Polimer mahsulotlarning umumiy tuzulishi
![molekulali birikmalarga aytiladi. (grekchadan poli-ko’p, meros-qism). Yuqori
molekulali birikmalarga molekula vazni 5000 dan yuqorisiga aytiladi. Kichik
molekulali birikmalar molekula vazni 500 dan oshmaydi. Molekula vazni 500
bilan 5000 orasida bo’lsa oligomerlar deyiladi. Polimerlarda molekulalar odatda
chiziqli, tarqoq, to’rsimon bog’langan zanjirdan iborat.
Sintetik polimerlar 2 xil usulda olinadi:
-polimerizatsiya, polikondeksatsiya
Polimerizatsiya-kichik molekulali moddalar (monomerlarni) o’zaro
biriktirish jarayonidir, bunda ortiqcha modda ajralib chiqmaydi. Olingan polimerni
massasi qo’shilayotgan molekulalar massasiga teng bo’ladi. Bu jarayonda 1 ta yoki
bir necha monomer ishtirok etishi mumkin. Bir necha monomer bo’lsa
sopolimerizatsiya jarayoni, olingan mahsulot esa sopolimerlar deyiladi.
Jarayonga issiqlik, nur ta’sir etib initsiator-qo’shimcha qo’shib zanjir hosil
qilinadi.
Polikondensatsiya-bu jarayon natijasida yuqori molekulali birikmalar
(polikondensat) dan tashqari bir paytni o’zida kichik molekulali birikmalar ham
hosil bo’ladi.
Bunda olingan mahsulot tarkibi qo’shilayotgan mahsulotlar tarkibidan farq
qiladi.Polimerizatsiya usuli bilan olingan polimerlar:
Polietilen [-SN2-SN2-]n, polipropilen [-SN3SN-SN]n, polinzobutilen [-SN
2S(SN3)2-]n
Polietilen molekulasi chiziqli bog’langan bo’lib, uni yuqori, o’rta va past
bosim bilan olinadi.
Polietilen organik eritmalarda kam eriydi, kislota, ishqorga, tuzlarga
chidamli, suvga o’ta chidamli mexanik mustahkamligi yuqori.
Polietilenni kamchiligi
-issiqqa chidamsiz (80 o
C);
-yelimlash qiyin;
-kemiruvchilar oson kemiradi;](https://docx.uz/documents/b0fde15a-7e46-4289-991c-e8eb5d747b41/page_28.png?v=1)
![Polipropilen polietilenga o’xshash bo’lib, mexanik mustahkamligi va
issiqqa chidamliligi yuqori.
Polietilen va polipropilendan, quvur, plyonka, list, penoplast, sanitar-texnik
buyumlar, olinadi.
Polizobutilen-yumshoq elastik polimer. Polietilen va polipronilendan
kimyoviy chidamligi va mustahkamligi past, lekin elastik.
Undan qurulish buyumlarini gidroizolyasiya qilish, buyum choklarini
zichlash, yYelim va mastika olishda ishlatiladi.
Polistirol-[C6H5CH-CH2-]n
-stiroldan polimer bo’lib etilbenzoldan olinadi. U o’ta shaffof, 90% nurni
o’tkazadi.Kamchiligi-juda mo’rt, organik eritmalarga chidamsiz. Undan penoplast,
bezak plitalar olinadi.
Polivinilxlorid-atsetilen va xlorli vodoroddan har xil usulda olinadi.
Tarkibida ko’p xlor bo’lgani uchun u yonmaydi, 130-170 0
S tarkibida xlorli
vodorod ajralib chiqa boshlaydi va polivinilxlorid parchalanadi. PVX dan –
linoleum, plitka, gidroizolyasion va bezak plyonkalar, quvurlar olinadi.
Polivinilatset (PVA)-CH2-CHOCOCH3 vinilatsetat polimeri bo’lib,
atsetilen va uksus kislotasidan sintez qilib olinadi. Adgeziyasi yaxshi, elastik,
yorug’ga chidamli, rangsiz bo’lgani uchun PVA dan lak, bo’yoq, yYelim olinadi.
Emulyasiyasidan polimersement beton va namga chidamli gulqog’oz olinadi.
Poliakrilatlar (PA) - akril va metakril kislotalar va ularni birikmalardan
olinadigan polimer. PA-shaffof bo’lib, ultrabinafsha nurlarni yaxshi o’tkazadi.
Qurilishda metakrilat kislotadan olingan PA ko’proq ishlatiladi,
polimetilmetakrilat-organik shisha-deyiladi (99% quyosh nurini o’tkazadi). Oddiy
shishadan mo’rtligi kam, yaxshi ishlov beradi. Organik shisha-binolarni, teplitsa,
oranjyoreya, basseynlarga oyna sifatida, emulsiya, lak, bo’yoq olishda ishlatiladi.
Sintetik kauchuklar har xil uglevodorodlardan sintez yo’li bilan olinadi.
Polikondensatsiya usulida olingan polimerlar
Fenolformaldegid-fenol bilan formaldegidni polikondensatsiya usuli bilan
olingan mahsulot. Normal temperaturada qotishi uchun katalizatorlar-kuchsiz](https://docx.uz/documents/b0fde15a-7e46-4289-991c-e8eb5d747b41/page_29.png?v=1)
Polimer mahsulotlarning umumiy tuzulishi