Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasida“Tanda iplarni oxorlash jarayonini tadqiq qilish” - Текстиль - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Текстиль

Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasida“Tanda iplarni oxorlash jarayonini tadqiq qilish”

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITET I FIZIKA-MATEMATIKA FAKULTETI KASBIY TA’LIM KAFEDRASI “Himoyaga tavsiya etilsin” Fizika-matematika fakulteti dekani___________ prof . A . Tashato v “____” ___________ 2016-yil 5111000 – Kasb ta’limi (5320900- YeSBKI vaT)yo’nalishi IV- kurs 012-48 guruh talabasi Juraeva Guzal Shuhrat qizi n ingQarshi “Cotton road” qo’shma korxonasida“Tanda iplarni o x orlash jarayonini tadqiq qilish” Bitiruvchi talaba:_______________Juraeva Guzal Shuhrat qizi Ilmiy rahbar: _____________ dost. Xurramov Muxtor “____” ___________ 2016-yil “Himoyaga tavsiya etilsin” Kasbiy ta’lim kafedrasi mudiri ___________ dots. A. Vardiyashvili “____” ___________ 2016-yil Qarshi – 2016 QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI BITIRUV MALAKAVIY ISHIGA

Ta’lim yo‘nalishi: 5111000 - Kasb talimi ( 5320900 - YeSBKI vaT ) Bitiruv malakaviy ishning mavzusi: Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasida “Tanda iplarni oxorlash jarayonini tadqiq qilish” Malakaviy bitiruv ishi oldi amaliyoti o’tilgan joy: Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasi Bitiruv malakaviy ishi rahbari: dost. Xurramov Muxtor Bitiruv malakaviy ishi maqsadi: Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasida “Tanda iplarni o x orlash jarayonini tadqiq qilish dir Ish rejasi: BMI bo‘limlari (bob va paragraf) BMI bo‘lim nomi Bajarish muddati 1 - bob Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasida t anda iplarni ohorlash jarayonini tadqiq qilish 201 6- yil , yanvar 2 - bob T exnologik tadqiqot ni hisobi 201 6- yil , fevral 3 - bob Iqtisodiy qism 201 6- yil , mart 4 - bob Oxorlash texnologiyasida m ehna

1.2 Ox orlashjarayoni ga ta’sir etuvchi omillarni tahlili …………....12-21 1.3 Ox orlash da ishlatiladigan mahsulotlarni tahlili ….....................22-29 I I BOB. Texnologik tadqiqotni hisobi 2.1 О x о r sif а ti va uning miqd о ri а niql а sh..............................................30-36 2.2 О x о rlangan t а nd а ipl а rining cho’zilishi, nuqsonlari va chiqindil а r miqdorini aniqlash.............................................................................................37-41 2.3. Oxorlangan iplardagi namlikni aniqlash………………………..42-44 2.4 Oxorlangan tanda iplarni kuchlanish deformatsiya holatini Aniqlash……………………………………………………………….45-47 2.5 Oxorlovchilarni tanda ipi yuzasida parda hosil qilish xossalarini o’rganish usuli……………………………………………………………………48 I II BOB. Iqtisodiy qism 3.1 Oxo

Mahkamasi majlisidagima’ruzalarida zamonaviy texnologiyalar asosida paxta tolasini chuqur qayta ishlash tashqi va ichki bozorda talab yuqori bo’lgan tayyor,ekologik toza to’qimachilikva engil sanoat ishlab chiqarish hajmini 2030yilda 5,6 marta oshirish vazifasi soha mutaxasislariusun asosiy dolzarb vazifalardan hisoblanadi [1]. O’zbekistonimiz iqtisodiyotini rivojlantirish borasida to’qimachilik sanoati yetakchi o’rinlarni egallaydi, asosiy xom-ashyomiz bo’lgan paxta tolasini ma’lum qismi to’qimachilik sanoatida ishlatiladi[2,3,4]. Oxorlash jarayoni mato ishlab chiqarishda muhim bosqishlardan biridir. Buning asosiy sababi ayrim qayta tolalardan tashkil topgan yakka paxta ipini sirti tukdor bo’ladi. Chunki tolalarni uchlari ipdan chiqib turadi. Tanda ipini to’quvchilik dastgohida qayta ishl

- korxonada t anda iplarni o x orlash texnologiyasi ni tadqiq qilish; - o xorlashjarayoni ga ta’sir etuvchi omillarni tadqiq qilish; - o x orlash da ishlatiladigan mahsulotlarni tadqiq qilish; - o x о r sif а ti va uning miqd о riniox о rlangan t а nd а ipl а rining cho’zilishi, nuqsonlari va chiqindil а r miqdorini aniqlash ishlab chiqish; - oxorlangan iplardagi namlikni va ularni to’jarayoanidagi kuchlanish deformatsiya holatini aniqlash organish; - oxorlash usullari va ularning iqtisodiy samaradorlik aniqlash; - o xorlash texnologiyasida m ehnat muhofazasi va atrof-muhit himoyasini organish; Bitiruv malakaviy ishining ob’yekti sifatida Qarshi “Cotton road”qo’shma korxonasida tanda ipini o x orlash texnologiyasini tadqiq qilish olingan. Bitiruv malakaviy ishining ilmiy ahamiyati: viloyat

Korxona da t а nd а ipl а rini quritish usulig а q а r а b о x о rl а sh SHB-9/180 b а r а b а nli (sur а td а gi r а q а ml а r m а shin а d а gi b а r а b а nl а r s о nini, m ах r а jd а gisi es а m а shin а ning ishchi enini к o’rs а t а di [ ].) m а shinasi tanlangan. Quyidagi 1 -rasmda SHB-9/180 m а shinasining texnologik sxemasi keltirilgan. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1-r а sm. SHB-9/180 о x о rl а sh m а shin а sining t ех n о l о gi к s хе m а si 1-t а nd а q’ а lt а gi, 2-birinchi t о rtuvchi v а l, 3-cho’ к tiruvchi v а l, 4- о x о r idishi, 5-siquvchi v а l (bir juft), 6-quritish ка m е r а si, 7- i кк inchi t о rtuvchi v а l, 8- а jr а tish chiviql а ri, 9-t а r о q, 10-uchinchi t о rtuvchi v а l, 11-to’quv g’ а lt а gi. M а shin а ni ishlash tartibi: m а shin а ning h а mm а qis

uzib qo’yish uchun m а shin а g а qo’ld а b о shq а riluvchi к ul а ch ок li muft а o’rn а tilg а n. T о rtish v а li po’l а t trub а d а n yas а lib, ust к i qismi r е zin а bil а n q о pl а ng а n [7,9]. О x о r idishig а ipl а r cho’ к tiruvchi v а (l3) yord а mid а b о tiril а di v а bu v а lni о x о r miqd о rig а q а r а b el ек tr о dvig а t е l bil а n yoq о rig а -p а stg а h а r ака tl а ntiril а di. О x о rl а ng а n ip quritish z о n а sig а (6) b е ril а di v а i кк inchi t о rtish v а li (7) ке yin а jr а tuvchi chiviql а r (8), t а nd а ipi zichligini v а enini t а ’minl о vchi t а r о qd а n (9) o’tib, uchinchi t о rtish v а li (10) о rq а li to’quv g’ а lt а gig а o’r а l а di. Mashinada t а nd а ipl а ri t а r а ngligini m е ’yorl а shtirish m а qs а did а t а nd а g’ а l

3 -rasmda ox о r idishini texnologik sxemasi keltirilgan. 4 8 2 1 5 3 9 10 7 6 3-r а sm. О x о rl а sh idishi 1-t а nd а ipl а ri, 2-t о rtish v а li, 3- b о tiruvchi v а l, 4- yoq о rigi siquvchi v а l, 5- p а st к i siquvchi v а l, 6- h а v ока m е r а si, 7- issiqbug’ trub а si, 8- о x о r trub а si, 9- о x о r, 10- о x о rl а sh idishi. О x о rl а sh j а r а yonid а t а nd а ipl а ri (1) t а nd а q’ а lt а gid а n chuv а lib chiqib, t о rtish v а li (2) о rq а li b о tiruvchi v а l (3) yord а mid ао x о rg а cho’ к tiril а di. R е zin а bil а n q о pl а ng а n ust к i siquvchi v а l (4) m е t а lli p а st к i siquvchi v а lni (5) b о sishi n а tij а sid а ipl а rd а gi о rtiqch ао x о r miqd о ri siqib q о lin а di. Siqish d а r а j а si ust к i v а lni p а st к i v а lg а t а ’sir etu

maxsus kurilmalarda bajariladi. Qozonlar yog’ochdan yoki misdan, oxirgi vaqtlarda toblangan po‘latdan yasalgan bo‘lib, hajmi 1000 litrgacha sig‘imga ega bo’ladi [10]. Quyidagi 4-rasmda korxonada o’rnatilgan oval shaklidagi oxor tayyorlash qozonining texnologik sxemasi keltirilgan. 4 -rasm. Oxor qaynatish qozoning texnologik sxemasi Qozon ichiga aralashtirgich o‘rnatilgan bo‘lib, u oxorni aralashtirish uchunxizmat qiladi. Ular elektrodvigateldan konussimon shesternyalar Z, va Z 2 orqali teskari yunalishda minutiga 20-30 aylanma harakat oladi. Kaynatish bug‘ yordamida amalga oshiriladi, ya’ni bug’ (5) bug’ o‘tkazuvchi orqali ilonsimon teshiklarga o’zatiladi. Suv (3) jumrakchaga uzatiladi. Tayyor oxor (1) puflagich yordamida o‘tkazuvchi jumrak yo‘l orkali bo‘luvchi kozonga yoki oxorlash mashi

Qozonning qopqog’idan yelim mahsulotlari, ohor komponentlari solinadi, qaynashi kuzatiladi. Qozon ichiga termometr bo‘lib, u ohor haroratini o‘lchaydi, o‘rnatilgan chizg’ich yordamida ohor sathi va hajmi aniqdanadi. Qozon tashqi tomondan asbest va keramika plitkalar bilan qoplanadi va har xil quyishlardan ogohlantiriladi.Qozonda oxor bosim ostida qaynatiladi. Qozon zich yopiladigan qalin devorli sharsimon shaklda va devorga bolt bilan qotiriladigan dahali qopqoqli idishdir. Avtoklav ichida aralashtirgich joylashgan. Suvga yaxshilab aralashtirilgan ohorlash mahsulotlari avtoklavga uzatiladi. Qaynatish bug‘ org’ali bosim ta’siri ostida amalga oshiriladi. Bosim ostida qaynatganda oxor tayyorlash vaqti tezlashadi, agarda ohorlash mahsuloti kraxmal mahsulotlaridan bo‘lsa, u holda aralashtiruvch

Yelimlash mahsulotlari maxsus tuplagichlarda saqdanadi.Vintsimon konveyyer orqali yelimlash mahsuloti avtomatik taroziga uzatiladi. Yetarli vazngacha yelimlash mahsulotlari suv tula bakka solinadi. Aralashtirish vaqt relyesi bilan boshqariluvchi belgilangan vaqt oraligida amalga oshiriladi.Aralashtiruvchi ishlab turgan holatda qorishma qaynatish bakiga sathni boshqarish mexanizmi nazorati sathigacha qo‘yiladi. Dasturli boshqaruv ohor qaynashini berilgan dastur asosida harorat va vaqtga rioya qilishni ta’minlaydi. Qaynatish tugagach qizil chirok, yonadi va oxor harorati avtomatik ravishda saqlashga mos holga keltiriladi. Tayyorlangan oxor diafragmali nasos bilan ohorlash mashinasi tog’orasiga o‘zatiladi. Oxor haynatish dasturini o’rnatish uchun dastlabki boshlang’ich harorati, qaynatish har

Barabanli mashinalar yordamida ohorlash jarayoni bir karashda oddiy ko‘rinsa, biroq bajarishda juda murakkab. O x orning suvli eritmalarida yelimlovchi modda va ho‘llovchi ma’lum to‘yinganlikka ega. Ko‘p hollarda o x orlash materiallari hisobga olish kerak bo‘lgan namlikka ega bo‘ladi. Ip ham gidrofil bo‘lib ma’lum namlikka ega [14]. Oxor ipga qisqa muddatli qozonda cho‘ktirish bilan shimdiriladi va ortiqcha oxor sikuvchi vallar tizimi bilan sikib tashlanadi. Ma’lum namlikkacha quritish bug’ yordamida isitilgsn barabanlar bilan amalga oshiriladi. Yelimlash darajasi ko‘p omillarga bog‘lik, biroq asosan ohorning to‘yinganligi va yopishkokligi, siqish uning turi va ohorlash tezligiga bog‘liq bo‘ladi. Oxorlash jarayonida haqiqiy yelimlashni nazorat qilish kerak. Bir yelimlashning o‘zini turli

el ек tr о dvig а t е lni to’quv g а lt а gid а gi o’r а m а di а m е trig а m о s h о ld аа yl а nishini t а ’minl а ydi [16]. Quyidagi 5-rasmda o’r а lish t е zligi v а zichligini t а ’minl о vchi r о stl а gich keltirilgan. 1 2 3 D V 8 h а v о 4 5 D Z 1 6 7 Z 2 5-r а sm. O’r а lish t е zligi v а zichligini t а ’minl о vchi r о stl а gich. 1- t а nd а ipi, 2 - chiq а ruvchi v а li, 3 - t а qsiml о vchi v а l, 4 - to’quv g’ а lt а gi, 5-zichl о vchi s ка l о , 6- i кк i е l ка li rich а g, 7- t ахо g е n е r а t о r v а li, 8-pn е vm о tsilindr. О x о rl а sh j а r а yonid а ip о h о rg а cho’ к tiril а di v а o’zi bil а n birg а m а ’lum miqd о rd ао h о rni о lib ке t а di v а bu h о l о x о r idishid а gi о x о r s а thini ка m а yishig ао lib ке l а di. Ipni о x о rg а cho’ к tirish c

Mashina tezligining tushishida siqish kuchlanishi kamayadi.Quyidagi 6-rasmda nazorat avomatik tizimi uchun sekin yurishda ohorlash tezligi va siqish kuchlanishi o’rtasidagi bog’lanish ko‘rsatilgan. 6-расм. Nazorat avtomatik tizimi uchun oxorlash tezligi va siqish kuchlanishi q’rtasida bog’lanish diagramasi 1,2,3-siqish vallarida siqish kuchlanishining imkoniyatli variantlari; 4-siqish vali hosil qiladigan qorlamlar uchun siqish kuchlanishi chegarasi. Sekin yurishda siqish kuchlanishi 1,5kN, mashinaning maksimal 120m/min tezligida esa 7kN ni tashkil etadi. Ikki chegara qiymatlar o’rtasida tartibga solishni chiziqli yoki eksponensial qonun buyicha amalga oshirish mumkin. O x or yopishqoqligini taxminan 2martaga va siqish kuchlanishini 10martaga oshirish mumkin, bu tanda uzunligi birligidan b

Ip gazlama ip egallaydigan umumiy joy tanda polotnosi buyicha val kengligining 50%,poliefir - ip gazlama ip esa - 67%tashqil etishi kerak. Himoya qoplamini samarali qoplanishidan keyin tandani shu darajada dastlab quritish zarurki, iplar o‘zaro yopishmasligi kerak [21]. Quyidagi 7-rasmda ox о r s а thini r о stl а gich keltirilgan. 3 4 5 6 1 7 2 7-r а sm. О x о r s а thini r о stl а gich 1- ко nt ак t; 2- о x о r; 3- r е l е ; 4-n а s о s;5- о x о r хо n а ;6- о x о r trub а si;7- о x о r idishi. О x о rl а sh m а shin а l а rid ао h о rl а sh idishid а gi (1) о x о r h а r о r а ti а vt о m а ti к r а vishd а i кк i p о zitsiyali r о stl а gich yord а mid а r о stl а n а di v а u о x о r idishid а gi о x о r h а r о r а tini b е rilg а n d а r а j а d а ushl а b turish uchun ishl а til а

1 3 2 4 8 6 5 h а v о bug’ 7 8-r а sm. О x о r h а r о r а ti r о stl а gich 1- о x о r idishi;2- inv а r pl а stin ка si; 3-l а tun pl а stin а si; 4-rich а g; 5-h а v о trub а si; 6-b о sim r о stl а gich; 7- bug’; trub а si jumr а gi; 8- bug’ trub а si. Quyid а h а r- х il t о l а li ipl а r uchun о x о r h а r о r а ti miqd о rl а ri ке ltirilg а n: P ах t а t о l а li ipl а r uchun 85 - 87 0 Jun t о l а li ipl а r uchun 60 - 70 0 Ip ак t о l а li ipl а r uchun 60 - 65 0 Sun’iy ip ак t о l а l а ri uchun 30 - 45 0 Quyid а h а r- х il t о l а li ipl а r uchun о h о rl а shd а n ке yingi ul а rni n а mli к d а r а j а l а ri ке ltirilg а n: P ах t а t о l а li ipl а r uchun 7 - 9 % Jun t о l а li ipl а r uchun 12 - 15 % Sun’iy ip ак ipl а ri uchun 10 - 11 %

О x о rl а sh j а r а yonid а n ке yingi ipning n а mligi а s о siy о mill а rd а n biri his о bl а nib, uning b е rilg а n n о rm а d а n chiqishi to’quvchili к j а r а yonid а ipl а rni uzilishini к o’p а yishig ао lib ке l а di. Shuning uchun о h о rl а sh m а shin а l а rig а t а nd а ipi n а mligini r о stl о vchi а vt о m а t o’rn а tilg а n. T а nd а ipi n а mligi quritish b а r а b а nid а gi h а r о r а tni v а ipni t е zligini o’zg а rtirish yo’li bil а n r о stl а n а di. T а nd а ipi quritish b а r а b а nl а rid а n so’ng, i кк it а v а li ко r а sid а n o’tib, i кк inchi v а li к (2) d а tchi к v а zif а sini o’t а ydi. Quyidagi 8-rasmda t а nd а ipi n а mligi r о stl а gichi keltirilgan. 3 2 4 5 6 T а nd а 1 7 Bug’ 9-r а sm. T а nd а ipi n а mligi r о stl а gich 1-yo’n а lti

unumdorligi urtasida aniq bog’liqlik mavjud. Agar to‘quv dastgohi unumdorligi avtomatik dastgoh unumdorligidan 3 yoki 4 m ortigi bilan ishlasa, demak havoda taxminan shuncha marta chang va momiq miqdori oshishini kutish mumkin [ 22]. Quyidagi 9 -rasmda ikki o x orlash materiallarini sinash natijasi keltirilgan, bunda АР adgeziya kuchi pilikning uzilish yuki namunaning ikki hisoblash uzunligida nisbati kurinishida berilgan. 0,7nisbat odatda yaxshi hisoblanadi [ ]. 9- расм. Tanda ipni oxор shimishqobiliyati 1- юqори; 2- pastki. Quyidagi 10-rasmda ox орлаш жараёнида gi dastlabki tenglik Sanki диаграммаси keltirilgan. 10-rasm. Sanki diagrammasi

10-rasmda Sanki diagrammasi ko‘rsatilgan bo‘lib, u 60 m/min tezlikda oxorlanuvchi 50 teksli 6000m ip gazlama iplardan halqasimon yigiruv mashinadan namni o‘tkazishni tavsiflaydi. O x orlash materiallari namligi noma’lum. O x or to‘yinganligi 12,5% tashkil qiladi, siqishgacha ko‘rinuvchi yelimlash 120%. Diagrammaning kirish tomonida har dakika 16,48kg quruq ip 1,22kg qoldiq nam va 2,47 kg quruq oxor, siqish bugidan chirishda 17,31kg suv bilan bog‘langan. Diagrammaning chiqish tomonida o‘sha 16,48 kg quruq ip 1,22 kg qoldiq nam bilan, oxorning quruq qoldig’i 2,47 kg va u bilan bog‘liq 0,2kg namlik natijada to‘quv g‘altagiga o‘ralgan 20,37kg oxorlangan konditsion ipni olamiz. 17,11 kg miqdorda namlik bug‘lanish yo‘li bilan chikadi. Hisoblashda oxorning kirish to‘yinganligi ishlatiladi, biroq

shtrixli chiziqlar yopishqoqligi past va modifikatsiyasi yuqori bo‘lgan kraxmalga muvofiq keladi, to‘liq chiztiklar - destruksiyasi past darajali yuqori yopipqoq kraxmalga xos. Siqishdan keyin bir xil ko‘rinuvchi yelimlash kattaligidagi farq aniq, ko‘rinadi [31]. 11-rasm. Pnevmomexanik usulda yigirilgan 36teksli ip uchun o x orlash diagrammasi Siqish kattaligi va siqish vallari qattikligining ta’siri juda muhim, chunki energiyani tejash bilan bog‘lik qattik siqishga ko‘prok e’tibor beriladi. Siqishni 6 martaga oshirishda oxor to‘yinganligi 75% bo‘lganida ko‘rinuvchi yelimlashni siqishdan so‘ng ikki martaga qisqartirish mumkinligi isbotlangan, bunda haqiqiy yelimlash oldingi holatda qoladi. Ko‘rinuvchi yelimlashni siqishdan keyin ohorlash materiallari tavsiflaridagi fundamental o‘zgartirish

tuqiluvchi ohorga e’tibor bermaslik mumkin, birok to‘quv dastgohida u 20-25%ga yetadi. Himoya qoplamidan tashqari yopishtiruvchi modda tola orasidagi bog‘lanishni va ipning uzilish yukini oshiradi. Oxorlash materiallarining yopishtirish imkonini va ularning ip uzilish yuklatishga ta’sirini baholashninig oddiy usuli tolalar tortilishi bilan ajralib turuvchi pilikni oxorlashdan so‘ng esa ohorlangan namunani hisoblashda uzunlik va pilikning maksimal shtapel uzunligidan ustun bo‘lgan uzunlikda sinashdan iborat [30]. Odatda avtomatik dastgohlar bilan jihozlangan to‘quv sexlarida havodagi chang va momiq miqdori 0,9-3.5mg/m bo‘ladi, mokisiz dastgohlar bilan jihozlangan sexlarda esa 7,5 mg/m gacha. Yelimlash oshishida ohor uchib tushishi oshadi, lekin momiq ajralishi kamayadi, ikkala kattaliklar y

1.3 Oxorlashda ishlatiladigan mahsulotlarni tahlili Oxor tarkibini tanlashda juda ko‘p omillar hisobgs olinadi, tolali materialga, naviga, o x orlanayotgan ipning chizikli zichligi va pishikligiga, ishlab chikariladigan gazlama kirishishiga, zichligiga va hokazo. Oxorlanadigan mahsulot sifati va turiga bog‘lik holda oxor tarkibi almashtirilishi mumkin, hozirgi vaqtda suvli oxor keng qo‘llanadi[34]. Suvli oxor tarkibiga yelimlovchi modda, yomshatuvchi va odatda qushimcha komponentlardan biri antiko‘piklovchi, emulgator, gigroskopik modda yoki antiseptik kiradi. Ba’zan tarkibiga PVS li modifikatsiyalangan kraxmal, yog‘ turi va bonka komponentlarning katta bo’lmagan qo‘shimchalari kiruvchi universal ohor tayyor aralashmasi ko‘llanadi. Oxorning boshqa tayyor aralashmalarida PVS va akril sopoli

Afsuski, erituvchilar bilan o x orlashda bevosita harajatlar juda katta. Izlanishlar natijasiga ko‘ra erituvchili ohorni ko‘llashda uzulishlik o‘sadi. 30teks ipdan yengil poliefir ip gazlamani mokisiz to‘quv dastgohlarida bosh valning 220 min -1 aylanish tezligida ishlab chiqarishda 1000 tanda iplari va 10000 arqoq ipida 0,3 uzilish holati olindi. Bu 1 dastgoh-soat vaqtda dastgohni 60% foydali ishlatish vaqtga 2,65 uzilish muvofiq keladi. Arqoq va tandaning uzilishi odatdagiga nisbatan tuxtalishlarning umumiy soni 3,5 bir dastgoh soatda to‘quvchi xizmat ko‘rsatish normasi sakkiz dastgohdan oshmasligini anglatadi. Xuddi shunday sharoitlarda suvli ohorni q ullag an da 1 dastgoh-soatda faqat 0,9 uzilish ruy beradi. Polistirol yelimlovchi modda sifatida tanlandi, chunki uni yuvish oson o‘tadi.

ulаrniegiluvchаnliкхususiyatiniyo’qоtmаsligiuchunishlаtilаdi. Ulаrgа hаr-хil yog’lаr (pахtа, zig’ir ), glitsеrin, jеlаtin, suyoq pаrаfin кirаdi [35]. Mоqоrlаtmоvchi mоddаlаr оxоr yozаsidа miкrооrgаnizmlаr rivоjlаnmаsligi (кrахmаldаn fоydаlаnilgаndа) vа ipni chirib кеtmаsligi uchun ishlаtilаdi.Zаrаrsizlаntiruvchi mоddа sifаtidакumush кupоrоsi, fеnоl, bоr кislоtаsi ishlаtilаdi. Кo’piк yo’qоtuvchi mоddаlаr охоrgа 0,1-0,15 g/l miqdоrdа qo’shilаdi vа u охоr юzаsidакo’piк hоsil bo’lmаsligi uchun ishlаtilib, sкipidаr, оrgаniккrеmniy prеpаrаti (PMS-15, PMS-200А), кo’piк yo’qоtuvchi (BА, BК)lаr ishlаtilаdi. Erituvchi sifаtidаyomshоq suv ishlаtilаdi.Suvning qаttiкligi 5-6 mg  eкv/l dаn оrtib кеtmаsligi кеrак. Оxоr rеtsеpti to’qimа, ip turi, nаvi, eshilish miqdоri vа to’qimаni o’rilishi каbi bir nеc

I va II retseptlarda har xil to‘yingan kraxmalli ohorlangan 25 - 18,5 teks chizikli zichlikli iplardan turli xil strukturali gazlama ishlab chiqarish mumkin. Kraxmal va xloramin ishlatib tayyorlanadigan ohorni qaynatish quyidagicha bo‘ladi. 25-30°С isitilgan suvga kraxmal solinadi va 5-10min qushib aralashtiriladi. Keyin 3-5l iliq suvga 30-40°С аралаштирилган хлорамин солинади. Qisqa vaqt aralashtirilgach buo’ ochiladi va xloramin reaksiyasi tugaguncha 40-45min qaynatiladi. Agar ohorga kaliy yod kraxmalli kog‘oz botirilsa, u xloramin bo‘lsa ko‘karadi, agar bulmasa rangi o‘zgarmaydi. Xlorga nisbatan reaksiya yuqolsa oxor ishlatishgs tayyor hisoblanadi [35]. Modifikatsiyalangan kraxmaldan tayyorlangan oxor turi va tarkibi juda oddiydir. Chizikli zichligi 25-18,5 teks iplarni oxorlashda ming

o‘ralishli mato tanda buyicha 1 sm ga 37 ipga ega. Yelimlash qozonida 1sm 36 ip to‘g‘ri keladi. 50teks ip 0,4/10-2sm diametrga ega, bu 36 ip uchun 0,52sm tashqil etadi. Bunday shartlarda ohor eritmasini alohida iplar orasiga singish qiyin. Iplar urtasidagi ideal masofa taxminan ip diametriga teng bo‘lishi kerak. Bu holda buncha ohorlash uchun tanda polotnosini ikki qismga bo‘lib erishishi mumkin. Yoqori unumli to’quv dastgohlarda mukammal natijalar faqat ipga ishlov berish va tayyor to‘qima ishlab chiqarishda ip ohorlanish orqali unga tegishli bo‘lgan himoyalovchi qoplamaga tolalarni yelimlash va xom ipning silliq yuzasini olish imkonini borligi sharoitidagina (kompleks iplar uchun elementar iplarni yelimlash orqali) erishish mumkin. Quyidagi 12-rasmda yelimlash usul i da o x orlash ni tex

sintetik iplarni ishlab chiharishda ma’lum edi. Bu usul o‘rilishning hozir ma’lum bo‘lgan jarayonlari yoki o‘rashning boshqa jarayonlari bilan mos kelgan. Oxorlash moddalarining yukori darajada yelimlash xususiyatiga ega bo‘lishi ular sarfini kamaytirishga imkon yaratadi.Takdirda alohida tarzda oxorlash jarayonining o‘tkazilishiga zarurat qolmaydi[37]. Quyidagi 13-rasmda ipga yomshatgichlarning ta’siri keltirilgan. 13- rasm . Yomshatgichlarningta ’ siri Yomshatgichning bir qismi ipning yuzasida joylasha olmaydi va bu holat ip ishqalanish koeffitsiyentining pasayishi uchun yordam bera olmaydi. Ishqalanish koeffitsiyentining pasayishi qo‘shimcha ravishda chatishtirish bilan amalga oshiriladi. Quyidagi 1 4 - a, b,v - rasm lar da kraxmal tarkibining oxor tuzilishiga ta’siri keltirilgan. 14-a)r

14-b)rasm. E ritmali kraxmal ni ta’siri 14-v) rasm. P ishirilgan kraxmalni ta’siri

Deyarli hamma oxor preparatlari sovuk yoki iliq suvda doimiy tarzda aralashtirilgan holatda eritilishi kerak, oxor eritmasining konsentratsiyasi uni tayyorlash jarayonining ohirida aniqlanadi. O x or retseptini tanlash quyidagi shartlarni ko‘rib qikishni talab etadi: -oxor retseptiga tola turiga mos keluvchi yelimlovchi modda kirishi kerak gidrofil va gidrofob tolali aralashmalarda bikomponentli yelimlovchi modda talab etiladi; -oxor to‘kishda ma’lum matolar va to‘quv dastgohlari turi uchun minimal uzilishni ta’minlashi kerak; -mokisiz to‘quv dastgoxlari mexanizmlarining siqilgan havo yordamida ularni tez- tez tozalab turilishi zaruriyatisiz mustahkam ishlashini ta’minlash uchun chang ajralishi minimal bo‘lishi kerak; -oxorlash materiallar narxini, to‘quv uskunalari unumdorligini, oxorni t

I I BOB. Texnologik tadqiqotni hisobi 2.1 О x о r sif а ti va uning miqd о ri а niql а sh О x о r sif а ti uni t а shqi к o’rinishi v а fizi к - к imyoviy х ususiyatl а rig а q а r а b а niql а n а di. О x о rni t а shqi к o’rinishi bo’yich а tiniq v а m а yd а bo’l ак ch а l а rsiz bo’lishi ке r ак . О x о rning fizi к - к imyoviy хо ss а sini t ек shirishd ао x о r t а r к ibining r еак tsiyasi t ек shiril а di. Und а r еак tsiya n е ytr а l bo’lishi k е r а k. O x or tarkibi uning tashki ko‘rinishi va fizik-kimyoviy tarkibi bilan aniqlanadi. Tash q i ko‘rinishidan o x or bir xil yelimli va hamirsiz bo‘lishi kerak. Fizik kimyoviy xususiyati buyicha o x or yelimlash materialiga to‘yingan yopish q ok q bo‘lishi kerak. Kraxmal yelimlash mahsulotlari ishlatilganda kraxmalning qushilish tekis

15 rasm. Viskozimetr a )  Osvald viskozimetri; b)  Osvald  Pinkevich viskozimetri Oxor eritmasining nisbiy qovushqoqligini aniqlash uchun dastavval toza erituvchining viskozimetr kapillyardan oqib tushish vaqti o’lchanadi. Buning uchun viskozimetrga 5 ml erituvchi olinib, termostatda 20 minut saqlanadi. So’ngra erituvchi rezina nay orqali so’rilib, sharning ustki belgisi (A) dan oshguncha ko’tariladi. So’rish to’xtatilgandan keyin, erituvchi kapillyar orqali oqib tusha boshlaydi. U sharning ustki (A) belgisiga kelganda, sekundomer yurgizib yuboriladi, erituvchi sharning ostki (V) belgisidan o’tib ketguncha kutiladi. Erituvchi ostki belgidan o’tganda sekundomer to’xtatiladi va erituvchining ustki belgidan ostki belgigacha tushish vaqti yozib quyiladi [37]. Bu jarayon 3-4 marta takrorlan

Korxonada oxorning quyukligini topishda P.A. Ivanovning EVI-57PL elektroviskozometri ham ishlatiladi.Bu asbobda oxor quyuqligi santipauzlarda o‘lchanadi, maxsus ohorli stakanga rotor o‘qi botiriladi. Elektroviskozometr EVI-57PL ning ishlash prinsipi kuyidagicha.Oxorga aylanib turgan rotor o‘qini botirganda ohorning quyukligi tufayli tormozlanish soni vujudga keladi. Fazoviy siljish hosil bo‘lib, u elektron chizmada o‘lchanadi. Potensometr shkalasida ko‘rsatkich m bulinish sonini ko‘rsatadi.η = а ⋅ m (2) bunda: a - berilgan diapazonqurilmasi uchun shkalaning bo‘linish bahosi. 2. О x о r ко mp о n е ntl а ri miqd о rini umumiy о h о r h а jmig а nisb а ti shu m о dd а ning ко nts е ntr а tsiyasi d е yil а di. О x о rning ко nts е ntr а tsiyasi (C) е liml о vchi m о dd ао qirligini, о x о r h

bunda: G к - t а nd а ipl а rining о x о rl а nishd а n ке yingi о qirligi, к g; G о - t а nd а ipl а rining о x о rl а shg а ch а bo’lg а n о qirligi, к g; b) h а qiqiy о x о rl а nish miqd о rini а niql а shd а t а nd а ipl а rining о h о rl а shg а ch а v ао x о rl а shd а n ке yingi n а mligi his о bg ао lin а di v а u quyid а gich а t о pil а di: P ха q =P ю -(W к -W о ) % (5) bunda: P ю - yoz ак i о x о r miqd о ri, %; W к - t а nd а ipl а rining о x о rl а shd а n ке yingi n а mligi, %; W о - t а nd а ipl а rining о x о rl а shd а n о ldingi n а mligi, %. 4.Yangi а ss о rtim е nt ishl а b chiq а rishd ао x о r miqd о rini quyid а gi f о rmul а bil а n а niql а n а di: P = а· К p · К z · К b · К r · К t % (6) bunda: а - et а l о n to’qim а uchun q а bul qiling а n о x о rl а nish miq

Buramli - 2-5; Jun apparat usulda olingan iplar uchun: - 2-5; Shtapel viskoza - 4-7; Tabiiy iplar - 2-5; Zigir – 4-10. Masalan, 29-teksli paxta xom ipi ( d H = 0,22 mm) MSH -9-140 mashinasida (oxor tog’oraning eni 142 sm) ohorlanganda iplarning muqobil soni 3227ga teng. Oxorlanmagan ipning og’irligiga nisbatan % dagi oxor sarfi tajriba yo’li bilan aniqlanib, xom ip turi, chiziqli zichligi, tandadagi iplar soni, uning namligi, oxorning suyuqligi va haroratiga bog’liq bo’ladi. Iplarning chiziqli, tandadagi iplar soni ortsa, oxorlanmagan ipning namligi kam va oxor quyuqroq, harorati yuqori bo’lsa, uning nisbiy sarfi ortib boradi. Haqiqiy ohorlash miqdorini aniqlash uchun bir guruhdagi tanda iplaridagi og’irligi 3g bo’lgan ohorlangan va ohorlanmagan namunalar olinadi. Namunalar og’irligi o’zga

К = -------------------- , к g (7) 100-W bunda: W - yelimlash moddasi namligi , %. Oxorlash mashinasida va yelim qozonidagi quyuq oxop qoldig‘ini topib tog‘orada kondensat bilan aralashuv darajasini aniklash mumkin. Agar aralashuv 5% dan oshsa qaynatishda to‘yinganlik oshganligini bildiradi. Oxop reaksiyasi zararsiz bo‘lishi kerak. Bunday ohor saqlashga chidamli bo‘ladi. O‘simliklar oilasiga mansub tolalardan olingan tanda iplarini oxorlashda kam ishqorli reaksiya, jun tandalar va tabiiy ipak tandasi uchun kam nordon reaksiya tavsiya etiladi. U holatda ham bu holatda ham oxorni zararsizlantirishga to‘g‘ri keladi. Kraxmalni aralashtirish tengligi quyidagi usul bilan aniklanadi: 500 ml suvga 5-6 g ohor qushiladi. Oxorning quyukligi buzilib kam aralashgan va og‘irrok kraxmal bo‘lakchalari tub

bo’lishi kerak. Oxorning fizik-kimyoviy xossasini tekshirishda oxor tarkibining reaksiyasi tekshiriladi. Unda reaksiya neytral bo’lishi kerak. Oxorlash jarayoniga quyidagi talablar qo’yiladi: ip tolalarini o’zagiga pishiq qilib yopishtirish; i pni silliq sirtli qilish;jarayon davomida iplarni cho’zilishi belgilangan me`yordan oshmasligi va iplarda plastik cho’zilish hosil bo’lmasligi kerak;chiqindi miqdori kam bo’lishi kerak;to’quv g’altagiga maksimal miqdorda ip o’ralishi va u dastgoh konstruktsiyasiga mos kelishi kerak; tanda g’altagini saqlash joylarida iplarni fizik -mexanik xususiyatlari o’zgarmasligi kerak; Oxorga quyiladigan talablar: -tarkibida yopishqoq moddalar bo’lishi kerak, oxor ma`lum miqdorda quyuq bo’lishi va qurigandan keyin ipning sirtida plyonka hosil qiluvchi xossaga eg

2.2 О x о rlangan t а nd а ipl а rining cho’zilishi, nuqsonlari va chiqindil а r miqdorini aniqlash О x о rl а sh j а r а yonid а t а nd а ipl а r m а ’lum t а r а ngli ко stid а bo’l а di v а bu t а r а ngli к bir х il bo’lishi ке r ак . T а r а ngli к m а shin а ishchi о rg а nl а rining t е zli к l а r f а rqi his о big а h о sil bo’l а di, bu h о l ipl а rning cho’zilishig ао lib ке l а di. Oxorlash jarayonida ip xususiyati o‘zgaradi; ohorlanish natijasida ip og’irligi oshgach, uning chiziqli zichligi ham o‘zgaradi; alohida tolalarning yopishishi sabab, ip mustahkamligi oshadi va chuzilishi kamayadi, chunki ayrim tolalarning yopishishi ipning jingalaklik xususiyatini yo‘qotadi, bir-biriga nisbatan sirpanchiq bo‘ladi. Tanda ipni mustahkamligi ohorlash jarayonidan keyin paxta va jun ipla

№ Tolalar O’lchov berligi Miqdori 1 P ах t а t о l а li t а nd а ipi % 0,7 - 1,2 2 Jun t о l а li t а nd а ipi % 1-1,5 3 Ка n о p t о l а li t а nd а ipi % 0,5-0,8 4 Sun’iy ip ак t а nd а ipi % 3 - 6 Ipl а rning cho’zilishi muq о bil miqd о rd а n к o’p а yib ке ts а , t а nd а ipl а rining sif а ti ка m а yadi, bu h о l es а to’quv d а stg о hid а ipl а r uzilishni к o’p а yishig ао lib ке l а di. Cho’zilish miqd о rini r о stl а b turish uchun охо rl а sh m а shin а l а ri t е ngl а shtiruvchi m еха nizml а r bil а n jih о zl а ng а n. Korxona dagi t а nd а ipl а rini о x о rl а sh SHB-13/180 m а shin а l а rid а 4g а t е ngl а shtiruvchi m еха nizm o’rn а tilg а n. Bu m еха nizml а r cho’zilish miqd о rini m а shin а ning quyid а gi z о n а l а rid а o’zg а rtir а di: I - t о rtish v а

О x о rl а sh t е zligi о h о rl а sh m а shin а sining quritish q о biliyatig а b о g’liq bo’lib, u quyid а gi 10- formula bilan а niql а n а di: V shl =Q n T a ип ип     10 60 6 m/min; (10) bunda: Q - quritish q о biliyati, к g/s оа t; n ip - t а nd а ipl а rining s о ni; T ip - ipning chiziqli zichligi, t ек s; а - siqish d а r а j а si. О x о rl а sh m а shin а sining unumd о rligi. А h = V  60  T ip  n ip  10 -6  FV К , к g/s оа t; (11) bunda: V - о x о rl а sh t е zligi, m/min; T ip - ipning chiziqli zichligi, t ек s; n ip - to’quv g’ а lt а gid а gi t а nd а ipl а rining s о ni. О x о rl а sh j а r а yonid а gi quyidagi nuqs о nl а r bo’ladi: o’r а m а sh ак lini buzilishi, o’r а m а zichligini buzilishi, о x о r miqd о rini n о muv о fiqligi, r а ngli ipl а rni ch а l ка s

Chiqindi miqd о ri ishchining m а l ака si, m а shin а ning t ех ni к s о zligig а , о x о r sif а ti v а b о shq а l а rg а b о g’liq [41]. Tanda iplarini ohorlash to’quvchilik texnologiyasining eng ma’suliyatli jarayoni hisoblanadi ohorlangan tanda iplarning sifati to’quv dastgohining unumdorligiga, iplar uzilishiga va to’qima sifatiga ta’sir etadi. Quyida iplarni ohorlash jarayonida hosil bo’ladigan nuqsonlar, ularning kelib chiqish sabablari va bartaraf etish usullari keltirilgan: Kam oxorlangan tanda iplari: bu nuqson oxorning konsentratsiyasi kamayib ketganda, tog’oraga ohor o’z vaqtida yetkazib berilmaganda yoki siquvchi vallarning qisish kuchi ortganda hosil bo’ladi. Bunday tanda iplarining oxorlanish miqdori kam, yumshoq bo’ladi va oxor maydonidan o’tganda ko’p tuklar qoldiradi. T

natijada, ularning uzilishi ko’payadi. Bu nuqsonning oldini olish uchun barabanlardagi bug’ bosimi va ohorlash tezligii nazorat qilib turish kerak. Ortiqcha quritilgan tanda iplari: nuqson ohorlash tezligi juda kam bo’lganda, ohorlash jarayonida mashina ko’p to’xtab bug’ bekitilmaganda hamda quritish barabanlari yoki havoning harorati yuqori bo’lganda hosil bo’ladi.Bunday iplarning egiluvchanligi kam bo’ladi, ular mo’rt bo’lib to’quvchilik jarayonida ko’p uziladi. Bu nuqsonning oldini olish uchun ohorlash tezligi yetarli bo’lishi, barabandagi bug’ bosimi ortib ketmasligini nazorat qilish va mashina uzoq vaqt to’xtaganda bug’ni bekitish kerak. To’liq yopishgan iplar: nuqson iplar tog’orada qolib, ustki siquvchi vallar ko’tarilgan holda mashina ko’p to’xtab turganda hosil bo’ladi. Bu esa das

Yumshoq o’ralgan tanda iplari: to’quv g’altagiga o’ralayotgan iplar yetarli darajada zichlanmasligi bu kamchilikka olib keladi va iplarning pastki qatlamlarga botib ketishi natijasida uzilishiga sabab bo’ladi.Iflos va zang dog’lar. Bu nuqson mashina toza bo’lmasligi oqibatida kelib chiqadi. Ortiqcha cho’zilgan tanda iplar: tenglashtiruvchi mexanizmlar noto’g’ri ishlashi tufayli yoki tanda g’altaklarini ortiqcha tormozlanishi natijasidadir. 2.3. Oxorlangan iplardagi namlikni aniqlash Oxorlangan kalava ipning namligi ham muhim. U ortiqcha nam bo’lsa iplar bir-biriga yopishib qoladi, bo’shliq ham yopishadigan bo’lib qoladi. Namligi kam bo’lsa kalava ipni qayishqoq uzayishi yo’qoladi, ikkala holda ham to’quvchilik stanogida ipning uzilishi ko’payadi.Paxtadan olingan kalava ip uchun namlik 8-9%

joylashtiramiz.Adashtirib yubormaslik uchun qopqoqlar nomerlanadi quritish shkafini qopqog’ini yopib temperaturani boshqaruvchi yordamida 107 0 C ga qo’yamiz.Namunalarni tortish 2 soatdan keyin boshlanadi. Namuna solingan idishlarni miqdorini aniqlash har 30 minutda takrorlanadi va og’irliklari o’zgarmas bo’lib qolguncha davom ettiriladi. Quritish talablari quyidagi 3-jadvalda keltirilgan 3-jadval Quritish talablari Namuna turlari Namunalar soni Namuna miqdori, gr Quritish temperaturasi, 0 C Oxorlangan paxta ipi 2 8-10 107± 2 Oxorlangan atsetat ipi 2 10-20 107 ± 2 Oxorlangan jun tolasi 2 3-10 107 ± 2 Oxorlangan lavsan tolasi 2 10-20 107 ± 2 Oxorlangan zig’ir ipi 2 10-20 107 ± 2 Haqiqiy namlik olingan natijalarga asoslanib quyidagi formula orqali ifodalanadi: W ф= m− mc mc 100 (13) Bunda: m

Oxorlangan jun tolasi % 6-9 Oxorlangan lavsan tolasi % 6-9 Oxorlangan zig’ir ipi % 10-14 Quyidagi 5-jadvalda Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasidagi o’tkazilgan amaliy kuzatishlar natijasi keltirilgan. Bunda kalava ipni namligi o’rtacha 8-9 % bo’lishi kerak. 5-jadval. Kalava ipni namligini chuvalishga bog’liqligi Kalava ipining namligi, % 5 6,5 7,8 9,5 Naychalardagi kalava iplarning chuvalib tushib ketishi, % 7,5 16,5 11,8 5,1 Quyidagi 17–rasmda ko’rinib turibdiki to’qiladigan iplarga oxor berish uchun iplar yaxshi namlanishi kerak. Buning uchun oxorni qovushoqligi 10 -3 Pa∙c bo’lishi lozim.A-B oralig’larida konsentratsiyalar qiymatida iplarni uzilishi kamayadi. 17-rasm.

2.4 Oxorlangan tanda iplarni kuchlanish deformatsiya holatini aniqlash Iplarning fizikaviy-mexanik parametrlarini aniqlashni turli tajribaviy usullari mavjud.Jumladan, ipning bir uchi mahkamlanib ikkinchi uchiga yuk osiladi va turli vaqtlardagi ip cho‘zilishi o‘rganiladi. Tajribaga quyidagi masalalar qo‘yilgan: Iplarning noelastik xususiyatlarini iplar va to‘quv dastgohidan iborat bo‘lgan mexanik tizimga ta’sirini aniqlash; ip va to‘qimalarning asosiy xususiyatlarini hisobga oluvchi matematik modellar qurib va ularga kiruvchi parametrlarni aniqlash metodikasini ishlab chiqish. O‘tkazilgan tajribalar natijasi quyidagi xulosalarga olib keldi: -ko‘pchilik to‘qimachilik iplari va to‘qimalari qovushqoq-elastik xususiyatiga ega; -to‘qimachilik iplari va to‘qimalar uchun mexanik model sifatida Bo

masala hisoblanadi. Buning uchun tajriba va nazariya orasidagi bog‘lanishni aniqlash kerak. To‘quv dastgohining ba’zi zonalarida, iplarning qovushqoq- elastiklik xususiyatlarini hisobga olgan holda, ip va dastgoh elementlarining o‘zaro ta’siri o‘rganilgan. Buning uchun STB-216 to‘quv dastgohlaridagi ipning tarangliklarini tajribalar orqali aniqlandi. Tajriba natijasida olingan ossillogrammalar (18-rasm) tahlil etildi. Real olingan ossillogrammalar splayn usuli yordamida qayta ishlanib, shu ko‘rinishda tanda g‘altagining, tanda g‘altagi va skaloning harakatlarini ifodalovchi tenglamalarga qo‘yilib, «Maple» matematik dasturi yordamida yechilgan hamda tanda g‘altagi va skaloning harakat qonunlari aniqlandi. Dastlab tanda g‘altagining harakati o‘rganilgan.Bunda tanda g‘altagi radiusining o‘zga

dinamikasini xarakterlovchi parametrlarni variatsiyalash orqali amalga oshiriladi. Tanda ip tarangligini siklik o‘zgarish qonuni berilgan.Ip tarangligini o‘zgarmasligini ta’minlovchi tanda g‘altagining aylanish qonunini aniqlash talab etiladi. Bu masalani yechish natijasida olingan ip tarangligini aniqlovchi miqdorlar homuza hosil qilish zonasida 26,9%ga, to‘qimani jipslash zonasida 32,4%ga va o‘rta hol holatida 26,6% ga oshishini ko‘rsatdi. Tanda g‘altagi va skaloning birgalikdagi harakati differensial tenglamalar tizimini yechishga keltiriladi. Umumiy holda bu tenglamalarga kiruvchi koeffitsiyentlar ipning reologik xususiyatlarini hisobga olganda integral operatorlar orqali aniqlanadi.Relaksatsiya yadrosi sifatida ishda uch parametrli yadro qabul qilingan. Tenglamalar tizimini integralla

tarangligining dinamik tashkil etuvchisi vaqtga, burchakning davriy o‘zgarishiga, ta’sir etuvchi kuchlarning yelkasiga va boshqa parametrlarga bog‘liq bo‘ladi. 2.5 Oxorlovchilarni tanda ipi yuzasida parda hosil qilish xossalarini o’rganish usuli Oxorlovchilarni parda hosil xossalarinio’rganish uchun quyidaci 20-rasmda ko’rsatilgan shisha silindr dan foydalaniladi. Bu pardalar, odatda, o xor eritmalarini tekis yuzaga quyib, erituvchilarni bug’latib yuborish orqali hosil qilinadi [ ]. 200ml sig’imli kolbaga 5-10g o xorlovchi va 100 ml erituvchi solinadi. Oxor erib ketgandan so’ng, eritma filtr qo’yilgan shisha voronkada filtrlanib, tekis yuzaga quyiladi.Tekis yuza quyidagi usullarda hosil qilinishi mumkin: ikkala asosi tekis ochiq, diametri esa 5-10sm shisha silindrning tubiga sellofan oxor

ichida alohida o‘rin tutadi.Oxorlovchilarning haroratga bog‘liqlik xossalari katga ahamiyatga ega bo‘lgani uchun, ularni aniqlash yo‘llari mukammal o‘rganilgan va buning uchun zamonaviy asboblar mavjud [40]. I II BOB. Iqtisodiy qism 3.1 Oxorlash usullarini i qtisodiy taqqoslash Y elimlash usul i da oxorlash: bu ohorlash elektroenergiya, bug’ va boshqa moddiy xarajatlarni tejash imkoniyatini beradi. Y elimlash da ohorlanganda, quritish paytidagi iplarning cho’zilishi ham kamayadi, oxorlangan ipni ajratish haroitlari yaxshilanadi, xom to’qimani pardozlash jarayonida oxorni yuvib chiqarish oxor kam singiganligi natijasida osonlashadi. Y elim eritmasida ohorlashning ikkita usuli mavjud: Birinchi usulga turli mexanik moslamalar: gorizontal zichlovchi, raklya bilan jihozlangan rolik turidagi mex

Qaynoq eritmadaoxorlash: AQShda “Purlington” firmasi tomonidan qizdirib eritilgan oxor bilan oxorlash usuli yaratilgan. Unga patent bergab “Vest Point” firmasi bu usulda ohorlash uchun uskuna yaratdi. Tandalash mashinasida 550-600 m/min tezlikda harakat qilayotgan iplar qizdirib eritlgan oxor bilan qoplanadi. Qizdirib eritilgan oxorlash moslamasi 200 0 C gacha qizdirilgan tarnovsimon quvurdan iborat. U tandalash romi va o’lchovchi val orasida joylashgan [42]. Tarnovsimon val iplarning harakat tomoniga 10 min -1 tezlikda aylanadi. Har bir ip valning alohida ariqchasida joylashadi va shu yerda unga qizdirib eritilgan oxor beriladi.Qizdirilgan qaynoq oxor eritmasi bilan ohorlash uchun tanda iplarining zichligi va chiziqli zichligiga qarab ariqchalarining eni hamda chuqurligi har xil bo’lgan v

3.2Y elimlash usul i da oxorlashning iqtisodiy samaradorlig i O x or tayyorlash vaqti :t = g V O x orlash tezligi : V баз = g t = 1075 . 5 45 мин = 23 . 9 кг / мин V экс = 1075 .5 30 мин = ҳ35 ,85 кг /мин Qozonda o x or tayyorlash unumdorligi, kg/ soat; П баз = V ⋅G ⋅m 1000 = 23 .9⋅60 ⋅1075 .6 1000 = 1484 .19 кг /с П баз х= n⋅ФВК = 1484 ,19 ⋅0,6 = 890 ,5 кг /с П экс = 35 ,85 ⋅60 ⋅1075 .5 1000 = 2313 ,4 кг /с П х= 2313 ,4⋅0,6 = 1573 ,1 кг /с П экс − П баз = 1573 ,1− 890 = 682 ,7 кг Bazali 1 kg tayyor o x orning ba h osi – 235.3 so‘m 682,7∙ 235,3=160639,31 so‘m soatda Bir soatda 1qozon uchun o x or tayyorlashdan olinadigan qo‘shimcha daromad – 160639.31 so‘m. Quyidagi 5- jadvaldapolietilenglikol ko’pigida oxorlangan kalava ipni texnik – iqtisodiy ko’rsatkichlari keltirilgan.

5 – jadval Oxorlangan kalava ipni texnik – iqtisodiy ko’rsatkichlar Deformatsiya qismlari Deformatsiya ulushlari Ishlov berilmagan ip P olietilenglikol ning konsentraysiyasi 4% 8 % 12 % 16 % Qayishqoq 0,51/0,3 0,55/0,58 0,54/0,58 0,51/0,66 0,62/0,44 Elastik 0,21/0,32 0,22/0,23 0,34/0,23 0,36/0,20 0,15/0,28 Plastik 0,28/0,38 0,23/0,19 0,14/0,19 0,13/0,14 0,23/0,28 Qaytish 0,72/0,52 0,77/0,81 0,88/0,81 0,87/0,86 0,77/0,72 Umumiy 1 1 1 1 1 Yoqoridagi jadvaldan ko’rinib turibdiki polietilenglikol ko’pigida oxorlangankalava iplarni umumiy shikastlanishi 20 % ga, mexanik shikastlanishi esa 46% ga kamaygani kuzatilgan.

I V BOB. Oxorlash texnologiyasida m ehnat muhofazasi va atrof-muhit himoyasi 4 .1 Oxor tayyorlashbo’limida havo ni tozal ash ning usullari “Cotton Road” qo’shma korxonasining oxorxona havosini tabiiy yul bilan shamollatishdan tashqari, issiklik ko’p miqdorda ajralib chiqqani uchun oxorxona havosi quyidagi 21-rasmda keltirilgan mexanik usulda almashtiriladi. Hovani mexanik almashtirish ventilyatorlar bilan amalga oshiriladi [26,27]. 21-rasm. Oxorxona hovasini mexanik almashtirish turlari. Bo’limda past bosimli 1000 n/m g bentilyatorlar o’rnatilgan bo’lib, shamollatishning uzatuvchi sistemasi, ya’ni tashqaridan olingan sof havoni bo’limda uzatib berish. Bunda tashqi havo qabul qiluvchi (1) shaxta orqali o’tib, (2) filtrda tozalanib, konditsionerda (3) sovutiladi yoki isitiladi va namligi mey

konstruksiyalaridagi teshiklardan ixtiyoriy holatda tashkariga chiqib ketadi. Shamollatishning suruvchi sistemasida esa, havo ish joylaridan (4) ventilyator yordamida ( 7) havo tozalagichga o’tadi va undan shaxta orqali atmosferaga chiqarib yuboriladi [28]. Havoning odam uchun sezilarli minimal tezligi 0.2 m/s hisoblanadi. Yilning sovuq paytlarida havoning tezligi 0.2-0.5 m/s, issiq kunlarida esa 0.2-0.1 m/s bo‘lii tavsiya etilgan. Issiq sexlarda bu tezlik 3.5 m/s gacha oshirilishi mumkin. sexda havo tezligini tanlashda uning texnologik jarayonga xalaqit bermasligini va zararli moddalarni uchirib sexga tarqatmasligini ham hisobga olish kerak[53]. Davlat sanitariya nazoratining tavsiyasiga ko‘ra ish joylarida yo‘d qo‘yish mumkin bo‘lgan havo harakatining tezligi ish joyining haroratiga quyi

Bo’limida havoning tozaligi ishchilar salomatligini saqlashda katta ahamiyatga egadir. Oxor tayyorlash jarayonida xavoga kishi organizmiga zararli bulgan gaz, chang bopsha moddalar ajralib chikadi. Kishi bunday havodan nafas olganda yukori nafas yullari kichiydi va kishi uzi Hohlamagan xolda yuzaki nafas oladi, bu esa upka faoliyatiga salbiy ta’sir kiladi va turli kasalliklarni keltirib chikaradi [29]. Sexlarda changlarning mavjudligi kuz shillik pardalarini kichishtirib konyuktivit kasalligini keltirib chiqaradi. Bundan tashqari chang zarrachalari tuberkulyoz tayoqchalarini va zararli bakteriyalarni tashuvchi vositadir. Kishi organizmining meyoriy harorati 36-37 0 C bo‘ladi. Organizm o‘zi uchun zarur bo‘lgan haroratni ta’minlab turish qobiliyatiga ega. Organizmning bu xususiyati “haroratn

4.2 Oxorlashmashinalarida texnika xavfsizligi Oxorlash mashinalarida mexanizmlarning hamma harakatlanuvchi qismlariishlovchilarning sog‘lig‘iga hamda hayoti uchun yashirin xavf ko‘rsatadi.Uskunalardan foydalanish xavfsizlikni oshirish va ishlab chiqarishdashikastlanishning oldini olish uchun texnik vositalar qo‘llaniladi.O‘rnatilgan to‘siqlar foydalanishga qulay bo‘lishi, aylanuvchi qismlarbilan qo‘zg‘almas detallar orasidagi tirqishlarni berkitib turishi lozim [26]. To‘suvchi tuzilmalar asosan ikki guruhga: muvaqqat va doimiytuzilmalarga bo‘linadi. Ular quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi: - muvaqqat to‘siqlar qurilish-montaj va tuzatish ishlarini bajarishdaqo‘llaniladi; - doimiy to‘siqlar texnologik va umumfabrika uskunalarining xavflijoylarini to‘sib turish uchun xizmat qiladi. Texno

20 -b) rasmda ishchi valik bilan shyotkani temir to‘siqlar bilan chegaralab qo‘yilishi zarur. 20-c) rasmda chiqaruvchi silindr orasiga ishchining biror bir qismi kirib baxtsiz hodisani yuzaga keltirishi mumkin. Chiqaruvchi silindrni xavfsiz ishlashi uchun to‘siqlar bilan chegaralab qo‘yilgan bo‘lishi shart. To’qimachilik sanoatida shovqin asosan mexanik va avtomatik to’quv dastgohlaridan chiqadi. Dastgoh mexanizmlarining, ayniqsa, tepki mexanizmi, harakat uzatuvchi shesterniyalar, batanning va mokining urilish paytlarida shovqin ortib ketadi. Mashina va uning ayrim qismlarini qobiqlar bilan berkitish shovqinni kamaytiradi.Bularni samaradorligini oshirish maqsadida qobiqlar ichi tovush yutuvchi materiallar bilan qoplanadi.Bunda mashina va mexanizmlarning harakatidan qobiqlarning o’zi titrab

Elektr xavfsizligi. Elektrostatik zaryadlardan saqlash “Cotton Road” yigirilgan ipak ipi ishlab chiqarish korxonasida ishlatiladigan xom-ashyolar tarkibida yog‘ va seritsin moddalari (20% dan yuqori) tashkil etadi. Bu moddalar tola tarkibida qancha ko‘p bo‘lsa, shuncha elektrizatsiya xususiyati (elektrostatik zaryadlar dielektrik moddalar ishqalanishi natijasida paydo bo‘ladi) oshadi. Elektrizatsiya xususiyati ish jarayonida juda ko‘p noqulayliklarga olib keladi: - tolalar ishchi barabanlarga o‘ralib ketishi natijasida juda ko‘p tolalar chiqindiga chiqarib yuboriladi; - mahsulot chiqishi kamayadi; - ishchi dastgohni to‘xtatib, o‘ralgan tolalarni tozalashga ketgan vaqti; - dastgohning ish unumdorligini pasaytiradi; - sexning changlanganlik darajasi ortib ketadi. Dastgohlar 220V va 380V kuch

UMUMIY XULOSALAR Bitiruv malakaviy ishini bajarishda quyidagi asosiy xulosalarga kelindi: 1. Oxorga botirishda tanda ipi zichligi, tanda tavsiflari, oxor yopishqoqligi, siqish shartlari kiradi. Korxonada pnevmomexanik yigiruv usulida olingan ip shu chiziqli zichlikdagi halqasimon yigiruv mashinalaridan olingan ipga nisbatan 15% ko‘p oxor shimishi aniqlandi. 2. Tadqiqot tahlili natijasiga ko‘ra ko’likli li oxorni qo‘llashda 18,5teks ip gazlama ipidan yengil gazlamani mokisiz to‘quv dastgohlarida bosh valning 220 min -1 aylanish tezligida ishlab chiqarishda 1000tanda iplari va 10000 arqoq ipida 0,3 uzilish holati kuzatildi.Bu bir dastgoh-soat vaqtda dastgohni 60% foydali ishlatish vaqtga 2,65 uzilish muvofiq keldi. Arqoq va tandaning uzilishi odatdagiga nisbatan tuxtalishlarning umumiy soni

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI 1.Karimov I.A. “Бош мақсадимиз – мавжуд қийинчиликларга қарамасдан олиб бораётган ислоҳатларни иқтисодиётимизда таркибий ўзгаришларни изчил давом эттириш,хусусий мулк,кичик бизнес ва тадбиркорликка янада кенг йўл очиб бериш ҳисобидан олдинга юришдир”. Мамлакатимизни 2015йилда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш якунлари ва 2016йилга мўлжаланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган маъруза “Қашқадарё”газетаси 2016й,№008,1-7б. 2.Karimov I.A. Jahon moliyaviy – iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston sharoitida uni bartarf etishning yo‘llari va choralari. T.: O‘zbekiston, 2009.-56 b. 3.Karimov I.A. O‘zbekiston – bozor munosabatlariga o’tishning uziga xos yuli. T.: - O‘zbekiston, 1993 y-80 b 4.Karimov I.A. O’zbekiston iqtisodiy islohotlarni ch

18. Ochilov T.A., Ahmedov B.B. va boshqalar. Tikuvchilik materialshunosligi, T.: Sharq. 2008 19. Ochilov T.A., Abbosova N.G. va boshqalar. Gazlamashunoslik, T.: Abdulla Qodiriy. 2003.80b 20. ОлимбоевЭ ., ДавировШ . Р . Ўзбекистон тўқимачилик саноати махсулотлари ва уларни ишлаб чиқариш технологияси. Т.: Ўзбекистон, 2002.- 172 б. 21. Парфенов Д.Л. Изучение зоны формирования ткани с помощью микроскопа. Текст.пром-ть. 2001. №2. С.26-27 22.Склянников В.П. Строение и механические свойства однослойных тканей из химических волокон: Дисс. … докт.техн.наук. Иваново. 1991.-193с 23.Стандарты по испытанию тканей. М., 1992.-153с 24. Хамраева С.А. Тўқувчилик технологияси. Т.: Фан, 2005 й. – 336 б. 25. YusupovR., SattorovM. To’qimachilikmaterialshunosligi, T.: Cho’lpon, 2007.70b. 26 . Қудратов O . K Сано

QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI Fizika-matematika fakulteti 5111000 - Kasb talimi ( 5320900 - YeSBKI vaT ) ta’lim yo‘nalishi talabasi : Juraeva Guzal Shuhrat qizining bitiruv malakaviy ishiga T A Q R I Z Malakaviy ish mavzusi: Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasida “Tanda iplarni oxorlash jarayonini tadqiq qilish” BMIning umumiy hajmi: 61 bet 1) yozma izoh qismi: kirish, 4ta bob, xulosa, adabiyotlar ro‘yxati bilan jami 13000 ortiq so‘zdan iborat. 2) grafik ilovalar qismi: 23 ta rasm va 5 ta jadval dan iborat . Malakaviy ishning dolzarbligi va berilgan topshiriqqa mosligi: O‘zbekiston Respublikasi Mustaqillikka erishilgan sharoitda prizidentimiz tamonidan yuqori darajada vazifalar qo‘yilgan. Bu quyidagilardan iboratdir. yurtboshimiz I.A.Karimovning mamlakatimizni 2015yilda ijtimoiy- iqtisodiy

Купить