p-xloratsetilfenilsirka kislota sintezi - Химия - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	516.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Химия

p-xloratsetilfenilsirka kislota sintezi

Купить

p-xloratsetilfenilsirka kislota sintezi mavzusida yozgan BITIRUV MALAKAVIY ISHI 1

MUNDARIJA KIRISH ………………………………………………………….3 I BOB. ADABIYOTLAR SHARHI 1.1 Friedel-Krafts atsillash reaksiyalari……………………………….…...5 1.2 Benzofenon sintezlashning Dosing usullari………………………......12 1.3 Friedel-Krafts reaksiyalarining yangi tadqiqotlari………………..….19 1.4 Friedel-Krafts reaksiyalari orqali Sidnonlar sintezini mikroto’lqin nurlari yordamida tezlashtirish.........................................................................30 1.5 Metilsulfokislotaning grafit yuzasida yutulishidan hosil bo’lgan katalizator ishtirokidagi Friedel-Krafts atsillash reaksiyalari...............37 1.6 Zeolit katalizatorlari ishtirokida aromatik ketonlarni sintez qilish.....43 1.7 Fenol va atsil xloridlarni O-atsillash, Friedel-Krafts atsillash reaksiyalari va triftormetilsulfokislota ishtirokidagi fenil efi

KIRISH O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2017-yilning 12- yanvar kuni “Kitob mahsulotlarini chop etish va tarqatish tizimini rivojlantirish, kitob mutolaasi va kitobxonlik madaniyatini oshirish hamda targ’ibot qilish bo’yicha komissiya tuzish to’g’risida” farmoyish berdi. Bundan ko’rinib turibdiki davlatimiz siyosatida ilm-fanga, yoshlarimizga ta’lim berishga e’tibor tobora ortmoqda. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev “Yoshlar ulkan kuch” deb nomlangan⸺ o’z shiori ostida bugungi kunda yoshlarga katta e’tibor qaratmoqda. Shuningdek prezident “yoshlar siyosati bo’yicha olib borayotgan ishlarimizni tanqidiy baholab, tegishli qarorlar qabul qilishni o’z faoliyatim uchun g’oyat muhim deb hisoblayman” deb ta’kidlaganlar. Mavzuning dolzarbligi. Hozirgacha mavjud ma’lumotlardan

organic kimyoning dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Masalan, pirokatexinni xloratsillash mahsuloti tibbiyotda qon bosimi keskin tushib ketganda qon bosimni ko’taruvchi “Noradrenalin” preparatini tayyorlashda, 4-nitrofenolning xloratsillash mahsuloti esa “Levomitsetin” nomi bilan antibiotik sifatida ishlatiladi. Ko’pchilik aromatik birikmalar va xloralmashgan fenollarni xloratsillash reaksiyasidan olingan moddalar qishloq xo’jaligida pestitsidlar sifatida qo’llaniladi. Shuning uchun ham yangi xloratsil mahsulotlar va ularning hosilalarini sintez qilishning qulay, iqtisodiy arzon va ekologik toza usullarini ishlab chiqish organik kimyoning bugungi kundagi ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Ishning maqsadi: – p-xloratsetilfenilsirka kislota sintez qilishning qulay usullarini ishlab

1 BOB. ADABIYOTLAR SHARHI 1.1 Friedel-Krafts atsillash reaksiyalari. Olfaktor fabrikasiga ishlab chiqarish uchun 500 kg anizol yetarli bo’lgan, biroq fabrika agenti 500 kg dan ko’proq anizolga buyurtma bergan, kompaniya xomashyoni ma’lum miqdoridan parfumeriya mahsulotlari olib, ortiqcha anizolni ishlatish uchun bir usul topishi kerak edi. Buning bir iloji p-metoksiasetofenon olish edi, shuningdek bu modda kreatogen deb ataluvchi o’simlik gullarida tabiiy ravishda paydo bo’ladi. (Crataegus spp.). Ularning kimyoviy texnik mutaxasislari p-metoksiasetofenonni anizoldan Friedel-Krafts reaksiyasi bilan sintez qilish mumkin deb o'ylashadi, ammo ular reaksiya asosiy mahsulotini boshqa hosil bo’lgan izomerlarning aralashmasidan ajratish qiyin bo'lishi mumkin degan xavotirda edilar. Ularnin

birinchi marta benzoil xlorid va benzolni metall bilan qizdirish orqali benzofenon olgan. Bu aslida Friedel-Krafts reaksiyasi edi, lekin Zinke buni bilmas edi, chunki u reaksiya hali aniqlanmagan edi. O O A t s e t o f e n o n B e n z o f e n o n Tabiiy va sintetik mushklar o ’ tkir hidli moddalardir , ular parfyumeriyada dezodorantlar va malhamlar olishda foydalaniladi . Mushkon (3- metilsiklopentadekanon) deb nomlangan katta halqali ketonlar tabiiy mushkning asosiy tarkibiy qismidir. Tabiiy Mushkon juda qimmatga tushadi va shuning uchun u asosan sintetik musklar bilan almashtirildi. Ular orasida mushk keton va selestolid deb ataladigan fenonlar ham bor.O O 2 N NO 2 O O M uskon M usk keton Selestolid Mushk keton m-ksiloldan ikki bosqichli Frieded-Krafts reaksiyasi bilan olinadi: uchlam-bu

Benzofenon va sintetik mushklar singari, ko'pchilik fenonlar muvofiq aromatik halqani atsillash vositasida Friedel-Krafts reaksiyasi orqali olish mumkin. Teodor Zinke muvaffaqiyatsizlikka uchragan eksperimentining mohiyatini bilganida edi, Friedel-Krafts reaktsiyasi "Zinke reaksiyasi" deb atalishi mumkin edi. 1869 yilda Zinke metil-kumush ishtirokida benzil xlorid va xlorasirka kislotani Vyurs reaksiyasini o'zgartirishi bilan 3-fenil propion kislotani sintezlashga harakat qildi. Asosiy modda sifatida benzol bilan reaksiyani amalga oshirayotganda, Zinke ko'proq vodorod xlorid hosil bo’lganini va asosiy mahsulot kutilgan karbosiklik kislota o'rniga difenilmetan ekanligini kuzatdi. C l+ A g b e n z o l O HO C l O O H Cl + +HCl Taxminan to ' rt yil o ' tgach , C

samarali ekanligini aniqladi. U Friedel-Krafts reaksiyalarining ko'pchiligi uchun ommaviylashgan katalizatorga aylandi. Friedel-Krafts reaksiyasi bir reaksiya turi emas. Bunda alyuminiy xlorid (yoki boshqa Lyuis kislotasi katalizatori) va mos alkillovchi yoki atsillovchi agentni ishlatib, aromatik birikmalarning alkillash va atsillash reaksiyalarida turli hosilalarni olish mumkin. Odatiy Friedel-Krafts atsillash reaksiyasida katalizator sifatida suvsiz alyuminiy xlorid, atsil guruh hosil qiluvchi modda sifatida karbon kislota xloridi ishlatiladi. Alyuminiy xlorid kislotadagi xlorni tortib olib kompleks hosil qilish orqali 1-bosqichda ko'rsatilganidek, atsillovchi agentdan chiqadigan guruhni ya’ni atsil guruhini ajratadi. Keyinchalik, atsil ioni -bog'lanishli benzolgaℼ hujumga o

R C lO + A l C l 3 R O + A l C l 4 RO H RO H RO RO + H A l C l 4 H C l + A l C l 31 - b o s q i c h 2 - b o s q i c h 3 - b o s q i c h A t s i l i o n i A r i l i o n B e n z o l n i n g F r i e d e l - K r a f t s b o ' y i c h a a t s i l l a s h r e a k s i y a s i m e x a n i z m i . Ushbu tajribada reaksiya erituvchisi sifatida dixlormetan, atsillovchi qilib sirka angidridi ishlatiladi. Reaksiya ekzotermik bo'lib, sekinlik bilan sirka angidridi va boshqa reagentlar qo'shib boriladi, reaksiyani davom ettirish uchun ozroq isitiladi. Reaksion aralashma muzli suvga quyilsa mahsulot bilan Lyuis kislotasi kompleksini parchalaydi va noorganik tuzlarni suvli fazaga o'tkazadi. Mahsulot organik erituvchini bug'latish va qoldiqni distillash orqali olinadi. Xona haroratigacha

uchta qo'shni halqa vodorodlari 810-750 sm -1 sohada yutiladi; va orto-izomer halqasidagi to'rtta qo'shni vodorodlar 770-735 sm -1 sohada yutiladi. Meta-izomer tarkibidagi izolyatsiyalangan vodorod odatda juda zaif va uning chastotasi o'zgarishi mumkin. Monomahsulot va meta-dimahsulot hosil bo’lgan benzol izomerlarida 710-680 sm -1 sohada qo'shimcha bog’ bor, bu butun benzol halqasidagi bog’lar tebranishlarni o’z ichiga olganOM e O O M eO O M eO orto-M etoksiatsetofenon meta-M etoksiatsetofenon para-M etoksiatsetofenon Anizolning Friedel-Krafts atsillash reaksiyasidan olinadigan mahsulotlar. Aromatik uglevodorodlardagi C-H bog’larining yutulish chastotasi Qo’shni vodorod atomlar soni Chastotalar oralig’I, sm -1 1 900-860 (kuchsiz) 2 840-810 3 810-750 4 770-735 5 770-730

Mahsulotingizning YaMR spektri ham aromatik halqa ustidagi qo'shni vodorodlar soni to'g'risida ma'lumot beradi. 1,4-holatda ajralgan mahsulot (para) oddiy spektrga ega bo'lishi kerak edi. Molekulaning simmetriyasi YaMR spektrining aromatik sohasida ikki juftlik hosil qiladi. Orto mahsuloti aromatik sohada murakkab birikmaga ega bo'ladi va meta mahsuloti hosil qilgan guruhlari orasidagi yagona vodorodga bog'liq holda singlet holatda namayon bo’lishi mumkin. Reaksiya: qo'lqoplar va ko'zlarni himoya qiling! Mo’rili shkaf ostida ishlanadi. Suvsiz alyuminiy xlorid suv bilan gidratlanadi, shuning uchun uni atmosfera namligidan saqlanadi va shisha idishni yaxshilab quritib oling. 22.0 mmol kukunli alyuminiy xloridini olinadi va 25 ml yumaloq tubli shisha kolbag

Dixlormetan eritmasini 100 ml yumaloq tubli kolbaga solib, aralashmadagi qattiq qoldiqlarni olib tashlanadi va yangi hajmdagi dixlormetan bilan yuviladi. Dixlormetanning ikkinchi qismini yumaloq tubli kolbaga solib qo'yiladi. Dixlorometan eritmasini taxminan 3-4 ml hajmda konsentratsiyalash uchun Rotovapdan foydalaniladi. Konsentrlangan eritmani 10 ml hajmli yumaloq idishga qaytarib, oddiy mikroskopik distillash uchun apparatni sozlanadi. Qolgan dixlorometanni yig’ish uchun ohistalik bilan qizdirilsa, mahsulotni distillash uchun esa issiqlik oshiriladi. Taxminan 240 °C da distillangan mahsulotlarni yig’iladi. Agar shishaning tarkibi o’zgara boshlasa, isitish to'xtatiladi. Distillat idishda qotib qolsa, uni yumshoq isitish orqali eritib turiladi. Mahsulotni oldindan tayyorlangan shi

fotokimyoviy beqaror emas, chunki olimlarning aniqlashicha quyosh nurlari ta’siri ostida inson hujayralarida oksidlanish, teri shikastlanishi va boshqalar bilan bog’liq bo’lgan reaktiv radikallarni hosil qiladi. Benzofenon va uning chiqindilari bo’yoqlar uchun xomashyolar, hasharotlarga qarshi va farmasevtik preparatlar ishlab chiqarishda ishlatiladi. Farmasevtika sanoatida ular anestezikasi uchun va yallig'lanishga qarshi vosita va boshqalar uchun ishlatiladi. Bu gul hidli, suvda erimaydigan, lekin benzol, tetraxlorfuran, metanol va propilen glikolda yaxshi eriydigan oq rangli qattiq moddadir. Benzofenon va uning hosilalari aromatik moddalarning Friedel-Krafts reaksiyasi bilan sintezlanadi. Atsillanish kislota xlorangidridlari yoki angidridlar bilan amalga oshiriladi. Reaksiya Lyuis k

katalizatorlari (AlCl 3 va FeCl 3 ) yoki ZnO ishtirokida benzol va benzoil xloridning Friedel-Krafts reaksiyasida qo'llaniladi. C l O O + A l C l 3 Benzol va benzoil xlorid reaksiyasi. Lyuis kislotalari bilan benzolni atsillash reaksiyasi mexanizmi quyidagicha: R C lO + A l C l3 R O + A l C l 4 RO H RO H RO RO + H A l C l 4 H C l + A l C l 31 - b o s q i c h 2 - b o s q i c h 3 - b o s q i c h A t s i l i o n i A r i l i o n B e n z o l n i n g F r i e d e l - K r a f t s b o ' y i c h a a t s i l l a s h r e a k s i y a s i m e x a n i z m i . Reaktivlar va materiallar: Foydalanadigan reaktivlar quyidagilardir: benzol (99,5%), benzoil xlor (98%), AlCl 3 (98%), FeCl 3 (97%), ZnO (99%). Reagentlar bundan keyin tozalashsiz ishlatiladi. Konsentrlangan xlorid kislotasi (37%), karbonil

spektrofotometri - Spektrum 100 yordamida amalga oshirilgan. Lyuis katalizatorlari bilan sintezlarda klassik sintez usuli qo'llanildi. Ish benzol, benzoil xlorid, uglerod disulfid, suvsiz alyuminiy xlorid yoki temir xlorid bilan amalga oshirildi va aralashma 40-45 0 C gacha isitilgan. Rux oksidi ishlatilgan sintezlarda reaksiya aralashmasini katalizator bilan reaktivlar o'rtasida eng yaxshi bog’lanishni hosil qilish uchun katalizatorlar tizimi ishlatilgan. Sintezni tugatgandan so'ng katalizator filtrlash (rux oksidi) bilan ajratiladi. Rux oksidi kukuni dixlormetan bilan yuvilganidan keyin quritiladi va qayta ishlatiladi. Sintezdan so'ng olingan benzofenon etanoldan qayta kristallash yo'li bilan tozalangan va vakuum ostida quritilgan. Benzofenonni olish Fridel-Krafts rea

80.15 85.6 30.3 Кв. 1 Кв. 2 Кв. 3 Katalizator kontsentratsiyasining o ' zgarishi ta ’ sirini Bu ta ’ sirni kuzatish uchun ZnO katalizatorining kontsentratsiyasi benzoil xloridga nisbatan quyidagi qiymatlarda ishlatilgan : 0.1%, 0.2%, 0.5%, 1% ( massa ulushi ). Sintez davomiyligi ikki soat . Harorat 75-80 o C . 2. Natijalar quyidagi grafikda ko ' rsatilgan . 2- rasmda grafigi katalizator ( ZnO ) konsentratsiyasi ortib borishi reaksiya unumini oshirishi bilan birga konsentratsiyani 1% dan 9% gacha oshirgan holda unum juda kichik miqdorga ega ekanligini ko ' rsatadi . Shuning uchun katalizatorning (ZnO) 0,2% miqdorli kontsentratsiyasi bilan ishlash afzallik beradi. Reaksiya vaqtining ta'siri. 160.1 0.2 0.5 1020406080100 0 0 0 0 0 0 0 0

Rux oksidi ishtirokida Fredel-Krafts reaksiyasi asosida boradigan benzofenon sintezi unumiga vaqtning ta’siri har xil vaqt ichida reaksiyani amalga oshirish orqali kuzatildi. Reaksiya vaqtini 1, 2, 3 va 5soatlarda o’tkazildi. Katalizatorning konsentratsiyasi 0,2% miqdorida ZnO bo'lib, benzoil xlorid miqdoriga mos ravishda. Sintez harorati - doimiy (75-80 °C). Sintez reaksiyaga kirishuvchi moddalarning molyar nisbati bilan amalga oshirildi: Benzoil xlorid: benzol 1: 2 . Quyidagi rasmda turli xil reaksiya vaqtlaridan benzofenon sintezida olingan grafik- eksperimental ma'lumotlar keltirilgan. Unum Reaksiyaning kam samaradorligi bir soatlik sintezda kuzatilgan. Reaksiya vaqti va unimi ortib borganligi bilan bu ortish mazmunli emas. 5 soatlik sintezdan so'ng olingan benzofenon unumi

uglerod disulfid ishlatilgan. (Reaksion aralashmaga nisbatan massa bo’yicha 40%). Sintez reaktivlarning ma’lum molyar nisbati bilan amalga oshirildi: Benzoil xlorid: benzol 1: 2. ZnO Al2O3 FeCl30102030405060708090100 Grafikdan ko’rishimiz mumkinki rux oksidi katalizator sifatida ishlatilgan reaksiya unumi yuqori bo’lgan. Klassik atsillash katalizatorlari ham yaxshi unumni va benzoil xlorid va benzollarning yuqori nisbatli aralashmalari samaralidir. Sintezlangan benzofenon qayta ishlangan. Reaksiya aralashmasining birinchi bosqichida ZnO katalizatorini ajratish uchun aralashma filtrlanadi. Keyin toza suv bilan ishlov beriladi. Benzofenonli organik qatlamni ajratish uchun avval vodorod xlorid bilan ishlov beriladi va ajratgich varonka orqali ajratib olinadi. Ortiqcha benzolni ajratib olish u

geterogen katalizatordir. Bu katalizator korroziyalanmaydi va ikkilamchi mahsulotlar hosil qilmaydi. Mexanizm o'rganilmagan. Benzofenonni benzol va atsetil xloriddan olishda reaksiyaga kirishuvchi moddalar, katalizatorlarning konsentratsiyasi va sintez vaqti nisbati ta'siri o'rganildi. Yuqoridagi reaksiyada ZnO va klassik atsillash katalizatorlari: alyuminiy xlorid, temir xlorid bilan taqqoslash amalga oshirildi. Rux oksidi ishlatilgan reaksiyalar sharoitida unum klassik katalizatorlardan kichik bo'lib, bu katalizatorning juda past konsentratsiyasi bilan izohlanadi. Tozalangan benzofenon fizik-kimyoviy xususiyatlar jihatidan xarakterlanadi. 1.3. Friedel-Krafts reaksiyalarining yangi tadqiqotlari Friedel-Krafts alkillash reaksiyasi alkilli arenlarni hamda alkil guruhini alma

atsil xloridlari yoki alkil galogenidlar ishtirokida alkillashi va atsillanishga bog'liq. Atsillash reaksiyalari uchun Lyuis kislotalari kerak. AlCl 3 yoki BF 3 stoxiometrik miqdoridan ko'proq talab qilinadigan bo'lsa, noyob triflatlarning katalitik miqdori, xususan skandiy triflat, fosforlangan nodir metallar, galliy triflat yoki vismut triflati kutilgan mahsulotlarning olinishiga imkon beradi. Friedel-Krafts reaksiyalari aromatik birikmalarda yangi uglerod-uglerodli bog'lanishni hosil qilish uchun kuchli vosita bo'lib xizmat qiladi. Bu reaksiyalar polisiklik tuzilmalarni hosil qilishda ham qo'llanilishi mumkin. a-amido sulfonlarning Lyuis kislotasi ishtirokida N-atsil iminiy ionlarini hosil qilish orqali ishlatilgan. Metilalyuminoksanni (MAO) Kaminsky kashf qilgan

Metilensiklopropanlar (MCP) juda keskin, ammo organik sintezda foydali qurilish materiallari sifatida xizmat qiladigan, oson hosil bo'ladigan molekulalardir. MCPlar halqaning ochilish bilan boradigan reaksiyalarga kirishadi, chunki kuchli termodinamik jarayonlar halqa taranglashishini ta'minlaydi. Pd, Rh, Ru va Pt kabi metallar bilan ham yaxshi ta’sirlashadi. MCPlarning spirtlar va boshqa nukleofill zarralar bilan Lyuis kislota katalizatori ishtirokida halqani ochilish reaksiyalari [Ln(OTf)N] (Ln = Sn, Yb, Sc) yumshoq sharoitlarda, mos keladigan mahsulotlarni olish uchun yangi yo'l orqali amalga oshirilgan.R1 R2 Lyuis kislotasi R2 R1 Lyuis kislotasi ishtirokida MCPlarning reaksiyasi. Erituvchisiz, AlCl 3 -qo’llangan o’ziga xos Friedel-Krafts usulidagi arenlar va aldegid orasida

Friedel-Krafts reaksiyasini perftorlangan yer metall katalizatori ishtirokida borishi. Anizolning kislota angidridi bilan Friedel-Krafts reaksiyasi organik erituvchisiz perftorlangan nodir metall katalizatori ishtirokida amalga oshirishi mumkin. Perftordeklenni (C 10 F 18 , sis va trans aralashmasi) ftorlash reaksiyasi davomida erituvchi sifatida ishlatilishi mumkin. N,N-dimetil anilinning kislota angidrid bilan Fredel-Krafts reaksiyasi mos keladigan mahsulotini bermadi. N,N- dimetilanilinning etil glioksalat bilan ishlov berishdagi reaksiyasi ham perftorli Lyuis kislotasi ishtirokida amalga oshirildi.OM e Ac 2O Katalizator Erituvchisiz O OM e + Friedel-Krafts reaksiyalari uchun Samariy diiodid katalizatorlarining qo’llanilishi. Samariy diiodid turli xil aromatik substratlarni va alkillovc

Amberlyst-15: faollashtirilgan aren va geteroarenlarning a-amido sulfonlar bilan Fridel-Krafts reaksiyalari uchun samarali va qayta foydalanish mumkin bo'lgan katalizator. Geterogen bo'lmagan Amberlyst-15 katalizatori Friedel-Krafts reaksiyalari uchun faollashtirilgan aren yoki geteroarenlar va a-amido sulfonlar o'rtasidagi reaksiya uchun samarali katalitik xususiyatlarni namayon qildi. 1,2,4-trimetoksi benzolni turli a-amido sulfonlar bilan ishlov beilganda Friedel-Krafts reaksiyasi mahsulotlari juda yaxshi unumda hosil bo’lgan. Geteroarenli reaksiyalar mahsulotning o'rtacha hosildorligini ko'rsatadi. Katalizator faolligi sezilarli yo'qolgan holda ham uni osonlik bilan qayta ishlatishga tayyorlash mumkin.SO 2 Ph NHcbz + OM e OM e OM e Katalizator CH 2 Cl 2 Tol-p OM

Fe (III) katalizatori bilan tiofenlarning Glioksalat imine bilan Friedel-Krafts alkillash reaksiyasini o'rganish: qulay α-aminoefirlardan foydalanish. Tiofenlarning glioksalat imin bilan Friedele-Krafts alkillash reaksiyasi α- aminoefirlarni olish uchun ishlab chiqilgan edi. Katalizator sifatida FeCl 3 .6H 2 O qo’llanilganda turli α-aminoefirlar bir qancha maxsus substratlardan tashqari o'rtacha va yuqori unumni (95% gacha) namoyon qiladi. S + NM e O C O O E t L y u i s k i s l o t a s i r . t . , e r i t u v c h i S C O O E tN H O M e Toluolning xloralkanlar va propilen bilan MAO-katalizator ishtirokidagi Friedel-Krafts reaksiyalari. 2-xloropropanning toluol bilan metilalumoksan (MAO) ishtirokidagi reaksiyasi mono- va diizopropiltoluollarning aralashmasini hosil qiladi. Bu reaksiy

Niobiy pentaxlorid-kumush perxlorat - Friedel-Krafts atsillash reaksiyasining samarali katalizatori va asetallarning Sakuray-Hosomi reaksiyasi. Friedel-Kraftsning atsillash reaksiyasi Niobiy pentaxlorid bilan kumush tuzi katalizatorligi ostida olib borildi. Ac 2 O yoki Bz 2 Olarni aromatik birikmalar bilan reaksiyasidan mos keladigan ketonlar hosil bo’ldi. Ushbu tizim asetal yordamida Sakuray-Hosomi reaksiyasida ham qo'llanildi. Reaksiya juda tez vaqt ichida davom etib, istalgan mahsulotni juda yaxshi unumda olish mumkinligi aniq bo’ldi. O M e M e O N b C l 5 , A c 2 O O M e M e O A c Nitroolefinlar va 4,7-digidroindollar: reaktivligi va enantioselektivligi, xiral fosfor kislota-katalizli assimetrik Friedel-Krafts reaksiyalari bo'yicha nazariy tadqiqotlar. Ushbu maqolada asosan 4

N H+ Ph NO 2 M S, DCM /PhH N H Ph NO 2 Vinil efirlarning asimmetrik Friedel-Krafts reaksiyalari orqali ftor va titan katalizatorligida Xiral binaftoldan olish. Xiral binaftoladan titan va ftor katalizatorlari bilan vinil efirlarning asimmetrik Friedel-Krafts reaktsiyalaridan vinil efir mahsulotlari hosil bo’lgan. Natijada olingan vinil-efirlarning m-CPBA bilan ketma-ket boradigan diastereoselektiv reaktsiyalari yuqori darajada enantiomerik juda tozalikda funksiyalangan ftororganik birikmalarini olish mumkin. R M eO R1 + CF3 H O BINOL-Ti cat CH2Cl2, 0 oC R OMe CF3 OH R1 + R1 R CF3 O H OH Lyuis kislotasi BF 3 -OEt 2 katalizatorli Friedel-Krafts usulida arenlar bilan metilensiklopropanlar reaksiyasi . Metilensiklopropanlar Lyuis kislotasi BF 3 -OEt 2 ishtirokida Fredel-Krafts bo’yicha turli x

Fridel-Krafts bo’yicha uch komponentli reaksiyasidan asimmetrik oksiindol olish.O O + N O O H N(M e)2 + EtOH Katalizator N O N O O (M e)2N + N H O (M e)2N N(M e)2 Samarali ko’p komponentli organokatalizator ishtirokida Mannix tipidagi Friedel-Krafts reaksiyasi orqali diarilmetanni sintezlash. Samarali organokatalizatorlar ishirokida ko’p komponentli ya’ni uchlamchi aromatik aminlar, formaldegid va 2-naftollarni Mannix tipidagi Friedel-Krafts reaksiyasi orqali diarilmetanni sintezlangan. Reaksiya uchun xinonidin, L-prolin, L-tioprolin va L-pikolon kislota kabi bir qancha organokatalizatorlar ko’rib chiqildi, ammo eng yaxshi natijalar L-prolin bilan olingan. Ushbu Mannix tipidagi Fridel-Krafts alkillash, uchlamchi aromatik aminlar formaldegid-prolin bilan reaksiyaga kirishib 1-(4-(dimetilami

N R1 R2 R3 + HCHO + OH Prolin OH N R2 R1 R3 + N N R1 R2 R1 R2Diarilmetanni Mannix tipli Friedel-Krafts reaksiyasi orqali sintez qilish Fosfoniy ioni, xiral fosforli kislotalar va ularning Friedel-Krafts reaksiyalarida qo'llanishi. Fosfoniy ion fazasida xiral binaftil asosli birikmalarning fosforli kislota katalizatorlariga biriktirilishi va bu materiallarni indollarning organokatalitik asimetrik Friedel-Krafts reaktsiyalari qatorida ishlatilishi o'rganildi. Fosfor kislotasining 3 va 30 pozitsiyalarida qo’shimchalar joylashtirilgan, xullas ular sterik himoyalovchi guruhlari sifatida xizmat qilishi mumkin bo’lgan faol katalizatorni ishlab chiqara olmadi. Shu bilan birga, fosfoniy ion guruhlarini 6 va 60 pozitsiyalarga o'tkazish orqali samarali va enantioselektiv katalizatorlar is

I O H O H I P P h 3 , e t i l e n g l i k o l 1 3 0 o C , 2 4 h P P h 3 I O H O H P P h 3 I P P h 3 I O O P P h 3 IPO O HC H 2 C N K P F 6P P h 3 P F 3 O O P P h 3 P F 3PO O H Baylis-Hillman kimyosidagi ichki molekulyar va molekulalararo Friedel- Krafts reaksiyalari: (E) - 2-arilidenin-1-ning yangi oson sintezi. Uchlamchi butil arildan Baylis-Hillman qo'shimchalarini qo’llash hamda, ichki molekulyar va molekulalararo Friedel-Krafts reaksiyasi orqali uchlamchi butil 3- aril-3-gidroksi-2-metilenpropanoatlarni olish .Ar HO COOM e H2SO4, Benzol 30 min Ar H COOM e Ph + Ar H COOM e Ph Ar=Aril 94-100% (Sis) 0-6% (trans) TFA vositasida ichkimolekulyar Friedel-Krafts reaksiyasi. Benzosikllarni metall va galogensiz samarali stereoselektiv tarzda sintezlash yo’li. 6-Asetoksi-4-alkenil arenleri TF

reaksiyasiga kirishadi(3:1). Alkil yoki fenil guruhining allil asetat tarkibiga kiritilishi siklizatsiya reaksiyasini osonlashtiradi. Optik jihatdan faol trisiklik (4bR, 8aS) - 4b,7,8,8a, 9,10-geksagidrofenantren skeletlarini ham juda yaxshi unumda olish mumkin.OAc R1 R2 R3 Heyk tipli k. R1 R2 R3 Friedel-Krafts reaksiyasi eng qadimgi uglerod-uglerod bog'larni hosil qiladigan jarayonlardan biridir va bu hali ham aromatik halqalarni almashtirish uchun eng yaxshi uslubdir. Bunda asosan Friedel-Krafts reaksiya mexanizmi asosida atsillash, arillash, alkillashga doir, xususan, elektronga boy arenlarning turli katalizatorlar ishtirokida organik sintezda reaksiyaga kirishishiga qaratilgan. 1.4. Friedel-Krafts reaksiyalari orqali Sydnonlar sintezini mikroto’lqin nurlari yordamida tezlashtirish.

hamda zamonaviy dori kashfiyotiga keng yo'l ochib berdi. Bundan tashqari, uning noyob qobiliyatlari an'anaviy usullar orqali amalga oshirish qiyin yoki imkonsiz bo'lgan transformatsiyalarni amalga oshirishga imkon beradi. Noyob tuzilishli geterosikllar ichida mesoion birikmalar alohida ahamiyatga ega. Sidnonlar - mesoion birikmalarining eng muhim vakili, chunki ular har xil turdagi fiziologik faollikka ega bo'lib, faollik geterosiklik halqadagi o’rinbosarlarga bog'liq. Sidnon birikmalari turli xil biologik xususiyatlar, antioksidant faollik va suyuq kristall xususiyatlariga ega. Bundan tashqari, ular 1,3- dipolli qo'shimchalar, tabiiy kimyo va akkumulyator dasturlarida prekursorlar sifatida ishlatilgan. Sidnon kimyo bo'yicha keng qamrovli ishlar, an'anaviy u

fenil halqasi ham atsillanadi. Bosim naychasidan 3, 5-dimetoksifenil sidnon (6.16710 -4 mol), vismut triflat (1.542*10 -4 mol, 25 mol%) va sirka angidrid (2.467*10 -4 mol) aralashtirildi va reaksiya aralashmasi 160 W da taxminan yigirma daqiqa davomida ishlaydigan mikroto’lqinli pechga qo’yiladi. Reaksiya tugaganidan keyin mahsulot suvga quyiladi va keyin xona haroratiga sovutiladi. Reaksion aralashma metilen xlorid (3 x 10 ml) bilan ekstraksiya qilindi va birlashgan ekstraktlar vakuumda haydaladi. Olingan qattiq natija issiq etanolda qayta kristallanadi. Reaksiya jarayoni har 3 daqiqadan so'ng YAX tomonidan kuzatilgan. YAX 16-daqiqadan keyin to'liq konvertatsiya qilishni ko'rsatdi, ammo boshlang'ich materialga qaraganda ikki nuqta ko'proq ishladi.OM e M eO N N O O (RCO

(monoatsil:diatsil) 1 1:3 8 93 12 58 2 1:1 10 89 15 52 3 1:4 12 87 18 61 4 2:1 12 83 24 48 5 1:2 14 85 36 53 6 2:2 16 88 48 46 2-jadval: Erish nuqtalari va kimyoviy tozalashda qo’llanilishi Aralashma Kuzatishdagi E.N. ( o C) Adabiyotdagi E.N. ( o C) Kimyoviy tozalashda 1 130-1 130-2 Qaynoq etanol 2 110-1 110-2 Qaynoq etanol 3 117-8 115-7 Qaynoq etanol 4 150-1 149-51 Qaynoq etanol 5 138-9 138-40 Qaynoq etanol 6 57-8 57-8 Qaynoq etanol Kutilganidek, proton YaMR o'z navbatida asetil metil uchun 2,5 va 3,9 ppm oralig'ida va Fenil bog’lanishidagi nosimmetrik metoksi guruhlari bilan singletga ega bo’ladi. Aromatik joydan dublet 6,6 va treplet 6,7 ppm, ikkinchisi esa bittadan. Uglerod-13 NMR spektrida C-4 tepaligi 106,07 ppmda namoyon bo'ldi va ikkita aromatik C-H signallari faqat 103

uchun signal 28.14 ppm bo'lgan edi. Karbonil signallari sidnon va asetil karbonil karbonlar uchun mos ravishda 167 va 183,99 ppm oralig'ida mavjud edi. I.R. spektrda 2 ta soha paydo bo’ldi, sidnon karbonil uchun 1777,09 sm -1 va asetil karbonil uchun 1670 sm -1 sohalarda chiqishi tasdiqlangan bor. Oldinroq ko'rsatilishicha, 3, 5-dimetoksifenil sidnonning bromlanishida har ikki holatda ham, orto- va para-oreyntatlari bo'lgan metoksi guruhlari tomonidan faollashgan bo'lsa-da, 2-holatida sodir bo'lgan, ammo fenil guruhining 4-holatida almashinish kuzatilmagan. Xuddi shu hodisa atsillash bilan kuzatilgan, bu esa fenil guruhini proton va karbon-13 YaMR spektrlarida aniqlangan simmetriyani yo'qotishiga olib keldi. Proton YaMR spektrida aromatik halqadagi almashinmagan

Yuqoridagi maqsadga erishish uchun asosiy vaqt reagentlarning aralashishi uchun sarflandi. Boshlang’ich reaksiyalarimizda bu reagentlar reaksiyaning oxirida ishlatilar va reaksiya 90 minut davom etardi. Bizning oxirgi reaksiyamiz bir kecha davom etdi, tekshirishlar natijasida reaksion aralashmada YAX mavjudligini ko’rsatdi. 1-jadvalda to'liq konversiyalashga erishish uchun ishlatiladigan turli miqdorda katalizatorlar va angidrid ko'rsatilgan. Ushbu jarayonlarning hech biri to'liq konvertatsiya qilishga olib kelmadi; juda ko'p katalizator yoki angidrid konversiyalanishni va mahsulot unumini pasaytirishi aniq bo'ldi. Reaksiyaning borish vaqtini uzayishi sidnon halqaning hosil bo’lishiga olib keldi, shuning uchun reaksiyaning rentabelligi pasaydi. Masalan, sirka angidridi

2,7 ppm, metil guruhi esa 1 ppm atrofida uchraydi. Uglerod-13 YaMR spektrida butiril guruhidagi karbonilga qo'shni metilen 42.10 ppm, qolgan metilen va metil esa mos ravishda 16.82 va 13.64 ppm signallarini berdi. Metoksi signali 55.83 ppm da mavjud bo'lgan va ushbu metoksi guruhiga biriktirilgan aromatik uglerod 161.07 ppm bo'lgan. Sidnon halqasiga qo'shilgan aromatik uglerod 136.32 ppm. Boshqa aromatik uglerodlarlar 103,82 va 103,40 ppm oralig'ida, shuningdek, sidnon C-4 uglerod 106,05 ppmda, sidnon va butiril karbonillari esa 165,97 va 187,05 ppm darajada joylashgan. Olgan natijalarimiz shuni ko’rsatdiki asetonitril muhitda amalga oshirilgan reaksiyalarga qaraganda bu usulda qisqa muddat ichida yaxshiroq natijalarni kuzatdik. Aralashmalar o'zlarining erish nuqtal

kamchiliklar orasida atsillovchi agent sifatida zaharli kislota xlorangidridini va alyuminiy xloridning stixioometrik miqdori va Lyuis kislotalar kabilar atrof- muhitning ifloslanishiga, zaharlanishiga olibk eladi. Bu muammoni bartaraf etish uchun yaqinda ba'zi katalitik Friedel-Krafts atsillash usullari ishlab chiqildi 2 . Bundan tashqari, karbosiklik kislotalar va kam zaharli Lyuis kislotalari yoki xavfli bo'lmagan kislota katalizatorlari bilan bog'liq reaksiyalar o'rganildi, ammo bu usullar amaliy va umumiy sintetik usullarkabi butunlay muvaffaqiyatli emas. Masalan, anizolning HZSM-5 zeolitiga karbosiklik kislotalar bilan atsillash metodologiyasi, ekologik jihatdan xavfsiz bo'lsa-da, generality (yuqorikislotalarbilanemas) va samaradorligi (48 soat va reaksiya vaqti b

O M e R-CO2H Grafit / M eSO3H 80 oC, erituvchisiz O M e R OFriedel - Kraftsning aromatik efirlarni atsillash uchun sodda va qulay shartlaridan foydalanish uchun anizolning sirka kislotasi bilan reaksiyasi model sifatida tanlangan va uning xossasi turli holatlarda YuQX va 1 H YaMR spektroskopiyasi orqali o ' rganilgan . Bunga binoan , eng yaxshi natijalar 80 ° C da 20 min davomida amalga oshirilganda 2:1 molyar nisbatda grafit va MeSO 3 H aralashmasi yordamida olingan . Natijalar, shuningdek, grafit va MeSO 3 H dan foydalanishning naqadar muhimligini ko'rsatmoqda. Grafit yoki MeSO 3 H mavjud bo'lmaganda, ko’zlagan mahsulotni olish imkoniyatiga ega emas edi. Odatda, reaksiya natijasida karbosiklik kislota va aromatik efir grafit va MeSO 3 H aralashmasiga qo'shilib, bir xil ta

O M e R-CO2H M eO R O№ Sharoitlar Vaqt(min) Unum(%) 1 H 2 SO 4 , 80 o C 120 10 2 PPA, 80 o C 60 10 3 MeSO 3 H (1ml), 80 o C 60 Yo’q 4 grafit (0,1g), 80 o C 120 Reaksiya bormadi 5 grafit (0,1g), MeSO 3 H (1,5ml), 100 o C 10 80 6 grafit (0,1g), MeSO 3 H (0,5ml), 100 o C 5 75 7 grafit (0,1g), MeSO 3 H (0,3ml), 100 o C 10 82 8 grafit (0,1g), MeSO 3 H (1,5ml), 80 o C 10 85 9 grafit (0,1g), MeSO 3 H (0,5ml), 60 o C 60 70 10 grafit (0,1g), MeSO 3 H (0,3ml), 80 o C 20 98 Ammo, elektron ajratib beruvchi guruhlar bilan aromatik karbosiklik kislotalar juda sekin harakat qiladi. Reaksiya sharoiti BF 3 tomonidan kataliz qilingan karbosiklik kislotasi bilan atsillash reaksiyasida kuzatilganidek, efir qoldig'ining orto-izomerini hech qanday dialkillashga olib kelmaydi. 39

Nofaol moddalarni faollashtirish uchun grafitdan foydalanish avvaldan ma’lum bo'lsa-da, grafit va MeSO 3 H aralashmasidan foydalangan holda yangi usul avvalgi usulga qaraganda sezilarli natijalarni berdi, reaksiya vaqtini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi (8 soatga 20 daqiqa taqqoslanadi) grafit miqdori 1g dan 0,1 g gacha kamaytiriladi, natijada mahsulot unumini sezilarli darajada oshiradi va, elektronni ajratish va maxsus ajratishni o'z ichiga olgan maxsus ifloslantiruvchi kislota galogenidlarni ishlatish o'rniga karbosiklik kislotalar bilan ishlov berish ishlari olib boriladi. Shu sababli, grafit-MeSO 3 H ning aromatic birikmalarni aromatic va alifatik karbosiklik kislotalar bilan astillanishi uchun yuqori samarali bo'lganligi ko'rsatildi, shuning uchun t

davomida moy hammomida qizdiriladi. Reaksiya aralashmasi 80 ° C da saqlanib, vaqti-vaqti bilan chayqatib turiladi. Reaksion aralashma CHCl 3 (2 x 20 ml) bilan ajralib chiqadi. Organik qatlam NaHC0 3 bilan yuviladi va quritiladi (Na 2 S0 4 bilan). Erituvchini bug'lanishi, deyarli sof mahsulotni hosil qiladi. Bundan tashqari, muvofiq halqiluvchi (Et 2 0 yoki MeOH) bilan qayta kristallash yo'li bilan tozalanadi. Mahsulotlarning tuzilishi 1 H YaMR, IQ bilan tasdiqlangan va aytib o’tilgan metodlar orqali tekshirilgan. № Substrat Kislota Mahsulot Vaqt(min) Unum (%) 1OMe MeCO 2 H MeO O Me 20 98 2 OMe CO2H MeO O 20 95 3 OMe CO2H MeO O 5 98 4 OMe Me(CH 2 )CO 2 H MeO O (CH2)8CH3 20 90 5 OMe CO2H HO MeO O OH 60 85 6 OMe CO2H Cl MeO O Cl 120 85 7 OMe CO2H NO2 MeO O NO2 180 80 41

8OMe N CO2H MeO O N 240 85 9 OMe MeCO 2 H O O M e 20 b 98 10 OMe MeCO 2 H MeO O Me 50 90 11 OMe MeCO 2 H OM e OM e M e O 30 95 12 OMe MeCO 2 H MeO MeO Me O 30 90 Anizol kabi aromatik birikmalarning Friedel-Krafts atsillash reaksiyasi grafitning MeSO 3 H bilan aralashmasi yordamida muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Ham aromatik, ham alifatik karbosiklik kislotalarga mos keladigan aromatik ketonlarni yuqori unumda olish uchun qulay sharoitda reaksiyaga kirishdi. 1.6 Zeolit katalizatorlari ishtirokida aromatik ketonlarni sintez qilish. Aromatik ketonlar ko'plab organik reaksiyalar uchun muhim boshlang'ich reagent bo'lib, ulardan ba'zilari sanoat miqiyosida ham katta ahamiyatga ega. Bu moddalarni sintez qilishning odatiy usuli - Brensted yoki Lyuis tipidagi kislotali katalizator

Zeolitlarning qattiq kislota katalizatorlari Fredel-Krafts reaksiyalari uchun istiqbolli kelajakka ega. Bunda monoyadroli aromatik birikmalar, naftalin va aromatik geterosiklik birikmalari atsillandi. Atsillash bilan aromatik keton sintezida zeolit katalizatorining birinchi marta sanoatda Andy qo’lladi[31]. Zeolitlar ishtirokida atsillash mexanizmi bo'yicha takliflar muhokama qilinadi. Friedel-Krafts atsillash va alkilaromatik aralashmalarning ketonlarga selektiv oksidlanishlari bilan solishtiriladi. Benzol halqasining atsillanishi. Benzol halqasining zeolit katalizatorlari ishtirokida atsillash reaksiyasi turli xil ikkilamchi aromatik birikmalarni - alkilbenzollarni, fenollarni, efirlarni hosil qiladi. Ba'zi mahsulotlar, masalan, p-gidroksiasetofenon, ko’p ishlatiladigan dori vosi

atsillash reaksiyasidan hosil bo’lmaydi. Fenilasetatdan olingan dastlabki modda p- asetoksiasetofenonning C-atsillanishidan va gidrolizidan hosil bo’ladi. Atsillash reaksiyalarida katalizatorlar sifatida suyuq HBEA zeolitlarga katta e'tibor berilgan . Zeolit BEA boshqa zeolitlar bilan solishtirganda kislota xususiyatlariga ega kamchiliklar borligi aniqlandi. Reaksiyaning dastlabki bosqichlarida katalizator tezlik bilan faollik ko’rsatmadi. Ushbu nofaollik fenollarning kuchli adsorbsiyasi tufayli fenilasetatning ichki kislotali to’rlariga kirishini cheklashdan kelib chiqdi. Keyinchalik batafsil tekshiruvlar reaksiyaga kirishadigan moddalar va mahsulotlarning adsorbsiyasi bilan suyuq zeolit katalizatorlarining HBEA, HMFI va HFAU ning atsillash reaksiyalarida faolligini isbotladi. Zeolitd

Naftalinni atsillashda katalizator sifatida to’rchali zeolitlarni talab qiladi. Naftalinning benzoillanishidan 2-benzoilnaftalinni olishda HZSM-5 va HZSM-12 zeolitlari, va HBEA AlCl 3 ga nisbatan selektivligi yuqoriroqdir. Benzoilnaftalinlar, bo'yoq moddalari ishlab chiqarishda oraliq modda sifatida ishlatiladi. HBEA zeolit katalizatorlari bilan 2-metoksinaftalinni atsillashda muhim bo’lgan steroid bo'lmagan flamematik dori naproksen sintezlanadi. 2-metoksinaftalinning atsillanishi naftalin halqasidagi turli holatlarda davom etishi mumkin va istalgan 6- asetil-2-metoksinaftalinning hosil bo’lishida zeolit katalizatorlarning faolligini kuzatish mumkin. 2,6 izomeriga to'g'ri keladigan selektivligi zeolit HBEA ning dastlabki temperaturasini oshirish bilan ortadi. 2-metoksinaft

kamayadi, 6-asetil-2-metoksinaftalin uchun selektivlik kuchayib boradi, chunki 1,2-izomer zeolitning tashqi yuzasida hosil bo'ladi. Kanallarda va tashqi sirtda izobutilbenzolning atsillanishidan 4-izobutilasetofenon hosil bo’lgan, shunga o'xshash shakldagi selektiv atsillash kuzatilmadi. Yengil kislotali mesofor H- MCM-41 angidridlar bilan 2-metoksinaftalinning Friedel-Krafts atsillash reaksiyasini o'tkazish uchun tegishli Brensted kislota katalizatori ishlatiladi [48]. 1- atsillangan mahsulot uchun unum 373K dan past haroratlarda deyarli 100% ni tashkil qiladi. Termodinamik jihatdan afzal va fazoviy to'siq kam bo'lgan 6- va 8- atsillangan mahsulotlar yuqori haroratlarda proton bilan o'zaro ta'sirlashadigan 1- atsillangan mahsulotning diatsillanishi bilan hosil

butilbenzofuranning p-anizoil xlorid va p-anizil kislotasi bilan atsillashida faoldir. 3-atsillangan mahsulotga dastlabki selektivlik yaxshi bo'ldi, ammo bu tarkibiy ketma-ket diatsillanish natijasida vaqt o'tishi bilan kamaydi, keyin esa benzol halqasi reatsillashga erishildi. Tiofenning butil xlorid bilan turli tuzilishlarga ega bo'lgan 12 ta zeolit katalizatori ishtirokida, Brensted va Lyuis kislota eritmalari va turli miqdordagi strukturaviy tuzulishga ega bo'lmagan alyuminiy ishtirokida Lyuis kislotalarning ahamiyatini ta'kidlangan. 2-butiltiofenning (100%) eng yaxshi unumi USY zeoliti va ftor aralashmasi yordamida amalga oshirildi. Zeolit katalizatorlari bo'yicha atsillash reaksiyasi mexanizmi. Kislota katalizatorlari ishtirokida Friedel-Krafts aatsillanishi a

C C l O + H Z e o l C C l O H C O - H C l Uglevodorodlarni selektiv oksidlanish orqali aromatik ketonlarni sintez qilish. Aromatik uglevodorodlarni selektiv oksidlanish orqali ham aromatik ketonlarni olish mumkin. Zeolit bilan qoplangan metalloftallosianinlar, masalan, CoPcX [56] etilbenzolning oksidlanishidan asetofenon hosil qildi. Ti-zeolit TS-1 yoki V- tarkibida VAPO-5 vodorod peroksid yoki alkilperoksid oksidlovchi sifatida ishlatiladi [57]. Bunday sharoitlarda uglevodorodlar uchlamchi uglerod atomida oksidlanish kuzatilmagan. Ular ketonlarning ikki bosqichli sintezi va atsillashga nisbatan hech qanday afzalliklarga ega emas, lekin ba'zi hollarda foydali bo'lishi mumkin. Zeolit katalizatorlarini kimyoviy sintezda ishlatishidan kelib chiqadigan afzallik va muammolar allaqachon

guruhlanishi bilan solishtirish: optik jihatdan faol gomotirozinlarning samarali sintezi. Fenol hosilalarini va atsil xloridlarni o'z ichiga olgan O-atsillash va C-atsillash reaksiyalari kislotali sharoitda (Friedel-Krafts atsillash va Fries qayta guruhlanish reaksiyalari) kuzatildi. Katalizator va erituvchi sifatida ishlatiladigan triftormetilsulfokislotaning (TfOH) bu reaksiyalarga ta’siri tekshirilgan. Suyultiriluvchi TfOH samarali O-atsillash uchun kerak bo'lsa-da, samarali C- atsillash reaksiyalari uchun yumshoq sharoitda konsentratsiyasi yuqoriroq TfOH kerak bo’ladi. Ushbu natijalar gomotirozin hosilalarining yangi sinteziga tatbiq etildi. TfOH ning N-TFA-Asp (OBn)-OMe va Friedel-Krafts bo’yicha N-TFA Asp(Cl)-OMe bilan atsillash reaksiyalari ham gomotirozin skeletini hosil qi

noprotogenik α-amino kislotalar sifatida tirozin (Tyr) yon zanjirida metilen guruhini uzaytiradi. HTyr muhim biologik faolliklarga ega bo'lgan turli xil tabiiy mahsulotlarning tarkibiy qismiga kiradi va uning ba'zi hosilalari ayrim tabiiy birikmalarning umumiy sintezi uchun muhim hisoblanadi. Ba'zida Tyrni bioaktiv peptidlar bilan almashtirishda turli xil biologik jarayonlar ishlab chiqiladi. Asimmetrik hTyrning samarali sintezi muhim ahamiyatga ega. HTyr sintezining bir nechta yo’llari mavjud; Masalan, sintetik usullar quyidagilardan iborat: enzimatik piksellar sonini, Suzuki-birikish, diastereoselektrik Mixael birikish va katalitik asimmetrik gidrogenatsiya. Ushbu usullar maxsus reagentlar yoki sharoitlarni talab qiladi va fenol gidroksil guruhlari sintez sharoitlariga chidam

R2 Cl O O-atsillash OH R2 Cl O Friedel-Krafts atsillash O R2 O OH R2 O R2 R2Fries qayta guruhlanishi T fO H Fenol va atsil xlorid reaktsiyalarining chiziqli munosabatlari va TfOH ishtirokida benzollarni O-atsiloksilanishi . Bunda fenollarni O- va C-atsillash reaksiyasi va TfOH yordamida fenil efirni Fries qayta guruhlanish reaksiyalari taqqoslangan. Bundan tashqari, optik jihatdan toza hTyrni stexiometrik miqdordagi himoyalanmagan fenol va Aspning atsil xloridli birikmalaridan samarali sintez qilish uchun ma’lum shart-sharoitlar yaratildi. Fenol birikmalarni va atsil xloridlar bilan TfOH ishtirokidagi O-atsillash reaksiyasi. Dumeunier va Marko fenol birikmalarini Sc(OTf) 3 va TfOH ishtirokida atsillanishi uchun CH 3 CN ishtirokida uchta sirka angidridi bilan uchta O-atsillash reaksiyasin

ekvivalenti O-asetillangan mahsuloning gidrolizlanishini va C-asilatlangan mahsulotning hosil bo'lishining oldini olish uchun xona haroratida CH 3 CN ichida kam konsentratsiyali TfOH bilan ishlov berilgan. To'liq reaksiya 1 % CH 3 CN dagi 1 % li TfOH eritmasi bilan boradi. Natijalar TfOH yordamida alkil spirtining oldingi asetillashiga muvofiq olingan. TfOH ning yuqori nisbati C-asetillangan, 1- (4-gidroksifenil)-etanon va O- va C-diasetillangan, 4-asetilfenil asetat , ammo ushbu moddadan boshlang'ich moddasi fenol aniqlanmadi. Turli atsil xloridlarni qo'llash bilan optimallashtirilgan O-asetillash jarayonida bir soat ichida xona haroratida yuqori unumga ega krezollar, galofenollar va naftollar olindi. TfOH nisbatining asetillash jarayonlariga ta'siri. Fenolning 1 va 3

birikmalarni regoselektivlik bilan 6-holatida yuqori unumda hosil bo’lishi bilan ta'minlaydi. p-Krezolning reaksiya vaqti o-krezoldagidan ko'ra ko'proq va uglerod zanjiri uzunligi atsil xloridlarga mos keladi (2-jadval, 3-jadval). m-krezol stexiometrik miqdorda asetil xlorid bilan 86% unumda Friedel-Krafts mahsulotini hosil qiladi. Asetil xloridning (1,2 va 1,5 teng)ishtirokida va uzoq reaksiya davomiyligida (16 soat) ikkita izomer 4- va 6- holatdagi mahsulotlar 1,7~1,4:1 nisbatda hosil bo’lgan. Optimallashtirilgan shart-sharoitlar bir necha atsil xloridlarda qo'llanishi mumkin va uglerod zanjiri uzunligining reaktivligidagi farqlar kuzatilmagan (2-jadval, 4- jadval). Friedel-Krafts asetillanishida va benzoillanishida asetil va benzoilxloridlarni qo'llash uchun 4-ftoro-

OHCH 3 C 2 H 5 n-C 3 H 7 n-C 4 H 9 n-C 5 H 11 n-C 6 H 13 n-C 9 H 19 C 6 H 5 OCOR 99 95 99 98 94 94 94 93 OH Br CH 3 C 6 H 5 Br OCOR 99 99 OH I CH 3 C 6 H 5 I OCOR 99 99 OH CH 3 C 2 H 5 n-C 3 H 7 n-C 4 H 9 n-C 5 H 11 n-C 6 H 13 n-C 9 H 19 C 6 H 5 OCOR 99 99 99 99 94 94 99 92 OH OM e CH 3 C 6 H 5 OM e OCOR 95 93 OH CH 3 C 6 H 5 O C O R 99 98 4-yod fenol ishtirokidagi Friedel-Krafts reaksiyasida kompleks aralashmalar hosil bo’ladi. Kerakli maxsulotlarning hosildorligi juda past. p-Metoksi fenollar Fredel-Krafts atsillash reaksiyasiga kirishish uchun 100 ° C da qizdirilishi kerak. Reaksiya paytida metoksi guruhi ham himoyalanmagan. Naftollarning Friedel- 54

Krafts reaksiyalari biroz ko’p miqdorda asetil xlorid (1,5 ekvivalent) bilan yaxshi unumda boradi. Asetil guruhi odatdagi orientatsiya qoidalariga mos ravishda yo’naltirilgan. Benzoil xloridning stexiometrik miqdori bilan 1- yoki 2- naftollarning benzoillanishi kuzatilmadi. O'n ekvivalent benzoil xlorid istalgan mahsulotni hosil qiladi. 1-naftolning benzoillanishi 2-holatidagi fazoviy to'siq tufayli yagona mahsulot sifatida 4-benzoilli birikmani hosil qiladi. Boshqa tomondan, 2-naftol bu sharoitda 1-va 3-benzollanish mahsulotlarni (20: 1) hosil qildi. O-atsillangan benzollarning Fries qayta guruhlanishi. O-atsillangan benzollarning Fries qayta guruhlanishi nodir yer metall triflatlari bilan isitish orqali amalga oshadi. Nodir metal triflatlarning yoki fosforoksixloridning metilsulf

etadi. m-atsiloksi toluol reaksiyalari 4- va 6- izomerlarga qaraganda murakkab aralashmani hosil qiladi. Reaksiya aralashmasida kerakli 4- va 6-holatdagi mahsulotlar (asosan 4-) aniqlangan bo'lsa-da, reaksiya aralashmasi to'g'ridan-to'g'ri CDCI 3 bilan suyultirildi va keyin gidroliz mahsuloti (m-krezol) 1H-YaMR asosida tahlil qilindi. Maksimal qayta ishlash 16 soatdan keyin kuzatildi. Natijalarda m-tolil asetatning 6 Fries qayta guruhlanishi va gidrolizlanishiga ta’sir etadigan omillar ko'rsatilgan. Gidroliz qilingan m-krezol Friedel-Krafts tipidagi reaksiyaga mos keladigan atsil hosil qiluvchi birikmalar bilan reaksiyaga kirishadi. Gipotezani qo'llab-quvvatlash uchun m-krezolningstexiometrik miqdorda sirka kislotasi 8 bilan reaktsiyasi xona temperaturasida toza

yodofenilasetat yoki fenilbenzoatning Fries qayta guruhlanishi jarayonida bir necha soatdan so'ng murakkab aralashmani hosil qildi va kerakli mahsulotlar unumini juda past qildi. Friedel-Krafts atsillanishiga erishish uchun 4-metoksifenil atsetat 100 o C da isitiladi. Reaksiya davomida metoksi guruhi ham himoyalanmagan tarzda bo’ladi. 1- yoki 2- naftil asetat shuningdek, normal yo'nalishni o'z ichiga olgan Fries qayta guruhlanishi orqali davom etdi. Ammo 1- yoki 2- naftil benzoat qayta guruhlanish mahsulotiga ega emas. Naftalillar uchun to'g'ridan-to'g'ri Friedel-Krafts reaksiyalarida katta miqdorda ortiqcha benzoil xlorid (10 ekvivalent) talab etiladi. O A c C F 3 S O 3 H O H O O HO + O H + O HO M-tolil asetatning Fries qayta guruhlanishi va Friedel-Krafts reak

Fenil efirning Fries qayta guruhlanishi toza TfOH ishtirokida xona temperaturasida 16 soat davom etdi. Qayta guruhlanishda ikkita C-atsillangan izomer, p- va o- aroilbenzol birikmalari hosil bo’ladi. Bu nisbat mos ravishda izomerlar uchun 1,4: 1 da hisoblab chiqilgan. Fenil va N-TFA-Asp (Cl) –OMe ning Friedel-Krafts reaksiyasi, shuningdek, bir soat davomida xona haroratida toza TfOH yordamida ikkita C-atsillangan izomerlarni hosil qildi. Regioizomerning nisbati deyarli bir xil edi. Friedel-Krafts reaksiyasining vaqti Fries qayta guruhlanishiga ko'ra tezroq bo'ldi. Ushbu natijalar, ta'riflangan topilmalar bilan bir xildir. Fries qayta guruhlanishi fenilefirning gidrolizlanishiga va atsil guruh hosil qiluvchi birikma bilan Friedel-Krafts tipli reaksiyaga kirishdi. Hosil bo’lgan b

O H i ) OO T F A H N C O 2 C H 3 + T F A H N C O 2 C H 3C lO R 1 R 2 T F A H N C O 2 C H 3Oi i i ) i i ) i v ) R 1 R 2 T F A H N C O 2 C H 3 R 1 R 2 H 2 N C O 2 H1 2 3 3 , 4 5 , 6 7 , 8 3 , 5 , 7 R 1 = O H , R 2 = H 4 , 6 , 8 R 1 = H , R 2 = O H Friedel - Krafts atsillash va Fries qayta guruhlanish bilan gomotirozin sintezi . iii ) TfOH , xona harorati , 16 soat , 78° C , xona harorati , 1 s , 79% (13:14=1: 1), i ) 3% TfOH , CH 3 CN , xona harorati , 1 soat , 86 ~ 91% 84% (13:14 = 1.4:1), iv ) H 2 , Pd / C , rt , 1 h , 86 ~ 99%, iv ) 6 N HCI , 80 ° C , 6 soat , 90-97%. O - atsiloksi benzol va gidroksiaril ketonlardan samarali sintetik yo ' llar bilan bioaktiv birikmalarni sintez qilish juda foydali bo ' ladi . Ikkala skelet ham kislotali sharoitda fenol birikmalaridan va atsil guru

guruhlanishi TfOHda deyarli samarali bo'ldi. Bundan tashqari, bizning strategiyalarimiz juda foydalidir, chunki reaksiya sharoiti oldingilarga qaraganda ancha yumshoq sharoitlarda olib borildi. 17, 18, 26 Ushbu reaksiyalarni tekshirishda ushbu kuzatishlar hTyr sinteziga tatbiq etildi va u oldingi usullarga qaraganda oson ketdi. Sintetik yo'llarimiz yaxshi natijalar berdi va stereonazoratli sintez uchun osondir, chunki reaksiya davomida Asp birikmalari optik sofligi tekshirildi. O-atsillash, Friedel-Krafts reaktsiyalari va Fenol birikmalarini Fries qayta guruhlanish reaksiyalari TfOHning past konsentrasiyalari orqali ham O-atsiloksi benzol va gidroksiaril ketonlarni samarali sintezlashga imkon beradi. 60

II BOB. TAJRIBA QISMI. 2.1 Benzoil xlorid va monoxlorsirka kislotadan xloratsetilxlorid Kerakli reaktivlar: Benzoil xlorid___________23,05 ml (0,2 mol) ρ=1,249 g /ml Monoxlorsirka kislota_____18,9 gr (0,2 mol) Shtativga tubi yumaloq shlifli kolba joylashtirildi, keyin kolba qaytarma sovutkich va termometr bilan jihozlandi. Dastlab kolbaga monoxlorsirkakislotadan 18,9 gr (0,2 mol) solindi. Uning ustiga 23,05 ml (0,2 mol) toza benzoil xlorid quyildi. Kolbaga qaytarma sovutkich va termometr o’rnatildi. Reaksion aralashma elektr pilitasi yordamida qizdirila boshlandi. Aralashma harorat 60-62 o C ga yetganda qaynay boshladi. Harorat 106-107 o C ga yetganda hosil bo’lgan xloratsetilxlorid bug’lana boshladi va qaytarma sovutkichda kondensatlanib boshqa kolbaga ajratib olindi. 61

2.2 Fenilsirka kislotaning xloratsetilxlorid bilan reaksiyasidan p-xloratsetilfenilsirka kislota sintezlash. Kerakli reaktivlar: Fenilsirka kislota______________3,4 gr (0,025 mol) Xlaratsetilxlorid______________2 ml (0,025 mol) ρ=1,4 g/ml Xloroform___________________15 ml Temir (III) xlorid ______________0,5-1 gr 5% li NaOH eritmasi___________20 ml Shlifli yumaloq tubli kolba qaytarma sovutkich bilan jihozlangan holda shtativga o’rnatildi. Dastlab kolbaga 3,4 gr quruq fenilsirka kislota soldik. Uning ustiga 2 ml toza xloratsetilxlorid quyildi. Erituvchi sifatida 15 ml xloroform qo’shdik. Oz miqdorda (0,5-1 gr) katalizator sifatida quruq temir (III) xloriddan soldik. Kolba qaytarma sovutkichga ulandi va aralashma qizdirila boshlandi. Reaksiya erituvchining qaynash tempraturasida (61-62 o C)

III BOB. OLINGAN NATIJALAR VA ULARNING TAHLILI 3.1 p-xloratsetilfenilsirka kislotaning IQ-spektri. Bunda: 3086,83sm -1 va 3064,64 sm -1 valent, 700,58 sm -1 va 78,04 sm -1 deformatsion tebranishlar xloratsetil guruhga nisbatan orto holatda joylashgan aromatik halqadagi –CH guruhniki, 3033,52 sm -1 va 2952,38 sm -1 valent, 794,81 sm -1 va 752,90 sm -1 deformatsion tebranishlar karboksimetilen guruhga nisbatan orto holatda joylashgan aromatik halqadagi –CH guruhniki. 1498,3 sm -1 va 1454,89sm -1 valent tebranishlar xloratsetil guruhga yaqin aromatik halqadagi 2 ta C=C bog’lariniki. 1408,12 sm -1 valent tebranishlari karboksimetilen guruhga yaqin C=C bog’lariniki. 2918,76 sm -1 valent tebranish –CH 2 guruhga tegishli. 1341,05 sm -1 deformatsion tebranish karboksil guruhdagi –OH ga tegishli.17

3.2 p-xloratsetilfenilsirka kislotaning biologik faolligi. Yuqorida keltirganimizdek aromatik halqalarni xoratsillash reaksiyalari mahsulotlari farmasevtika sanoatida preparatlar, tibbiyotda biologik aktiv xususiyatlarga ega bo’lgan. Biz sintezlagan p- xloratsetifenilsirka kislota asosan tibbiyot, xususan, kimyo-farmasevtika sanoatida samarali ekanligi aniqlandi. Bu modda aynan rak hujayralari aktivligini pasaytiradigan preparatligi aniq bo’ldi. Bizga ma’lumki rak hujayrasining o’sishiga undagi oqsil zanjirining sintezlanib uzayishi sabab bo’ladi. 4-xloratsetilfenilsirka kislotasi shu oqsil zanjirining ikki uchidagi uglerod va azot uchlarini himoyalab oqsil zanjirining o’sishiga yo’l qo’ymaydi. Hozirgi kunda rak hujayralari aktivligini pasaytiradigan 4-xloratsetilfenilsirka kislotaning sam

3.3 p-xloratsetilfenilsirka kislotaning kimyoviy xossalarini nazariy tahlil qilish. Aromatik halqa vodorodi o’rniga kislota qoldig’i-atsil guruh kiritishga atsillash reaksiyasi deb ataladi.atsillash reaksiyalari uchun kislotalarning turli hosilalarini, aldegidlarni, ketonlarni, va boshqa birikmalarni qo’llash mumkin.ammo asosiy atsillovchi reagentlar sifatida galogenangidridlar, kislota angidridlari va katalizatorlar vazifasini esa 1-3 mol atrofida Lyuis kislotalari bajaradi. A r - H + R C O C l A l C l 3 A r - C O R + H C l A r - H + A r C O C l A l C l 3 A r - C O A r + H C l Aromatik birikmalar atsillanganda atsillovchi reagentlarni ya’ni galogenangidrid va angidridlarni faollashtirish zarur bo’ladi. Buning uchun Lyuis kislotalaridan AlCl 3 , AlBr 3 , FeCl 3 , BF 3 , SbCl 5 , ZnCl 2 va

mumkin. Bir qator aromatik birikmalarda atsillash reaksiyalarni kuzatishimiz mumkin. + ( C H3 C O ) 2 A l C l 3 , C S 2 - C H 3 C O O H C O C H 3 9 2 % + (CH3CO)2 AlCl3,CH2Cl2 -CH3COOH COCH3 + (CH3CO)2 AlCl3,CH2Cl2 -CH3COOH COCH3 Biz sintezlagan p-xloratsetilfenilsirka kislotaning kimyoviy xossalarini quyida tahlil qilamiz. Dastlab aromatik halqaning reaksiyaga kirishish ehtimolligi haqida fikr yuritamiz. C H 2 C C O C H 2 O HO C l P-xloratsetilfenilsirka kislotaning yuqoridagi tuzulishida molekulada elektron zichlikning taqsimlanishi ifodalangan. Bundan ko’rinib turubdiki halqada electron zichlik juda kamaygan. Halqada elektron zichlikning kamayishi halqaga elektrofil zarraning hujumini ham keskin kamaytiradi. Bundan shunday xulosa chiqadiki, p-xloratsetilfenilsirka kislota molekulasidagi

katta hajmli karboksimetilen va xloratsetil guruhlar halqaga nisbatan fazoviy to’siq hosil qilishidir. Biroq p-xloratsetilfenilsirka kislota karbon kislotalarga xos deyarli barcha xossalarni namoyon qiladi. Bunda karboksil guruhni almashishi hisobiga xlorangidridlar, amidlar olish mumkin. Ulardan esa yana boshqa biologik aktiv moddalarni sintezlash mumkin. CH2 C C CH2 OH O Cl O P O C l 5 , S O C l 2 CH2 C C CH2 Cl O Cl O - P O C l 3 - S O 2 - H C l N a N H 2 CH2 C C CH2 NH2 O Cl O - N a C l P-xloratsetilfenilsirka kislotaga spirtlar ta’sir ettirilib tegishli murakkab efirlarni hosil qiladi. C H 2 C C C H 2 O HO C lO R O H - H O H C H 2 C C C H 2 OO C lO R P-xloratsetilfenilsirka kislotaning natriyli tuziga natriy ishqori ta’sir ettirib uglerod atomlari sonini kamaytirish mumkin. C H 2 C C

P-xloratsetiltoluolning hosil bo’lishi aromatik halqaga elektrofil zarraning hujum qilish ehtimoli oshadi. P-xloratsetilfenilsirka kislotadagi xloratsil guruhdagi xlorning almashishi oqibatida ham turli moddalar olish mumkin. Biz quyida eng asosiy reaksiyalar haqida to’xtalib o’tamiz. Mazkur moddamizni malon kislotaning mono-kumushli tuzi ta’sir ettirilsa efir mahsuloti olish mumkin. Bizga adabiyotlardagi manbalardan ma’lumki hozirgacha malon kislota asosidagi sintezlar orqali ko’plab preparatlar, fiziologik faol moddalar olingan va bu moddalar turli sohalarda qo’llanilib kelinmoqda. C H 2 C C C H 2 O HO C lO C H 2 C C C H 2O O O CO O H C H 2 C O O HA g O O C C H 2 C O O H - A g C l Hosil bo’lgan birikma deyarli hamma malon kislota asosidagi sintezlarda qatnashadi. Bu mahsulotdagi atsil gu

X U L O S A 1. Bitiruv malakaviy ish mavzusiga taaluqli bugungi kunda dunyo miqiyosida olib borilayaotgan kimyo sohasidagi ilmiy ishlari zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalangan holda to’plandi, tahlil qilindi va o’rganildi. 2. Benzoilxlorid bilan monoxloratsetil orasidagi erituvchsiz reaksiyasidan dastlabki moddalardan biri xloratsetil xlorid olindi. Fenilsirka kislotaning xloratsetilxlorid bilan reaksiyasi katalizator-temir(III) xlorid, erituvchi sifatida xloroform ishtirokida, erituvchi qaynash haroratida 3 soat davom etib, para- xloratsetilfenilsirka kislota 81% unum bilan hosil bo’ldi. 3. Sintez qilingan para-xloratsetilfenilsirka kislotaning tuzulishi IQ-spektrlari yordamida tasdiqlandi. 4. Para-xloratsetilfenilsirka kislotaning biologik va farmasevtik faolligi o’rganildi. Te

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Sh. Mirziyoyev Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi⸺ kerak. Toshkent ”O’zbekiston”- 2017 ⸺ 2. Rasayan Journal Chem. Vol.3, No.1 (2010), 140-144 3. Synthesis 2004, No. 13, 2165–2168 © Thieme Stuttgart · New York 4. INTERNATIONAL JOURNAL OF PHARMACEUTICAL, CHEMICAL AND BIOLOGICAL SCIENCES 2012, 2(1), 52-62 5. Applied Catalysis A: General 229 (2002) 127–133 6. J. W. The Organic Chem Lab Survival Manual, 5th edition, Wiley & Sons, Inc., New York, 2000. 7. Series of Chemistry 22 (2) (2013) 39-46 8. Q. N. Axmedov, H. Y. Yo’ldoshev, M. R. Yo’ldosheva Organik kimyo usullari I qism “O’qituvchi” Toshkent 2012 ⸺ 9. Q. N. Axmedov, H. Y. Yo’ldoshev, U. Ch. Ahmedova Organik kimyo usullari I qis

16. H. S. Tajimuxamedov, H. M. Shaxidoyatov “Organik birikmalarning reaksion qobiliyati. II-qism. Organic reaksiyalarning mexanizmlari” Toshkent-2001 17. В. П. Черных, Б. С. Зименковский, И. Сю Гриценко Органическая химия. Харков 2007 18. П. Сайкс, Механизмы реакций в Органической химии, Москва “Химия “ 1991 19. Л.А. Казицина, Н.В. Куплетская Применение УФ-, ИК- и ЯМР- спектроскопии в органической химии М.: “Высшая школа”, 1985. -68 c . 20. В. Ф. Травен Органическая химия. Т. 1-2 Москва Академкнига 2004 21. www.ZiyoNet.uz 22. www.orbita.uz 71

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari