O‘simliklarni kimyoviy himoya qilish usullari. umumiy qism. pestitsidlarning tasniflanishi - Химия - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	25.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Химия

O‘simliklarni kimyoviy himoya qilish usullari. umumiy qism. pestitsidlarning tasniflanishi

Купить

O’SIMLIKLARNI KIMYOVIY HIMOYA QILISH USULLARI.
UMUMIY QISM. P E S T I T S I D L A R N I N G T A S N I F L A N I S H I
Reja;
1. O’simliklarni zararli organizmlardan kimyoviy himoya qilish.
2. Pestitsidlarni qo’llanilishiga ko’ra tasniflanishi.
3. Pestitsidlarni tasir qilishiga ko’ra tasniflanishi.

O’simliklarni kimyoviy usulda himoya qilish zarar li organizmlarni
yo’qotishda kimyoviy moddalar—pestitsidlardan foydalanishga asoslangan.
O’simliklarni zararli organizmlar (zararkunandalar,kasalliklar va begona
o’tlardan) dan himoya qilishda qo’llaniladigan barcha kimyoviy moddalar
pestitsidlar deb ataladi (pestitsid so’zi lotin tilidan olingan bo’lib, «Pestis» —
zararli, yuqum, ifloslik va «sido» — o’ldiraman ma’- nolarini anglatadi).
O’simliklarni kimyoviy himoya qilish usuli bir qator afzalliklarga va
katta universallik xususiyatiga ega, chunki uni barcha qishloq xo’jalik
ekinlarida ko’p lab zararkunanda, kasallik va begona o’tlarga qarshi,
shuningdek omborxonalar, issiqxonalar, elevatorlar na boshqalarni
zararsizlantirishda ham qo’llash mumkin.
O’simliklarni kimyoviy usulda himoya qilishning yana bir afzalligi uni
mexanizatsiyalashdir, ya’ni aviatsiyadan foydalanish katta maydonlarda
zararli organizmlarga qarshi kurashni o’z vaqtida, sifatli qilib o’tkzishga
imkon beradi.
Pestitsidlarni qo’llash ko’tilgan samaraga tezda erishishni ta’minlaydi.
Hozirgi vaqtda pestitsidlarni zavod hamda fabrikalarda sanoat usulida
ishlab chiqarish yo’li qo’yilgani va ular iste’molchilarga birmuncha arzon
baholarda sotiladi, demak, bunda xarajatlarni tezda qoplash mumkin.
SHuningdek, A. Nazarovning (1992) ma’lumotlariga qaraganda ba’zi
rivojlangan mamlakatlar, jumladan AQSH da shu davrga qadar g’o’za
zararkunandalariga qarshi kurash asosan pestitsidlarga asoslangan bo’lib,
bunda biologik usul harajatlarni butunlay qoplay olmaydi, deb hisobladi.
G’o’zaning ashaddiy zararkunandalaridan biri o’rgimchakkanadir, unga
qarshi kurashda, asosan, pestitsidlardan foydalaniladi.
G’o’za dalalarida begona o’tlarga qarshi kimyoviy vositalarni
(gerbitsidlarni) qo’llash qo’l mehnatiga nisbatan sarflanadigan harajatlarni
anchagina kamaytiradi.

O’simliklarni kimyoviy usulda himoya qilish, ayniqsa kimyo
sanoatining yutuqlari asosida rivojlanyapti. SHuningdek, bunga
mexanizatsiyaning yuqori sur’atlarda rivojlanishi ham ijobiy ta’sir
ko’rsatmoqda. O’simliklarni himoya qilishda takomillashgan traktor va
avtopurkagichlar, changlatgichlar, aerozol generatorlari, samolyot va
vertolyotlardan foydalanilmoqda.
Lekin kimyoviy usulning ham o’ziga yarasha kamchiliklari bor:
1.Bu usulda qo’llanadigan pestitsidlar inson va issiqqonli hayvonlar
uchun zararli.
2.Pestitsid qoldiqlari bilan oziq-ovqat mahsulotlarining zararlanishi
ortadi.
3.Entomos va akarifaglar uchun zararli.
4.Zararli organizmlarning pestitsidlarga chidamliligi nihoyatda tez
ortadi;
5.O’simliklarni himoya qilish uchun mo’ljallangan harajatlar bozor
iqtisodiyotiga o’tish munosabati bilan tez sur’atlar bilan ortadi.
Bu kamchiliklarni bartaraf etish hozirgi vaqtda butun dunyo olimlari
oldida turgan asosiy vazifadir. Olimlarimizning tinimsiz va samarali
mehnatlari evaziga bu muammo asta-sekin hal etilmoqda. eng aVillo,
pestitsidlardan o’z vaqtida turli, tavsiyanomalar asosida foydalanilsa, ular
tashqi muhit uchun hech bir zarar keltirmasligi aniqlandi.
Kimyoviy usulning kamchiliklarini yo’qotishning yana bir yo’li o’ta
zararli pestitsidlarni issiqqonli hayvonlar va inson uchun kam zararlilari bilan
almashtirishdir.
So’nggi 20 yil ichida pestitsidlarning qo’llanish shakllari ham juda
katta o’zgardi; agar 1955 yilda, asosan dustlar changlash usuli bilan
qo’llanilgan bo’lsa, 1974 yilda ularning salmog’i 2 martadan ortiq kamaydi.

SHu bilan birga xo’llanuvchi kukunlar va donadorlashtirilgan pestitsidlarning
salmog’i oshdi.
Pestitsidlar assortimenti va ularni qo’llash shakllarining o’zgarishiga
ko’pgina sabablar bor. Bu sabablardan eng muhimi va birinchi omil — o’tkir
zararlash ta’siriga ega bo’lmagan pestitsidlar yaratish, ular qo’llanilgan
vaqtda kam zararli va kam xavfli hisobla- nadi. Ikkinchi omil — bu inson va
issiqqonli hayvonlar uchun surunkali 1
zararli ta’siri nihoyatda kam bo’lgan
pestitsidlarni yaratishdir. Uchinchi omil — bu entomofaglarga salbiy ta’sir
ko’rsatmaydigan pestitsidlar yarati щ dir. To’rtinchi omil — bu pestitsidlar ni
yaratishda zararli organizmlarning chidamliligi(rezistentligi)ni hisobga
olishdir. Pestitsidlar assortimentini muntazam ravishda yaxshilab borish va
yangilash assortimentdan hatto bir guruh pestitsidlar ning chiqib ketishiga va
uning o’rniga yangilarini kelishiga sabab bo’ladi. Bu esa, o’z navbatida
zararli organizmlarni ma’lum bir guruh pestitsidlarga chi damliligini’
kamaytiradi. Hozirgi vaqtda ana shu talablarga javob beradigan pestitsidlar
yaratish ustida ko’p izlanishlar olib borilmoqda. O’simliklar kasalliklariga
qarshi, asosan, orga nik fungitsidlar qo’llanilmoqda va tarkibida mis
birikmalari bo’lgan pestitsidlar asta-sekin kamayib bormoqda. Barcha tavsiya
etilgan bakteritsid va fungitsidlar — vitailks, polikarbatsin, kaptan, topaz —
issiqqonli hayvonlar va inson uchun kam zararlidir (O’D50=1000—9000
mg/kg atrofida). Ular tuproqda, suvda va ovqat mahsulotlarida to’planish
qobiliyatiga ega emas. SHuningdek, tarkibida simob saqlagan preparatlar
salmog’i ham keskin kamayib ketdi. Ular o’rnini hozir bronokot, tigam va
shu kabi birikmalar egallamoqda, ularning samaradorligi granozandan
qolishmaydi.
Gerbitsidlarni qo’llash, asosan 1960—1970 yillar davomida juda tez
rivojlandi. Bu davrda Rossiya Qishloq xo’jalik vazirligi qoshida
zararkunandalar, kasallik va begona o’tlarga qarshi kurashning kimyoviy

vositalari bo’yicha Davlat qo’mitasi va Sankt-Peterburgdagi o’simliklarni
himoya qilish institutining toksikologik laboratoriyalari tarmoqlarining
tashkil etilishi qishloq xo’jaligida qo’llaniladigan kimyoviy vositalarni
o’rganish, sinash va qo’llanishga oid bar cha masalalar chuqurroq; ilmiy-
tadqiq qilishga imkon yaratdi. SHu toksikologik laboratoriyalar atrazin,
prometrin, provazin, simazin, tillam, ko toran, linuron, triallat, meturin, treflan
kabi gerbitsidlarni ishlab chiqari щ da qo’llanishga yo’llanma berdi. Hozirgi
vaqtda qo’llaniladigan gerbitsid preparatlar soni 100 ga yaqindir.
Bizning Vatanimizda o’simliklarni himoya qilish xizmatini
O’zbekiston Qishloq xo’jalik vazirligi qo shidagi O’simliklarni himoya qilish
bosh boshqarmasi boshqaradi. Davlat karantin inspektsiyasi va o’simlik lar
zararkunandalari va kasalliklari prognozining markaziy laboratoriyasi uning
tarkibiga kiradi. Zararkunanda, kasallik va begona o’tlarga qarshi kurashning
kimyoviy vositalari bo’yicha Davlat komissiyasi xam mavjud.
Viloyatlar, avtonom respublikalarda esa, o’simliklarni himoya qilish
stantsiyasi bo’lib, unda diagnosti ka va prognoz, biologiya uslubi
laboratoriyalari va karantin inspektsiyasi mavjud.
1.Zararli organizmlarga nisbatan zararli bo’lishi kerak; bunday
xususiyatga ega bo’lmagan kimyoviy moddalar pestitsid sifatida
qo’llanilmaydi.
2.Himoya etilayotgan o’simlikka nisbatan ziyon yetkazmasligi lozim;
shunga ko’ra bu moddalar himoya qilinayotgan o’simlikning o’sishi va
rivojlanishini tezlatishi kerak.
3.Inson va uy hayvonlari uchun zararsiz bo’lishi lozim.
4.Pestitsidlar o’z ta’siriga ko’ra universal bo’lishi, ya’ni bir vaqtning
o’zida ko’pgina zararli organizmlar (kemiruvchilar, hasharotlar, kanalar,
bakteriya va zamburug’ kasalliklari hamda begona o’tlar)ga ta’sir etadigan va
shu bilan birga ular tanlab ta’sir etish qobiliyatiga ham ega bo’lishi zarur;

bunda ular zarar li organizmlarni o’ldirish bilan birga ularning tabiiy
kushandalariga ziyon yetkazmasligi zarur.
5.Pestitsidlar ma’lum bir standartga ega bo’lishi kerak. O’simliklarni
kimyoviy himoya qilishda faqat standart pestitsidlardan foydalanishga ruxsat
etiladi. Bunda, albatta, preparatning nomi, uni tayyorlashdagi texnik
normativlar (ta’sir qiluvchi moddaning miqdori, shuningdek qo’shimcha
moddalar, namlik miqdori kabilar), analiz uchun namuna olish va miqdoriy
analiz tartiblari va boshqalar ko’rsatilgan bo’ladi.
6.Pestitsidlar ma’lum darajada transportabellikka ega bo’lishi kerak,
ular tashish uchun qulay va o’tga chidamli bo’lishi kerak.
7.O’simlikni kimyoviy usulda himoya qiluvchi mod dalar
iste’molchilarga arzon bahoda yetkazib berilishi kerak.
8.Pestitsidlar metallarni korroziyalamasligi, boshqa materiallarni esa
buzmasligi kerak.
Biroq biz qo’llayotgan pestitsidlar ana shu yuqorida qayd etilgan
barcha talablarga to’la javob bermaydi. SHuning uchun fan yutuqlari va
ilg’or tajriba barcha talablarga javob beradigan pestitsidlar yaratishga
qaratilmog’i zarur.
Pestitsidlar assortimenti tarkibida uchinchi avlod pestitsidlar
(sulfanilmochevina asosidagi gerbitsidlar, sistemali fungitsidlar va sun’iy
piretroidlar) paydo bo’ldi, bu pestitsidlarni gektariga sarflash me’yori
kamayishiga olib keldi, chunki bular ta’sir qilish moddalariga ko’ra
nihoyatda kam(5-10-100 g/ga) miqdorda sarflanadi, bularning barchasi va
uy- g’unlashgan himoya qilishning joriy etilishi so’nggi 10 yillar davomida
pestitsid 30—50% gacha qo’llanilgan maydonlar hajmini kamaytirishga olib
keldi.
YUqorida aytganimizdek so’nggi vaqtlarda pestitsidlar ro’yxati juda tez
sur’atlar bilan ortib ketdi. Fikrimizning dalili sifatida hozirga qadar butun

dunyoda 10000 ga yaqin pestitsid turlarida preparat ish lab chiqarilishi va
qishloq xo’jaligi ekinlarining zararli organizmlariga qarshi qo’llanilishini
keltiramiz . Bu dalillarni hisobga olib, pestitsidlarni o’rganishni osonlantirish
maqsadida ularni quyidagicha tasniflarga bo’lishni maqsadga muvofiq deb
hisoblaymiz. Pestitsidlarni bunday tasniflanishi, albatta, shartlidir va bu ish
faqat o’rganish jarayonini yengillashtirish uchun qilindi.
I. Pestitsidlar kelib chiqishita ko’ra quyidagicha tasniflanadi:
1.Anorganik moddalardak olinadigan pestitsidlar (simob, ftor, oltingugurt,
mis birikmalari, xloratlar va boratlar);
2.Organik moddalardan olinadigan pestitsidlar, bular juda katta bir guruxni
tashkil etadi;
3.O’simliklardan olinadigan pestitsidlar (piretrinlar, fitontsidlar va hokazo);
4.Mikrobiologik jonivorlar (bakteriyalar, zamburug’lar va viruslar)dan
olinadigan pestitsidlar.
II.Pestitsidlar kimyoviy tarkibiga ko’ra quyidagicha tasniflanadi:
1. Fosfororganik pestitsidlar (karbofos, fosfamid, fozalon va boshqalar);
2. Xlor o organik pestitsidlar (dilor, GX TS G va bosh q alar);
3. Sun’iy piretroidlar (ambush, detsis, dekametrin, korsar va boshqalar);
4.Tio-, ditiokarbamin va karbamin kislotalar hosilalarini saqlagan pestitsidlar
(karbin, betanal, eptam, tillam va boshqalar);
5.Fenollarning nitroxovaalarini saqlagan pestitsidlar (DNOK, akreks, karatan
va boshqalar);
6.Mineral moylar;
7.Simobning organik birikmalari (granozan);
8.Mochevina hosilalari;
9.Simm-triazinlar va hokazo;
III.Pestitsidlarni qarshi qo’llanilayotgan zararli organizm turlariga ko’ra
quyidagicha tasniflash mum kin:

1.Akaritsidlar (asarus — kana)—o’rgimchakkanalarga qarshi;
2.Insektitsidlar (insesta — hasharot) — hasharotlarga qarshi;
3.Ovitsidlar (ovum — tuxum) — hasharot va kanalarning tuxumlariga qarshi;
4.Larvitsidlar (larva— lichinka, qurt)—hasharot va kanalarning qurt
(lichinka)lariga qarshi;
5.Afitsidlar (aphis— o’simlik biti) — o’simlik bitlariga qarshi;
6.Nematitsidlar (nematos — nematod) — nematodlarga qarshi;
7.Limatsidlar (lima — shilimshiq qurt) — shilimshiq qurtlarga qarshi;
8.Zootsidlar, rodentitsidlar (Zoon— hayvon)—kemiruvchi zararkunandalarga
qarshi;
9.Mollyuskotsidlar — mollyuskalarga qarshi;
10.Algitsidlar (algus — suv o’ti)—suv o’tlariga qarshi;
11.Arboritsidlar (arbore — daraxt) — keraksiz dov- daraxt va butalarga
qarshi;
12.Gerbitsidlar (herba — o’t, ulan) —begona o’tlar ga qarshi;
13.Bakteritsidlar (Basteria — bakteriya) — bakteriyalarga qarshi;
14.Fungitsidlar (fungus — zamburug’)—zamburug’larga qarshi
qo’llaniladigan pestitsidlar.
Pestitsidlarni qo’llanilayotgan zararli organizmlarga qarab bunday
tasniflarga bo’lish yuqorida eslatganimizdek bir qadar shartlidir, chunki
ko’pgina pestitsidlar bir vaqtda turlicha ta’sir ko’rsata olish qobiliyatiga ega,
shu sababli ular bir vaqtda turli zararli organizmlarga qarщi ta’sir eta oladi
(ular xasharotlarni xam, lichinka va kanalarni ham o’ldi- raveradi). Masalan,
karbofos yoki karate ham insektitsidlik, ham akaritsidlik ta’siriga ega.
Ko’pgina gerbitsidlarning sarflash normalarini ko’paytirganimizda
arboritsidlik xususiyatlarini namoyon qiladi, shu sababga ko’ra ular dov-
daraxtlar, butalarni yo’qotish qobiliyatiga ega. Oltingugurt preparatlari

ko’pgina zamburur kasalliklari va kanalarga ta’sir eta oladi, shu sababli ular
fungitsidlik hamda akaritsid lik xossasiga egadir.
IV. Pestitsidlar zararkunandalar organizmiga kiritilish usuliga ko’ra
quyidagicha tasniflanadi:
1.Me’da-ichak orqali ta’sir qiluvchi pestitsidlar — ular zararkunanda
organizmiga oziq moddalari (pestitsid bilan ishlangan o’simlik organi) bilan
tushib, unga me’da-ichak tizimi orqali ta’sir qiladi. Ular og’iz apparati
kemiruvchi yoki so’ruvchi tipda tuzilgan hasharotlarga va sichqon-
kalamushlarga qarshi qo’llaniladi.
2.Zararli organizmlarning zararlanmagan teri qoplamlari orqali ular
organizmiga kirib, zararlaydigan pestitsidlarni kontakt ta’sirga ega
pestitsidlar deb ataladi. Kontakt ta’sirga ega bo’lgan pestitsid l a r
zararkunandalarning tashqi qoplagichini kuydiradi va shikastlaydi,
shuningdek ular oziq moddalari bilan zararkunanda organizmiga kirib uni
zaxarlash qobiliyatiga ham ega. Kontakt ta’sirli pestitsidla pra ko’pgina xlor-
va fosfororganik pestitsidlar kiradi.
3.Fumigantlar — hayvon va zararkunanda organizmiga nafas yo’li
orqali gaz yoki bug’ holida kirib, ularni zararlaydigan pestitsidlardir. Bunda
zarar kunanda (ayniqsa, hasharotlar) organizmida pestitsid ta’siriga qarshi
o’ziga xos himoyalanish reaktsiyasi paydo bo’ladi, hasharotlar havoda
fumigantlar borligini sezgan hamon darhol nafas olish teshikchalarini berkitib
oladi va traxeyalar tizimidagi zahira kislorod hisobiga uzoq davrgacha tashqi
muhit bilan aloqador bo’lmagan holda yashaydi, hasharotlar o’z
organizmidagi kislorodni butunlay sarflab tugatgach, traxeya tizimi karbonat
angidrid gazi bilan butunlay qoplangach, nafas olish teshikchalarini ochib,
tashqi muhitdan nafas olishga majbur bo’ladi va shundagina ular or ganizmiga
fumigantlar kirishiga yo’l ochadi.

Hasharotlarda ana shunday himoyalanish reaktsiyasining borligi,
ularga qarshi kurashda ma’lum davrgacha atmosferada fumigantning
o’ldiruvchi dozasini yara tish lozim ekanligini taqozo etadi. Bu holat, albatta,
omborxona, gulxona, issiqxonalar kabi yopiq xonalarda vujudga keltirilishi
mumkin.
Hasharot traxeyasi tizimiga o’tgan fumigant traxeya va traxeola
devorchalari orqali diffuziya jarayoni yordamida gemolimfaga o’tadi va u
orqali hasharotning butun organizmiga tarqalib, hayot uchun zarur bo’lgan
to’qima va organlarga ta’sir etadi va organizmni zararlaydi.
Kemiruvchi zararkunandalar hasharotlarga va boshqa
bo’g’imoyoqlilarga nisbatan faqat me’da-ichak orqali ta’sir etadigan
pestitsidlar va fumigantlar ta’sirida zararlanadilar. Me’da-ichak orqali ta’sir
etadigan pestitsidlar, zararkunanda organizmiga oziq moddalar bilan og’iz
apparati orqali tushganda ham unda himoyalanish reaktsiyasini vujudga
keltirishi mumkin. Bunda zararkunanda oziqni iste’mol qilishdan to’xtaydi va
unda o’sish jarayoni boshlanishi mum kin. Pestitsid oshqozonga o’tgach, unda
so’rila boshlaydi, so’rilish jarayoniga oshqozonning muhiti (rN ko’rsatkichi)
katta ta’sir ko’rsatadi. Pestitsid oshqozonda, ichaklar devorida so’rilib, qonga
o’tadi va u bilan butun organizmga tarqaladi va uni zararlaydi,
Fumigantlar kemiruvchi zararkunandalar organiz miga nafas yo’li—
o’pka orqali kirib, qonga so’riladi va butun organizmga tarqalib, uni
zararlaydi.
4 . Sistemali ta’sir etuvchi pestitsidlar, ular intoksikantlar deb ham
ataladi. Ular o’simlik tanasiga ildiz yoki tana qismi orqali tezgina so’rilib,
uning tomir tizimida o’simlik shirasi yordamida butun orga nizmga tarqaladi
va o’simlikning barcha qismlarini zararli organizmga nisbatan zararli qilib
qo’yadi. Ko’pincha bunday pestitsidlar kanalar, tripslar,o’simlik bitlariga
qarshi tavsiya qilindi.

Sistemali ta’sir ko’rsatadigan pestitsidlarni ishlatganimizda
entomofaglar kam zarar ko’radi, chunki ular o’simlik shirasinigina zararlaydi
va entomofag lar pestitsid bilan bevosita munosabat (kontakt)da bo’lmaydi.
SHuni qayd etish lozimki, pestitsidlarni bu tasniflanishi ham birmuncha
shartlidir, chunki ko’pgina pestitsidlar bir vaqtning o’zida ham me’da-ichak
orqali ta’sir etib, ham kontakt va fumigant ta’siriga duchor bo’ladi. Masalan,
geksaxloran kontakt va me’da-ichak orqali ta’sir etish xususiyatiga ega.
Metilmerkaptofos esa kontakt va sistemali ta’sirga ega.
V. Pestitsidlar zararli organizmlarga ta’sir qilish xususiyatlariga ko’ra
quyidagicha tasniflanadi:
1.YOppasiga ta’sir qiluvchi pestitsidlar, bu guruhga o’z ta’sir doirasida
barcha tirik mavjudotlarni o’ldira oladigan pestitsidlar kiradi. Bunda
organizmning foydali yoki zararli ekanligi tanlanmaydi.
2.Tanlab ta’sir qiluvchi (selektiv) pestitsidlar, bu guruhga oid
pestitsidlar o’z *ta’sir doiralarida bir turdagi organizmlarni o’ldiradi, lekin
boshqa turdagi organizmlarga esa hech qanday zarar yetkazmaydi.
3.Attraktantlar — o’zlarining ta’mi yoki hidi bilan tirik organizmlarni
jalb eta olish qobiliyatiga ega bo’lgan pestitsidlardir.
4.Repellentlar — o’zlarining ta’mi yoki hidi bilan tirik organizmlarni
cho’chitish qobiliyatiga ega bo’lgan pestitsidlardir.
5.Xemosterilyantlar — hasharotlar jinsiy organlarini sterilizatsiya
qiluvchi pestitsiddir.
6.Feromonlar — hasharotlar organizmida ishlab chiqariluvchi pestitsid
guruhiga oid moddalar bo’lib, ular tashqi muhit sharoitida qarama-qarshi
jinsni o’ziga jalb qiladi.
7.Ingibitorlar — hujayralar tomonidan ishlab chiqarilgan pestitsidlar
guruhiga oid kimyoviy moddalardir, ular ta’sirida fermentlar faoliyati
susayadi yoki tirik mavjudotning hayot faoliyati pasayadi.

8. Gormonlar — organizm endokrin bezlari tomonidan ishlab
chiqarilib, uning ichiga quyiluvchi va uning hayot faoliyatini boshqarishda
muzhim o’rin tutuvchi kimyoviy moddalardir.
9.Antifidantlar — hasharotlarning ishtahalarini susaytiruvchi
pestitsidlar.
1 0 .Defoliantlar — o’simliklar bargining to’qilishini tezlashtiruvchi
pestitsidlar.
1 1 .Desikantlar — o’simliklarni ildizi bilan qu rituvchi pestitsidlar.
1 2 .Retardantlar — pestitsidlar guruzhi bo’lib, o’simliklarning o’sishini
susaytiradi.
1 3 .Kimyoviy immunizatorlar— o’simliklar organizmida moddalar
almashinuvi jarayonining o’zgarishi hisobiga ular mahsuldorligining ortishi
va shu bilan birga ularda zararli organizmlar rivojlanishiga noqulay vaziyat
tug’diruvchi pestitsidlar.
VI. Pestitsidlar qo’llanilish joylariga ko’ra quyidagi tasniflarga
bo’linadi:
1.O’simliklarga ishlov berish uchun mo’ljallangan pestitsidlar.
2.Urug’lar yoki ekish materiallariga ishlov berish uchun mo’ljallangan
pestitsidlar.
3.Omborxona, tegirmon va issiqxonalarga ishlov berish uchun
mo’ljallangan pestitsidlar.
4.Tuproqni dezinfektsiya yoki dezinsektsiya qilish uchun mo’ljallangan
pestitsidlar .

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Kimsanboyev X.X., Yo’ldoshev A. va boshqalar - O’simliklarni
kimyoviy himoya qilish. Darslik - T.: “O’qituvchi”, 1997.-280 b.
2. Xo’jaev SH.T., Xolmurodov E.A. - “Entomologiya, o’simliklarni
zararkunandalardan uyg’unlashgan himoya qilish, qishlok xo’jalik
ekinlarini himoya qilish va agrotoksikologiya asoslari”. Darslik -
Toshkent, “Fan” nashriyoti, 2009.-396 b.
3. Xasanov B.O. va boshqalar “G’o’zani zararkunanda kasallik va
begona o’tlardan himoya qilish”. Darslik- “Universitet” nashriyoti,
Toshkent. 2002.-379 b.
4. O’ zbekiston Respublikasi q ishlo q x o’ ja l igida ishlatish uchun
ruxsat etilgan pestitsidlar va agroximikatlar r o’ yxati. “ O ’ simliklar
himoyasi va karantini ” jurnali ilovasi. Toshkent, 2013.-335 b.
5. YAxontov V.V. - O’rta Osiyoda qishloq ekinlarining va
mahsulotlarining zararkunandalarini va ularga qarshi kurash. Darslik-
T., 1962. -186 b.
6. Vasilev V.II., Livshits I.Z.- Vrediteli plodov ы x kultur 2-e izd.
Uchebnik.-M.: «Kolos», 1984,-190 b.
7. Kimsanboyev X.X. va bosh q alar. - G’o’ zaning zararkunandalariga
q arshi uy g’ unlashgan kurash choralari. Ma’ruza matni. T., 1994.-196 b.
8. K i msa n boyev X.X., Boltaev B.S., Sulaymonov B.A. - Bo g’
za rarkuna n dalar g a q arshi uy g’ unla shg an kurash choralari. O’q uv
qo’ llanma T oshkent. 1998,- 168 b.

O‘simliklarni kimyoviy himoya qilish usullari. umumiy qism. pestitsidlarning tasniflanishi

Купить