O’zbek allomalarining jahon sivilizasiyasiga qo'shgan hissasi - Культурология - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.1MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Культурология

O’zbek allomalarining jahon sivilizasiyasiga qo'shgan hissasi

Купить

O’zbek allomalarining jahon sivilizasiyasiga qo'shgan hissasi REJA: 1. IX-XII asrlardagi ijtimoiy-siyosiy hayotning moddiy va ma'naviy madaniyatning yuksalishidagi ahamiyati. Tabiiy fanlarning ravnaqi. 2. Turkiston buyuk muhaddislar yurti . O ' lkamiz hududidan yetishib chiqqan olimlarning islom tarixida tutgan o ' rinlari . 3. Amir Temur va temuriylar davrida ilm-fanga e'tibor. Amir Temur va Mirzo Ulug'bek zamonasida Movarounnahrdagi madaniy va ilmiy hayot. www.arxiv.uz

Somoniylar, Qoraxoniylar, G'aznaviylar, Saljuqiylar va Xorazmshohlar sulolalari hukmronlik qilgan IX-XII asrlarda Movarounnahr sarhadlarida yashagan ulus-elatlar o'rtasida nisbatan osoyishtalik, totuvlik, yaqinlik va hamjihatlik vujudga keldiki, buning orqasida o'lkada moddiy ishlab chiqarish, madaniy rivojlanish jarayoni ancha tezlashdi, shaharlar hayoti yuksaldi, savdo-sotiq, hunarmandchilik o'sdi, aholi farovonligi ko'tarila bordi. Movarounnahr shaharlarining jug'rofiy nuqtai nazaridan Buyuk ipak yo'lining eng muhim tutash nuqtalarida joylashganligi, shu bois bu yerda ishlab chiqarilgan, yetishtirilgan har turli ziroatchilik, chorvachilik, hunarmandchilik mahsulotlari, zargarlik, zeb-ziynat mollarining ayirbosh qilib turilganligi orqasida o'lkaning ijtimo

IX-XII asrlarda Movarounnahrda ilm-fan yuksaldi, hozirgi zamon fanining ko'plab tarmoqlari va yo'nalishlariga chinakam poydevor yaratildi. Xususan, matematika, algebra, astronomiya, tibbiyot, biologiya, geodeziya, jug'rofiya, falsafa singari dunyoviy fanlarning ta'mal toshi shu davrda qo'yildi. Olloh nazari tekkan muborak yurt zaminidan yetishib chiqqan Muhammad Muso al-Xorazmiy, Ahmad al-Farg'oniy, Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Nasr Farobiy, Abu Bakr Muhammad Narshahiy, Abu Abdulloh Xorazmiy, Mahmud az-Zamahshariy, Burhoniddin Marg'iloniy kabi qomusiy bilim sohiblarining ilm-fanning turli-tuman sohalaridagi bebaho ilmiy va ma'naviy meroslari to'la ma'noda dunyoviy ahamiyatga molikdir. Buyuk matematik, astronom va geograf olim Muhammad Mu

Muso al-XorazmiyAbu Rayhon Beruniy www.arxiv.uz

O'rta Osiyolik buyuk allomalar orasida Ahmad al-Farg'oniy (797-865) nomi alohida ko'zga tashlanib turadi. Olimning to'liq ismi Abul Abbos Ahmad ibn Muhammad ibn Kasir al-Farg'oniy bo'lib aslida Farg'onaning Quva shahrida tavallud topgan. Ilm yo'lida zahmat chekib ko'p yurtlarni kezgan. Umrining ko'p qismini xorijiy ellarda, xalifalik markazlari o'tkazgan. Uning butun ongli hayoti va faoliyati fan yo'liga bag'ishlangan. Ahmad al- Farg'oniy yetuk astronom, matematik va geograf olim sifatida shuhrat topgan. Juda ko'plab fundamental asarlarning muallifi Bag'doddagi Baytul Hikma (akademiya) ning nomdor namoyondalaridan biridir. U xalifalik poytaxti Bag'dodda yoki Suriya, Misrda bo'lmasin o'sha joydagi ilm ahli bilan bah

Abu Ali ibn SinoAhmad Al-Farg’oniy www.arxiv.uz

Mustaqil O'zbekiston zaminida bu alloma nomini e'zozlab, 1998 yilda bu zoti sharif tavalludining 1200 yilligini shodiyona sifatida nishonlaganimiz tarixiy haqiqatning tiklanganligi bo'ldi. «Ahmad al- Farg'oniy,-deb ta'kidlagandi I.A.Karimov alloma yubileyi tantanalarida so'zlagan nutqida,-kishilik tarixidagi ilk uyg'onish davrining eng zabardast va yorqin namoyondalaridan biri o'z zamonasi fundamental fani asoschilaridan edi. Uning merosi insoniyatning yangi ilm cho'qqilariga ko'tarilishiga sababchi bo'ldi butun ma'rifiy dunyo olimlari uchun dasturulamal bo'lib xizmat qildi». Jahon fani ravnaqiga benazir hissa qo'shgan uyg'onish fani davri daholari orasida buyuk yurtdoshimiz Abu Nasr Farobiy (873- 950) siymosi yorug' yulduzdek

Ilmu urfonga oshuftalik, insoniyat baxtu saodati yo'liga o'zini baxshida etishlik Forobiy o'z tug'ilgan ona yurti-Farob (O'tror)ni o'smirlik chog'idanoq tark etib, o'sha davrning eng mashhur ilm maskanlari hisoblangan Eron va Arabiston shaharlariga borib bir umr ilm-fan bilan mashg'ul bo'lishga undaydi. U tabiiy va ijtimoiy fanlarga oid 160 dan ziyod asarlar yaratgan. O'rta asrlar davri sharoitida vatanimiz sharafini o'zining beqiyos dunyoviy asarlarida ulug'lagan, astronomiya, fizika, matematika, geologiya, geodeziya, geografiya, mineralogiya, tarix singari fanlar yo'nalishida mislsiz kashfiyotlar qilgan qomusiy bilim sohiblaridan yana biri Abu Rayxon Beruniy (973-1048)dir. Asli Xorazm yurtida bo'lgan allomaning butun hayoti to&#

Abu Rayxon Beruniyning zamondoshi va safdoshi Abu Ali Ibn Sino (980-1037) ham o'z davrining yetuk allomasi fan fidoyisi sifatida mashhurdir. Buxoroi sharifning Afshona qishlog'ida tug'ilib voyaga yetgan ibn Sino 18 yoshlik chog'idanoq el orasida yetuk tabib, olim sifatida tan olingan, uning dovrug'i Somoniylar saroyida ham ma'lum va mashhur bo'lgan. Taqdir hukmi uni qayerlarda yashashga umr guzaronlik qilishga maxkum etmasin, u dunyoviy ilmlarni o'rganishdan, ularni chuqur tadqiq etishdan charchamadi. Ibn Sino asarlari umumiy sonining 450 dan oshishi ham bunga guvohdir. Biroq bulardan 160 ga yaqini bizgacha yetib kelgan, xolos. Alloma nomini dunyoga tanitgan narsa, bu uning tibbiyot sohasidagi mislsiz kashfiyotidir. Ibn Sinoning arab tilida yaratgan 5 jildli

Tarix ilmida benazir bo'lgan Muhammad Narshahiy (899-959) o'zining «Buxoro tarixi» («Tarixi Narshahiy») asari orqali o'z davrining katta, ko'lamli masalalarini o'rtaga ko'yib, ularni xaqqoniy tarzda yoritib berdi. Kitobda arablarning O'rta Osiyoni zabt etib kirib kelishi mashhur Muqanna qo'zg'oloni, shuningdek Somoniylar davridagi davlat boshqaruvi tizimi pul munosabatlari, soliq tizimi, Buxoroning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotiga oid ko'plab qiziqarli ma'lumotlar aks etgan. Buxoro vohasida sug'orish tarmoqlari to'g'risida, shaharsozlik, obodonchilik ishlari haqida noyob materiallar berilganligi «Buxoro tarixi»ning qimmatli manba ekanligidan dalolat beradi. O'z zamonasi olimlari orasida peshqadam sanalgan tilshunoslik, qonun

Ismoil Jurjoniy, Mahmud Chag'miniy, Burxoniddin al- Marg'inoniy kabi allomalarimiz yaratgan ilmiy-ma'naviy meros ham vatanimiz shuhratini olamga taratdi. Shunday qilib, O'rta Osiyo hududida yuz bergan uyg'onish davrida ko'plab favqulodda iste'dod sohiblari yetishib chiqdiki, ular jahon fanining turli yo'nalishlarida betakror kashfiyotlar, chinakam mo'jizalar yaratdilar. Bu bilan ular Vatanimiz shonu-sharafini yuksaklarga ko'tardilar. Hamda kelgusi minnatdor avlodlar uchun bitmas tuganmas boy meros qoldirdilar. Shu boisdan ham ulug' ajdodlarimizning ruhi munavvar siymosi hamisha har birimizning jismu-jonimizda, mehrimizda namoyon bo'lib turadi. IX-XII asrlar davri nafaqat dunyoviy fanlarning yuksalib borishi bilan, shu bilan birga islomiy mada

Gap shundaki arablar istilosi va hukmronligi O'rta Osiyo xalklari uchun avvalda qanchalik haloqatli oqibatlar, mislsiz vayronagarchiliklar olib kelgan bo'lsa-da, biroq shu bilan birga bu yurtga islom dini ham kirib keldi. Yerli aholining asta-sekin islom diniga kirishi, odamzod ahli uchun yakka-yu yagona Ollohni tanishi, unga, uning rasuli (elchisi ) janobu Muhammad Alayxu Vassa lomga e'tiqod bog'lashi, itoat etishi, muqaddas kitob-«Quroni Karim»ni qabul qilishi, uning ilohiy so'zlari, oyatlariga, tamoyillariga amal qilishi, bular pirovardida islom madaniyatining diyorimizda shakllanishiga asos bo'ldi. O'sha davrda Yevroosiyo, Afrikaning katta hududlariga yoyilgan islom va uning ta'limoti tufayli O'rta Osiyo xalqlari o'zlarining tor, biqiq holatidan

Shu bilan birgalikda o'lkaga islomning kirib kelishi va u bilan bog'liq xolda yakka xudolik g'oyasining g'alaba qozonishi, yagona Olloh nomini e'tirof etilishi o'z navbatida mahalliy xalqlar, elatlar birligi, ahilligi va jipsligiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi. Shuningdek yuksak insonparvarlik, do'stlik, birodarlik, o'zaro mehr oqibatlik, muruvvatlik, ma'naviy poklik, rostgo'ylik, bir-birini qo'llab-quvvatlash tuyg'ulari bilan sug'orilgan «Quroni Karim» oyatlari, g'oyalari ruhi yurt odamlarining ma'naviy kamolotiga katta ijobiy ta'sir o'tkazdi. Yurtimizda islomiy madaniyatning qaror topib, ildiz otib borishi baroba rida uning ulug'vor g'oyalari, asl maqsadlarini keng tashviq, targ'ib qilish, ayniqsa, hadi

Imom Buxoriy go'zal insoniylik sifatlariga ega bo'lishi bilan birga uning Quvai hofizasi, xotirasi nihoyatda o'tkir bo'lgan. Manbalarda uning 600 mingga yaqin hadisni yod bilganligi qayd etilgan. Al Buxoriy keyingi nasllar uchun o'zidan katta, boy ilmiy meros qoldirgan. Uning qalamiga mansub noyob asarlar ruyxati 20 dan oshadi. Bu asarlar orasida "Al-Jome' as- Sahix" asari («Sahix Al Buxoriy» nomi bilan ham yuritiladi). O'zining mukammalligi, ahamiyatining benihoyaligi bilan ajralib turadi. Alloma ibn Salohning ta'kidlashicha, al- Buxoriyning bu asariga kiritilgan ishonchli hadislarning soni takrorlanadiganlari bilan birga 7275ta, takrorlanmaydigan holda esa 4000 hadisdan iborat. Eng muhimi shundaki, bu sharafli ishni birinchi bo'lib al-Buxoriy b

Mana, o'n ikki asrdirki, bu kitob millionlab insonlar qalbini imon nuri bilan munavvar etib, xaq va ezgulik yo'liga chorlab kelmoqda». Imom al-Buxoriyning zamondoshi va shogirdi, o'z davrining mashhur allomasi-Abu Iso Muhammad at- Termiziy (824-892) ham hadisshunoslik ilmini yuksak bosqichga ko'targan yorqin siymolardandir. O'rta asrlar davrining yirik madaniy markazlaridan sanalgan Termiz shahri atrofida (Bug' qishlog'ida-Hozirgi Sherobod tumani) tavallud topgan bo'lg'usi alloma o'z ona yurtida daslabki ma'lumotni olganidan so'ng O'rta Osiyoning Urganch, Buxoro, Samarqand kabi shaharlarida bilimini takomillashtiradi. Bundan ham yetarli qanoat hosil qilmagan, hamisha ilmga chanqoq at-Termiziy Sharq mamlakatlariga sayohatga chiqadi. Shu ta

Shunday qilib, hur, ozod yurtimiz kishilari Abu Iso at-Termiziy singari buyuk o'tmishdoshlarimiz siymosini o'zlariga yangidan kashf qilib, ularning bebaho merosi duru-javohirlaridan tobora to'laroq bahramand bo'lib bormoqdalar. Temuriylar ma'naviy madaniyati to'g'risida gap borganda dastavval ona yurtimiz Uyg'onish davrining ikkinchi bosqichi bo'lgan bu oltin asrda ilm-fanning nechog'lik ravnaq topganligi hamda uning jahon ilmu-urfoniga, taraqqiyotiga qo'shgan bebaho hissasi haqida har qancha g'ururlansak arziydi. Ulug'bek o'z davrining taniqli tarixchisi va adibi Davlatshoh Samarqandiyning mana bu so'zlari ham xarakterlidir: «Olim, odil, g'olib va himmatli podshoh Ulug'bek Ko'ragon.. yulduzlar ilmida osmon qadar yuksa

Ulug'bek ilmiy maktabining eng katta yutug'i avvalo, astronomiya va matematika sohasida yaratilgan muhim kashfiyotlardir. Masalan, Ulug'bek qalamiga mansub «Ziji jadidi- Ko'ragoniy» asari o'zining beqiyos to'g'ri ilmiy yechimlari, xulosalari bilan hozirga qadar ham olimlar e'tiborini qozonib kelmoqda. Asarda 1018 yulduzning o'rni va holatini aniqlab bergan. Shuningdek, bu ilmiy maktab olimlarining 3 darajali algebrik tenglamalarini yechib, bir darajali yoyning sinusini aniqlash borasidagi tadqiqotlari ham matematik tafakkurning katta yutug'idir. Ulug'bek davrining fan peshvolaridan Qozizoda Rumiyning «Risola fil-hisob» («Hisobga doir risola», «Sharhi mulaxxas», «Fil-xay'at» (Astronomiya asoslariga sharh) «Risolagul jayb» («Sinus haqida risola

Temuriylar davrida hattotlik, tasviriy san'at va musiqa madaniyati rivoj topdi. Bu sohada Mirali Tabriziy, Shayx Muhammad, Junayd Naqqosh, Temuriylar davri xattotligi va naqqoshligi maktabi atoqli vakillari Sulton Ali Mashhadiy, Abdu Jamil Kotib, Darvesh Muhammad Toqiy, Mir Ali Qil Qalam, Sulton Muhammad Nur va boshqalarning ijodi benazirdir. Masalan, Nastaliq xatining mislsiz ustozi, «Qiblat ul-Kuttab «(Kotiblar peshvosi ) unvoni sohibi bo'lgan, Sulton Ali Mashhadiy, Alisher Navoiy va Xusayn Boyqaroning ko'plab bebaho qo'lyozmalarini kitob xoliga keltirishda katta zahmat chekkan. Bundan tashqari, Nizomiy, Farididin, Attor, Xo'ja Xofuz, Sa'diy, Sheroziy, Xusrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy singari mumtoz adabiyotimiz daholarning ko'plab asarlari ham uning betinim

Amir Temur www.arxiv.uz

Temuriylar davri madaniy hayotida musiqa sanati ham shabhasiz, alohida o'rin tutgan. Alisher Navoiy «Mezonul-avzon» asarida xalq qo'shiqchiligining sakkiz turi rivojlanganligini qayd etadi. Bular-tuyuq, changchi, turkiy, orzuvoriy muhabbatnoma, mustahzod va shu qabilar. Amir Temur davrida san'at va musiqa olamida mashhur bo'lgan siymolardan biri Abduqodir Go'yanda (1334-1435) bo'lib, uning hayotining ko'p qismi Samarqandda kechgan. Temuriylar davri musiqa san'atida Hirot ijodiy muhitining o'rni kattta bo'lgan. Hirot musiqashunoslari o'z ijodlarida Navoiyning she'r va g'azallaridan keng foydalanganlar. Shunday qilib Amir Temur va Temuriylar davri Vatanimiz xalqlarining hayotiy taqdirida, ularning ijtimoiy taraqqiyotning yuksak marralariga

Alisher Navoiy www.arxiv.uz

FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO'YXATI: • Karimov I.A. Bizdan ozod va obod vatan qolsin.-T.:O'zbekiston, 1994 y. • Karimov I.A. Istiqlol va ma'naviyat.-T.: O'zbekiston, 1994 y. • Karimov I.A. Tarixiy xotirasiz kelajak yo'q.-T.:Sharq, 1998 y. • Bahodirov R. Abu Abdulloh al-Xorazmiy va ilmlar tasnifi tarixidan.-T.: O'zbekiston, 1995 y. • Jalilov S. Imom al-Buxoriy haqida suhbatlar. Fan va turmush.-1998.-№5. • Imom Ismoil al-Buxoriy. Hadislar.-T.: Sharq,1992 y. • Irisov A. Hakim ibn Sino.-T.: 1990 y. • Ma'naviyat yulduzlari. Markaziy Osiyolik mashhur siymolar, allomalar, adiblar.-T.: 1999 y. • Rustamov A. Mahmud Zamahshariy.-T.: Fan, 1979 y. • Saitov YE., Saidov A. Ahmad al-Farg'oniy buyuk matematik. Fan va Turmush.-1998.-№5. • Sulaymonova F. Sharq va G&#3

Купить