Oy va Quyosh to`g`risida umumiy ma`lumot - Астрономия - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	37.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Астрономия

Oy va Quyosh to`g`risida umumiy ma`lumot

Купить

Kirish I.Bob. Oy va Quyosh to`g`risida umumiy ma`lumot. 1.1 Quyosh haqida umumiy ma`lumot. 1.2 Oy to`g`risida umumiy ma`lumot. 1.3 Oyning ko`rinma harakati va fazalari II.Bob. Quyosh va oy tutilishlari. 2.1 Quyosh tutilish shartlari va turlari. 2.2 Oy tutilish shartlari va turlari 2.3Quyosh va oy tutilish paytida sodir bo`ladigan hodisalar. Hulosa Adabiyotlar.

Qadim zamonlarda quyosh tutilishi falokat alomati sanalgan. Sharq mamlakatlarida xususan Xitoyda odamlar quyoshni yovuz ajdaho yuta boshlaydi va shu sababdan tutilish sodir bo`ladi, deb ishonganlar. Kohinlar ajdarni qo`rqitib, undan quyoshni qutqarish uchun turli xil duolar o`qiganlar, odamlar esa maydonlarga yig`ilib turli xil temir idishlarni taqillatib, do`mbira va nog`oralar chalib shovqin suron ko`targanlar bir necha daqiqadan keyin to`la tutilish tugagandan so`ng esa, ular “ajdahoning taslim bo`lgani” ga ishonib, hursandchilik qilganlar [7] Insoniyat tarixida quyosh to`la tutilishini birinchi bor o`zida aks ettirgan manba qadimgi Xitoy Shu Ching salnomasidir. Xitoy xalqining buyuk ma`daniyati tufayli qadimda bo`lgan va boshqa xalqlarda biron bir iz qolmagan ko`pgina tutilishlari xaqi

takidlash lozimki, soya o`z o`qi atrofida aylanib turgan yerga tushadi. Yer aylanishining yo`nalishi ham oy soyasining harakat yo`nalishi bilan bir xil bo`ladi. Yerning sirti go`yo orqasidan quvlab klayotgan oy soyasidan qochishga intiladi. Lekin, yer yuzasidagi ma`lum nuqtaning tezligi oy soyasi tezligidan kamroqdir. Bu tezlik ekvatorda eng katta miqdorda sekundiga 465 metrga yetadi. Oy soyasi o`zidan shu sababdan oldinda ketayotgan yer nuqtalarini quvib yetib, katta tezlik bilan undan o`zib ketadi. Shuning uchun ham quyosh tutilishi g`arbdan boshlanib Sharqqa qarab siljiydi. Va juda katta masofalarga cho`zilib ketadi. Quyosh to`la tutilishi mintaqasining umumiy uzunligi 1000 kilometrga yetishi mumkin. Quyosh oydan 400 marta katta va oyga qaraganda taxminan 400 marta uzoqda joylashgan. Bu

chiqish usullarini kashf etdilar. Ana shunday xisob kitoblardan biri Avstraliyalik olim T.Oppolerning 1887-yilda bosilib chiqqan “tutilish qonunlari” kitobida bayon qilingan. Bu kitobda o`tmishda bo`lib o`tgan va kelajakda bo`ladigan tutilishlar bo`yicha bajarilgan katta hajmdagi hisoblash ishlari berilgan. Unda eramizdan avvalgi 1207-yilning noyabridan eramizning 2161-yil noyabr oyigacha bo`lgan davr uchun 8000 ta quyosh tutilishi va 5200 ta oy tutilishi vaqtlari juda aniq berilgan. Kitobda 160 ta kartogramma bo`lib, ularda tutilishlar ko`rinishi mumkin bo`lgan joylar tahminan ko`rsatilgan. Uzoq o`tmishda bo`lib o`tgan tutilishlar vaqtini aniq aytib berish tarixchilar uchun ma`lum voqealarning sanasini o`rgatishda imkon beradi. Shuni ham aytish kerakki, yer yuzining ma`lum joyida to`la qu

Quyosh faolligini o`zgarishi va uning 11 yillik davri nima sababdan yuzaga kelishi haligacha fanda nomalum. Bu masalaga oydinlik kiritish uchun nafaqat quyosh fotosferasida, tojida va xromasferasidagi jarayonlarni ham tadqiq etishni ham talab qiladi. Quyosh tutlisih paytida xromosfera va tojni o`rganish uchun qulay tabiiy sharoit yuzaga keladi. Quyosh tutilishi paytida o`rganishimiz kerak bo`lgan jarayonlar toj va xromosferadagi o`zgarayotgan fizik jarayonlarni o`rganishimiz zarurdir. Odatda quyosh va oy tutilishlari to`g`risidagi tasavvurlarimiz ular ro`y berganda juda ham as qotadi. Shu bilan birga kelajakda yoshlarni tarbiyalshjda hodisalarning tub moxiyatlarini o`zimiz yaxshi anglashimiz zaruz bo`ladi. Shundan kelib chiqqan holda insonlar ongiga singib qolgan notug`ri tushunchalarni ye

mumkinligi to`g`risida ma`lumotlarni berish. Sababi oddiy xalqqa ilmiy asosda tushuntira bilish kerak. Har qanday moddani qanday agregat holatda bo`lishidan qat`iy nazar ularni fizikaviy kimyoviy hossalarini ayniqsa spektroskopik xossalarini bilish ulardan amaliyotda to`g`ri foydalanioshga olib keladi. Bu esa o`z navbatida xurmatli preidentimiz aytganlaridek tabiat in`om etgan homashyolardan to`g`ri ilmioy asoslangan holda foydalanish iqtisodiy samaradorlikni oshiradi[1]. 2010-yil 12 noyabr kuni hurmatli prezidentimiz I.A.Karimov O`zbekiston Respublikasi Oliy majlisi qonunchilik palatasi va senatining qo`shma majlisida “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi” mavzusida ma`ruza qildilar [2]. O`z maruzalarida 6 yo`na

Planetamizdagi butun tirik mavjudot va o`simliklar dunyosi o`zining vujudga kelganligi va yashayotganligi uchun quyoshdan “qarzdor”dir. Inson quyoshning kundalik harakatiga shu qadar ko`nikib qolganki buni abadiy deb biladi. Quyosh qisqa vaqt mutlaqo ko`rinmay qolganda planetamizda qanday o`zgarishlar ro`y beradi? Bu savollarning javobi hammani qiziqtiradi. Quyosh ko`rinmay qolganda yerni qorong`ulik bosar, quyosh yoritib turgan, yani uning yorug`ligini aks ettiradigan Oy va sayyoralar ham ko`rinmas, faqat yulduzlargina xira shula sochib turardi. Shu bilan birga , yer yuziga qaxraton sovuq hukm surib bir xaftaga qolmay tropiklar bilan qoplanar, daryolar oqishdan to`xtar dengizlar va okeanlar tubigacha muzlar, shamol “uvullash”dan to`xtar edi. Bunday sharoitda insonlar zapas yoqilg`ilar xis

imkonini berdi. Yerdagi ko`pgina fizakaviy biologic hodisalar quyosh tasirida sodir bo`ladi. Garchi oddiy ko`z bilan qaraganda quyosh sokin osmon jismidek ko`rinsa-da, osmonda u yirik va quvvatli va fizikaviy protseslarni “boshdan kechirayotgan” yulduzlardan biridir. Shu sababdan quyoshni o`rganishni barcha tabiyot fanlari uchun, ayniqsa, fizika fani uchun juda katta ahmiyati bor. Milliardlab yulduzlarning vakili hisoblanuvchi quyosh kattaligi va haroratiga ko`ra yulduzlar sayyoramiz quyoshiga hamda boshqa yulduzlarga nisbatan million barobar yaqinroq bo`lganligidan u bizga 32˚ ga burchak ostida ko`rinadi. Barcha sayyoralar (Merkuriy,Venera, Mars, Yupiter va Saturnlar) qatori yer ham quyosh atrofida aylanma harakat qiladi. Yerdan quyoshgacha bo`lgan 149,5 million kilometr masofa astronomiy

gemografik kengliklarning aylanishi burchak tezligi har hildir. Aylanish davri quyoshning ekvator qismi uchun 25 kun, qutb qismi uchun esa 30-31 kunga teng. Buni vaqt o`tishi bilan quyosh dog`larining vaziyati o`zgarishiga qarab osongina aniqlash mumkin. Quyosh ekvatori yaqindagi dog`lar, garchi katta gemografik kengliklardagi dog`lar bilan bir meridiandapaydo bo`lsalarda vaqt o`tishi bilan ulardan ilgarilab ketadilar. Quyoshning o`z o`qi atrofida aylanishini birinchi bo`lib Kerrington aniqladi. Keyinchalik Spektroskopik metod qo`llanila boshlagach, unga katta aniqlik kiritildi. Quyoshning aylanishi davomida quyosh diskining Sharq tomoni yerga yaqinlashib, G`arb tomon, aksincha, izohlashadi. Sovet olimi A.A.Biolopolskiy quyoshning Sharq va G`arb nqtalarining yerga yaqinlashishi va uzoqlash

Quyosh bepoyon koinotdagi yulduzlarning yerga eng yaqini bo`lib, u quyosh sistemasining markaziy jismi va bu sistemada yorug`lik , issiqlik va hayot manbayidir. Quyosh gardishining( yerdan 1 a.b uzoqlikda) diametri 32˚ 00˚ ga, yer afemiyda (iyul boshida) bo`lganda esa, 31 31``ga teng bo`lib ko`rinadi. Quyoshning radiusi 696000 ki,xajmi 1,41·10 ³³ sm ³ , o`rtacha massasi 1,99·10 ³³ g va hamma sayyoralarning jami massasidan 750 marta katta. Quyi nurlanishini kuzatish quyosh atmosferasi deyiladi. Quyosh atmosferasidagi temperaturaning o`zgarishiga qarab u shartli ravishda 3 qismga bo`lingan. Kuzni qamashtiradigan yorug` fotosferani (yorug`lik sferasi) quyi gardishi qilib kuzatamiz. Uning yorug`ligi quyosh gardishi chetlariga tomon kamayib borgani bevosita kuzatishlardan ko`rinib turadi. Fotos

kilometr, eng uzoqlashganda (apogeyda) esa 405 400 kilometrli masofada bo`ladi. Oyning diametri 3476 kilometr bo`lib uning hajmi yer hajmining yuzdan ikki qismini tashkil qiladi. Oy sirtida tortish kuchi yerdagidan 6 marta kam. Oy osmonda G`arbdan Sharqqa tomon aylanib 27 kun 8 soatda yer atrofini bir marta aylanib chiqadi. Oy o`z o`qi atrofida ham huddi shuncha vaqtda bir marta aylanib chiqadi. Shuning uchun ham u bizga (yani yerga) doimo bir tomoni bilan ko`rinadi. Oy o`zidan nur chiqarmaydi. Quyoshdan o`ziga tushayotgan nurlarni qaytaradi[4]. Oy sirtining yarmi quyosh bilan yoritilgan bo`ladi. Biroq yerdan qaraganda doimo oyning quyosh bilan yoritilgan yarmi sferasining hammasini ko`rishning iloji bo`lmaydi. Oyning quyosh va yerga nisbatan turishiga ko`ra, uning quyosh bilan yoritishgan

oyda u molekulalar yo`q. buning uchun maxsus radioperedparatchiklardan foydalanishga to`g`ri keladi. Oy oy osmonning chiroyli xodisalardan yana biri, planetalik. Erning ko`rinishidir. Oy osmonida yer chiroyli, ko`kimtir shar shaklida, oyning osmondagi ko`rinishi to`rt martacha katta ko`rinadi. Biroq yerning yarmidan ko`pi oq bulutlar xosil qilgan “dog`”lardan iborat bo`ladi. Yer qitalari bir oz yorishib, okeanlardan rangi bilan farq qilib turadi. Yer ham osmonda oy kabi turli shaklllarda (fazalarda) ko`rinadi. Bu holat uning quyoshga nisbatan oyning qaysi tomonida turganiga bog`liq bo`ladi. Yer o`zining “to`la yer” fazasida bo`lganda oy sirtini, “to`lin oy” yerni yoritgandagidan 40 martacha ravshanroq yoritadi. Oy osmonida to`liq yer kuzatiladigan payt yerdan qaraganda oyning “yangi oy”bo`

Oydagi tog`lardan eng yiriklari Alp, Appenina va Kavkaz tog`lari deb nomlangan. Tog`larning balandligi bazan 9 kilometrgacha yetadi. Shuningdek, oyda halqali tog`lar ko`plab uchraydi. Sirk deb ataluvchi halqali tog`larda klavi va shikardlarning diametrlari 200 kilometrgacha yetadi. Yerdagi tog`lardan farqli o`laroq, oy tog`lari ko`proq chiqqan bo`ladi. Oy orqa tomonining relyefi, birinchi marta , sovet ittifoqining 1959-yili uchirgan “Luna-3” avtomatik stansiyasi oyning yerdan ko`rinmaydigan orqa tomonnini olgan rasmlarda ma`lum bo`ldi va oyning to`la globusini yasashga imkon berdi. Oydan keltirilgan tuproq namunalarining analizi, oy tuprog`I asosan 4 xil jinslardan, yani mayday donadorlikdagi g`ovak jinslardan , yirik donadorlik jinslaridan, brekchiya deyiluvchi minerallar siniqlaridan va

1.3 Oyning ko`rinma harakati va fazalari. Oy yerning tabiiy yo`ldoshi bo`lib uning atrofida 27, 32 sutkalik davr bilan aylanadi. Bu davr oyning siderik davri yoki yulduz davri deb yuritiladi. Oyning yer atrofida aylanish yo`nalishi, yulduzlarning ko`rinma aylanishiga qarama qarshi bo`lib, u g`arbdan sharqqa (yani yerning o`z o`qi atrofida aylanish yo`nalishi bilan bir xil yo`nalishd) harakat qiladi. Oyning o`z orbitasi bo`ylab, harakat tezligi 1,02 km/s ni tashkil qilib, yulduzlarga nisbatan har sutkada taxminan 13 gradus siljib boradi. Oy orbitasining tekisligi yerning quyosh atrofida aylanish yo`li (ekliptika) tekisligi bilan 5ºbilan 9 ni tashkil qiladi. Oy yer atrofida aylanayotganda quyosh nurlarini qaytarishi hisobiga bizga ko`rinadi. Bu ko`rinish ayni o`sha paytda oyning quyoshga nis

qora qismidan ajratadigan chiziq terminator deb ataladi va u hamma vaqt elipsning yarmiga o`xshaydi. Yangi oy paytidan bir xafta o`tgach, yani oy ¼ ga aylanganda bizga uning yorug` yarmi shari yarmi bilan qora yarim o`girilgan bo`ladi. Bunda biz oy diskining yorug` o`ng yarmini ko`ramiz. Bu faza birinchi chorak deyiladi. So`ngra yerdan yorug` yarim sharning ko`proq qismi ko`rina boshlaydi, yana bir haftadan so`ng yani to`lin oy paytida esa biz yoritilgan oy diskining hammasini ko`ramiz. To`lin oy paytidan so`n oyning yoritilgan qismi kamaya boshlaydi, kundan-kunga bizga yoritilgan oy yarim sharning kamroq qismi ko`rinadi, diskning o`ng tomonida brogan sari kemtik paydo bo`la boshlaydi. To`lin oydan bir xafta o`tgach oxirgi chorak bo`ladi. Biz oy diskining chap yarim sharini yoritilganini k

aylanadi. Oyning o`z o`qi atrofida va yer atrofida aylanish davrlari o`zaro tengligi tufayli u yerdan qaraganda doimo bir tomoni bilan ko`rinadi. Oyning sidirik davri deyiluvchi bu davrdan tashqari uning fazalariga ko`ra aniqlanadigan davrlari ham ko`p ishlatiladi. Oyning biror yulduzga nisbatan ikkita bir xil vaiyati orasida o`tgan vaqt yulduz oyi yoki siderik oyi deb ataldi. Oyning ma`lum fazasidan 2 marta ketma ket o`tishi uchun ketgan vaqt uning sinodek davri deyiladi va 21 29,53 sutkani tashkil etadi. Oyning sinodek davri qanday qilib siderik davridan katta bo`lishini ko`raylik. Bunda oy yerning atrofida aylanayotib birinchi holatda bo`lganda M yulduzning to`g`risida to`lin oy fazasida bo`lishi chizadan aniq ko`rinib turibdi . 27,32 kundan so`ng yani oyning yer atrofida bir marta to`l

o`zgarib turishini ko`rsatadi. Oy tugunlari ekliptika bo`ylab G`arbga yani oy harakatiga qarshi tomonga uzluksiz siljib turadi. Tugunlarning siljishi oyning bir aylanishida 1º 5ga yaqin bo`lib bir yilda esa 20 º ga yaqin bo`ladi. Shunday qilib biro y vaqt o`tishi bilan oy hech vaqt o`zining ilgarigi o`rniga aniq kelmaydi va uning keyingi har bir aylanishi aniq qilib aytganda yangi yo`ldan boradi. 18 yilu 7 oyda tugunlar bir marta to`liq aylanib chiqadilar va oy orbitasi o`zining avvalgi vaziyatiga qaytadi. Tugunlarning harakati oyning ko`rinishiga sezilarli tasir ko`rsatadi. Chiqish tuguni bahorgi tengkurlik nuqta bilan ustma ust tushganda, oy orbitasi osmon ekvatori va ekliptika orasidagi burchakdan tashqar bo`ladi. Orbitaning og`maligi 5 gradus 9 ekliptikaning og`maligi 23º 27 bilan qo`s

Quyosh to`la tutilishi osmonda juda chiroyli manzarani hosil qiladi. Bunda kuzatuvchi osmonda qop qora gardishi atrofida quyosh “toji” deb ataluvchi nozik kumushrang shula tovlanayotganini ko`radi (46-rasm) shuningdek, bu paytda kunduzi bo`lishiga qaramay osmonda yorug` yulduzlar va sayyoralar chgaraqlab ko`rinib turadi. Quyosh tutilishlari tabiatning g`aroyib hodisalaridan bo`lib, qadimda kishilarda kuchli vahima tug`dirgan. Bunday hodisalarning ro`y berishi sabablari bugun yaxshi o`rganilgan. Shu tufayli olimlar bundan bir necha yil keyingi bo`ladigan tutilishlarning vaqtlarini ham aniq aytib bera oladilar[4]. Oy yerning atrofida aylanayotib bazan quyoshni bizdan to`sib o`tadi. Bunday hol quyosh tutilishi deyilib u har doim astronomik yangi oy holatida ro`y beradi (47- rasm). Bu chizmada

dastlab quyoshni g`arb tomoni bilan uchrashadi. Shundan so`ng quyoshni “eylayotgan” qismio ortib borib u oy bilasn to`la bekilganda quyosh butunlay ko`rinmay qoladi. (agar kuzatuvchining joyi yerda soya ichiga to`g`ri kelsa, albatta) quyoshning to`la tutilishi fazasi atigi bir necha minutda (maksimum 7 min) davom etib so`ngra oyning dishi quyosh diskidan chiqib sharqqa tomon siljiy boshlaydi va quyoshni to`la ozod qilguncha bir soat vaqt ketadi. Quyosh tutilishining mohiyati ustida to`xtaladigan bo`lsak yuqorida bayon qilingandek quyosh tutilishining muhim shartlaridan biri oy quyoshni bekitib o`tayotgan paytda uning yangi oy fazasida bo`lishidir. Biroq har bir yangi oyda quyoshning tutilmasligidan ko`rinishicha, buning uchun bu shartning o`zi yetarli emasligi ma`lum bo`ladi. Ana shu muhim

Bunda rasmda ham ko`rinishicha <LEL*=PC-LC*EC=Po quyoshning ko`rinma radiusini, <LEC*=<EL*O- EC*O bo`lib <EL*O=PC oyning gorizontal paralaksini <E,S,O=PO-quyoshning gorizontal paralaksini ifodalaydi. Binobarin B burchak: B=Pc+Po+Pc-Po Agar tekislikning o`ng tomonidagi kattaliklar o`rtacha qiymatlardan foydalansak yani Pc=15:5 Po=16,*3 Pc=57,*0 Po=8,8 Ekanini etiborga olsak u holda B=88:7 bo`ladi bundan ko`rinadiki qisman bo`lsa ham quyosh tutilishi uchun oyning epliktikal kenglamasi 88:7 dan kichik bo`lishi lozim. Topilgan B ning qiymatiga ko`ra oyning ΔL ekliptikal uzunlamasi ξ LS to`g`ri burchakli sferik uchburchakdan toppish mumkin. Sin ΔL= tg B Tg I B=88:7, i=5˚09, oy orbitasi tekisligining epliktikal tekisligiga og`maligidan ΔL=16˚ 5 chiqadi. Shunday qilib quyosh tutilishi uchun, yang

Oy yer atrofida aylanayotib bazan uning soyasi yoxud yarimsoya orqali o`tadi. Bunday hodisa oy tutilishi deyiladi. Oy tutilayotganda u har doim to`linoy fazasida bo`ladi. Bunda oy yerning soyasi ichidan o`tsa unda to`la tutiladi. Bordiyu yarim soya ichida o`tsa u holda yarim soyali tutilish deyiladi. Oy tutilishi tabiatning g`aroyib hodisalaridan biri bo`lib u qadimda kishilarda kuchli vahima tug`dirgan. Bunday hodisal;arning ro`y berish sabablari bugun yaxshi o`rganilgan. Shu tufayli odamlar bundan bir necha yil keyingi bo`ladigan tutilishlar vaqtini ham aniq aytib bera olishgan. Yerning ma`lum bir joyida oy tutilishi quyosh tutilishiga nisbatan ko`proq kuzatiladi. Chunki quyosh tutilishlari yerning oy soyasi tushgan va uncha katta bo`lamagan maydondagina kuzatiladi. Oy tutilishi esa yern

Oyning to`la tutilishida esa yani u yerning soyasiga butunlay kirganda oy ko`zdan butunlay g`oyib bo`lmay to`q qizil rangda jilovlanadi. Buning sababi shundaki o`sha paytda oyning yer atmosferasida sochilgan va singan quyosh nurlari bilan yoritilishidir. Bunda yer atmosferasi ko`k va havorang nurlarni keskin sochib yuborib oy tomonga asosan qizil nurlarni sindirib o`tkizad va oy aynan shu nurlar bilan yoritiladi va qizarib ko`rinadi. Saros. Ma`lumki tutilishi huddi oldingidek ko`rinishida aniq davr bilan qaytarilib turadi va bu davr saros (saros misrcha qaytarilish) debataladi. Saros bu tutilishlarning qadimdagilarga ham ma`lum bo`lgan davri bo`lib u 18 yilu 11.3 sutkaga teng. Haqiqatdan ham ixtiyoriy tutilish oyning ma`lum fazadagi holati tugunlarning biridan oldingi tutilish paytidagidek

23.Quyosh va oy tutilishi paytida sodir bo`ladigan hodisalar. Qadimda quyosh va oy tutilishining yuqorida bayon qilingan ko`rinishlari kishilarda qo`rqinch va vahima tug`dirgan. Endi esa quyosh va oy tutilishlarining siri ilmiy isbot etilgan, hech kimda vahima tug`dirmaydi. Olimlar quyosh va oy tutilishlarining bo`lish vaqtini hisoblab berish metodlarini ishlab chiqarishgan[4]. Astranomiya fanining taraqqiy etishi bilan bundan ming yil oldin bo`lgan va yuz yillardan keyin bo`ladiga tutilishlar vaqtini juda aniqlik bilan hisoblab chiqish usullari kashf etdilar. Yuqorida takidlab o`tilgandek yer quyosh to`la tutilishi kamdan kambalandligi uchun astronom olimlar bu noyob hodisani kuzatish maqsadida voqea sodir bo`ladigan hududlarga ekspeditsiyalar uyushtiradilar. Safar ishtirokchilarining har

tomonida joylashgan 3000 km gacha bo`lgan hududlarda esa quyoshning qisman tutilishi kuzatiladi. Quyoshning1-avgustda to`la tutilishi dunyo vaqti bilan soat14 dan 22 min (Toshkent vaqti bilan soat 14 dan 22 min) o`tganda Kanada Arktik tog` tizmalaridan boshlanadi. So`ngra oy soyasi yerning shimoliy magnit qutbidan 250 km naridan o`tib Devon va Elsmir orollari orqali Grilandiyaga kirib keladi. Shundan so`ng kengligi 236 km bo`lgan soya shimoliy muz okeanida 900 km masofani bosib o`tib Rossiya hududiga kirib keladi. Soat 10 dan 19 min o`tganda tutilish o`zining maksimal fazasiga kiradi va 2 min 27 sekund davomida yetadi. Shundan so`ng soya Yevrosiyo mintaqasiga kiradi. Tyumin viloyati bo`ylab janubi sharq yo`nalishida harakatlanib soat 10 dan 30 min o`tganda Nayabrs va Nijnevatovskkacha yeta

quyoshning qisman tutilishi quyosh Toshkent vaqti bilan soat 15dan 10 min o`tganda tugaydi. Tutilishning eng katta fazasi soat 16dan 16 min o`tganda to`g`ri kelib, bu paytda quyosh gardishining taxminan 68 foizi oy bilan tusiladi[19]. Quyidagi jadvalda O`zbekistonning viloyat markazlari uchun quyosh tutilishi vaqtlari belgilangan. Quyosh tutilishlari. Vaqti Tutilish turi Eng kutilish kuzatiladigan joy. 25-dekabr 2000y Qisman A.Q.SH g`arbiy Atlantika 21-iyul 2001-yil to`liq Atlantika janubiy Amerika 14-dekabr 2001-yil Halqasimon Markaziy Amerika, Tinch okeani 10-iyun 2002-yil Halqasimon Tinch okeani 4-dekabr 2002-yil To`liq Janubiy Afrika,Hind okeani, Avstraliya 31-may 2003-y Halqasimon Islandiya 23-noyabr 2003-yil To`liq Antraktida 19-aprel 2004-yil Qisman Arktika 8-aprel 2005-yil To`liq T

Xulosa. Xulosa qilib aytganda bitiruv malakaviy ishim bo`yicha yani quyosh va oy tutishlari paytidagi jarayonlarni o`rganish mavzusi bo`yicha quyidagi natijalarga ega bo`ldim. Birinchidan, mavzu tegishli adabiyotlar va davriy ravishda nashr etiladigan ilmiy jurnallardan internet ma`lumotlaridan foydalanib BMI ni nazariy qismi shakllantirildi. Ikkinchidan ,yani quyosh va oy to`g`risidagi umumiy ma`lumotlarga ega bo`lib, oyning ko`rinma harakati va fazalarini o`rganib ularning turli xilda ko`rinishini o`rgandim. Uchinchidan, Quyosh va oy tutilishlari yani qaysi payt quyosh tutilishi va qaysi pay toy tutilishi va bu tutilishlar 3-2 min da davom etishini, bir joyda 2-3 marta ham kuzatilishi mumkinligi-yu quyosh va oy tutilish shartlarini va turlarini o`rganib chiqdim. To`rtinchidan, Quyosh va

Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati. 1.I.A.Karimov “Jaxon moliyaviy iqtisodiy inqirozi ,O`zbekiston sharoitida uni bartaraf etish yo`llari va choralari. T.O`zb. 2009-yil. 2.I.A.Karimov “Mamlakatimizda Demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi” 12-noyabr 2010-yil. 3.I.F.Polak “Umumiy astronomiya kursi” Toshkent 1965-yil. 4.M.Mamadozimov “umumiy astronomiya” 2008-yil Toshkent. 5.Mamadazimov “Quyosh sistemasi haqida” 1988-yil 6.Mursalimova G.A. Raximov “Umumiy astronomiya kursi” Toshkent 1976-yil. 7.Mamadazimov M “Astronomiya akademik litsey va kasb hunar kollejlari uchun”. Toshkent o`qituvchi 2004-yil 8.Klimishin I.D Astronomiya nasix dney. Moskva nauka 1980-yil. 9.Kulikovskiy P.G Spravochnik Lyubitelya Astronomiya. Moskva: Nauka 2001

12.Ilyasov S.P. Kuzating:Quyosh tutiladi (davomi) “Ozbekiston ovozi” 1999-yil 10-avgust. 13.Jiyoxonov R.F astronomiya va kosmik dasturlar. T.U.Z M.U 2000-yil 14.N.Nuriddinov S. “Umumiy astronomiya kursi” T.U.Z M.U 2000-yil 15.I.Sattorov “Umumiy astronomiya” 16.I.Sattorov “Astrofizika” Toshkent Turon iqbol 2007 17.Ilyasov.S.P XXI-asrdagi quyoshning birinchi to`la tutilishi. Fan va turmush 2005 18.Ilyasov S.P Quyosh tutilishi noyob hodisa “O`zbekiston ovozi”2006-yil 28-mart 19.Fan va turmush 2008-yil 2-son 2009-yil 2,3 son. 20.Wekipediya Internet sayti. 21.WWW.Ziyo net uz. 22.WWW. Intuit.Ru 23.WWW.astrolabe.ru. 24.WWW.astronet.ru 25WWW.mirrocentr.com

26.eclipce.gsfc.nasa.gor

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Olamning yagona fizik manzarasi
Fazoda tekislik va ularga doir metrik masalalar
Quyosh sistemasi. Quyosh sistemasi va yer. Yerning geografik qobiqlari hamda tiriklik belgilari
Somon yo’li - shimoliy qutbi