Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasida“Ipak yigirish texnologiyasinitadqiq qilish” - Текстиль - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	2.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	30 Сентябрь 2019
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Текстиль

Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasida“Ipak yigirish texnologiyasinitadqiq qilish”

Купить

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI QARSHI DAVLAT UNIVERSITET I FIZIKA-MATEMATIKA FAKULTETI KASBIY TA’LIM KAFEDRASI “Himoyaga tavsiya etilsin” Fizika-matematika fakulteti dekani___________ prof . A . Tashato v “____” ___________ 2016-yil 5111000 – Kasb ta’limi (5320900- YeSBKI vaT)yo’nalishi IV- kurs 012-48 guruh talabasi Suvonova Diloromning Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasida“Ipak yigirish texnologiyasinitadqiq qilish” Bitiruvchi talaba:_______________ Suvonova Dilor om Ilmiy rahbar: _____________ dost. Xurramov Muxtor “____” ___________ 2016-yil “Himoyaga tavsiya etilsin” Kasbiy ta’lim kafedrasi mudiri ___________ dots. A. Vardiyashvili “____” ___________ 2016-yil Qarshi – 2016 QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI BITIRUV MALAKAVIY ISHIGA TOPSHIRIQ “T A S D I Q L

Talaba: Suvonova Dilor om Ta’lim yo‘nalishi: 5111000 - Kasb talimi ( 5320900 - YeSBKI vaT ) Bitiruv malakaviy ishning mavzusi: Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasida “Ipak yigirish texnologiyasini tadqiq qilish” Malakaviy bitiruv ishi oldi amaliyoti o’tilgan joy: Qarshi “Cotton road” qo’shma korxonasi Bitiruv malakaviy ishi rahbari: dost. Xurramov Muxtor Bitiruv malakaviy ishi maqsadi: Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasida “Ipak yigirish texnologiyasini tadqiq qilish dir Ish rejasi: BMI bo‘limlari (bob va paragraf) BMI bo‘lim nomi Bajarish muddati 1 - bob Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxona si i pak yigirish texnologiyasini tavsifi 201 6- yil , yanvar 2 - bob T exnologik tadqiqot ni hisobi 201 6- yil , fevral 3 - bob Iqtisodiy qism 201 6- yil , mart 4 - bob “Radiant Silk” ipak-yig

IBOB. Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasi ipak yigirish texnologiyasini tavsifi 1.1 Ip ак yigirishd а ishl а til а dig а n pilla xom-ashyosini tahlili.......7-11 1.2K orxonada xom pillani qurutish va yigirishga t а yyorl а sh T ех n о l о giyasi................................................................................12-15 1.3 Pillani y е limsizl а ntirish v а yog’sizl а ntirish t ех n о l о giyasi.......16-24 1.4 Ipak yigirish texnologiyasi ……………………………………25-27 1.5 Ipak ni qayta urash texnologiyasi …………………………….28-33 1.6 Ipak li chidinlarini qayta ishlash texnologiyasi ………………34-40 I I BOB. Texnologik tadqiqotni hisobi 2.1 Korxonada y igirilgan ipak iplarini sifatini baholash ………….41-48 2.2 Korxonada xom ipakning qattiqligini aniqlash........................49-52 I II BOB. Iqtisodi

islohotlarni yanada chuqurlashtirish, tarmoqdagi korxonalarni zamonaviy texnika hamda texnologiyalar bilan qayta ta’mirlash hamda yangi ishlab chiqarishlarni joriy qilish uchun, xorijiy investitsiyalarni jalb etish bo‘yicha qulay shart-sharoitlar yaratish, jahon bozorida raqobatbardosh tayyor mahsulotlar hajmi va turlarini kengaytirish, kamida 70 foizini eksport qilishni ta’minlash dolzarb vazifasi quyilgan [1]. Respublikamiz pilla xom-ashyosi etishtirish buyicha dunyoda etakchi o‘rinlarda to‘radi, ipak matolari juda e’zozlanadi. To‘qimachilik sanoatining qimmatli xom-ashyo hisoblangan tabiiy ipak tolalisidan jahon bozorida xaridorgir mahsulotlar ishlab chiqarish bugungi kunning talablaridandir. Xorijiy investitsiyalar kiritish orqali tarmoqning barcha bo‘g‘inlarida, ya’ni ipak xom ashyosi

Bitiruv malakaviy ishining maqsadi: yuqorida qayd etib o‘tilgan dolzarb vazifalarga asosan men bitiruv malakaviy ishimda viloyatimizdagi pillani chuqur qayta ishlab ipak xom-ashyosi tayyorlaydigan Qarshi shahridagi O‘zbekiston-Xitoy “Radiant Silk” qo’shma korxonasida yangi takomillashgan texnologiya jarayonlari va jihozlarini tadqiq qilish ni maqsad qilib oldim. Bitiruv malakaviy ishining vazifalari: - korxona ipак yigirishdа ishlаtilаdigаn pilla xom-ashyoni qurutish va yigirishga tаyyorlаsh tехnоlоgiyasini tadqiq qilish; - pillani yеlimsizlаntirish vа yog’sizlаntirish jarayonlarini tadqiqi; - xom- i pak yigirish va uni qayta urash texnologiyasi ni tadqiq qilish; - k orxonada yigirilgan ipakni sifatini baholash ni o’rganish; - k orxonada tolali i pak chiqindilarini qayta ishlash texnologiy

“Tikuvshilikmaterialshunosligi”fanidan ilmiy-uslubiy tavsiyalar sifatida foydalanishlari mumkin. Viloyatimizda etishtiriladigan pilla xom-ashyosidan ipak- yigiruv bo’yicha kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishning istiqbolli yo’llari to‘g‘risida aniq va to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishning strukturasi va hajmi : BMIning umumiy hajmi 68 bet bo‘lib, o‘z ichiga kirish, 4 ta bob, xulosa, 4 0 ta adabiyotlar ro‘yxatini oladi. Chizma qismi 39 ta rasm,1sxemava 7 ta jadvallardan iborat.

IBOB. Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasi ipak yigirish texnologiyasini tavsifi 1.1 Ipак yigirishdа ishlаtilаdigаn pilla xom-ashyosini tahlili Tabiiy ipak-ipak qurti o‘raydigan juda ingichka ip. Pillakashlik fabrikalarida pillalarni pilla o‘rash uskunalarida chuvalanadi. Chuvalash paytida bir necha pilla ipakning uchi birlashtiriladi. Natijada, xom ipak hosil bo‘ladi. Xom ipak iplari oqsil - seritsin bilan bir-biriga birikkan bir necha pilla ipidan iborat. Pillalarni yig‘ish va tortish paytida hosil bo‘lgan chiqindilar (ustki chigal qatlamlar, pilla po‘stloqlarining qoldiqlari, teshilgan va chuvib bo‘lmaydigan pillalar)dan yigirilgan ipak olishda foydalaniladi. Pilla ipi oqsillar - fibroin (75 foiz) va seritsin (25 foiz) moddalaridan tashkil topgan.Pilla ipining yo‘g‘onligi butun uzunl

Xalq xo’jaligida to’qimachilik mahsulotlari orasida ipak iplari, matolari juda e’zozlanib katta talabga ega. O’zbekiston jon boshiga ipak mahsulotlari yetkazish bo’yicha Amerika, Fransiya, Italiya, Angliya, Yaponiya, Xitoy, Germaniyadan keyin 8-o’rinda turadi [13]. O’zbekiston Respublikasi hozirgi paytda bir yilda 20-22 ming tonna pilla yetkazayotgan bo’lsa, undan 2, 5 - 3 , 0 ming tonnagacha ipak ishlab chiqariladi,1yilda 2 ming tonna chiqindilar hosil bo’ladi. Bulardan 1,0-1,1 ming tonnasi ipak yigirish korxonalarida qayta ishlanib yigirilgan ipak ishlab chiqariladi. Ipak qo’rtini hozirgi vaqtda fermer хo’jaliklarda etishtiriladi (2,3,4-rasmlar). Ipak ko’rti rivоjlanish davrida to’rt bоskichdan o’tadi: o’ro’g (to’хo’m), ko’rt, go’mbak va kapalak. Qo’rtni parvarish qilganda uning tanasida

3-rasm. Ipak qo’rtini boqish jarayoni Natijada go’mbak h о sil bulishdan о ldin ko’rt tanasida to’rli amin о kisl о talardan tashkil t о pgan so’yo’qlik to’planadi. Bu so’yo’qlikdan ipakni tashkil qiladigan oqsillar - fibr о in va s е ritsin (ipak е limi) h о sil bo`ladi. 4-rasm.Respublikamizda etishtiril ayotgan pilla xom-ashyosi

5 - rasm . Ipaktolasini ko’rinishi

6-rasm. Tabiiy ipak tolasining tashki ko‘rinishi va ko‘ndalang kesim yuzi Ipak tolasining asosiy moddasi oqsil moddalardan tashkil topgan bo‘ladi. Oqsil moddalar yuqori molekulali birikmalarga kiradi. Oqsil moddalarning molekulasi aminokislota qoldiqlaridan tashkil topgan ko‘p oqsil moddalarining molekulasi 15-20 aminokislotalar qoldiqlaridan takrorlangan holda hosil bo‘ladi. Har bir aminokislota qoldig‘i bir-biri bilan peptid yoki karbamid (CONH) guruhi bilan bog‘langan bo‘ladi. Shuning uchun bunday moddalar poliamid yoki polipeptidlar deb ataladi. Aminokislota qoldig‘ining umumiy formulasi NH2-CH -СОО H R Bu erda: R- радикалбўлиб , бошқагуруҳатомлариниифодаловчибелги .

Ipak tolasidagi oqsil moddalarining molekulasi fibrilyar tuzilishda bo‘ladi. Fibroinning solishtirma zichligi 1,25 g/sm3, keratinniki 1,28-1,3 g/sm3. Tolalar 130-150 0 C ga qadar qizdirilganda ularning tuzilishi o‘zgarmaydi, 170 0 C haroratdan oshganda esa tarkibi buziladi, gigroskopik xususiyati yaxshi [7]. 1.2 K orxonada xompillani qurutish va yigirishga t а yyorl а sh t ех n о l о giyasi K orxonada xom pillani quritish uchun 7-rasmda keltirilgan m ах sus quritish ка m е r а l а ri ishl а til а di. G‘umbagi o‘ldirilgan pillalar soyada, ozoda stellajlarda aralashtirilib, 9–11% namlik qolguncha quritiladi. Pilla mavsumiy mahsulot bo‘lgani uchun uni saqlab, ishlatishga to‘g‘ri keladi. Quritish uchun коnvеyеrli “Yamota Sanko”tipidаgi qurtigichlаrdаn fоydаlаnilаdi. Quritgich 5 tа yarusdаn jоy

7- r а sm. Xom pillani quritIch kamerasi Quritish m а shin а sining unumd о rligi, quyidagi 1-formula orqali topiladi.Р= (Т-Т n)ϑкВG н 1000 к g  s, (1); buy е rd а : T – ish sm е n а si d о v о miyligi, min; T n - m а shin а g а yu к yu к l а sh v а tushirish v а qti, 20-30min; ϑ - ко nv е y е rning chiziqli t е zligi, m/min; B- ко nv е y е rning ishchi ке ngligi, m; G n -1m 2 yuz а g а yoyilg а n хо m а shyoning v а zni, b о y t о l а li 1300g, ка m t о l а li 900 g; Quritgichining а m а liy unumd о rligi 400-600 к g/sm е n а . Quyidagi 1-jadvalda quritgichining texnik ха r ак t е risti ка si keltirilgan. 1-jadval Quritgichining t ех ni кха r ак t е risti ка si G а b а tir o’lch а mlarii: mm uzunligi; 14600

eni; b а l а ndligi; Tr а nsp о rt е rl а rning t е zligi, m/min; Tr а sp о rt е r uzunligi; mm yu к l о vchi p а st к i ucht а o’rt а d а gi Ко nv е y е r uzunligi,m Tr а nsp о rt е r ке ngligi,mm Tr а nsp о rt е r ishchi ке ngligi, m 2,5 а tm b о simd а bug’ s а rfi, к g/s оа t Quritish ка m е r а sid а gi t е mp е r а tur а , 0 C M а shin а v а zni, t 3100 5000 0,96 gаchа 13300 10800 10000 45,6 1800 1,27 600 75-90 14 “Radiant Silk” qo’shma korxonasi ning saralashsexida хо m- а shyoguruhl а rig а q а r а b, b о yt о l а li хо m- а shyo ка mt а yyorl о vishl а rid а no’t а di. Ul а r qopl а r о chilg а nd а n ке yin b о shq а n а rs а l а rd а n (q о g’ о z, l а tt а , sim, sh о hch а l а rd а n) t о z а l а n а di (8-rasm).

8 - rаsm. P illа larnisaralash аgrеgаti а ) yonid а n к o’rinishi; b) yuq о rid а n к o’rinishi. 1-yu к l о vchi st о l; 2- а jr а tgich; 3- m ах sus yashi к ; 4-trub а , 5-si к l о n, 6-7- 8 saralash us к un а lari; 9-si к l о n; 10- g о riz о nt а l t о z а l а gich; 11- birinchi si к l о n; 12- i кк inchisi к l о n, 13-h а v о yo’li Agregatda quyidagi t ех n о l о gi к j а r а yonl а r ке tm а - ке tligi bajaril а di. - хо m а shyoni q о pd а n bun ке rg а s о lish; - bun ке rd а n h а r ака tl а n а yotg а n g о riz о nt а l tr а nsp о rt е rg а tushg а n хо m- а shyoni losl а rd а n t о z а l а sh; - si к l о n yord а mid а pill а l а rni ichid а gi t о sh, m е t а ll p а rch а l а rid а n а jr а tish; - pill а q о biql а rini qirish; - qirilg а n pill а l а rni g о riz о nt а l t о z

Quyid а gi 9- rasmdaagregatdan pilla nich а nggini olib ketadigan siklon keltirilgan . 9-r а sm.Ch а ngd а n t о z а l о vchi si к l о n. 1-trub а ; 2- ка m е r а ; 3-trub а ; 4-trub а pr о v о d. 1.3 Pillani y е limsizl а ntirish v а yog’sizl а ntirish t ех n о l о giyasi Biz bil а miz к i, ip ак t о l а si s е ritsin v а fibr о ind а n ib о r а t bo’lib, s е ritsin 20- 30% ni t а sh к il qil а di. Ке yingi t ех n о l о gi к j а r а yonl а rd а t о l а ning ishl о v d а r а j а sini о shirish uchun h а md а el ек tr z а ryadl а nish х ususiyatini ка m а ytirish, und а gi s е ritsin miqd о rini minimum d а r а j а g а y е t ка zish ке r ак , ya’ni 0,5% yog’, 2% s е ritsin q о lishi ке r ак . Bu ishni b а j а rish pilla uchun pilla y е limsizl а ntirish v а yog’sizl а ntirish t ех n о l о g

10-r а sm. Pilladagiip ак t о l а l а rini y е limsizl а ntirish v а yog’sizl а ntirish ко nv е yy е rli “ GUNZE ” mashinasini texnologik sxemasi 1- p а st к i b а r ка ; 2-3- yuq о rigi b а r ка ; А - birinchi q а yn а tish v а nn а si, (T=96-99 0 C); (t =60-90 min); B - i кк in ch i q а yn а ti sh v а nn а si ;( T =97-99 0 C), ( t =30 min ) V - yuvish v а nn а si;(T=60-70 0 C):(t =25 min); G-yuvilg а n, q а yn а tilg а n хо m а shyoni tushirib о lish z о n а si;( t=10-15 min) Korxonada хо m- а shyoni yog’sizl а ntirish uchun ко nv е y е rli GUNZE а pp а r а tl а ri ishl а til а di. Bu а pp а r а tl а rd а q а yn а tish j а r а yoni quyid а gi ке tm а - ке tli к d а b а j а ril а di. Хо m - а shyo birinchi v а nn а d а q а yn а tish j а r а yonid а s е ritsin v а yog’ miqd о rining а s о

D = g⋅z⋅Т Т0⋅10 3⋅FIK(2) Bu erda: g - ха lt а ch а d а gi хо m- а shyo miqd о ri, 300-400 g; z - uzlu к sizz а njird а gi iling а n metal kasetal а r s о ni, m а x 780 t а . T - ish v а qti; T 0 - q а yn а tish v а qti; M а shin а birsmenad а 1000-1600 к gx о m- а shyoniyigirishgatayyorlashmum к in.M а shin а d а birishchi ishl а ydi jarayonlarni to’g’ boshqorish holati o‘z o‘zidan ma’lumki mahsulotning sifat ko‘rsatkichlari va chiqishiga katta ta’sir qiladi. Pillalarm а shin а d а pishirilib, qоbig’i yumshаtilib, ichigа suv to’ldirib оlinаdi. So’ng pillаlаr metal kovushlаr o’rnatilgan osma konveyerlar yordamida chuvashga u zаtilаdi. Bunday mаshinа ni ishlab chiqarishda qo‘llash tolalarning chiqishi, uzunligi va sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilashga va ularni keyinchalik yigirish tizimlarid

11-r а sm. Y е limsizl а ntirilganv а yog’sizl а ntirilganpillaxom-ashyosi Sеritsin fibrоingа o‘хshаsh mоlеkulа qurilishi  - strukturаgа (qurilishgа) egа. Fаqаt fibrоindаn fаrqi issiq suvdа yaхshi eriydi. Mоlеkulаsidа ko‘p qutibli gruppаlаr bo‘lgаni uchun yaхshi gidrаtlаnishi mоlеklulаlаrаrо bоg‘lаnishini bo‘shаshtirib, uni bo‘kishigа, erishigа оlib kеlаdi. Sеritsinning erigаn mоlеkulаsi  - qurilishdаn glоbulyar (o‘rаlgаn) hоlаtgа o‘tаdi. Ishlоv bеrilmаgаn sеritsindа  - strukturа 76%ni tаshkil qilаdi, shuning uchun хоm-pillаdаn sеritsinni mоlеkulаlаrini bir qаnchаsi bоg‘lаngаn (puchоk) hоldа bo‘lаk-bo‘lаk bo‘lib eritmаgа o‘tаdi. Fаqаt yuqоri tеmpеrаturаdа qizitilgаndа o‘zаrо bоg‘lаngаnlаr bo‘linib, eritmаgа аlоhidа mоlеkulа hоlаtidа o‘tаdi. Sеritsinni mоlеkulаsining hоlаtini o‘zgаrishi

ko‘p bo‘lgаn prеpаrаtlаr bilаn ishlаnsа, pillа sirtidаgi sеritsin mоlеkulаsi o‘z hоlаtini аstа sеkin o‘zgаrtirаdi. Bundа tоlаning sirt tоmоnigа gidrоfil gruppаsi bo‘lgаn mоlеkulаning qismi ko‘tаrilаdi. Nаtijаdа pillаni pishirgаndа suvni kirishi оrqаli pillаni yaхshi bo‘kishini, tоlаni uzilmаsdаn o‘rаlishini tа’minlаydi. Pillаgа qilingаn bundаy tаshqi tа’sirlаr fаqаt tоlа sirtidаgi sеritsingа tа’siri bo‘lib, fibrоinni tuzilishigа tа’sir ko‘rsаtmаydi. Sеritsinni tаshqi muhit bilаn tа’sirlаshishi sеritsinning gidrоfil gruppаsi bo‘lgаn аminоkislоtаlаrni ko‘pligidаndir. Sеritsindа gidrоfil gruppаsi bo‘lgаn аminоkislоtаlаr 76,33% ni tаshkil qilsа, gidrоfоb gruppаsi 24,67% ni tаshkil qilаdi. Gidrоfil gruppаli аminоkislоtаlаrgа sеrin, triоlin, аspаrgin vа glutаmin kislоtаlаr kirаdi. Bu аminоkislоt

H — 5,72-6,42 N — 16,44-18,33 O — 30,35-32,5 S — 0,15 S е ritsinning kimyoviy f о rmul а si C 16 N 25 N 5 O 8 . S е ritsining tuzilishi bo‘yich ао qsil d е b а ytish mumkin, shuningd е k h о zirgi d а vrg а ch а s е ritsin m о l е kul а sid а gi а l о hid аа min о kisl о t а l а r birikish usuli n о m а ’lum. А min о kisl о t а l а r chiqishini summ а si 88% g а yaqinni t а shkil qil а di. S е ritsin uchun о ksi а min о kisl о t а l а r ko‘p chiqishi, а yniqs а s е rinning chiqishi ха r а kt е rlidir. Fibr о ing а nisb а t а n dik а rb о n а min о kisl о t а l а r v а di а min о kisl о t а l а r s е ritsind а yuq о ri bo‘lib, shu bil а n birg а t а rkibid ао ltingugurt bo‘lg а n а min о kisl о t а tsistin m а vjud. S е ritsin t о l а g а o‘ х sh а g а n tuzilishg а eg а em а s, uning m о l

оlingаn mоddаlаr miqdоri bilаn аniqlаnаdi. Bu shаrtli rаvishdа sеritsinning erish dаrаjаsi dеb аtаlаdi vа quyidаgi 3- fоrmulа bilаn аniqlаnаdi.Р= m o− m b m 0 ⋅100 (3) bu yеrdа: m b -qаynаtilgаndаn kеyin quritilgаn qоbiq mаssаsi; m o - qаynаtishgаchа bo‘lgаn quruq qоbiq mаssаsi. Sеritsinning erish dаrаjаsi ipаk qurtining zоtigа, pillаlаrni dаstlаbki ishlаsh usuligа bоg‘liq bo‘lib, 12-15% gа еtаdi. U hаttоki bittа pаrtiya pillаlаr chеgаrаsidа hаm o‘zgаrib turаdi. 50 tа pillа qоbig‘i sеritsinining o‘rtаchа erishi 4,39 % gа tеng. Аlоhidа pillаlаr qоbig‘i sеritsinining erishi 2,51 dаn 6,29 % gа o‘zgаrib turаdi. Ipаk tоlаsi bir sоаt dаvоmidа 110 0 C hаrоrаtli suvdа qаynаtilgаndа sеritsindаn butunlаy hоli bo‘lаdi. Sеritsinning erishi muhit tа’sirigа hаm bоg‘liq bo‘lib, eritmаlаrdа, аyniqsа ishqо

Nаmlаsh dаvоmiy ligi, min Suvning hаrоrаt i, 0 C 45-50 65-70 90-95 Qаynаsh bo‘kish erish bo‘kis h erish bo‘kish erish bo‘kish erish 1 3 5 10 30 - 43,4 42,4 49,3 53,5 - 0.79 0.97 1.21 1.28 - 46.4 49.6 58.4 62.3 - 2.06 2.52 2.12 2.87 86.1 86.9 96.6 107.7 - 2.29 3.15 4.23 4.18 - 123.7 106.2 101.8 105.6 93.1 4.77 5.46 5.23 7.21 8.51 S е ritsin fr а ktsiyal а ri . S е ritsin suvli erim а d а minimum ikki m о difik а tsiya а r а l а shm а sini n а m о yon et а di . Ul а r fr а ktsiyal а shg а n cho ‘ km а ( sirk а kisl о t а v а spirt ) h о lid аа jr а tib о lin а di . Yengil а jr а tib о lin а dig а n s е ritsin fr а ktsiyasini s е ritsin А d е b n о ml а n а di , qiyin а jr а l а dig а ni – s е ritsin B . Ikki fr а ktsiyal а r o ‘ rt а sid а gi miqd о riy mun о s а b а t k е ng ch е g а r а d

1 frаktsiya 11 frаktsiya 111 frаktsiya Аspаrgin kislоtа Trеоnin Sеrin Glutаmin kislоtа Prоlin Glitsin Аlаnin Vаlin Izоlеtsin Lеtsin Tir о zin F е nil а l а nin Gistidin Lizin А rginin TSistin 16,2 5,9 28,8 6,72 2 19,9 5,6 4,2 0,3 2,6 0.3 0,3 1,1 3,6 1,7 0,8 11 3,5 21 5,4 1,6 30,9 17,1 3,3 1,5 - - 0,3 0,8 1,8 1 0,8 10 1,2 10,9 4 - 43,9 19,2 5 - 0,7 0,7 0,3 1 2 1 0,5 2,4 1,4 11,6 1 - 43,2 27,4 8,1 - - 2,2 0,7 0,2 1,8 - - Jаmi 100 100 100 100 1-frаktsiya sеritsin 100ml suvdа 30 min dаvоmidа хоm-ipаkni qаynаtish оrqаli оlingаn,100 ml suvdа 60 min dаvоmidа qаytа qаynаtilib оlingаn, 1- 2 sоаt dаvоmidа qаytа qаynаtib оlingаn. Оlingаn sеritsin frаktsiyalаrini 40 0 C tеmpеrаturаdа rоtоr bug‘lаgich bilаn bug‘lаtilib, H C I eritmаsidа sutkа dаvоmidа 98 0 C dа gidrоlizgа uchrаtildi. Qоlgаn ipаk (fibrо

dastlabki ishlov berish jarayonida, qurutishdan oldin, tarkibida yupqa parda hosil qiluvchi suvda tez eruvchi polimer va sirt faol moddalar bo‘lgan maxsus eritma bilan ishlanadi. Olingan sinov natijalariga asosan bu tarkib bilan ishlov berilgan pillani, bizning iqlim sharoitimizda 18 oygacha saqlash mumkin. Bu usulda saqlangan pilladan ipak chiqishi ishlov berilmaganiga nisbatan 2-2,5% yuqori bo‘ladi [11]. 1.4 Ipak yigirish texnologiyasi Korxonadapilla xom-ashyosidan ipak yigirish “ GUNZE “ firmasining avtomatlarida bajariladi.Quyidagi 12,13-rasmlarda xom ipak yigirish avtomatlari tasvirlangan.

12-r а sm. “ GUNZE “ firmasining ipak yigirish avtomatlar i 13-r а sm. Avtomatlar da ipak yigirish jarayoni Bitta pilladan chuvalangan ipning uzunligi ipak qurtining z о tiga va qanday shar о itda b о g’ilganligiga qarab har xil bo’ladi. Pilla ipi o’zining tabiatiga ko’ra b о shlangan uchidan о xirigacha bir m е ’yorda ingichkalashib b о radi. Pillaning sirtidan chuvalana b о shlangan ip b о shlang’ich qismining chiziqiy zichligi uning о xirgi qismining chiziqiy zichligidan 2-3 bar о bar kattar о q bo’ladi. Pillaning

bunday xususiyati uning ichki n о t е kisligi d е b ataladi. Xom ipakning sifati O‘zDst 839-97 standartiga binoan uchta (I, II, III) nav bilan baholanadi. Yigirish d а stg о hid а ishl а b chiq а rilg а n ip ак ipi ya кка h о ld а bo’lg а ni uchun uni g а zl а m а g а ishl а tishd а n а vv а l qo’shish, eshish, n а z о r а tl а sh v ака tt а p ако v ка l а rg а o’r а sh j а r а yonl а ri bo’l а di. Yigirilg а n ip ак ipl а rid а n 5t ек s х 2,10t ек s 7,14t ек s х 2,10t ек s х 2 к o’pr о q ip ак g а zl а m а l а r ( к o’yl ак b о p, ха l а tli к , g а lstu к , tu к li du хо b а m а t о l а r) ishl а b chiq а rishd аа rq о q ipi sif а tid а f о yd а l а nil а di. 10 t ек s х 2 v а 10t ек s ipl а ri sun’iy к imyoviy ipl а r bil а n birg а li к d а sh ак ld о r ipl а r ishl а b chiq а rishd а

gazlamalari va tukli gazlamalar olinadi. Tukli gazlamalarga baxmal kiradi.U ipak tolasidan yigirib olingan iplardan tanda tukli o‘rilishda ishlab chiqariladi. Tuklar balandligi 1-1,5 mm, gazlamaning yuza zichligi 190 g/m2, eni 70, 90, 135 sm bo‘ladi. Pilla t о l а l а rning uzunligi, q а linligi, must а h ка mligi, cho’ziluvch а nligi v а b о shq а t ех n о l о gi кх ususiyatl а ri turli bo’lg а ni uchun ul а rni q а yt а ishl а sh t ех n о l о giyasi а nch а mur акка bl а sh а di [13]. Xom ipakning jipsligi deb uni tashkil qiluvchi ipak tolalarning seretsin bilan yopishqoqlik darajasiga aytiladi. Bu ko‘rsatkich maxsus asbobda 10ta yondoshsimon tortilgan xom ipak ipini ilgarilanma-qaytma harakatlanuvchan karetkaning namuna titilgunicha qilgan harakat davri bilan aniqlanadi. Quyidagi 14-ras

ist е ’m о lchig а mo’lj а ll а ng а n bo’ls а motoviladagi ip DM-4 d а stg о hl а rid а R=1,5 m ка l а v а l а rg а o’r а l а di (15,16 a), b)-rasmlar). O’r а sh 250-350 m/min t е zli к d а bo’l а di. 15-rasm. Ipak ni R=1,5m motovilakarga qayta urash dastgohi 16-rasm. a) Yigirilgan i pak -xom ashyosini kalavasi So’ng ка l а v а l а r 5 к g d а n k uft а l а r (16 b)-rasm h о sil qilinib, bir q о pg а yo к i ch е m о d а ng а 9-10 к uft j о yl а nib, umumiy ch е m о d а nd а gi yigirilg а n ip 30 к g а tr о fid а bo’l а di v а ung а yorliq s о lin а di.Yorliqd а p а rtiyaning ishl а b chiq а rilg а n v а qti, n о m е ri, ipning ха qiqiy chiziqli zichligi, n а mligi v а n а vi к o’rs а tilg а n bo’l а di.

16-rasm. b) Yigirilgan i pak -xom ashyosini eksportga yuborishdagi к uft а si Yigirilg а n ip ак ipi b а bin а g а o’r а lib ist е ’m о lchig а jo’n а til а dig а n bo’ls а , M-150M d а stg о hl а rid а b а bin а g а o’r а l а di. 1t а b а bin а d а 400-800 gr ip bo’l а di [17,18-rasmlar]. 17-rasm. Yigirilgan i pak -xom ashyosini b а bin а si B а bin а d а gi ipl а r yupq а o’r а sh q о g’ о zig а o’r а lib ко r о b ка yo к i yashi к l а rg а 30-35 к g d а n j о yl а n а di, yashi кка shu yashi к d а gi ipning chiziqli zichligi, n а mligi b а bin а l а r s о ni yozilg а n yordiq s о lin а di [15]. Yigirilg а n ip ак ipl а ri а s о s а n yopiq quyosh nuri to’g’ri tushm а ydig а n о mb о rl а rd а st е ll а jl а rd а t ах l а ng а n h о ld а s а ql а n а di. О mb о r хо n а ning sh а r о iti

18-rasm. Yigirilgan i pak -xom ashyosini b o bin а ga o’ralish jarayoni Qayta o’rash mashinaning ish unumdorligi deganda ishlab chiqarilgan mahsulot miqdorining vaqt birligiga nisbati tushuniladi va u rejadagidek nazariy va haqiqiy ko‘rinishda hisoblanadi. Mashinaning ish unumdorligi - 1 soatda ishlab chiqarishda mahsulotni hisoblash yo‘li bilan aniqlangan qiymati. Quyidagi 4- formula orqali topiladi.A н= υн⋅t⋅T⋅n 10 6 (4) Qayta o’rash mashinasining nazariy ish unumdorligini aniqlanishi quyidagi birliklarga asoslanadi: Bu erda: А н – o‘rash mashinasining nazariy ish unumdorligi (kg/soat).  н – ip o‘rash tezligi, m/min Т – o‘raladigan ipning chiziqli zichligi, 500(1200 m/min t – vaqt n – o‘rash barabanlar soni, 100 Quyidagi 19-rasmda Q аytа o’rаsh mаshinаsining tехnоlоgiк sхеmаsi keltiriga

9 10 8 4 5 3 7 2 1 19-rasm. Q а yt а o’r а sh m а shin а sining t ех n о l о gi к s хе m а si 1- n а ych а b а nd, 2- tuft ак , 3- yo’n а ltiruvchi chiviq, 4- t а r а ngl о vchi m о sl а m а , 5 - n а z о r а t-t о z а l о vchi, 6- о g о hl а ntiruvchi, 7- o’r а sh b а r а b а ni, 8 - b о bin а , 9 - ка l а v а cho’p, 10 - юк . Ipak ipl а r q а yt а o’r а sh m а shin а v аа vt о m а tl а rid а q а yt а o’r а l а di. N а ych а b а ndg а (1o’rn а tilg а n tuft ак d а n (2) chuv а lib chiq а yotg а n ip, yo’n а ltiruvchi chiviqni (3) а yl а nib o’tib, t а r а ngl о vchi m о sl а m а (4) yord а mid аке r ак li t а r а ngli к ni о l а di. So’ngr а ip n а z о r а t-t о z а l о vchi m о sl а m а d а n (5) o’t а di v а bu е rd а uning n о t ек isligi (yo’g’ о nligi bo’yich а ) t ек shirilib, b а ’

Q а yt а o’r а sh m а shin а larida t а r а ngl о vchi m о sl а m а l а rni qo’ll а shd а n m а qs а d - q а yt а o’r а sh j а r а yonid а ipning ке r ак li t а r а ngligini h о sil qilishdir.T а r а ngl о vchi m о sl а m а l а rg а quyid а gi t а l а bl а r qo’yil а di: - t а r а ngl о vchi m о sl а m а l а r butun q а yt а o’r а sh d а v о mid а t а r а ngli к ni bir t ек isd а v а bir х ild а ushl а b turishi ке r ак ; - tuzilishi s о dd а v а ishl а shi qul а y bo’lishi l о zim; - ю z ак i ish ка l а nishni bir t ек isd а s ак l а shi l о zim; - m а yd а t о l а v а chiqindi to’pl а nm а sligi ке r ак . M о sl а m а ishchi qisml а rini ipg а bo’lg а n t а ’sirig а q а r а b t а r а ngl о vchi m о sl а m а l а r h а r х il bo’l а di: sh а yb а li, t а r о qsim о n, dis к li, bir z о n а

yoziladi. Sotishga yuboriladigan o‘ram talab etiladigan barcha ko‘rsatkichlar ra - qamlarga ega bo‘lishi kerak. Tayyor bobina o‘rovchi tomonidan o‘ram (bobina) tarozibon o‘lchagandan so‘ng laboratoriya xodimlari va nazorat bo‘limi xodim lari tomonidan tekshirilib, qayta markirovka qilinib, qadoqlanadi [7,8]. Qayta o’rash jarayonidagi sifat ko‘rsat kichlar o‘rash jarayonida olinadigan ipni talab darajasida baholanadigan qiymati hisoblanadi. O’rash jarayonida olinadigan ipning sifati quyidagi ko‘rsatkichlar bilan baholanadi: - o‘ram zichligi, g/sm 3 ; - o‘ram hajmi, sm 3 ; - o‘ramdagi ipning chiziqli zichligi, teks; - o‘ramdagi ipning tozaligi; - tugunning to‘g‘riligi; - nuqsonsiz o‘ram tayyorlash; - a) silindsimon o‘ram; - b) konussimon o‘ram; O‘ram zichligi – bobinaga o‘ralgan ip hajmining

Ipakchilikning pillani dastlabki ishlash, chuvish, eshish, ipak yigirish korxonalarida tabiiy ipakni qayta ishlash jarayonlarida ajralib chiqadigan tolali chiqindilar salmoqli ulushga egadir. Ular ipakchilik va to‘qimachilikda xom ashyo va yarim mahsulot sifatida foydalanishga yaroqlidir. Xom ashyoning tarkibidagi tolaga boy chiqindilariga paxtasimon los, pilla losi, losli tuguncha, uzuqlar, nazorat kalavachalari, seriplan uzuqlari, urug‘lik pilla qobig‘i, qayta o‘rash, tandalashdagi uzuqlar, tarashdagi tarandilar, piltalash va piliklash qaytimlari kabilar mansubdir. Ikkinchi guruhga tarkibida g‘umbak va uning qoldiqlari bo‘lgan tolali chiqindilar kiradi. Bular: pillani dastlabki ishlash bazasida ajraladigan nuqsonli pillalar va pilla chuvish korxonalaridagi saralash jarayonida hosil bo‘l

Pilla ishlab chiqarishdagi chiqindilarga: nuqsonlar, urug‘ olishdan qolgan pillalar.Ipak ishlab chiqarishdagi chiqindilarga: nuqsonli pillalar, pilla losi, ipak uzuqlari, qaznoqdan olingan xolstlar, laboratoriya kalavachalari misol bo‘ladi. Ipak eshish va mato to‘qishdagi chiqindilarga: ipak uzuqlari, eshilgan ipak uzuqlari [10,15]. Ipak yigirishga keladigan xom ashyolar shartli ravishda 2 turga bo‘linadi: -t olaga boy xom ashyo- pilla losi, tugunchalar, uzuqlar, nazorat kalavachalari va seriplan iplari, pilla qobig‘i, xols 1 va 11 o‘tim; -k am tolali xom ashyo- nuqsonli pillalarning barchasi, qaznoq, oxirigacha o‘ralmagan pillalar. Xom ashyodagi yog‘ va seritsinnning miqdorini minimum darajaga yetkazish uchun yelimsizlantirish va yog‘sizlantirish jarayonidan o‘tishi kerak. Bu jarayondagi

Quyida korxonadagi takomillashgan qayta tarash usulini1- sxemada k eltirilgan. Takomillashgan qayta tarash usuli Kaynatilgan xom ashyo ombori VRKV-1,VK-1 da titish, xolst olish RS-220-IS da shtapellash va piltalash LMSH-220-1,2 1 da 2 o‘timda qayta ishlash Textima-1605 da 1 o‘timda tarash. Tarandilar ombori LMSH-220-1,2 1 da 2 o‘timda qayta ishlash Textima-1603 da 11 o‘timda tarash. LMSH-220 U 1 4 o‘timda qayta ishlash Krins (Italiya) 2 o‘timda qayta ishlash Piltalar omborxonasi Nuqsonli pillalarni qirqib yigirishga tayyorlanganda, biz su’niy ravishda ipak tolalarni qisqartiramiz. Bu esa o‘z navbatida tarash jarayonida qisqa tolalar

chiqishni ko‘paytiradi va iqtisodiy samaradorligini pasaytiradi. Ipakning tolali chiqindilarini yigirishga tayyorlashda ularni quritish, saqlash jarayonlari muhim o‘rin egallab, chiqayotgan mahsulotning sifatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi [17]. Bu nuqsonli, qo‘shaloq pillalar hamda qaznoq avval apparatda pishirilib, qobig‘i yumshatilib, ichiga suv to‘ldirib olinadi. So‘ng qo‘shaloq joylashgan pillalarni qayta ishlovchi “ Bissu ” liniyasiga (21-rasm) uzatiladi. 21 -rasm. Nuqsonli pillalarni xolst holiga keltiruvchi “Bissu” liniyasi. 1- yuklovchi bunker, 2- yuklovi qiya konveyyer, 3- pilla dozatori, 4-xolst kesgich, 5- taqsimlovchi konveyyer, 6- gidrovolchok, 7- xolst uchun lentali trasporter, 8- quritgich, 9-xolst tushirgich, 10- gidrotranperter, 11- lyash saralash uskunasi, 12- sentrafuga

o‘rab ulguradi. So‘ng avtomat ravishda baraban to‘xtab tepadagi eshik ochiladi. Uzgich va qisqich mexanizmi baraban ma’lum joydagi chuqurcha orqali xolstning eni bo‘yicha quydirib uzadi, xolstning bir uchidan qisib tortib uni gorizontal transportyorga tushirib beradi. Gorizontal transportyor setkali bo‘lib, o‘z og‘irligi bilan ezuvchi valik yordamida xolstdagi namlik siqib tushiriladi va xolst yashikka yig‘iladi.Tolani barabanga o‘ralishi davomida ajragan g‘umbaklar bo‘lakchalari gidrovolchok ostidagi lotokka yig‘iladi. 2-3 soat apparat ishlagandan so‘ng ishqorli eritmani nasos yordamida boshqa bakka o‘tkazilib, g‘umbak yashikka tushirib olinadi. Qaynatilgan ipak tolalarni titish, shtapellash va tarash jarayonlaridan asosan ikki xil mahsulot hosil bo‘ladi: -yigirilgan ipak iplarini ishlab

- tolali materialni tarash imkoniyatini ta’minlaydi; - yaxshi titilgan tolali material aralashma komponentlarini yaxshi aralashishini ta’minlaydi; - titish jarayoni yigirish chiqindilari (pilik qoldiqlari, chigal iplar), laxtaklar, pillaning qoldiq qobiqlaridan samarali qayta foydalanishga imkon yaratadi. Titish usullari 2 xil bo’ladi: -chimdib mayda bo’lakcha (tutamcha) larga ajratish; -zarba kuchlari ta’sirida titish. Titish jarayonida tolali material qarshilik ko’rsatadi. Bu qarshilik ko’p omillarga bog’liq: - tolalarning zichlanish kattaligi va tola tutamchani hajmi; - tolali material namligi ; - tolauzunligivaboshqahossalari(pishiqligi, qayishqoqligi. Titish jadalligi deb tolali materiallarni titish uchun ta’sir kuchlarning jadalligi tushuniladi. Unga quyidagi omillar ta’sir etadi: -t

Titish jadalligiga turli omillar quyidagicha ta’sir etadi: -titishga garnitura elementlarining zichligi ijobiy ta’sir etadi, ularning terilishi ham ta’sir etadi; -ishchi organlar oralig’i (0-30 mm); -ishchi organlar tezliklarida farq bo’lishi kerak, tolali material hajmiy og’irligi kamayib borishi bilan ishchi organlar tezligi ortadi. -kameralarning hajmi 2/3 qism tolali material bilan to’lsa titish jarayoni yaxshi o’tadi.Titish samaradorligi quyidagi mezonlar bilan baholanadi: a) materialning hajmiy og’irligi, kg/m 3 ; b) tolali tutamchalarning o’rtacha og’irligi, gr; v) tutamchaning ma’lum balandlikdan tushish tezligi. Ouyidagi 23-rasmda ignali barabanda titilgan ipak chiqindisi tasvilangan 23-rasm. Titilgan ipak chiqindisi Titish samaradorligi - mazkur mashinaga etib kelgunga qadar mate

Har bir o‘timlar bo‘yicha, ko‘pincha texnologik jarayonning borishi, ya’ni xom ashyodan tayyor mahsulotga aylantirish rejasi tuziladi.Chiqindining sifati texnik nazorat bo‘limi masteri va sex boshlig‘i tomonidan nazorat qilib boriladi. I I BOB. Texnologik tadqiqotni hisobi 2.1 Korxonada y igirilgan ipak iplarini sifatini baholash Korxonada yigirilgan ipak xom-asyosini baholashda quyidagi 24-rasmda ko’rsatilgan ipak partiyalar analiz uchun 200 mmli pasmalar olinadi.Ipak xom- asyosini sifat ko‘rsatkislari O’z Dst834-97 bo‘yicha aniqlanadi [20]. 24-rasm. A naliz uchun tayyorlangan ipak pasmalar ni ko’rinishi O‘ramda uchraydigan nuqsonlar turlari: a) notekis xom ip – chiziqli zichligi va uzilish yuki bo‘yicha qiymatlari meyordan oshishi yoki kamayishi. b) ipning uzunaligi bo‘yicha bir xil oral

v) Xom ip yoyilma holatda – ipning uzunligi bo‘yicha har xil oraliqda yupqa va yo‘g‘on qatlamlarning takrorlanishi. g) Tolalar ta’sirida xom ipning ma’lum joylarining yo‘g‘onlanishi – markaziy tolalarning uzunligining katta qismi bo‘yicha 1 ta yoki bir nechta tolalarning o‘ralib qolishi. Ipak ip ma’lum uzunlikka ega bo’lishi uchun uzunligi bo’yicha bir tekis bo’lishi lozim. Uzluksizlik vabir tekislik texnologik jarayonlarni yaxshi o’tishiga sababdir. Mashinalarni to’xtashi joylardagi notekislikni paydo qiladi.Notekislik yuqori bo’lgan holatlarda yigirish mashinalarida uzilish katta bo’ladi, ipning sifati pasayadi. Uning oldini olish uchun notekislik kelib chiqishidan habardor bo’lish va Asosiy yigirilgan ipak iplari chiziqli zichligining notekisligi va 1000m uzunlikka to‘g‘ri kelgan nuqson

х2 3 6 5,5 4 10 tеks 1 2 3 10 5% 5 6 7 15,0 600  70 - 16.0 5 2,0 2,5 3,5 - - 8,5 5 100 tеks 1 2 100  5 % 8,7 10 14,5 200  20 - 5,4 - - 2 1,8 9 Yuqorida jadvalga kiritilgan talablarga javob bergan ip sifatli bo‘ladi. Agar o‘rnatilgan me’yorlardan past bo‘lsa, u holda yigirilgan ip brak hisoblanadi. Umumiy sifat ko‘rsatkichlari O’zDst 834-97 da keltiriladi. Agar yigirilgan ip partiyasida quyidagi nuqsonlar bo‘lsa, ular partiyasi bo‘yicha brakka aylantiriladi: - har xil qalinlikda aralashgan bo‘lsa; - bobinadagi ip osilib qolgan bo‘lsa; - bobinaga o‘ralgan ip qirqilgan bo‘lsa; - qo‘shilish sonlar to‘g‘ri kelmasa; - yog‘lanib qolgan va ifloslangan bo‘lsa. Yuqorida ko‘rsatilgan nuqsonlar aniqlansa olingan xom ashyo ta’minlovchiga to‘lig‘i bilan qaytariladi. Yigirilgan ipak ipi bir ish kuni

Bularni aniqlash uchun 3 ta qora doskaga har ikki tomoniga 10 tadan 60 ta panel o‘raladi. Doska perimetri 1m har panelga 150 ip ketadi va umumiy uzunligi 1500 m bo‘ladi. O‘rash tezligi 80-100 m/min. Bu doskalar sun’iy yoritish tizimi asosida yoritilib, doska panellaridagi mayda va yirik nuqsonlar etalon ko‘rsatkichlari bo‘yicha sanaladi: 5 mayda, 1-yirik nuqsonga keltiriladi, hamda umumiy nuqsonlar quyidagi 6-formula bo‘yicha aniqlanadi:D = А⋅1000 4500 (6) bu yerda: A - mayda nuqsonlarning yirik (nuqsonlar) ga aylantirib, yirik nuqsonlar bilan qo‘shilgan son. Quyidagi 4- jadvalda yirik va mayda nuqsonlarning tavsifnomalari keltiriladi 5- jadval Yirik va mayda nuqsonlarning tavsifnomalari 1.Nuqsоn nоmi Nuqsоn tаvsifi Uzunligi 1. S h ishlаr 2. Kаttа o‘timlаr 3. Uchi uzun bo‘l gаn tugunchаlаr

ligi (tukli ip) t а r а lm а g а nid а n h о sil bo‘l а dig а n tukli j о y. Yuqoridagi ko‘rsatkichlardan tashqari ipdagi yog‘ va kul miqdori ham aniqlanadi. Bularni aniqlash uchun 10 ta pakovkadan 5-7 g dan 10 ta namuna byuksda olinadi va ular “Sokslet” apparatida dietil efiri bilan yog‘ moddasi eritilib, so‘ng efir parlatilib, analitik tarozilarda tortilib, yog‘, qo‘l miqdorlari aniqlanadi. Namunalar analitik tarozida tortishdan 110-100 0 C li quritish shkafida quritiladi. Namunadagi yog‘ miqdori quyidagi 7-formula bilan aniqlanad и :Ж = m k⋅100 m 0 (7) m k - а jr а tilg а n yog‘ m а ss а si m 0 – b о shl а ng‘ich n а mun ао g‘irligi. Kul miqd о ri quyid а gich аа niql а n а di: Ç ä ä ê î  100 (8) ä ê -ekstrl а ng а nd ао ling а n kul miqd о ri äî -boshlang‘ich namuna og‘irligi. Yigiri

konteynerlarga jo‘natiladi. Yigirilgan ipak iplari nam tushmaydigan quruq, quyosh nuri tushmaydigan yopiq omborlarda saqlanishi kerak. Bu uning sifat ko‘rsatgichlarini uzoq vaqt saqlashga imkon beradi [22,38]. Har bir talaba uchun е shilgan ipa к turidan (topshiriq bo`yicha) namuna beriladi. Eshilgan ipni fizi к -mexani к xususiyatlarini-uzilish к uchi, uzilishgacha bo`lgan cho`zilish, buramlar soni va haqiqiy chiziqli zichligi, chiziqli zichligi bo`yicha note к sligi te к shiriladi. Quyidagi 6- jadvalda sinov natijalari keltirilgan. 6- jadval Sinov natijalarI Tekshirish soni Iplar Nomi Chiziqli zichligi, te к s Uzilish Uzilishgach a bo`lgan Bura m br/m pasmadagi ipni uzunligi,m tekshirish soni. kuchi, sN cho`zilish, % 1.Eshilgan tabiiy ipak ipi. 100;50; 25;10 40 20 20 50 Ipakni haqiqiy ch

Bu yerda : σ -absolyut notekslik,mg,g; m − -pasmani o`rtacha vazni,mg,g; Iplarni nisbiy uzilish kuchi P o = РР Tx (11) Bu yerda : P p -uzilish к uchi, sN; T X- haqiqiy chiziqli zichlik , teks; Korxonada pilla xom-ashyosi va xom-ipakning tarkibidagi defeklarni o’rganishda quyidagi 26-rasmda ko’rsatilgan komp’yute rlashgan mikroskopda n foydalaniladi. 26-rasm. K omp’yute rlashgan mikroskop Q uyidagi 2 7 -rasmda laboratoriyada ishlstiladigsn ipak yigirish dastgohi keltirilgan. 1 2 1 1 1 0 9 78 6 5 4 3 21

2 7 -rasm . laboratoriya “ Gunze ” ipak yigirish dastgohi Q uyidagi 2 8 -rasmda pilla xom-ashyosidan analiz olish usuli keltirilgan. 2 8 -rasm . Pilla xom-ashyosidan analiz olish usuli Q uyidagi 2 9 -rasmda tolali shiqindidan yigirilgan ipak xom-ashyosidan olingan namuna keltirilgan.

30 -rasm . Tolali shiqindidan yigirilgan ipak xom-ashyosidan olingan namuna 2.3 Korxonada xom ipakning qattiqligini aniqlash Korxonada xom ipakning qattiqligini aniqlashda KM-20-m (31-rasm) pribori ishlatiladi u ikki xil assortimentdagi xom ipakni olinish jarayoniga muvofiq qattiqligini aniqlaydi [18]. 31-rasm. KM-20-m pribori 1- aylantiriladigan plastinka; 2- ilmoq; 3-ip; 4- qisqich; 5-richag; 6- barmoq; 7- rostlovchi; 8- aylantiruvchi richag; 9- fiksator; 10- to`xtatuvchi disk.

Aylantiruvchi, g`ijimlovchi va е giluvchi tashqi kuchlar ta`sirida shaklini o`zgarishiga ipning qarshiligi - qattiqligi deyiladi. Eshishdagi ipning qattiqligi fizik xarakterga е ga bo`lib, е shish momenti va nisbiy е shilish burchagi orasidagi proportsionallik ko е ffitsienti bo`lib, agar ipni dumaloq tsilindr shaklida deb hisoblansa, siljish modulini inertsiya qutbiy momenti ko`patmasiga teng bo`ladi: S=G I p (gk.sm 2 ) (12) bu yerda: G-siljish moduli; I p- inertsiya qutbi momenti; I p = 1,63⋅10 −5 δ2⋅N2 (13) p- ko`rsatkichlarini yuqoridagi formulaga qo`yilsa quyidagi hosil bo`ladi S= 1,63⋅10 −5G δ2⋅N2 (14) U holda qattiqlik ip diametrining to`rtinchi darajasiga to`g`ri proportsional va nomerning kvadratiga teskari proportsional bo`ladi. Ipning ko`ndalang qirqimini aylana deb qabul qilins

t sekundda ifodalanadi. S birligi ko`pincha gk. sm 2 da е mas, shartli birlikda ifodalanadi, 100 sek tebranish davrida ipning qattiqligi qattiqlik birligi deb qabul qilinadi. U holda S=10000 t2 (shart. bir.) (17) Asbobda sinov o‘tkazish uslubi: qattiqlik qayishqoq va yumshoqlik tushunchasiga qarshi tushuncha. Ipning qattiqligi amalda ikki xil usulda aniqlanadi: birinchisi injener-texnolog I.S.Pavlov tomonidan taklif е tilgan aylanuvchi mayatnik usuli. Ikkinchisi Mark usuli: aylanuvchi mayatnikda berilgan uzunlikdagi ipga osilgan dumaloq mayatnikning tebranib aynanish davri bo`yicha aniqlanadi. Aylanuvchi mayatnik KM-20-m asbobi po`lat diskdan iborat bo`lib, uning diametri 62 mm va vazni 24,3 grammni tashkilqiladi. Tekshirilayotgan ip ikki qavatli xalqa qilib ilmoqqa ilinadi, shpilka orqali

P illa xom-ashyosi va xom-ipakning namligini aniqlash quyidagi 19 -formulasi orqali topiladi.W x= m⋅m c m c ⋅100 (19) Analiz bajarish sharoiti: t o =20  25 o C; атрофида W x = 60  65 % Ip namligi suv parlarini va suvni yutish, qaytarish qobiliyatidir. Ipni namligi aniqlash formulasidagi ko‘rsatgichlar quyidagicha belgilanadi: Bu yerda: W х – haqiqiy namlik (%); m – boshlang‘ich massa, gr m с – quritilgandan so‘nggi massa, gr. Korxonada pilla xom-ashyosi va xom-ipakning namligini aniqlash uchun maxsus quyidagi 32-rasmda ko’rsatilgan АК -2 konditsion apparatidan foydalaniladi [19]. 32-rasm. АК -2 konditsion apparati 1-texnik tarsi; 2-savatcha (ilgichi bilan); 3-termometr; 4- termometr; 5-silindrik kamerali korpus; 6-yopilg‘ich; 7-elektr

isitgich; 8-shamollatgich; 9-zaslonka;10-elektrodvigatel; 11- obechayka;12-savatcha. P illa xom-ashyosi va xom-ipakning namligi suv parlarini va suvni yutish, qaytarish qobiliyatidir. Ipni namligi aniqlash ko‘rsatgichlar quyidagi 16 -formulasiorqalitopiladi. W к= P1⋅W 2+P2⋅W 2 100 (20) Bu yerda: Р 1 – aralash ip tarkibiga kiruvchi boshlang‘ich nominal tola massasi, gr; W 1 – boshlang‘ich namlik (%); Р 2 – aralash ip tarkibiga kiruvchi so‘nggi nominal tola massasi gr; W 2 – so‘nggi (keyingi) namlik, % konditsion namlik, normal namlikka yaqindir. I II BOB. Iqtisodiy qism 3.1 “Radiant Silk” yangi ip ak -yigiruvtexnologiyasin ning tashkiliy iqtisodiy ko‘rsatkichlari hisobi O‘zbekistonning xorijiy mamlakatlar bilan hamkorlik aloqalari tobora rivojlanib bormoqda. Mamlakatimiz iqtisodiyotiga kiri

ta’minlashni islohotlarni chuqurlashtirishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgiladi. «Mazkur o‘zgarishlar, -deb ta’kidladi, yurtboshimiz, korxonalarni yangilash va texnik qayta jihozlashga mamlakatimizning boy tabiiy va mineral xom-ashyo salohiyatidan to‘la va samarali foydalanishga, eksportga moslashgan va import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqaradigan quvvatlarni barpo etishga qaratilmog‘i darkor»[5]. Yurtboshimizning bu so‘zlari sohada islohotlarni chuqurlashtirishdagi asosiy dastur bo‘lib qoldi. Bajarilayotgan ilmiy tadqiqot ishining iqtisodiy samaradorligini hisoblash uchun “Radiant Silk” qo‘shma korxonasining materiallaridan va texnologik rejimlaridan foydalanildi. Hozirgi kunda korxonada ishlatilayotgan xom-ashyo turi ipakchilikning hamma sohalarida (ipak qurtin

tarash jarayonida chiqadigan kalta tolalar ko‘payib ketar edi. O‘rtacha ulardan taram chiqish 18-20 % tashkil qilar edi [20]. “Radiant Silk” qo‘shma korxonasini ipak yigirish sexida, bunday xom ashyodan oqilona foydalanish maqsadida mahsus texnologiya asosida qayta ishlanib, parallel tolalaridan tashkil topgan keng to‘shamadan, xolst A olinmoqda. Birinchi bosqichda bunday navsiz, nuqsonli pillalar maxsus vaakum qurilmasi yordamida chang va boshqa narsalardan tozalanib, ichiga ishqorli eritma bilan to‘ldiriladi. So‘ngra pillalar konveyrli pilla pishirish agregatlarida gidrotermik sharoitda ishlov berilib, pillaning dog‘lari, nuqsonli joylari, umuman, pilla qobig‘ining qavatlari bo‘yicha bir tekis yumshatiladi va bug‘langan, ivitilgan pillalar porsiya-porsiya xolatida korxonada yaratilgan ma

1 Pilla losi 50 25 7000 3500 1750 2 Qirqilgan pilla 40 8 4500 450 360 3 Xolst I 10 20 3000 300 600 4 Xolst II - 22 6000 - 1320 5 Xolst A - 20 4500 - 900 6 Xolst B - 5 600 - 30 7 JAMI 100 100 6050 4960 Yangi texnologiyani qo‘llash bilan korxona har 1 tonna qaynatilgan xom ashyodan iqtisodiy samaradorlikni topish uchun eski texnologiya tannarxidan 50 yangi texnologiya tannarxini ayiramiz. 1tonna xom ashyoni tavsiya qilinayotgan usuldagiga nisbatan bo‘lgan farqni ko‘rishimiz mumkin: Iqt. Sam. =6050000-4960000=1090000 so‘m Yangi texnologiyani korxonaga tadbiq qilishda moliyaviy mablag‘ sarf qilinadi. Korxonaning ma’lumotlariga qaraganda yangi texnologiyani qo‘llashdagi harajat 2-3 oyda qoplanadi. Bu texnologiya tayyor mahsulot sifatiga, chiqishiga va dastgohning unumdorligini oshirishga ijobiy

ko‘chma yashiklarda boqish usulidan foydalaniladi. Ipak qurti uchun asosiy ozuqa hisoblangan tutbargi bilan birga boqish bosqichida tuban suvo‘tlaridan ham foydalaniladi (Xlorella suvo‘tini suspenziyasi ipak qurti uchun qo‘shimcha ozuqa - biostimulyator sifatida berish mumkinligi aniqlangan). Bu usul ipak qurtining har xil kasalliklarga, boqish sharoitlariga chidamligini oshirib, boqish davrini 3-5 kunga qisqartiradi va 20-25 % pillani ipakchanligini oshiradi. Pilla o‘ralgandan keyin pilla qobig‘i ichidagi g‘umbaklarni o‘ldirish kerak. Chunki 12-15 kun o‘tgach g‘umbak kapalakka aylanib, pillani teshib tashqariga chiqadi va pillani chuvashga yaroqsiz qilib qo‘yadi [23]. Kichik xajmda yetishtirilayotgan pilla xom-ashyosiga dastlabki ishlov berishni quyidagi iqtisodiy tejamli usulidan foydala

usulda saqlangan pillani ipakchanligi 2-2,5% ortadi va har xil zararkunandalar kojeyedlardan ( Dermestes Lardarius ) himoyalanish osonlashadi. Quritilgan pilla ezilmasligi uchun, havo o‘tkazmaydigan polietilendan maxsus tayyorlangan qattiq idishlarda 15kilogramdan joylanib saqlanadi. Qishloq sharoitlarida qurutilgan pillani chuvab, ipak ishlab chiqarish uchun qo‘l bilan ishlatiladigan KMS–10 mexanik stanoklardan foydalaniladi. Bu stanoklarni ixchamlashtirib, remont va montaj ishlarini bajarish oson. Xususiy ipakchilik rivojlangan Xitoy, Vetnam davlatlarida uy sharoitida qo‘llaniladigan stanoklar KMS – 10 asosida tayyorlangan. Quyidagi 33-36 rasmlarda uy sharoitlarida ipak ipak ishlab chiqarish jihozlari ko’rsatilgan. 33-rasm. U y sharoitlarida ishlaydigan ctanok

34-rasm. U y sharoitlarida pillani chuvashga tayyorlash jarayoni 35-rasm. U y sharoitlarida ipakni qayta o’rash 36-rasm. U y sharoitlarida yigirilgan ipakn xom-ashyosi

Bir oila uchun kutilayotgan iqtisodiy samaradorlik (2015 yil o‘rtacha bozor narxida hisoblangan): agar bir oila a’zolari tomonidan mavsumda 300 kg tirik pilla tayyorlansa, dastlabki ishlov berilgandan so‘ng, undan quruq pillani chiqishi 300 : 2,30 = 130,4 kg . Quruq navli pillani o‘rtacha narxi 130,4 ∙ 12000 = 1564800 so‘m. KMS – 10 stanogida 130,4 kg pilladan o‘rtacha 48 kg ipak olinadi. 1 kg ipakni o‘rtacha narxi 65000so‘m. 48kg ipak = 3120000 so‘m. 48 kg ipak ishlab chiqarishda 75kg ipak chiqindilari va 7,4 kg g‘umbak chiqadi. 1 kg ipak chiqindilari o‘rtacha narxi 13000 so‘m. 75 ∙ 13000 = 975000 so‘m. 1kg g‘umbakni o‘rtacha narxi 1000 so‘m. 7,4 ∙1000 = 7400 so‘m. Oilani daromadi 3120000 + 975000 + 7400 = 4102400 so‘mni tashkil etadi. Oila a’zolari tomonidan bir dona KMS – 10 stanok, su

4 .1 “Radiant Silk” ip ak -yigiruv texnologiyasida m ehnat muhofazasi Har yili korxona ma’muriyati bilan jamoa orasida mehnat sharoitini yaxshilash, ish haqi, dam olish vaqti va boshqa huquq masalalari haqida shartnoma tuziladi. Jamoa shartno masining bajarilishini korxona kasaba uyushmasi qo‘mitasi ma’muriyat bilan birga bir yilda 2-3marta tekshirib turadi. Tekshirish natijalari ishchi va xizmatchilarning umumiy majlisida muhokama qilinadi. Har bir korxona har yili jamoa shartnomasiga muvofiq mehnat muhofazasiga ma’lum miqdorda mablag‘ ajratadi. Zararli va xavfli ish sharoitlari mavjud bo‘lgan korxona yoki sexlarda, shu bilan birga to‘qimachilik korxonasi sexlaridagi har bir ishchini bepul maxsus poyabzal, korjoma va shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlanadi. Kasbiy kasalliklar ishchil

nogironlik guruhi aniqlanadi va bemorga ma’lum moddiy ta’minlanish miqdori belgilanadi [26,27]. Ipak yiruvchi ish paytida pio qiladigan xavfsizlik talablari:o‘z vazifasini to‘liq bilish va unga rioya qilishi talab etiladi. Bunda o‘rovchi o‘z vazifasini bajarish bilan birgalik unda hushyorlik epchillik, o‘ta sezgirlik, qobiliyatlik xususiyatlari mujassam bo‘lishi zarur. Epchillik xislati – bu o‘rovchi tomonidan unga berkitilgan mashinani to‘liq ishlatishga ulgura olishi va ajratilgan ish vaqtidan to‘la unumli foydalanishi. Hushyorlik xislati – bu o‘rovchidan ish vaqtida, mashinani boshqarishda e’tiborli bo‘lishi talab qilinadi Xavfsiz ishlash usullariga rioya qilish – bu mashinaning xavfli joylari, ya’ni: -tasmali va zanjirli harakat uzatmalarisiga; -elektrodvigatelga; -o‘ram barabanchasiga

a) mashinani qayta ko‘rikdan o‘tkazib elektrodvigateldan o‘chirishni ustoyordamchidan ruxsat so‘raydi; b) mashina atrofini yig‘ishtiradi va tozalaydi; v) yechilgan kiyimlar mashinaning ustida yoki mashinaga ildirib qo‘yish man etiladi; g) hamma talablarni bajarganiga ishonch hosil qilingandan so‘ng ish tugatiladi; d) mashinani soz-nosozligi haqida qabul qiluvchi ogoh etiladi; e) ish qurollarini tekshirib, ish joyini ko‘rib chiqish zarur; j) ish joyining yorug‘ligini tekshirish. Ish qurollarini tekshirib, ish joyini ko‘rib chiqish zarur: Mashinani ishlatish uchun o‘rovchining ish o‘rni sxemada giday rejalashtiriladi. 1-o‘rash mashinasi; 2-chiqindilarni tashlash uchun qutti; 3-telejka to‘la bobina uchun, agar telejka bo‘lmasa to‘la bobina mashina ustida terib chiqiladi, so‘ng tashuvchi yig‘i

shuningdek shaxsiy himoya vositalaridan (maxsus qo‘lqoplar, poloslar va to‘shaklardan) foydalanadi. 1-qo‘lqop; 2-himoya kuzoynalar; 3-quloq tagichlar. Ipakyiruvchi quyidagi 38-rasmdagiishkiyim larinikiyibishboshlaydi: -yengikaltaxalatdayokikostyumda; -sochi turmaklangan, ro‘mol o‘ralgan; 38-rasm. Ipak yiruvchini ish kiyim lari Kiyim qulay, bejirim, ish xarakteriga mos gigiyenik xususiyatli bo‘lishi va mehnat xavfsizligini ta’minlashi kerak. Ish joyini ozoda va tartibli saqlash, mehnat sharoitini yaxshi tashkil qilishdan dalolat beradi. Ishchilarga mehnat qilish sharoitini yaratish maqsadida yuvinish-cho‘milish xonalar, kiyimxonalar, dam olish xonalari, kiyim shkaflari, oshxonalar xonalar tashkil qilinadi.Ish ko‘p smenali bo‘lganda ish o‘rni sharoitini tashkil etishda ish joyini topshirishg

kimyoviy ko‘pikli o‘t o‘chirish asbob lari o’rnatilgan qattiq moddalarni va maydoni 1m2 gacha bo‘lgan suyuq yonuvchi moddalarni o‘chi rishda ishlatiladi. Ular bilan kuchlanish ostidagi uskunalarni o‘chirib bo‘lmaydi. 4.2 “Radiant Silk”ip ak -yigiruv texnologiyasida atrof-muhit himoyasi Ekologiya muammosi yer kurrasining hamma joylarida dolzarb, faqat uni keskinlik darajasi jahonning turli mamlakatlarida har xil. Respublikamizdagi yer usti va yer osti suv zaxiralarini ifloslanishini oldini olish, ekologik ahvolni sog‘lomlashtirish, oqova suvlarni sifatli tozalab undan ishlab chiqarishda qayta foydalanish muhim ahamiyatga ega [26]. Hozirgi vaqtda fan va texnika taraqqiyoti natijasida yangi, ipak yigirisn sohasida ilgari ma’lum bo‘lmagan va tabiatda uchramaydigan sintetik sirt faollashtiruvch

ma’muriyat tarkibida rahbar xodimlar, ya’ni sanoat korxonalar tashkilotlarida tashkilotchilik, ishlab chiqarishda mehnat sharoitini nazorat qilish yuklatilgan. Changli havo ishchi xizmatchi larning salomatligiga va ishlab chiqariladigan mahsulot sifatiga ta’sir qiladi. Sanoat korxonalarida havoni changdan tozalash qurilmalari ichida eng sodda tuzilgan va shuning uchun ham keng ommalashgani siklonlardir. Quyidagi 39 -rasmda yigiruv sexida o’natilganchang tozalovchi filtr keltirilgan. 39 -rasm . Chang tozalovchi filtr 1 - yengli filtr; 2 , 3 - yenglar mahkamlangan quttilar; 4 - chang to’planadigan qop . Hozirgi yangi zamonaviy jihoz lar o‘rnatilgan korxonalarda changni to zalash uchun elektrfiltrlardan foyda lanilmoqda [27].Elektrofiltr katta kuchlanishga ega bo‘lgan o‘zgarmas tok ta’sirida

xalaqit bermasligini va zararli moddalarni uchirib sexga tarqatmasligini ham hisobga olish kerak. Davlat sanitariya nazoratining tavsiyasiga ko‘ra ish joylarida yo‘d qo‘yish mumkin bo‘lgan havo harakatining tezligi ish joyining haroratiga quyidagicha bog‘lanadi [28]. UMUMIY XULOSALAR Bitiruv malakaviy ishini bajarishda quyidagi asosiy xulosalar aniqlandi : 1. Pilla xom-ashyosini yigirishga tayyorlash mashinasinining birinchi vannasida qaynatish jarayonida seritsin va yog‘ miqdorining asosiy qismi erishi, ikkinchi vannada erimay qolgan bu moddalar oxirigacha 100% erishi aniqlandi. 2. Pilla xom-ashyosini yigirishga tayyorlash setkali metal kasetalarni qo’llash undagi xom-ashyoning hamma miqdorida temperatura bir xil t= 95 0 C -100 0 C; pilla qobog‘ ichigа suv ning muhiti pH= 9,5-10 atrofida

6 . Olib borilgan tadqiqot natijalari bo‘yicha Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasida yangi ipak xom-ashyosini yigirish texnologiyasini qo‘llashda iqtisodiy samaradorlikni 10%ga oshirish imkoniyatini berishi aniqlandi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI 1.Karimov I.A. “Бош мақсадимиз – мавжуд қийинчиликларга қарамасдан олиб бораётган ислоҳатларни иқтисодиётимизда таркибий ўзгаришларни изчил давом эттириш,хусусий мулк,кичик бизнес ва тадбиркорликка янада кенг йўл очиб бериш ҳисобидан олдинга юришдир”. Мамлакатимизни 2015йилда ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш якунлари ва 2016йилга мўлжалланган иқтисодий дастурнинг энг муҳим устувор йўналишларига бағишланган маъруза “Қашқадарё”газетаси 2016й,№008,1-7б. 2.Karimov I.A. Jahon moliyaviy – iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston sharoitida uni bartarf

13.Бурнашев И.З., Жерницин Ю.Л., Мухамедов М.М., Эргашев Ю.Э. Исследование влияние сопряженности сkоростей мотального барабана и гребенkи на длину волокон в холстики с машине МРО// Ж. Шелк. -1994. - №1-2. –Б. 23-24. 14. BudnikоvV.А. Sh.R.Mаrаsulоv. «Tоlаli mаtеriаllаrni mехаnik tехnоlоgiyasi». T. : O‘qituvchi , 1992. 55 b 15. Эминжанов М., Рузиматова Д. Испытание агрегата фирмы «Гунзе» для переработки одонков в холсты //Ж. Шелк. -1975. №1. –Б. 29-31. 16.Qоdirоv. Sh.А «Ipак yigirish» fаnidаn mа’ruzа mаtni. Tоshкеnt. TTЕSI. 1999y.15b 17.Kадыров Ш.А., Юлдашбеkова K.М. Оптимизация частоты вращения барабана волчkа ВА-7// Ж. Ипаk. T.:-1996. №1. –Б. 45-48. 18.Қодиров Ш.А. ва бошқалар, Ипак йигириш//маърузалар матни. ТТЕСИ, 2004y,20b. 19.Mirzaxusainov R.M., Majidova G.A., Qodirov Sh.A Navsiz pilla

35. http://www.sovmu.spbu.ru/main/conf/assambl/assembly4/5/01.pdf. 36. http://SSKGRUP.RU/ 37. http://www.interwoollabs.com 38. www.awta.com.au/ http://chemnet.ru/rus/library/edu_organic.html 39. http://www.books.econprofi.ru 40. www.google.uz QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI Fizika-matematika fakulteti 5111000 - Kasb talimi ( 5320900 - YeSBKI vaT ) ta’lim yo‘nalishi talabasi : Suvonova Diloromning bitiruv malakaviy ishiga T A Q R I Z Malakaviy ish mavzusi: Qarshi “Radiant Silk” qo’shma korxonasida “Ipak yigirish texnologiyasini tadqiq qilish” BMIning umumiy hajmi: 68 bet 1) yozma izoh qismi: kirish, 4ta bob, xulosa, adabiyotlar ro‘yxati bilan jami 14000 ortiq so‘zdan iborat. 2) grafik ilovalar qismi: 39 ta rasm , 7 ta jadval va 1sxemalar dan iborat Malakaviy ishning dolzarbligi va berilgan topsh

Malakaviy ishning ijobiy tomonlari: Suvonova Dilorom o‘z ishida maqsad va vazifalarni to‘liq bajargan.BMI amaldagi nizomlar asosida to’liq bajarilgan. Malakaviy ish bahosi (maksimal baho-100) BMIni ilmiyligi va yuqori saviyada bajarilganini hisobga olib, DAKdan unga 85 ball qo‘yish so’rayman. Malakaviy ish rahbari: dost. Xurramov M. _____________ “ 20 ” may 201 6 y. (imzo)

Купить