лчанади, қ айд қ илинади. 10Е-2/1 йи ғ гичдаги МДЭА эритма сатҳи операторлар ханаси шчитидаги асбоб поз.410 билан қ айд қ илинади. Йи ғ гичдаги эритманинг энг пастки холати сатҳини товушли ва ёру ғ юқориги тарелкаларига берилади. Регенерацияли эритма си ғ имидан кейин иккинчи оқим совитилмасдан абсорбер ЮК-1/1 нинг ў рта қисмига келиб тушади. Бу ғ -газ аралашмаси (нордон газ ва оз микдорда амин б ў лган сув бу ғ и) 110-115 С ҳароратда десорбер 10К-2дан чиқиб, 60-65°С гача совиш билан биргаликда сув бу ғ ининг ҳам конденсацияланиши учун хаво билан совутгич ЮХВ-2/1 аппаратига келиб тушади. Минора 10К-2нинг юқори қисмидаги ҳарорат термопара билан ў лчаниб, иккиламчи прибор к е л а ди ва ростлагич, яъни бу ғ латгич 10И-1/1, 2 ларга бериладиган бу ғ й ў лига урнатилган ростлагич клапани поз. 103 билан ростланади. Бу ғ сарфи диафрагма ва дифманометр билан ў лчанади. 1ОХВ-2/1 дан чи қ иш ҳарорати операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз. 102 ва ў ша жойдаги симобли термометр поз. 109 билан қа Флегманинг сарфи асбоб билан қайд килиниб, ундан берилган пневматик хабар операторлар шчитидаги асбоб поз.305 га берилади. Шунингдек, ЮС-Здаги Суюқликнинг энг паст сатҳи хабари поз.407 да, ажратгич ЮС-Знинг минимал сатҳида насос 10Н-2нинг тухташи назарда тутилган. Амин эритмаларининг аппарат ва қувур лардан дренаж си ғ ими 10Е-6 га ҳ айдаш атмосфера босимида амалга оширилади. Сигам 10Е-6дан, эритма, насос 10Н-6 билан регенерацияланган эритма йи ғ гичи 10Е-2га берилади. Эритмани 10Е-2 га к а йтаришдан олдин, уни фильтрлаш имконияти ҳам мавжуд. Сигам 1 ОЕ-бдаги сатҳни қайд қилиш учун асбоб поз.410 назарда тутилган. Ишлатиш жараёнида й ўқ отилган аминни т ў лдириш учун, регенерацияли эритма си ғ ими 10Е-2/1 га 5-цех омборидан концентрланган тоза МДЭА берилади. Концентрланган аминни суюлтириш катламларга ажратмаслигининг олдини олиш учун, у системага эмульсия холатида киритилади, бунинг учун вакти-вакти билан ишлайдиган насос 10Н-8 хизмат қилади. Металларнинг занглаш тезлигини камайтириш максадида, ингибиторлик хоссасига ҳам эга б ў лган к ў пикс ў ндиргич системада к ў пикланиш кузатилмаса ҳам киритилади. 2.4. Газ таркибидаги намлик миқдорини аниқлаш Ҳозирги пайтда юқорида келтирилган ҳамма маҳсулотларга ҳам сифат кўрсаткичлари стандартлар ва техник талаблар кўринишида ишлаб чиқилгани йўқ. Ишлаб чиқилган стандартлар ҳам 5 йил муддатга ишлаб чиқилган. Стандартлар муддати тугагандан сўнг техника ва технологияларнинг ривожланиши тайёрланаётган газ маҳсулоти сифатига янги, янада қаттиқроқ талабларни қўллаш имкониятини беради. Техник талаблар эса чегараланган сондаги корхоналарнинг олиш учун улар дастлаб намликлардан қуритилади. Газ босимининг пасайиши билан ҳар қандай шароитларда ҳам газнинг намликни сақлаш турғунлиги ошиб боради. Агар газни ташишда изотермик жараён таъминланилса унинг ҳаракати давомида газ сув буғлари билан тўйинмаган ҳолатдалигича қолади. Шунинг учун компрессорлар орасидаги масофаларда изотермик жараён орқали газ гидратлари ҳосил бўлиши олди олиниши босимнинг қувур узунлиги бўйича камайиши ҳисобига сақланиб туриши мумкин. Қувурда газ босимининг камайиши билан газ гидратлари ҳосил бўлиш ҳарорати пасаяди. Шунинг учун газ ташишнинг изотермик жараёнида газ гидратлари ҳосил бўлиши эҳтимолликлар қувур бошланғич қисмида юқори бўлади. Лекин амалиётда изотермик газ ташиш газ қувурлари алоҳида қисмларидагина бўлади. Қувурнинг атороф муҳит билан иссиқлик алм уларнинг чуқурлиги 0,8-1,53 м оралиқларида бўлиши қиш ойларида ҳароратнинг -5-6°С дан ошиб кетмаслигини таъминлайди. Газ босимининг қувур узунлиги бўйича камайиши ҳисобига уни ташишда ҳароратини ушлаб туриш йилнинг ҳар хил мавсумида алоҳида тадбирларни ишлаб чиқишни талаб қилади. Шунинг учун йилнинг қиш ва ёз ойларида қувурлардан ташилаётган газ шудринг нуқтаси -2°С (қиш ойлари) ва -7°С (ёз ойлари) бўлгунга қадар қуритилади. Тармоқ стандартларига к ў ра газ ташиш тизимлари технологик жиҳозларининг иш қобилиятини ошириш мақсадида газ таркибидаги сув бўйича шудринг нуқтаси 8-13°С га камайтирилиши кўзда тутилади. Табиий газ таркибидаги суюқ углеводородларнинг бўлиши газни ташишда қувур босими камайишини оширади ва газ ташиш тизими ишлаш самарадорлигига салбий таъсир қилади. Шунинг учун ташиш этилган қийматдан ошиши газнинг ўз-ўзидан ёниш хавфини оширади, ҳамда жиҳозлар ички коррозиясини жадаллаштиради. Тармоқ стандартлари товар газ таркибидаги алоҳида углеводородларнинг аниқ миқдорларини рухсат этилган қийматларини ўрнатмайди. Бу ҳолат турли конларнинг табиий газ хом-ашёси таркибий жиҳатдан ҳар хиллиги билан изохланади. Магистраль қувурларга узатиладиган газларнинг асосий сифат кўрсаткичлари 2.2 - жадвалда келтирилган. Табиий газ хом-ашё кўринишидан товар кўринишига келтириш унинг таркибидаги углеводородлар миқдорининг нисбатини камайтириш билан бир фазали ҳолатини таъминлаш, унинг таркибидаги ноуглеводород қўшимчаларни ажратиб олиш орқали эришилади. Кон амалиётида табиий газ бир фазали таркибига эришиш доимий бир технологик жараёнлар орқали амалга оширилиши қийинчиликлар тўғд Кўрсаткичлар Ёз ойлари Қиш ойлари 1 Намлик бўйича газнинг шудринг нўқтаси < 0 <-5 2 Углеводородлар бўйича газнинг шудринг нўқтаси < 0 < 0 3 1 м 3 газ таркибидаги қўшимчалар массаси, г- - механиқ қўшимчалар - водород сульфид - меркаптанли олтингугурт < 0,003 < 0,02 < 0,036 < 0,003 < 0,02 < 0,036 4 Кислороднинг ҳажмий улуши, % < 1,0 < 1,0 Кон шароитида газни тайёрлашнинг бундай тизимни қўлланилиши мураккаб кон жиҳозларини базавий конда концентрациялаш имкониятини беради ва бунинг билан базавий кон атрофидаги майда конларда соддалаштирилган схемалардан фойдаланиш шароитини т у ғдиради.Табиий газ таркибидаги суюқ углеводородлар ва бошқа қўшимчаларнинг рухсат этилган қийматлари тўғрисида қабул қилинган бирлик тизим ҳозирги пайтда йўқ. Уларнинг қийматлари авваламбор газни тайёрлаш техника ва тех № Кўрсаткичлар Нормалари ПБА қишги ПБА ёзги Бўтан 1 Компонент таркиби, %: -метан, этан ва этилен, жами -бутан ва бутилен, жами >4 >75 >6 >60 >6 - 2 Суюқ қолдиқ, 20 0 С да <1 <2 <2 3 Тўйинган бўғ босими, МПа <0,16 <1,6 4 Н 2 S миқдори, г/100 м 3 газда <5 <5 <5 5 Олтингугурт миқдори, % <0,015 <0,015 <0,015 6 Эркин ҳолдаги сув миқдори, % - - - 7 Ишқорлар миқдори, % <0,5 <0,4 <0,3 Кон шароитида табиий ва нефть газларини тайёрлашда товар газ, суюқ углеводородли маҳсулотлар, сиқилган газ, барқарор конденсат ва шу туркумдаги маҳсулотлар олинади. Товар газларнинг тўлиқ сифат кўрсаткичларини аниқлаб туриш мақсадида доимий равишда унинг таркибий қисмлари таҳлил қилиниб турилади. Ўрнатилган сифат кўрсаткичларидаги товар газ магистрал газ қувурлари орқали истеъмолчига юборилади. 2. 5 . Юқори босимли г намликлардан қуритиш ва оғир углеводородларни ажратиб олиш жараёнлари бир қурилманинг ўзида ёки алоҳида алоҳида қурилмаларда амалга оширилади. Газ конларда турли хил тизимдаги газни йиғиш тизимлари қўлланилади. Юқори қатлам босимли конларда асосан газни қуруқий йиғиш тизими қўлланилади Газни тайёрлашнинг асосий жараёни дроссель-эффектдан фойдаланган ҳолда паст ҳароратли сепарация усули ҳисобланади. Агар газ босими 0,6 МПа дан пасайиб кетса паст ҳароратли сепарация усули яхши самара бермайди. У ҳолда бошқа усуллардан, масалан, абсобцион ёки газни бош бинода сунъий совутиш усулларидан фойдаланилади. Газни конлардан г уру ҳ ий йиғиш тизими марказлашган ҳолда амалга оширилиши Зеварда ва Аланг конлари газни комплекс тайёрлаш қурилмаларида амалга оширилиши йўлга қўйилган. Газни тайёрлаш бутун ци оғир углеводородларнинг ажралиши ва чўкиши ҳисобига қисман қатлам сувлари ва конденсатлар ажратиб олинади. Лекин газ таркибидаги сув буғлари ва конденсатлар бу ҳолда тўлиқ ажратиб олинишига эришилмайди. Дастлабки тайёрланган табиий газ таркибидан паст ҳароратли сепарация қурилмасида сув буғлари ва оғир углеводородлар ажратиб олинади. Газ таркибидаги водород сульфидни олиш жараёни қисман бош бинонинг ўзида аминли абсобцион усулда ва бир қисми Муборак газни қайта ишлаш заводида, бир қисми эса Ш ў ртан г аз комплекси бош биносида газни олтингугуртдан тозалаш қурилмаларида амалга оширилади. Ўртача ва бой газларга ишлов беришда компрессия ва мойли абсорбция усуллари ҳам қўлланилади. Газ таркибида кам углеводородлар бўлса адсорбцион жараёнлар қўлланилади. Бундай конларга Ш ў ртан нефт - газ УШК 3 Қў лт оқ 0,20 2,42 91,31 3,12 1,02 0,41 0,83 0,69 4 П о му қ 0,08 3,35 89,2 3,84 0,94 0,25 1,72 0,43 Хом-ашё газ қайта ишлаш жараёнига 10-40 0 С темпратурада ва қуйидаги ҳолда етқазиб берилади: Нам ҳолда 0 0 С, углеводородлар +25 0 С- 30 0 С (кўп олтингугуртли газ). Намлиги кам булганда 5-0 0 С, углеводородлар 0 0 С(кам олтингугуртли газ). Олтингугуртли газлар ва меркаптанлар RSH . Табиий олтингугуртли газлар рангсиз, ёнувчан, олтингугур сақлагани учун заҳарли ва портловчи хусусиятларга эга бўлади. Тозаланган газ қуйдаги ГОСТ 5542-87номери бўйича талабларга жавоб бериши шарт бўлади. Тозаланган газ оддий шароитда қуйдаги углеводородлар –метан, этан, пропан, бутандан иборат бўлади. Унинг таркибидаги углеводород бўлмаган азот, углерод (II) –оксид, сув буғи компоненлардан тозаланган бўлиши ш 8 1 III 5 6 9 I 4 2 11 V 10 2-расм. Алканоламин эритувчи ёрдамида газни тозалаш чизмаси. I - газ хом-ашёси , II - тозаланган газ, III – газ экспанзера да , IV – кис лотали газ лар , V – сув буғи . 1 – абсорбер, 2,9 – насос лар , 3,7 – холодильник лар , 4 – экспанзер, 5 – темпратура алмаштиргич , 6 – десорбер, 8 – сепаратор, 10 – кипятильник , 11 –алканоламин эритмаси солинадиган идиш . 3-жадвал № Кўрсаткич номлари Улчов бирликлари ГОСТ талаблари Назорат усули 1 2 3 4 5 1 Водород сульфиднинг концентрацияси г/м 3 0,02 ГОСТ 22387.2- 83 2 Кислороднинг ҳажмий улуши % 1,00 ГОСТ23781-83 3 Ёниш даражаси ккал/м 3 7600 ГОСТ 27193-86 4 Механик аралашмалар массаси г/м 3 0,001 ГОСТ 22387.4- 77 3.2. Абсорбент ва газнинг анализ методлари 3.2.1. Абсорбен алкинамин таркибидаги СО 2 кислотали газнинг миқдо Керакли асбоб ускуналар: 0,5н N аОН натрий гидроксид эритмаси, метанол; 1. Агар натрий гидроксид эритмаси хира рангда бўлса, тиниқ ҳолга келгунча филтрлаш керак. 2. Регенерацияланган эритма тулиқ Н 2 S и СО 2 газлардан десорберланиши керак бўлади. Лаборатория шароитида тўлиқ регенирация қилиш учун электр печдан фойдаланилади. Аминларнинг термик барқарор тузларини аниқлашда тўлиқ регенирацияланган бўлиши керак бўлади. 3. 250 мл мензуркага 125мл метанол олиб, унинг устига мешалка солинади. Мензурка метанол билан биргаликда магнитли мешалкага қўйилади ва унга РН метр солинади. 4. Метанолнинг РН қиймати 11,2 га келгунча 0,5 N N а ОН натрий гидроксид эритмаси солинади. 5. Пипетка ёрдамида эритма устига тўйинган абсорбент эритмасидан солиб титрланади. РН нинг қиймати 7 бўлгунча титрлаш давом этт 2. Тўйинган эритма : % кисло та газ миқдори       3 3 2 2 2 W V W V СО N х 4,4 V 1 – мл N а ОН, эритмасини титр лашда сарфланган регенер ацион эритма . V 2 – мг NаОН , эритмасини титрлашда сарфланган тўйинган эритма . V 3 – мг N а ОН , эритмасини титрлашда сарфланган контрол эритма . N – стандарт эритманинг нормаллиги N а ОН . W 1 –регенер ацион эритманинг анализ учун олинган массаси . W 2 – тўйинган эритманинг анализ учун олинган массаси . W 3 – контрол эритма анализ учун олинган массаси . 3.2.2. А лканоламин нинг сувли эритмасидаги H 2 S ни аниқлаш. Натрий тиосульфат (Na 2 S 2 O 3 ) ёрдамида а лканоламин эритмаси ва титрланган эритма таркибидан H 2 S газини аниқланди. Реакци я : H 2 S + Y 2 = 2 Н Y + S 0 Y 2 + 2 Na 2 S 2 O 3 = 2Y - + 2 Na 2 + S 4 O 6 - Бў усул туғридан- туғри ани 3. 5 мл крахмал индикатор идан солиб титр лаш давом эттирилади токи ҳаво ранг йўқолгунча . Na 2 S 2 O 3 ҳажми аниқланади ва титр лаш давом этирилади. 4. А нализ ни тўғри натижа олгунча давом эттирилади . Ҳисоблашлар : 1). Қайирда : 0,17 – м.в. H 2 S /2, 100 дан узун . V – мл Na 2 S 2 O 3 , титрлашда сарф бўлганмиқдор. W – Эритма массаси . 25 мл – сарфланган йод эритмасини ҳажми . 2). Тўйинган кисл отали газ (регенер ацион ёки тўйинган эритмадаги : % амин нинг массаси рН = 4,5 титр лангунча аниқланган [39]. 3.2.3.Заводдан олинган амин эритмасини рН = 4,5 келгунча титрлаб аниқлаш. Бу методдан фойданалинганда аминли эритма ишқори муҳитга эга бўлади. рН нейтрал ҳолда бўлган хлорид аминий тузларининг қиймати тахминан 4,5, бу эса сакриқ рангли бромфенол индикатори билан аниқланади. Асбоб ва реак Қайирда : N – НС1 нормаллиги ; V – мл НС1, титр га сарф бўлган қисми ; W 1 – эритманинг массаси (гр) 3.2.4.Т ермо барқарор алканоламин тузларининг сувли эритмасининг таркиби Лаборатория шароитида титрлаш – регенерациялаб олинган эритмалар таркибидаги регенерацияланмаган алканоламинларнинг тузларининг сувли эритмасини аниқланди. Ҳисоблашлар : Қайирда V 3 – мл N - титрлашда сарфланган КОН нинг нормаллиги. W 3 –эталон эритманинг массаси . N –КОН нормал лиги . Туйинган : Кислотали газларнинг процент концентрацияси. Ҳисолаш : 3.2.5.Аминли абсорбентларнинг кўпик ҳосил қилиш даражасини аниқлаш Агар абсорбент эритувчи органик моддалар ва каттиқ моддалар билан ифлосланса кўпик ҳосил қиладиган бўлиб, қолади. Бу ҳосил бўлаган кўпикни, кўпикланиш даражасини ва кўпикни шиша сиртига ёрилиш вақтини билиш 2. 1000 мл цилинд га 200 мл ишлатилган абсорбент эритмасидан соламиз. 3. Ҳаво уланган шиша трубага кўпик ҳосил қилиниб, 5мин йўқолиш устинлиги аниқланади. 4. Тушинтириш ҳисоблаш кўпик баланлиги <50 мл кучсиз 50-250 мл ўртача 250-500 мл юқори >500 мл 3.3. Юқори олтингугуртли газни олтингугуртдан тозалаш Ўрта-булок, Хаузак-Денгизкўл конларидан чикаётган юқори олтингугуртли газларни тозалаш 13,14,17,18-блокларда амалга оширилади, бундан ташкари лойиҳа бўйича кам олтингугуртли газларни тозалашга мўлжалланган 15-блок ҳам юқори олтингугуртли газда ишлай олиш имкониятига эга. Олтингугуртдан тозалаш блоклари аппаратуралар ва технологик жиҳозланиш жиҳатидан бир хил бўлиб, кам фарқ қиладиган томонларини ҳисобга олмаганда, яъни улар ҳакида кейинги саҳифаларда фикр билдирилади. Баённома 13-қурилма учу 10Е-1нинг чи қ ишида газнинг ҳ арорати термопара поз. 121-1 билан ў лчаниб, к ў рсатгичлари иккиламчи асбобга узатилади. Газ сарфи диафрагма поз.301 да ў лчаниб, к ў рсатгичлари операторлар хонаси шчитидаги асбобга берилади. Шундан с ў нг хом ашё гази иккиламчи тик ажратгич 10Е-2 га келиб тушиб, қў шимча тарзда сую қ углеводородлардан, сувдан, механик аралашмалардан ажралади. Ажратгич 10Е-2даги сую қ лик сатҳи сатҳ ў лчагич поз.404 билан назорат қ илиниб, к ў рсатгичлари операторлар хонаси шчитида жойлашган асбобга берилади. Минимал ёки максимал сатҳга етганда товушли ва ёру ғ лик хабарчилари поз.404 ишлайди. Ажратгич 10Е-2даги газ ҳароратини ў лчаш ў ша жойдаги симобли термометр поз. 126 билан амалга оширилади. 10Е-2даги босим фар қ ини қ айд қ илиш асбоб поз.203 билан амалга оширилиб, оп с ў нг газ билан кетадиган эритма томчиларини ажратиш учун ва с ў нгра ПХАКга келади. Ажратгич 10Е-Здан йи ғ илишига қараб эритма, регенерацияланган эритма си ғ ими 10Е-7га ҳайдалади. Ажратгич 10Е-3 эритманинг к ў пикланиш эҳтимоли натижасида отилиб чиқадиган моддаларни ҳам қабул қилишга м ў лжалланган. Тозаланган газ ажратгичида Суюқликнинг энг паст сатҳи ҳакида хабар бериш назарда тутилган. Сатҳни 10Е-3 да назорат қилиш датчик поз.405 билан амалга оширилиб, ундан пневматик хабар операторлар хонаси шчитидаги асбобга берилади. Тозаланган газ таркибидаги водород сульфид газоанализаторлар ёрдамида назорат қилинади . Газ таркибида H 2 S микдори 7,0 mg / m дан к ў п б ў лганда, юқорида келтирилган 3 та блокка тегишли (14-эстакада поз.301) у згичлар майдонида ў рнатилган узгич клапанларни ёпиш ў рнатилган клапан ростлагич поз.402 билан ушлаб турилади. Сатҳни ростлаш ва қайд қилиш операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз.402 билан амалга оширилади. Заводнинг V навбатидаги 16, 17 блокларда экс панзер газларини абсорбер 10К-Зда тозалаш, лойи ҳ ада к ў зда тутилган. Биро қ экспанзер газлари машъалада затвор гази сифатида ишлатилганлиги сабабли, экспанзер газларини тозалаш тизимидан фойдаланилмайди. МДЭАнинг т ў йинган эритмаси 10Е-6 дан эритма исси қл ик алмаштиргичлар 10Т-1/1, 2, 3 га келиб тушади. Туйинган эритма кетма-кет тартибдаги исси қ лик алмаштиргичлар ЮТ-1/1, 2, 3 нинг ў т к азгичлари қувур идан ў таётиб, қувур лар ичидаги оқимга қарши бораётган қайноқ регенерацияланган эритма билан иситилади. Т ў йинган эритма ҳароратининг назорат қилиш учун жойдаги симобли термометр поз. 1 К-2 қ уйи қисмидаги ҳарорат операторлар шчитидаги асбоб поз. 102 билан қайд қилинади . МДЭАнинг регенерация қ илинган эритмаси, ЮК-2 нинг қ уйи қисмидан иссиқлик алмаштиргич 10Т-1/1, 2, 3 лар ў тказгичлари орали ғ ига кириб, қарши оқимда окадиган т ў йинган эритма билан рекуперация исси қ лиги ҳисобига ҳарорати 85 °С гача тушиб совийди. Регенерацияланган амин эритмаси шундан сўнг совуши учун хаво билан совутиш аппарати 10ХВ-1 ва с ў нгра 60-70 С ҳароратда регенерацияланган эритма йи ғ гич 10Е-7 га келиб тушади. Ҳа во билан совутиш аппаратининг эритмалар чиқиш қисмига ЮК-2 даги сатҳни ростлаш клапани ў рнатилган бўлиб , у операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз.406 билан бош қ арилади. ЮК-2 даги энг паст сатҳ ҳакида хабар бериш ҳам мавжуд. 10Е-7 йи ғ гичдаги сатҳни ў лчаб, операторлар хонаси эритма ҳажмининг 25 % микдори ў лчагич диафрагма поз.303 ва ростлагич клапан поз.303 орқали сув совутгич 10Х-1 га, с ў нгра К-1 нинг юқори қисмига келади. Эритма микдорини қайд қилиш ва ростлаш асбоб поз. 303 билан амалга оширилади. Эритманинг сув билан совутиш аппарати 10Х-1 дан чи қ ишдаги ҳарорати операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз. 121 билан қайд қилинади, шу билан бирга уша жойдаги термометр поз.210 билан ў лчанади. Иккинчи оқим умумий эритма ҳажмининг 75% микдоридагиси ў лчагич диафрагма поз.302 орқали сувли совутгич 10Х-2 га ва с ў нгра 10К-1нинг ў рта қисмига келади. Эритма сарфи операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз.302 билан қайд қилинади . Ҳарорат операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз. 121 да қайд қилинади . Шундай килиб, эритманинг айланиб туриши қ айтарилиб туради. Бу ғ с ў нгра Суюқлик томчиларидан ў та тоза ажралиш учун ажратгич - 10Е-5га киради. 10Х-Здан чиқиш ҳарорати ў ша жойдаги термометр поз.ПО билан ў лчанади. Шундан с ў нг нордон газ олтингугурт ишлаб чикаришга келиб тушади. Нордон газни нордон газ коллекторига бошкариш имконияти ҳам мавжуд. Ажратгич -10Е-5да ва тегишлича десорбердаги босим, 10Е-5дан кейин нордон газлар ў тказгичларида ў рнатилган ростлагич клапан билан ушлаб турилиб, шчитдаги асбоб поз.305 билан қайд қилинади . Нордон газ ҳарорати операторлар шчитидаги асбоб поз. 102, сарфи эса асбоб поз.304 билан қайд қилинади . Конденсацияланган Суюқлик флегма ажратгич - 10Е-5нинг куйи қисмида йи ғ илади ва десорбернинг юқори қисмидаги ҳароратни ушлаб туриш учун Суюқлик (флегма) насоси билан 10К-2 нинг юқори қисмидан сепилади. Флегманинг ажрат ў ша жойда техник термометр билан ў лчанади. Қурилмадаги бу ғ конденсат сарфи операторлар хонаси шчитидаги асбоб поз.ЗЗЗ билан қайд қилинади . С ў нгра бу ғ конденсати коллектор б ў йича ускунага, 2-козонхона конденсати сифатини назорат қилиш учун й ў лланади. 3 .4. Паст ҳ ароратли ажратиш қурилмасининг ишлаш жараёни ПХД қурилмаси очик майдонда олтингугуртдан тозалаш қурилмаси билан бирга жойлашган ва МГҚИЗнинг П-Ш навбати учун илгари Нефткимё аппаратлари конструкторлик бюро маркази (НАКБМ) томонидан ишлаб чикарилган аппаратлар билан жихозланган. Олтингугуртдан тозалаш қурилмасининг тозаланган газ чиқишида, тозаланган газ коллекторига ПХДК, кирмасдан газни бериш учун, байпасли тизим кўзда тутилган. H 2 S ва SO 2 дан тозаланган газ ажратгичдан 5,2 МРа гача босимда 50°С ҳароратда иссиқлик ал Ажратгич 20С-1 дан кейин газ хона ҳароратигача совийди, масалан, параллел ҳ олда ишловчи иссиқлик алмаштиргич 20Т-2/1, 2 лардан кейин 0 С гача. Иссиқлик алмаштиргичлар кириши ва чи қ ишидаги газ босими ў ша жойда манометр билан ў лчанади. Газнинг чиқишдаги ҳарорати симобли термометр билан ў лчанади, масофадан туриб шраторлар хонаси шчитидаги асбоблар поз. 109-110 билан ў лчанади ва қайд қилинади . Газ иссиқлик алмаштиргич 20Т-2 дан аммиакли бу ғ латгич 20ИХ-1 га келиб NH 3 нинг бу ғ ланиш сову қ лиги ҳисобига -13 С гача совийди. ҳарорат ўша жойдаги симобли термометр ва масофадан туриб операторлар хонаси шчитида поз. 111, 123 ларда ў лчанади. 12, 13, 14-блоклардан фар қ қ илиб, 15-блокда иккита бу ғ латгич 20 ИХ- 1/1, 2 бор. Газ ҳароратининг бирданига тушиши натижасида, сув ва углеводород б Газ сарфи х ў жалик ҳ исобидаги асбоблар поз.303, 304 билан ў лчанади. Газ сифати водород сульфид б ў йича «Моноколор» асбоби поз.510 билан назорат қ илиниб, операторлар шчитида қайд қилинади . Газ ў т к азгичдаги газнинг босими жойида ў лчанади. Газ ажратгич 20С- 1дан бар қ арорлаш ускунасига, 20С-2 ажратгичдан ДЭГни регенерация қилиш қурилмаси дефлегматорига киздириш учун, с ў нгра ажратгичга, у ердан ажратгич 20С-1дан конденсат билан бирга 1-цехнинг шабодалаш қурилмасигага й ў лланади. Паст ҳа роратли ажратиш қурилмасини пуфлаш (продувка) олтингугуртдан тозалаш қурилмаси билан бир ва қ тда амалга оширилади. Шунинг учун абсорбердан чиқишдаги газларнинг машъалга ташланиши назарда тутилган. ХУЛОСА 1. Табиий газни водород сульфиддан тозалашда аминли абсорбентларни солиштириш орқали метилдиэ абсорбент сувнинг миқдори 30% ни ташкил қилиши ва абсорбентнинг қовушқоқлиги етарли даражада бўлиши аниқланди. 4. Газларнинг тезлиги ва суюқликнинг тарелкаларда тақсимланишига қараб тарелкали абсорберлар уч хил: пуфакли, кўпикли ингичка оқимли гидродинамик режимда ишлашини ўрганиб, кўпиклар юзага келишини аниқладик. 5. Абсорбция жараёнининг моддий баланси тузилди ва абсорбентнинг солиштирма, минимал сарфлари топилди. 6. Абсорбция жараёнида кўпикланишни юзага келиш сабаблари ва кўпик баландлиги аниқланди. 7. Метилдиэтаноламинни коррозия даражаси диэтаноламинникидан 21%га кам эканлиги аниқланди. 8. Метилдиэтаноламинни абсорбентининг регенирация жараёнига диэтаноламинникидан 15%га кам энергия сарфи аниқланди. 9. Газ конунлари тўлиқ ўрганилиб, абсорбция жараёнида кўпикланишларни олдини олишга сернистых соединений при эксплуатации газовых месторождений стр.6-8, 206-208. 6 . A . M . Кулиев, Г.З. Алекперов, В.Г. Тагиев «Технология и моделирование процессов подготовки природного газа. Москва, Недра.З5- 39,123-139. 7 . Т.М. Бекиров «Промысловая и заводская обработка природных и неф тяных газов. Москва, Недра 1980г. 172-174 с. 8 . Кемпбел Д.М. «Очистка и переработка природных газов». Недра 1977. О целесообразности применения диэтаноламина для очистки природного газа от H 2 S и С0 2 на Мубарекском ГПЗ. Стрючков, Подлет о в, В.Ю. Николаев и др. 9 . Семенова Т.А., Лейгас И.А., Аксельрод Ю.В. «Очистка технологиче - ских газов», издание 2-ое, М. Химия 1977г. 10 . Кузьменко Н.М. Афанасьев Ю.М., Фролов Г.С. «Очистка природного газа от сернистых соединений». М., ЦРШТИХимнефтемаш, 1980г. Пате углеводородов, 1976, № 4 с. 19-22. 1 8 . Современная тенденция и развитие технологии переработки газа. Авт. А.А. Согомонянц, Е.К. Борисенко, Г.М. Карпенко и др. ВНИНОЭНГ, 1977. 1 9 . Технический прогресс в области очистки природного газа и сжиженных углеводородов от сераорганических соединений / С.Ф. Гудков, Ф.М. Пехота, Е.Н. Туревский и др. ВНИИЭНГазпром, 1975. 20 . Технология очистки газа, содержащего сероводород, А.И. Гриценко, И.А. Галанин, Л.М. Виноградов и др. ВНИИЭНГД974. 2 1. Ивлев. А.С. «Переработка природного газа с большим содержанием сероводорода, 1968. 2 2 . Кулиев A . M . Багиров Р.А., Фархадов Т.С. «Осушка и очистка природного газа от сероводорода с помощью молекулярных сит. М.ВНИИЭН Газпром. 2 3 . Рамм В.М. Абсорбция газов. М. Химия, 1966. 2 4 . Сурков Ю.В., Джавадзе Р.С. О 31 . Гриценко А.И., Бекиров Т.М. и др. Опыт эксплуатации установок очистки газов от кислых компонентов на ОГПЗ и МГПЗ. Москва, ВНИИ- ЭНГзпром, 1979,58 с. 3 2 . Бекиров Т.М. «Первичная переработка природных газов». Москва, Химия, 1987, 256 с. 3 3 . Мишин В.М., Афанасьев А.И. Оператор по переработке сернистого природного газа, М. Недра, 1987,132 с. 3 4 . Dow Chemical Company . Информация по обращению с диэтаноламином, 1986,5с. 3 5 . Метилдиэтаноламин технический. Технические условия ТУ-6-02- 889-86,1986,18 с. 3 6 . Шкляр Р.Л. Стрючков В.М., Афанасьев А.И. «Предельное насыщение растворов этаноламинов при одновременной абсорбции H 2 S и С0 2 - Газовая промышленность, Москва, 1982, № 10 стр.29. 3 7 . Шкляр Р.Л., Аксельрод Ю.В., Соколинский Ю.А. Абсорбция двух газов, осложненная параллельными не 44 . Очистка технологических газов. Под редакцией Т.А. Семеновой и Л. Лейтса. Химия. 1977,488 с. 45 . Балыберда И.Т. Физические методы переработки и использование газа. М. Недра, 1988, 240 с. 4 6 . Увеличение мощности установки по очистке газа. Г.Р. Девит, Р. Зун- дерман, СТ. Донелли и др. Нефть и газ и нефтехимия за рубежом. -1984.-№5- с. 31-94. 4 7 . Мурин В.И., Киселенко Н.Н. «Перспективы переработки природных газов. Повышение эффективности процессов переработки газов и газового конденсата. Сб. научных трудов. - М. ВНИИГаз. 1995, с.-3-6. 4 8 . Измаилов Н.А. Электрохимия растворов. - М.: Химия, 1976.- 488 с. 49. www . extech . ru . s e / min s / niokr 95/ metal / met . 50. www.tstu.ru /win/obrazov/publ/1997/wl 6/htm. 51. www.irimex.ru/energo.htm . 52. www.vniigaz com/russian/articles/fil
Купить
  • Похожие документы

  • 17-guruh elementlari galogenlar
  • Oltinchi guruh p-elementlari
  • Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
  • 3-guruh d-elementlari
  • Argos test javoblari

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026.

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha