Qiyin eriydigan metallarni gidropresslash jarayonlarini takomillashtirish - Химия - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.2MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Химия

Qiyin eriydigan metallarni gidropresslash jarayonlarini takomillashtirish

Купить

Qiyin eriydigan metallarni gidropresslash jarayonlarini takomillashtirish

M U N D A R I J A Kirish… ……………………………………………………………… Mavzuning dolzarbligi, maqsadi, vazifasi, ilmiyligi va amaliy ahamiyati… ………………………………………………………….. 1-Bob Gidropresslash sharoitining maxsulotning strukturasi va mexanik xossalariga ta’siri . ………………………………………. 1.1. Gidropresslangan mahsulot strukturasining metallografik tahlili ....... 1.2. Deformatsiyalanish sharoitining fizik-mexanik xossalarining shakllanishga ta’sirini o‘rganish ……………………………… ......... 1.3. Deformatsiyalashning termomexanik rejimini tanlash ……… ........... 1.4. Kompozitsion materiallarni deformatsiyalash ……………... ............. 2-Bob Gidropresslashning texnologik parametrlarini optimallashtirish 2.1. Masalani qo‘yilishi.………………… …. ……... .................................. 2.2. Eksperimentlarni rejalashtirish … ….. ………………… ……

Davlatimiz rahbari I.A.Karimov tomonidan mamlakatimizda innovatsion iqtisodiyotni shakllantirish, ishlab chiqarishni birinchi navbatda aniq yo‘nalish tarmoqlarini yanada takomillashtirish texnik va texnologik qayta jihozlash bo‘yicha belgilab berilgan vazifalar ijrosini ta’minlash maqsadida ushbu sohani rivojlantirishga ayniqsa, ilm-fan va ishlab chiqarish o‘rtasidagi o‘zaro aloqa va bog‘liqlikni chuqurlashtirishga alohida e’tibor qaratmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning mamlakatimizni 2015 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2016 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasida ham ushbu masala ta’kidlab o‘tildi [1]. Mamlakatimizda innovatsion faoliyat har tomon

kunimizni, kelajagimizni also unutmasligimiz zarurligi haqida bormoqda dedi u. Bu dastur iqtisodiyotimizning asosiy tarmoqlarini modernizatsiya qilish va texnik yangilash, mamlakatimizning yangi marralarini egallashi uchun kuchli turtki beradigan va jahon bozorida raqobatdoshligini ta’minlaydigan zamonaviy innovatsion texnologiyalarni joriy qilish bo‘yicha maqsadli loyihalarni o‘zida mujassam etishi darkor”- deyilgan asarda. Shu bois yangi texnologiyalar, mashinasozlik metallarga ishlov berish kabi sohalarni rivojlantirmay turib, jahon iqtisodiy inqirozining bartaraf etish ancha og‘ir o‘tadi [2, 3]. Texnikaning turli sohalarida fan-texnika rivoji bilan bog‘liq ko‘pgina amaliy masalalarni hal etish uchun materiallar ishlab chiqarish usullari hamda ularni optimal qo‘llanish sohalari haqida b

ishlab chiqarishning pastligi va noyob va qimmatbaho metallarning katta xarajati bilan ma’lumdir. M: 1 kg diametri 6 mm li molibden prutokining tannarxi 25-30 ming so‘m, metall sarfi koeffitsiyenti 1,2...1,35 oralig‘ida, bunday prutokni ishlab chiqarish uchun 15-17 texnologik jarayonni bajarishga to‘g‘ri keladi. Shuning uchun dolzarb masalalardan biri ishlab chiqarish texnologiyasi jarayonini takomillashtirish bir vaqtda koeffitsiyet sarfini qisqartirish bilan olinadigan mahsulot sifatini oshirish hamda yangi samarali texnologik jarayonlarni ishlab chiqish yo‘li bilan jihozlar va uskunalarni ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va qiyin eriydigan metall va qotishmalardan kichik diametrli prutoklar ishlab chiqarish rejimini ishlab chiqishdan iborat. Shu bois qiyin eriydigan metallardan

chiqarish texnologik sxemasini o‘rganishdan iboratdir. Molibden va Niobiydan yuqori haroratda girdopresslash usuli bilan har – xil mahsulotlar ishlab chiqarish texnologik sxemasi va termomexanik rejimini o‘rganish, metallarning xarajat koeffisientini ko‘tarish kabi masalalar ham maqsad qilib qo‘yilgan. BMIning vazifasi. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar hal etilishi kerak. 1. Qiyin eriydigan va olovbardosh metallarning gidropresslashdan keyingi strukturasi va tuzilishi hamda ularning an’anaviy texnologik rejimini o‘rganish, afzallik va kamchiliklarini tahlil qilib to‘g‘ri xulosa chiqarish. 2. Ushbu metallardan olingan mahsulotlarni sifatini va mahsulot ishlab chiqaradigan uskunalarning samaradorligini oshirish, ishlab chiqarish unumini tekshirish va tahlil qilish. 3. Qiyin e

ishlab chiqarish texnologik jarayonlarni to‘g‘ri baholash ya’ni metall strukturasini tekis taqsimlanishi va metall oqishi tezligini bir maromda keltirish (mahsulot miqdorining oshishi, metall sarfi, solishtirma bosimning kamayishi va h.k) bilan bog‘liq. Ikkinchisi matematik modellashtirish asosida texnologik parametrlarini o‘zgartirish yo‘li bilan ruxsat etilgan chegarada metallni tekis oqishini ta’minlash uning plastikligini oshirishdan iborat. Bunda asosan haroratning ortishi bilan metall strukturasining texnologik jarayonga bog‘liq holda o‘zgarishi tahlil etildi. Girdopresslashning texnologik parametrlarning optimallashtirish masalasi ham ko’rib chiqildi. Bunda ikkita imkoniyat borligi qayd etildi. Birinchisi ekspert tadqiqotlar bilan bog’liq bo’lib texnologik jarayon va uskunalarni bir

1 BOB. GIDROPRESSLASH SHAROITINING MAXSULOTNING STRUKTURASI VA MEXANIK XOSSALARIGA TA’SIRI 1.1. Gidropresslangan mahsulot strukturasining metallografik tahlili. Bosim ostida ishlov berish texnologiyasining samaradorligi olingan yarim mahsulot va mahsulotlarning sifati bilan aniqlanadi [5]. Sifat ko‘rsatkichi materiallarning makroskopik xarakteristikasi bilan belgilanadi. Gidroprisslash jarayonida termomexanik rejimning o‘zgarishi material xossasining mikrodarajada juda katta o‘zgarishiga olib keladi. Buni bilish uchun metallning cho‘zilishidagi mexanik xossalari, qattiqligining HV o‘zgarishi va egilishdagi haroratning T mo‘rt xolatga o‘tish jarayonidagi o‘zgarishlar o‘rganib chiqildi. Tuzilishning tadqiq qilish optik va elektron mikroskopda transmission, fraktografik va rentgenstruktura us

shuni ko‘rsatdiki, zagotovkani birinchi rejim bo‘yicha qizitib olingan prutoklarda rekristallizatsiya jarayoni uzoqroq davom etadi. Bunday holatdi, lekin donaning o‘sish jarayoni harorat 1600 ° C bo‘lgancha o‘sib boradi. Ikkinchi rejim bo‘yicha gidropresslangandan keyin prutoklar odatdagidan ko‘proq rekristallanadi, undagi donalarning miqdori bir xil haroratli kuydirishda 5...10 marotaba metall donasining o‘lchami, odatdagi θ q =800...900 ° C da ishlov berilgancha qaraganda ortadi. Dislakatsion struktura evolyusiyasini tadqiq qilib va molibdenni yuqori haroratda gidroprisslashdagi mexanik xossalarning o‘zaro ta’sirini o‘rganish natijasi shuni ko‘rsatdiki [5] to‘liq shakllangan yacheykali struktura hosil bo‘ladi% 10  bo‘lganda. Materialning yuqori haroratda qizitilganda yacheykali struktu

1-rasm. 2-rasm. 1-rasm. MchVP markali molibden qotishmasining yuqori haroratda gidropresslagandan keyingi deformatsiya darajasidan dislakatsion struktura parametrlari o‘zgarishining bog‘liqligi: 1- bo‘ylama va ko‘ndalang yacheyka o‘lchamlari 2 1/d d nisbatini tajriba qiymatlari. 2.2 1 –yacheyka bo‘ylama o‘lchamlarining mos ravishdagi tajriba va nazariy qiymatlari; 3.3 1 - yacheyka ko‘ndalang kesimdagi o‘lchamlarining mos ravishdagi nazariy va tajriba qiymatlari; 4- qotishma uchun dislokatsiya erkin yugurish uzunligining nazariy qiymati, bir o‘qli cho‘zilishga θ q =1000 ° C dastlabki holatda va deformatsiyadan keyin % 20 t da tekshirilgan; 6- rekristollizatsiyalangan qotishmaning V Vj/0 hajmiy ulushi. 2-rasm. MchVP markali molibden qotishmasining deformatsiya darajasiga qarab (θ=1000 ° C),

rekristallizatsiya jarayoni sodir bo‘ldi [5]. Rekristallidatsiyalagan metall hajminingp V - o‘zgarishi 1-rasmda keltirilgan [6]. Mayda donali strukturaning eng yachshi moslashuvi, materialning mustahkamlik va plastiklik optimal moslashuvini aniqlaydi va press-mahlusot yuzasi holati issiq gidropresslash holatida kuzatiladi. Bunda issiq toblash va presslash yo‘li bilan olingan bir xil deformatsiya yig‘indisi darajasiga ega bo‘lgan prutoklarning mexanik xossalarini qiyosiy tahlili o‘tkazildi. Mexanik tadqiqot natijalariga ko‘ra deformatsiyalangan va qo‘ydirilgan xolatda (1-jadval), gidropresslangan metall yaxshi mustaxkamlilik va plastiklik xossalariga ega bo‘ladi. Gidropresslangan molibden mexanik xossalari 15....20% ga yuqori, shunga o‘xshash mahsulotga nisbatan an’anaviy texnologiya bo‘yic

1200 1600 570 390 20 17 35 21 Issiq gidropresslash Kuydirmasdan 1000 1200 1600 850...930 850 680 520...650 24....18 24 27 34....44 45 60 56 59....78 Gidropresslangan nisbiy yarmi fabrikatlari va TSI-3-TSM-4 molibden qotishmalarning sifati mahsulot yuza sifati tahlili, struktura tahlili, qattiqligini o‘lchash shu bilan birga kuydirish harorati va tortishga qarab mexanik xossalarini o‘zgarishi bo‘yicha tahlil qilinadi. Tahlilni baxolash mavjud texnologiyalar yordamida olingan. Mahsulotlarni xossalarini (presslash+toblash, siquvda toblash, rototsmon toblash) taqqoslash yo‘li bilan amalga oshiriladi. Ko‘rsatilgan texnologiya bo‘yicha olingan nisbiy prutoklari elektron-nurli eritishda yuqori yuza sifatiga, yoriqlarsiz, ortiqcha qatlamsiz va qisilish holatlari bo‘lmaganligibilan xarakterlandi. D

bo‘ylama va ko‘ndalang darz (yoriqchalardan) xoli edi. TSM-4 qotishmasidan olingan trubalar ham xuddi shuncha o‘xshash ichki va tashqi yuza sifatiga ega edi. Gidropresslangan metall strukturasiga tortishning o‘zgarish ta’sirini metallografik tadqiqotlar yo‘li bilan baholandi. Bu tajriba niobiy va TSM-4 qotishmasi prutoklari ustida olib borildi. Prutok radiusining yarmiga mos keladigan nuqtaning struktura tahlili, shuni ko‘rsatdiki 75%  4  va 86%   35,6  niobiy deformatsiyasida dastlabki struktura to‘liq buziladi va niobiyda rekristallizatsiya jarayoni boshlanadi. Rekristallizatsiya markazlari donalar chegaralari bo‘ylab va siljish chiziqlari bo‘ylab deformatsiya 75 % bo‘lganda hosil bo‘ladi. Deformatsiyaning 86% gacha ortishi bilan rekristallizatsiya markazida prutok ko‘ndalang kes

3- rasm. TSM-4 qotishmasining kuyidirish haroratiga bog‘liq holda gidropresslanganda qattiqligining o‘zgarishi. a-tortish (b) balandlik bo‘yicha; v) deformatsiya 6;4   ; I; 6,3 (2); 9,0 (3) Zagotovka kesimi bo‘yicha qattiqlikni o‘lchash, prutok markazida hamda chekka qismlarida qattiqlik qiymatlari orasidagi ayrima har xil bosimlarda ishlov berilgan MPa НV 200   dan oshmaydi. Lekin 6,4   tortishda presslangan prutokda oradagi farq MPa НV 80  ni tashkil etdi. Deformatsiyalangan TSM-4 qotishmasining strukturasi va xossasiga kuydirishning ta’sirini o‘rganish uchun, namunalar vakuumda kuydiriladi, ular deformatsiyalanish darajasi 78,3%  6,4  , harorati 1100, 1300, 1400, 1500, va 1600 ° C bir soat mobaynida 13,33 MPa qoldiq deformatsiyada bo‘lgan prutoklardan kesib olingan edi. Shun

(tekshirish harorati 20 0 С, kuydirish vaqti 1s ).C kuy 0  MPav MPa2,0 %1 %k  Kuydirmasdan 810....840 770....810 22,1.....17,8 38,4....31,5 1000 640 500 42,0 44,6 1200 570 400 43,5 50,2 1400 610 430 22,2 21,5 1600 540 380 17,4 17,3 Jadvaldan ko‘rinishiga gidropresslangan prutoklarning xossalari hamma mos keladigan ko‘rsatgichlar bo‘yicha 10...15% ga issiqpresslangan zagotovkalar xossalariga qaraganda yuqoriroq. Gidropresslangan prutoklarni 1000...1200 ° C haroratda kuydirilganda TSM -4 qotishma mustahkamligi pasayadi va bir vaqtning o‘zida uning plastikligi ortadi. Kuydirish haroratini 1400...1600 ° C oshirish, mustaxkamlik xarakteristikasini saqlash holda qotishma plastikligini 1000....1200 ° C haroratga mos keladigan kuydirishda kamayishiga olib keladi. VCH markali volfram 5 ; 15000

4- rasm. Gidropresslashda prutok simmetrik tekisligida qattiqlikning taqsimlanishi. Qattiqlikning kesim bo‘yicha sezilarli darajada har xil bzlish, dastlabki zagotovkada (1-zona), deformatsiya jarayonida amaliy jihatdan to‘liq tekislanadi (3-dona), bu esa gidropresslash jarayonida metallga yaxshi ishlov berilganligi, va olingan press-mahsulotning hajmi bo‘yicha mexanik xossalarining bir xiddigidir. Ushbu ma’lumotlar mikrostrukturasi tadqiqotlari tahlillari bilan mos keladi. Dastlabki holatdagi struktura zonasi nisbatan yirikdonalardan (20...40 mkm) alohida farq qiladigan donalararo chegara g‘ovakli bloklardan tashkil topgan. O‘tuvchi zona uchta qismdan (uchastka) tashkil topgan: Birinchichi katta miqdordagi yirik g‘ovak va yirik donalardan iboratligi bilan xarkterlanadi; ikkinchi qismda do

2.2. Deformatsiyalanish sharoitining fizik-mexanik xossalarining shakllanishga ta’sirini o‘rganish. Gidropresslashda deformatsiyaning geometrik o‘chog‘ida dislakatsion strukturaning qayta joylashishi sodir bo‘ladi. Strukturani elektron-mikroskop yordamida dislakatsion strukturani deformatsiya o‘chog‘i tahlil qilganda plastik deformatsiyaning boshlang‘ich etapidan hajm bo‘yicha turg‘un oqim holatigacha dislokatsion o‘zgarish jarayonini to‘liq kuzatib borish mumkin. Buning uchun MchVP markali molibden prutokining press-qoldig‘i tahlil qilindi (5-6-rasm). U quyidagi parametrlarda gidropresslandi: ; 60 2 0 m ;3,3   C q 0 950  . Deformatsiya o‘chog‘i o‘qida sodir bo‘ladigan dislakatsion jarayonlar tahlilida, struktura evolyusiyasi ketma-ketligi quyidagi dislakatsion jarayonlarni sodir etd

5-rasm. MchVP molibden qotishmasining gidropresslangan press-qoldig‘i: a-kordinata to‘ri chiziqlari; b-deformatsiya geometrik o‘chog‘ida koordinata to‘ri chiziqlarining sxematik tasviri. Raqamlar bilan belgilangan joylar dislakatsion strukturani tahlil qilish uchun folgalarning kesilgan o‘rni. 6-rasm. Press-qoldiqda to‘plangan siljish deformatsiya darajasining taqsimlanishi. Raqamlar bilan  qiymatlari ko‘rsatilgan . Dislakatsion struktura 40,0   o‘chog‘ining ko‘ndalang kesimida siljish deformatsiya darajasining miqdoriga yuza qatlam uchun 15,0   markaziy qismda (21 va 12 nuqtalar) va 65,0   yuza qatlamda (31-nuqta) –siljish deformatsiya darajasi 70,0   markaziy qismda deformatsiya darajasi ortishi bilan nafaqat keyinga qolish miqdori pasayadi, qatlam qalinligi ham kamayadi, bu hol

yacheykaning o‘rtacha diametri o‘zgarishi tok chizig‘i bo‘ylab deformatsiya darajasiga bog‘liqligi ko‘rsatilgan. 7-rasm. Yacheyka o‘lchami ko‘ndalang kesimini diformatsiya darajasiga bog‘liqligi Deformatsiya o‘chog‘ining yuzaoldi va oraliq qatlamlarida (11-21-31 va 21- 22-32-nuqtalarda) yacheyka o‘lchami birdan kamayadi, ya’ni ularning maydalanish jarayoni sodir bo‘ladi. Boshida prutok o‘qi atrofida maydalanish boshlanadi keyin jarayon sekinlashadi. Ammo hamma zonalarning yacheykalari (31-32-33 nuqtalarda) deformatsiya o‘chog‘idan chiqish joyida bir xil bo‘ladi. Bunda yacheyka ko‘ndalang o‘lchamlarining o‘zgarishi bo‘ylama o‘lchamlarining o‘zgarishi ga qaraganda kam ifodalangan. Shunday qilib, gidropresslashda plastik deformatsiya o‘chog‘ida MchVP qotishmasining dislakatsion strukturasini

zinchligi juda past. Ba’zi alohida zonalarda deformatsiya yo‘nalishi bo‘ylab, yacheyka chegaralarida donalar cho‘zinchoqligi saqlanib qolgan. Bunday tortish va deformatsiya harorati munosabatida hosil bo‘lgan dona uzunligi 200 mkm gacha va ko‘ndalang kesimda 10...20 mkm bo‘lgan cho‘zinchoq shaklga ega bo‘ladi. Deformatsiya haroratining ortishi yacheykaning minimal o‘lchamini oshiradi. Bunda yuqori haroratda deformatsiyaning dastlabki bosqichida hosil bo‘lgan yacheyka, chegara migratsiyasining katta tezligi oqibatida donaga aylanib qoladi, ya’ni yupqa chegara, mo‘ljallanmagan katta burchaklar va dislokatsiyaning past zinchligi olish imkoniyatini yaratadi. Binobarin, aniqlangan munosabatlarda, harorat tortish, deformatsiya tezligi molibden qotishmalarida gidropresslash davrida bevosita rekri

qotishma har xil donadorlik bilan kuchli ifodalangan va to‘liq rekristallizatsiyalangan, (dona o‘lchami 15 dan 80 mkm gacha) dislokatsion struktura mavjud emas, dislokatsiya zinchligi 10 8 sm -2 holatda joylashgan. SHunday qilib dinamik rekristallizatsiya orqasida prutokning keyingi sovutish yo‘li bilan statik rekristallizatsiya jarayoni o‘tadi. Mustahkamlik va plastik xossalarning yana yuqoriroq kiymatlarining dinamik qaytish yo‘li bilan hosil qilingan struktura rekristallizatsiyalangan struktura bilan solishtirganda gidropresslangan qotishma hosil qilish mumkin. SHunday qilib gidropresslashda 3 ; 950 ..... 900 0     C k yacheyka o‘lchami 1....2 mkm, bunda MPa 910 2,0   , C C Tx 0 0 1200; 70  gacha qizitib, 9  gidropresslangandan keyin yacheyka o‘lchami 15...80 mkm, mexanik xoss

Binobarin gidropresslashning deformatsiya tezligi, daraja, hararat kabi parametrilari plastik deformatsiyadan keyingi qotishmaning struktura holatini aniqlaydi va keyingi termik ishlov berishda metallning mexanik xossalarining o‘zgarishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Kuydirish harorati 800...1600 ° C va uzoqligi 1s bo‘lgan gidropresslangan materialning mexanik xossalari va strukturasining o‘zgarishi elektron va optik mikroskop usulida tekshirildi, shu bilan birga cho‘zlilishga, egilishga va qattiqdigini HV o‘lchash usullari o‘tkaziladi. Mustahkamlik xarakteristika darajasi gidropresslash haroratida strukturaning qayta joylashishini boshlanadigan kuydirish harorati qiymatigacha saqlanib qoladi (8-rasmga qarang). Bog‘lang‘ich          5 ; 4 ;3 );2( ;1 2,0     k v HV ; bir tekis n

Kvazisuyuq muhit foydalanilganda olingan profil va trubalar yuza sifatining yaxshiligi bilan 3..5 klass g‘adir-budurligini qanoatlantirdi. MchVP profilini kvazisuyuq ishchi muhitda ishlov bergarimizda zagotovkaning kuyish haroratiC k 0 900  bo‘lganda odatdagi tekis uyurmali strukturaga ega bo‘ldi. Profillarni kuydirganda uyurmali struktura kuydirish harorati 1000 ° C gacha bu holat saqlanib qoladi, keyin esa birlamchi rekristallizatsiya donalari boshlanadi. Vaholanki bo‘ylama yo‘nalishda deformatsiya teksturasi saqlanib qoladi. To‘liq rekristallizatsiya 1200 ° C da tugaydi, donaning o‘sishi esa 1600 ° C gacha davom etadi. Shuni e’tiborga olish kerakki, kuydirish harorati 1600 ° C bo‘lganda rekristallizatsiyalangan dona uncha katta emas (№ 26 mkm). Bu esa qattiqlikni H V o‘lchash bilan ta

8-rasm. Molibden qotishma MchVP va Mch (2) kuydirish haroratiga bog‘liq holda (kvazisuyuq muhit) gidropresslangan profillarning qattiqligining o‘zgarish grafigi. Binobarin, MchVP molibden qotishmasi profili, kvazisuyuq muhitdaC q 0 900  da gidropresslangan, deformatsiyalangan va kuydirilgan holatlarda ham 1200 ° C haroratida kuydirilgan va olingan profillarga nisbatan juda qulay va yoqilg‘i struktura ega bo‘ladi. Demak, MchVP molibden markasining qattiqligi va mikrostrukturasi, yuqori bosimda suyuqlik bilan presslab olingan va kvazisuyuqlik muhitda olingan bir- biridan o‘zaro kam farq qiladi, bu esa harorat sharoitining har xil bo‘lishi jarayonning kechishiga kam ta’sir bilan tushuntiriladi. Shunday qilib, metallshunoslik nuqtai nazaridan ushbu jarayonlar bir xil hisoblanadi. 24

Mch molibden gidropresslash 900 va 1200 ° C haroratda, tortiq 5,34 bo‘lganda kvazisuyuq muhitda olib borildi. Mсh markali profil C q 0 900  haroratda olingan dastlabki holatda odatdagi uyurmali strukturaga ega edi, kuydirish harorati 1000 ° C gacha bu holat saqlanib turadi. Mс h metalining mikrostrukturasi bilan yuqorida yozilgan bir xil bo‘lib ya’ni o‘xshash chiqdi. Qizitish harorati 1200 ° C bo‘lganda kvazisuyuq muhitda gidropresslangandan keyin metall strukturasida rekristallizatsiyalangan donalar paydo bo‘ldi va ular katta notekisliklarga esa edi. Kuydirish haroratining 1200 ° C gacha oshirganda donalarning yana yiriklashishi sodir bo‘ladi, chunki 1200 ° C haroratda gidropresslash jarayoni da dinamik rekristalizatsiya holati sodir bo‘ladi, ya’ni unda plastik deformatsiya jarayonida y

3-jadval Qotishma MchVP MchVP MchVP Mch Prutok diametri, mm 2,0 MPA  , % 27,5 4 760 14b0 20,0 5,3 770 26,0 20,0 9 760 21,5 20,0 9 775 15,0 SM-2A va MNB qotishmalarining profillariga gidropresslangan metallarning rekristallizatsion jarayonlari rentgenografik va metallografik usulda tahlil qilindi. Demak, SM-2A qotishmasi uchun rekrisitallizatsiya boshlanishi qotishma 1100 ° C da kuydirilgandan keyin kuzatildi. Uni 1400 ° C kuydirganda esa qotishma to‘liq rekristallizatsiya holatiga o‘tdi. Kuydirish harorati 1500... 1600 ° C bo‘lganda esa yig‘uvchi rekristallizatsiya jarayoni kechadi. MNB qotishma rentginogrammasidan kelib chiqib, qotishma dastlabki holatda qisman rekristallizatsiya holatida bo‘ladi deyish mumkin. 1200 ° C uni kuydirish qotishmani to‘liq rekristallizatsiya holatiga olib k

Kuydirish haroratining 1700 ° C ortishi bilan plastiklik yana 18 % gacha ortadi. Haroratning keyingi ortishida qotishma plastikligi pasayadi, ammo hatto kuydirish harorati 2000 ° C bo‘lganda ham uning qiymati 5...8% darajada saqlanib qoladi. SM-2A qotishmasining haroratining ko‘rsatilgan oralig‘ida ham plastikligi pasayishida davom etadi va bir vaqtning o‘zida mustahkamlik xossasi xam tushunib boradi, ma’lumki, bu holat rekristallizxatsiya jarayoni bilan birga metallning eskirishi sodir bo‘lishi bilan bog‘liq. MNB qotishmasining plastikligmi kuydirishdan keyin hamma tadqiqotlarda kuydirish harorati yuqori, SM-2A qotishmasiga qaarganda MNB qotishmasining plastikligi kuydirishdan keyin 2000 ° C da 10..12% tashkil qiladi va keyin pasayish unda kuzatilmaydi. MNB qotishmasining termo ishlov ber

keladi. Kuydirish harorati bilan mikroqattiqlik orasidagi bog‘lanish kuydirish harorati 1400 ° C bo‘lganda qattiqlik kamayishi metallografik tahlili natijasini tasdiqlaydi (9-rasm, a). Gidropresslangan nisbiy profilining plastikligi hatto termoishlov bermasdan ham yuqori o‘rinda turadi (% 37  ), termoishlov berilgandan keyin esa tekshirilgan oralig‘ida harorat o‘zgarmaydi. (10-rasm, v). Shuningdek 5 VMS gidropresslangan qotishmaning zarbiy qovushqoqligi (KSI) quyidagi qiymatlarga ega bo‘ladi: kuydirilmasdan -13,5...17 Dj/m 2 1400 ° C da kuydirilgan, 1- 14...15 Dj/ m 2 9-rasm. Mikroqattiqlik (a), v  (b) va  (v) bilan diametrilari 35 mm (1) va 45 mm (2) bo‘lgan gidropresslangan prutoklar orasidagi bog‘lanish grafiklari. Diametri 50 mm bo‘lgan zagotovkadan gidropresslashyo‘li bilan olingan

Kuydirish 3s 700 0 S 950 0 S 700 1100 1200 20 700 1100 1200 20 700 1100 810 620 460 1030 800 610 440 1010 770 630 640 550 420 920 700 580 410 870 670 590 15 21 42 24,5 16 23 57 19,5 14 22,5 42 60 76 32 48 58 72 28 34 66 Plastik deformatsiyaning har xil usullarida rekristallizatsiya xarakteridagi har xillikni MchVP markali toblashgan va gidropresslangan molibden masalasida o‘rganildi. Toblangan (bolg‘alangan) namunalar 1400....1200 ° C da yig‘indi deformatsiya darajasi % 70 t qisishda toblangandan keyin olindi, keyin esa 900...950 ° C haroratda % 75 t deformatsiya darajasi bilan gidropresslashga uchratildi. Zagotovkani 30 daqiqa davomida 900...1800 ° C haroratda vakuumda kuydirildi. Kuydirilgan molibden donasining qiymati djeffris usuli bilan sanab chiqildi. Quyida qottiqlikni o‘lchash na

Boshlang‘ich rekristallizatsiya harorati va rekristallizatsiyaning haroratlar oralig‘i harakter va ishlov berish haroratiga bog‘liq bo‘ladi. Toblash (bog‘lanish) vaqtida ko‘p sonli qizdirish harorati struktura o‘zgarish va qisman hossali qaytishi bilan olib boriladi. Bu esa poliganizatsiya jarayoni bilan bog‘liq bo‘lib va ehtimol qisman rekristallizatsiya ham va albatta ushbu sharoitda to‘liq va faol kechadi. Poligonizatsiyalash jarayoni issiq toblangan massivli zagotovkalarda sodir bo‘ladigan, materilni keyini rekristallizatsiya jarayoniga turg‘un qiladi. Bu bilan eng yuqori rekristallizatsiya harorati toblangan namunalarda bo‘ladi gidrokrisslangandan keyingi materillar bilan taqqoslaganda deb tushuntirildi. Toblangan molibden har xil donadorlik ko‘p va u katta darajali deformatsiyalarda

10-rasm. MchVP 1 rodli molibdenning rekristallanish diagrammasi. a) –toblan % 70 , 1200... 1400 0   t C q ; b-gidropresslangan ( % 75 ; 950 0   t C q ). Deformatsiya darajasini ortishi bilan donaning o‘rtacha o‘lchami kamayadi, zero gidropresslangan molibden dona o‘lchami 1200...1600 ° C harorat oralig‘ida gidropresslashda deformatsiya bir xilligi sabab deyarli o‘zgarmaydi. 1400....1700 ° C oralig‘ida katta deformatsiya darajasida gidropresslash va toblangandan keyingi molibden donasi o‘lchami bir-biriga mos keladi. Dona o‘sish tezligi uncha katta emas. Donaning sezilarli darajada o‘sishi qizitish 1700 ° C dan yuqori bo‘lgan holatda kuzatiladi. Ayniqsa donaning o‘sishi gidropresslashdan keyingi materialda faol kechadi, zero donaning o‘sishi nafaqat kichik demormatsiya darajasida % 75

usulda (20 ° C) va issiq (250 ° C) gidropresslashda qoniqarli sifatga ega bo‘lgan volfram prutokini olish imkoniyati bo‘lmadi. Ishda aytilishicha zagotovkaga mis nikel qatlam va maxsus moylama surtildi, ishchi muhit sifatida industrial va veretenn yog‘idan (moyi) foydalanildi. Tekshiriladigan oraliqda tortish 4 ....8,1  bosim kuchi 1100....1750 MPa oralig‘ida bo‘ldi. Ammo gidropresslash 6...8 bosqichda sakrab davom etdi, qo‘shimchalar yuzasi sifati qoniqarsiz edi, bo‘ylama va ko‘ndalang yoriqlar mavjud edi, zagotovkaning bir qismi esa bo‘laklarga bo‘linib to‘kildi. Ko‘rsatilgan haroratda volfram va uning qotishmasining deformatsion qarshiligi 1200 MPa va undan yuqoriroq qiymatga erishadi. Volfram plastikligini gidrostatik bosim ostida bir muncha ortishi faqat 900...1000 MPa bo‘lgandabosh

diagrammasi bo‘yicha j р к  /  qiymati hamma tekshirish haroratlarida va 0,2 .... 577,0 j K da past qiymat bilan xarakterlanadi, ya’ni bunday sharoitda metall plastikligi kuchlanish holati sxemasi o‘zgarishiga kam sezilarli va asosan deformatsiya haroratiga bog‘liq bo‘ladi. Aniq sharoitda va haroratda materilaning plastik deformatsiyalanishag qobiliyatini o‘rnatadigan qulay ko‘rsatkichlardan biri plastiklik moduli  bo‘lib hisoblanadi. Bu ko‘rsatkich metall plastikligini uning mustaxkamlik xossasidan bog‘liqligini ifodalaydi va buzilish vaqtida bir birlik deformatsiya faolligi miqdorini xarakterlaydi. Plastik xarakteristikasidan foydalanishdan (uzayish, va torayish cho‘zilishda) ushbu qiymatni ikki xilda yozish mumkin [7]. 1 2,0   л    yoki 1 2,0     b Bu erda q  2,0 haror

11-rasm qotishmalarning haroratiga bog‘liq holda deformatsiyalanish ko‘rsatkichning o‘zgarishi. a) TSM-3; b) niobiy, v) TSM-4 Vaholangki, qiyin eriydigan metallarning deformatsiyalanish termomexanik rejimini tanlashda harorat ta’sirini hisobga olish kerak: materialning mexanik xossalariga   , metallarni qizitishda atrof muhit gazlari bilan tuyinishi va oksidlanishiga; asbobning turg‘unligiga. Yuqorida aytilganlardan ma’lumki niobiy C 0 1000 haroratda juda platsik, TSM -3 va TSM -4 qotishmalari 1400....1600 ° C va 1600....1800 ° C mos ravishda plastik. Ko‘rsatilgan harorat atrofida tekshirilgan materiallar past deformatsion qarshilikka egadirlar. Haroratning 500....700 ° C gacha pasayishi niobiyda etarli tez ortadi. Haroratning 1200 ° C gacha pasayishi TSM-3 va TSM-4 qotishmalarning pla

nisbatan sezgirligi yuqoriroq, bu esa sovuqroq munosabatda gidropresslash jarayoni da sezilarli darajada notekis oqimga olib keladi va press mahsulot sifatiga manfiy ta’sir ko‘rsatadi. 800....1300 ° C da tekshirilgan materialning harorat gradientiga sezgirligi nisbatan past: Volfram materiallarning deformatsion mustaxkamligi 800....1200 ° C bo‘lganda juda faol rivojlanadi. Haroratning 1600 ° C gacha ortishi mustahkamlik xossasini 1,1...1,5 martagacha tushib ketishiga olib keladi. SHunday qilib, volfram va uning qotishmasini gidropresslaganda 1300....1500 ° C ni tavsiya etish mumkin, chunki ushbu harorat oralig‘ida ko‘rmsatilgan material etarlicha texnologik plastiklik zapasiga ega bo‘ladi, bu esa zagotovkani katta deformatsiya ko‘rsatkichi bilan deformatsiyalash imkonini beradi. Shuningdek

Qiyin eriydigan metall va qotishmalarni gidropresslash uchun zagotovkani qizitishning harorat oralig‘i Material,q  ° C MCH,MCHVP, TSM-7, MNB SM-2A TSM-3 TSM-4 VCH, VA, VI TSV-1, TSA-2 Elektron-nurli eritish niobiy 5VMS, LN-1 800....1000 1000...1200 1200...1300 1300...1500 1400....1500 700....900 900...1300 Quyma vakukunli materiallarni gidropresslashning o‘ziga xos xususiyatlari. Qiyin eriydigan metallar va ularning qotishmalaridan yuqori haroratda truba prutok va profillar gidropresslash jarayoni dastlabki zagotovkaning konstruksiya va geometriyasiga, sifatiga katta talab qo‘yadi. Yuqori haroratda gidropresslash uchun zagotovkalar yuza qismida erish va ishlov berish nuqsonlari (rakovina, oksidlanish gelzalari, har xil chuqurchalar, toblanadigan qismlar, darzlar, yoriqlar va h.) bo‘lmasli

diametridan 0,5...1 mm ga kichik bo‘lishi lozim. Kichik teshik diametridan kattasiga o‘tish balandligitaxminan zagotovka old yuzasi konus boshlanishi sathida bo‘lishi kerak, chunki presslash boshlanishi oldidan matritsa varonkasiga tiraladi. Profil, prutok va trubalarni tayyorlash uchun zagotovka sifatida qiyin eriydigan metall va qotishmalarni gidropresslash texnologiyasi bo‘yicha ishlov berishda slitok (quyma) lardan issiq presslash yo‘li bilan olingan prutoklardan foydalanildi va hamda pishirilgan butun va truba zagotovkalar kukunli metallurgiya usulida olingan ishlatiladi. Yuqorida haroratli gidropresslash jarayoni ishchi muhit va moylash tizimini tanlashga katta talab qo‘yadi, chunki ham gidropresslangan mahsulotlar sifatiga ham ishlov berish jarayonining normal borishiga hal qiluvchi

muhit va moylavsh termostabil (issiqqa chidamli), yuqori haroratda zaharsiz, past issiqlik o‘tkazuvchanlikka ega, yaxshi moylash qobiliyati va ishlov berish haroratida gidrochidamlilik; qizigan yuzadan engil ko‘chishi lozim bo‘ladi. Yuqorida haroratli gidropresslashda ishchi muhit sifatida kvazisuyuq muhit ham bo‘lishi mumkin. Suyuq muhitda gidropresslashdagi qiyinchiliklar, konteyner ishchi yuzasini (bo‘shliq) ishonchli germetizatsiya (zinchlik) qilish tizimini ta’minlash bilan bog‘liq, sezilari darajada kvazisuyuq muhitdan foydalanilsa osonlashadi. Tavsiya qilinadigan ishchi muhit va moylash har xil harorat va gidropresslash bosimi uchun quyidagi jadvalda keltirilgan. 7-jadval Har xil xarorat va bosim uchun ishchi suyuqlik va moylash materiallarining tavsiya etiladigan tarkibi Gidropress

Issiq 800...1600 ° C <2000 Kvazisuyuq: shisha grafit aralashmasi, grafit suyuq shisha+engil eriydigan metall kukuni, tuz eritmasi kanifol Molibden disulfidi industrial yog‘i asbob uchun (pasta) shishagrafit halqa, shisha kukuni niobiy tantal Asbobsozlik po‘latlari yuqorilegirla ngan va issiqbardosh votishmalar niobiy molibden, volfram va uning qotishmalari Qiyin eriydigan metall va qotishmalarning yuqori haroratda gidropresslash uchun ishchi muhitni tanlashda tadqiqotchilarning aytishicha, emulsion ishchi muhit-sovun eritmasidan foydalanib (press 16MN, zagotovkaning qizishi harorati 800...1600 ° C) sifatli prutoklar olish mumkin. Ammo katta press qoldiq bilan bu qoldiq zagotovka boshlang‘ich uzunligining 2/3 qismigacha etadi. Asboblarni moylash sifatida industrial moy aralashmasida molibde

Shishamoylash zagotovka yuzasiga 0,2...0,5 mm qalinlikda surtiladi, oldindan sovuq holatda moysizlantiriladi. Shisha moylash samarasidan tashqari issiqlik o‘tkazmaslik (teploizolyator) rolini o‘ynaydi, shu bilan birga gaz to‘yinilishidan himoya qiladi. Diametri 70 mm gacha bo‘lgan zagotovkalardan prutok va prodillarni suyuq muhitda gidropresslashda presslaesh oldidan konteyner bo‘shlig‘iga konteyner devori bilan zagotovka orasidagi bo‘shliqni to‘ldirish uchun ballostli vtulka piritiladi. Ballostli vtulka toblangan po‘latdan tayyorlangan bo‘lib ishchi suyuqlik miqdorini kamaytiradi, zagotovkani markazlashni va bosim jarayoni turg‘unligini ta’minlaydi. Grafit asosidagi kvazisuyuq ishchi muhitdan foydalanish, jarayon issiq sharoitini yaxshilaydi, zagotovka sovushiga qarshilik ko‘rsatadi va yu

himoya qiladi. Maxsus press- shaybaning afzalligi shundagi u zagotovkani markazlashtiradi va bosim turg‘unligini oshiradi, zagotovka yuzasidan issiqlik yo‘qotilishini kamaytiradi. Zagotovka issiqligidan (erish harorati 120.. 150 ° C) erigan press-shayba, bosim jarayoni boshlanishdan suyuq pona va keyinchalik gidrodinamik ishqalanish sharoitini hosil qiladi. Press shaybadan kvazisuyuq muhitda foydalanishda bosim boshlanish bosqichida konteyner germitatsiyasi (zinchligi) shart emas. Ko‘rsatilgan sxema bo‘yicha jarayonning o‘tkazish xususiyati shaybani chiqarib olib, ishchi muhitdan takroriy ravishda foydalanish imkonini beradi. Suyuq muhitdan foydalanib uzunligi 250... 400 mm va diametri 40...25 mm bo‘lgan quyma va kukunli qiyin eriydigan qotishmalariga ishlov berildi. Tajriba va tajriba-san

MCH MCHVP TSM-7 5VMS 80...60 60 80...48 60 80...60 60 60...40 60 80...60 60 40...20 26...20 40...20 26...20 38...20 24 20...12 24 38...20 24 4...9 5,3...9 4...9 5,3..9 4,3...9 6,25 5,5...9 6,25 4,3...9 6,25 900 1000 900 1000 1000 800 1100 900 1000 1200 8 , 3 …11,3 8,5…11,1 8,2…12,6 9,4…12,4 8,5…12,7 11,3…11,7 10…13 12…12,5 8,7…13,1 10,3…10,8 14 8 38 16 21 3 6 3 8 0,2 mm 7 presslash keyin 0, 8mm 8 presslash keyin 1 m 8 presslash keyin 0, 9mm 5 presslash keyin 0, 1mm 3 presslash keyin 0,2 press keyin matritsada chiziqlar hosil bo‘ladi. Bo‘ylama chiziqlar hosil bo‘ladi. 1mm 3 press keyin xuddi shunday yoriqlar to‘ri To‘g‘ri burchakli pro f il VM-1 MCHVP MNB MCHVP TSM-7 70 60 60 70/40...50/2 60/25...50/2 0 60x22 30x30 48x24 35/17...24/ 5 24/8...18/8 2,9 3,1 2,5 3...5 4,2...6 1000 900 1000 900

gacha yuklanish sikliga qadar ortadi, undan keyin kalibrlash o‘lchamlari ruxsat etilgan og‘ish chegarasidan chiqadi. Trubalarni yuqori haroratda gidropresslash bo‘yicha o‘tkazilgan tajribalarning natijasiga ko‘ra o‘rnatildiki, qatttiq qobiqda 900 ° C haroratda 4 tortish darajasi bilan trubalarga bosim bilan ishlov berganda qobiqlarning (2...3 presslash) o‘lchamlarining ruxsat etilgan chegaradan chiqishi sabab chidamliligi (turg‘unlicha) past ekanligi qayd etildi. Trubaning ichki yuzasi (press-qoldiq donasi) xalqali yoriqchalardan iborat bo‘ldi, bu esa qimmatbaho metallardan foydalanish koeffitsentini tez tushunib yubordi. Suzuvchi qobiqlarda (opravka) trubalarga ishlov berish bo‘yicha tadqiqotchilarning fikricha ijobiy natija bermadi. Trubalar matritsadan chiqishda alog‘ida qismlarga bo‘li

kvazisuyuq muhitda yuqori haroratda gidropresslash yo‘li bilan olingan quyidagi 9-jadvalda keltirilgan. 9-jadval Qiyin eriydigan trubalarni kvazisuyuq muhitda yuqori haroratda gidropresslash natijalari . Material Truba o‘lchami Gidropresslash rejini Ruxsat etilgan eyilish bilan presslash soni Press gacha mm Press keyin mm C q0,  GPa Pv, Truba zogotovkasini birinchi deformatsiyalash MCH MNB 5VMS 126/60 126/60 100/25...100/42 82/40...78/52 82/40...78/53 70/10...40/16 2,4...3,6 2,4...3,6 1,95...6,1 1000 1100 1300 5,6...7,1 6,8...8,7 7,8...13,7 8 4 5 Ikkilamchi deformatsiya MCH LN-1 82/40...78/50 60/25 45/19...29/12 24/8,5 2,9...9,1 6,25 950 1150 4,5...7,7 12,4 4 3 Olingan yarimfabrikatlar yuqori yuza sifatiga ega bo‘ladi va ushbu mahsulotga qo‘yilgan texnik shartlarga to‘liq mos keladi. Kva

yaxshilanadi. Shuningdek 3x2V8f markali po‘latdan bo‘lgan matritsaning chidamliligi MchVP molibden qotishmasidagi prutokni tortish darajasi 7,25...9 gidropresslaganda presslash soni 30 ta gacha etadi. Bundan tashqari, kvazisuyuq muhit zagotovkani dastlabki mexanik ishlov bermasdan issiq presslashdan keyin deformatsiyalash imkonini beradi. Toblash, prokatlash, kukundan tayyorlangan zagotovkalar yuza tozaligi va mahsulot olish bilan 40 z R mos keladi. SHuning uchun muhit va moylash tarkibini to‘g‘ri tanlash lozim (9-jadval). “Grafit+suyuq shisha+alyuminiy kukuni” aralashmasi ishchi muhitdan volfram qotishmalari Va, TSV-2, VV-2U va volbfram +3% U 2 O 3 (VI-3) foydalanishda zagotovkaning qizitish harorati 1400...1500 ° C tortish darajasi 0,5 ...6,2   holatda o‘tkazgan maqsadga muvofiqdir. 1.

Vch (aylana) VA (kvadrat) VI-3 (aylana) VI-5 (aylana) VCH (aylana) Vch(kvadrat) VCH (aylana) Vch(kvadrat) VCH -3(aylana) Vi-5(aylana) 30/18 30/16 30/20,5 30/19,2 36/20 36/18 36/18 36/17 36/24 25/16 25/16 25/17 25/13 30/18 30/20 30/16 30/16 30/15 30/18 30/16 30/15 30/18 30/20,5 36/17 25/16 30/15 30/15 30/18 30/16 30/15 2,54 3,9 1,86 2,9 2,97 2,97 4,55 2,45 3,11 3,11 2,75 3,7 2,63 2,25 3,11 3,11 3,4 2,63 3,11 3,4 2,63 2,86 4,55 3,11 2,63 3,4 2,63 3,4 2,63 3,11 3,4 Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Gudron-grafit Grafit+suyuq+ shisha+ Al kukuni Grafit+suyuq+ shisha+ Al kukuni Grafit+suyuq+ shisha+ Al kukuni

bo‘ylab yuza yoriqchalar, mavjud edi. Qolgan zagotovkalar yoki to‘liq buzildi deformatsiya o‘chog‘idan chiqish, davrida, yoki bosim ishchi ruxsat etilgan bosimdan ham ko‘tarilib ketdi, bu esa zagotovkani matritsada to‘htab qolish holatlariga olib keldi (10-jadvalga qarang). 10x243 mm va 50x200 mm o‘lchamli silindrsimon zagotovkalarni issiq gidropresslash 6 MN li pressda ishchi muhit sifatida grafit shaybadan foydalangan holda o‘tkazildi. Zagotovka yuzasida va stakannning ichiki yuzasida keramik issiqizolyasiyalaydigan maz qatlami surtildi. Zagotovkani molibden stakanidaС q 0 1500  qizitildi va С q 0 700  gacha qizitilgan po‘lat stakanga joylashtirildi va stakan press konteyneriga kiritib qo‘yildi. Olingan prutoklar qoniqarsiz sifatga ega bo‘ldi, hamma uzunlik va chizmalar bo‘ylab chuqu

11-jadval VI-3 markali ittrirlangan volfram zagotovkasida 6 va 16 Mn li pressda presslash rejimi va sharoiti . Zagotovka o‘lchami (uzunligi) Gidropresslash rejimi HV , MPA Prutok xarakteristikasiC q0  C qs 0,  Stakan mat-i  zagoto vka  stakan   vP , GPa Ishchi muhit chekka markaz Press bosimi 6 MN 50x200 60x243 50x200 60x243 - - 1500 1500 - - 700 700 - - Po‘lat Po‘lat - - 1,56...2,05 3,05...3,55 - - 3,4...8,2 2,2...13,7 - - 3,14 3,14 - - 3,9 4,15 - - Grafit shayba o‘zi 405±21 451±14 469±6 417±5 384±18 444±10 463±5 470±4 Dastlabki holat o‘zgarmaydi Uzunlik bo‘ylab chuqur yoriqlar Uzunlik bo‘ylab siqilishlar Press bosimi 16 MN 27x60 27x60(2 dona) 27x60(2 dona) 27x60(2 dona) 27x60(4 dona) 27x60(3 dona) 27x60(3 dona) - 1400 1550 1500 1650 1450 1500 - 1200 300 - 1650 1450 1500 - Po‘lat Po

Ammo qoniqarsiz natija ittrirovanlangan volfram zagotovkasini gidropresslaganda po‘lat stakanlarga joylangan, alohida qizitilgan volfram qotishmasini tez sovitish bilan bog‘liq, shu bilan birga yig‘ilgan zagotovkani chekka va markazida deformatsiya qarshiligini farqiga ham bog‘liq. Po‘lat qobiqlarni (stakan) almashtirish molibden zagotovkasiga bir vaqtning o‘zida yig‘ilgan zagotovka qizitishini > 1400 0 C haroratgacha, ichki keramik teploizolyasiyalardan foydalanmasdan, qo‘llash imkonini beradi bu esa po‘lat stakanlar uchun mumkin emas. Oqim xarakteriga asosiy material va qobiqning deformatsiya qarshiligi qiymatlari munosabati katta ta’sir ko‘rsatdi, ya’ni getrogenniy tizim. Shunday qilib 3 2o w  -molibden  3 2o w  -teploizolyasion-po‘lat tizimi bilan taqqoslaganda tizimlardan foyd

1450q va 1650 С0 da gidropresslashni o‘tkazish plastometrda qiyin eriydigan metallarni qarshilik deformatsiyasini o‘rrganish asosida jarayoning tanlangan harorat rejami to‘g‘ri ekanligini tasdiqladi. Shuningdek C q 0 1450  da qobiq singari yaxshi butunlikka ega bo‘lgan prutoklar olindi, yig‘ma zagotovka markazida ham uncha katta bo‘lmagan markaz elipsi bilan. Bu esa zagotovka markazi va chekkalarida oqim tezligi bir xil ekanligidan dalolatdir   115 / 30 0   Oy w m   . C q 0 1650   C def 0 1700  bo‘lganda esa, molibden deformatsion qarshiligi sezilarli darajada pasayadi, zagotovka sekka qismlarda oqim markazga nisbatan tuproq bo‘ladi   69,1 / 30 0   Oy w m   , bu esa markazni sekka qismdan uzilishga va volframning qisman buzilishiga olib keladi. II. BOB. GIDROPRESSLASH

PARAMETRLARINI OPTIMALLASHTIRISH. 2.1. Masalani qo‘yilishi. Har qanday texnologik jararyonni jarayonni o‘rganish, jumladan gidropresslashni ham keyinchalik uni takomillashtirish uchun amalga oshirildi. Buni uchun ikkita imkoniyat mavjud. Birinchi yo‘l eksperimental tadqiqotlar bilan bog‘liq bo‘lib texnologik jarayon va uskunalarning bir qator ratsional parametrlarni tanlash imkonini beradi. Tanlangan parametrlar faqat bitta maqsadga erishishni izlanish strateriya asosida qo‘yilgan kafolatlaydi. Xususan, gidropresslashda berilgan xossalardan birini olish uchun optimal texnologik jarayonni konstruksiyalash imkonini beradi: lokal deformatsiyaning bir xil taqsimlanishi va zagotovka kesimi bo‘yicha metall zarrachalarining oqim tezligi yoki metall deformatsiyalanganda plastik xossalardan maksima

ega bo‘lgan prutoklar olinmaydi. Binobarin, gidropresslashning texnologik parametrlari bilan qiyin eriydigan materiallarning tayyor mahsulotlari mexanik xarakteristikalari orasidagi o‘zaro ta’sirni tasvirlaydigan matematik bog‘lanishni qurish kerak bo‘ladi. Bunday bog‘lanishlar 2 rodli chegara bo‘lib, jarayonning optimal parametrlar oblastini chegaralab qo‘yadi. Oldin aytilgan ediki mahsulot sifatiga qiyin eriydigan metall va qotishmalardan yuqori haroratli gidropresslash jarayonida olingan niobiy ta’sir ko‘rsatadi. Matematik optimallashtirish qonuniyatiga ko‘ra jarayonni takomillashtirishuchun tenglamalar yordamida metall mahsulotlari sifati bilan jarayonning texnologik parametrlari miqdor jihatdan o‘zaro aloqani ifodalash kerak. Ushbu munosabatni aniqlash uchun eksperimentda rejali yonda

qichqiriq funksiyasi uchun Koxren kriteriyasiga asosan natijalar haqiqiyligini baholash o‘tkazildi va hisobiy koeffitsent Koxren 68,0 krG kritikdan kichik bo‘lib chiqdi, ya’ni eksperiment haqiqiy hisoblandi, bu esa regressiya koeffitsentini qizdirishga o‘tish imkonini beradi. Eksperimental ma’lumotlarga eng kichik kvadratlar usuli bilan ishlov berishda olingan analitik bog‘lanishlar, gidropresslangan va kuydirilgan molibdenning mexanik xarakteristikalari, orasidagi o‘zaro aloqa o‘rnatuvchi va jarayonning texnologik parametrlar quyidagicha ifodalanadi: ; 29, 15 5, 107 16, 52 89, 129 569 4 3 2 1 x x x x v       ; 0,2 15, 134 7, 38 48, 61 6, 539 4 3 2 1 2,0 x x x x       ; 014,0 086,0 035,0 011,0 192,1 4 3 2 1 x x x x K      ; 3, 254 0, 116 15, 83 5, 2187 3 2 1 x x x HV  

xarakteristikalar ( va k  ) deformatsiya tezligiga ta’siri ko‘proq jalb etilgan, harorat faktorlarining ta’siri esa kuchsizroq ifodalangan, mustaxkamlik xarakteristikalari uchunga qaraganda. Regressiya tenglamasidan ma’lumki,  va d  gidropresslangan va kuydirilgan molibden mustahkamlik xarakteristikalari ortadi, lekin  q va   kuy ortishi ushbu xarakteristikalarni pasaytiradi. Plastik xarakteristikalar uchun  q va   kuy ortishi bilan ko‘rsatkichlarni o‘sishi kuzatiladi va harorat pasayishi bilan teskari hodisa sodir bo‘ladi. Bunga o‘xshash hodisalar gidropresslashdagi va boshqa qiyin eriydigan materiallarni kuydirgandagi qolgan tajribalarda ham kuzatiladi, qisman volfram qotishmasida ham. Molibden yarim fabrikatlanadigan mexanik xarakteristikalarini chiziqli tenglamalar bila

Qidiruv natijasida gidropresslashda keyingi MchVP molibdenni yuqori mexanik xarakteristikasini ta’minlaydigan texnologik parametrlar qiymatli xududi aniqlandi:  C q 0 900... 850   ;  C kuy 0 1400... 1350    ; 0,9...5,7    0, 20 ...0,1   mm/min. Bunday munosabatdaraqobatbardosh texnologik parametrlar MchVP molibden chrim fabrikatida quyidagi xarakteristikalarda olinishi mumkin.   627... 698 v MPa;  % 35, 31 ... 95, 29    6, 539... 589 2,0   MPa;  % 8, 47 ...9, 43  k  ;   2215... 2315  HV MPa Shunday qilib, o‘tkazilgan optimallashtirish keyingi chegaralar tomonidan molibden yarim fabrikatlarga qo‘yiladigan texnologik rejim hududini yuqori talabni kafolatlaydigan va aniqlab beradi. Katta birlamchi quvvatga ega bo‘lgan gidropresslash uchun texnologik uskunala

Ma’lumki, presslash jihozlarining quvvatining ortishi bilan ishlatiladigan zagotovkalarning massasining ortishiga erishish mumkin. Tayyor mahsulotning diametri berilgan holda buni tortish  qiymatini oshirish bilan ta’minlash mumkin (tortish-bir o‘tishdagi qesish miqdori). Kesishning ortishi yuqoridagi tenglama bo‘yicha MchVP molibdenining mexanik xossalarini ortishiga olib keladi. Shuning uchun optimizatsiyalashning maqsadi maksimallash uchun zarur bo‘lgan tortish qiymatini tanlashdan iborat. Uskunalarning texnik imkoniyati ushbu qiymatlarni chegarasiz oshirishga imkoniyat bermaydi: unga qarama-qarshi o‘laroq ishlab chiqarish faktori bilan uskunalarni ishlash qobiliyatini ta’minlovchi faktorlar ishchi tushadi. Uskunalarni ishlash qobiliyatini bosim qiymatini ya’ni uskuna va texnologik jih

Ko‘pgina holatlarda press-mahsulotning sifati lokal haroratning taqsimlanishi, kesim bo‘yicha deformatsiya, deformatsiya tezligi va boshqalarga bog‘liq bo‘ladi. Ushbu anizatropiya xossasini, harorat, deformatsiya va yuzadagi va press mahsulot o‘zidagi deformatsiya tezligi qiymatlari mos keladigan munosabat bo‘yicha ifodalash mumkin. Anizatropiya darajasini miqdoriy hisoboti uchun yuqoridagi tenglamalardan foydalanish mumkin. Anizotropiyaning ruxsat etilgan qiymati, press-mahsulotning sifat darajasida zarur bo‘ladi, shu bilan birga texnologik jarayon parametrlariga II bosqichdagi qo‘shimcha sharoitni ustama qilib beradi. Mahsulot sifati prutok butunligi bilan mos kelmaydi, darzlar, bo‘shliqlar, yoriqlar, chiziqlar va boshqa nuqsonlarni paydo bo‘lishi bilan. Shunday qilib, texnologik paramet

12-rasm. Gidropresslash uchun matritsa kesimining sxemasi. Gidropreslash ratsional texnologiyasi EHM da hisoblash asosida tuzilgan MchVP markali molibden ma’lum darajada sifatli yarim fabrikat olish imkonini berdi, bunda totish darajasi taxminan bir o‘tishda 1,5 martaga ortdi. Qiyin eriydigag metallar va ularning qotishmalaridan sifatli mahsulot olish, bir necha zagotovkani bosim bilan ishlashda va termoishlov berishda har xil operatsiyalarni taklif qiladi. Bunda yuqori darajada yarim fabrikatlarni fizik- mexanik xossasiga erishish mumkin, gidropresslashning optimal texnologikjarayonida olingan, balki bosim bilan ishlash va termoishlov berish har xil jarayonlarini moslashtirishni eplab olmay burilishga yo‘l qo‘yish mumkin. SHuning uchun har xil texnologik jarayonlarni o‘zaro ta’siri har xi

imkonini beradi. Keltirilgan masala metallarga bosim ostida ishlov berish texnologik jarayonini optimal konsturksiyalash keyingi algaritmni tasvirlaydi. 12-jadval Olingan texnologiyasi va kuydirish haroratiga bog‘liq holda diametri 20...25 mm bo‘lgan molibden prutok (zagotovka) ning mexanik xossalari . Material Olinish texnologiyasi C quy 0  v MPa 2,0 MPa % ,%k  Mch VM-1 Issiq presslash+toblash (bolg‘a) Issiq presslash+giropresslash, 250 ° C haroratda Issiq presslash + yuqori haroratda gidropresslash, 250 ° C haroratda Issiq presslash +yuqori haroratda gidropresslash, 1200 ° C Ikki marta issiq presslash - 900 1050 1200 1400 - 900 1100 1200 1400 - 800 1000 1200 1400 - 800 1000 1200 1400 - 1000 1200 1400 706 650 570 480 360 980 870 600 590 580 875 860 755 630 560 620 670 580 530 510 750

SM-2A TSM-3 TSM-4 Issiq presslash+gidropresslash 250 ° C haroratda Issiq presslash+yuqori haroratda gidropresslash 1000 ° C haroratda Ikki marta issiq presslash Issiq presslash+yuqori harorat gidropresslash, 1100 ° C haroratda Issiq presslash+toblash (bolg‘alash) Issiq presslash+gidropresslash 250 ° C haroratda Issiq presslash+yuqori haroratda gidropresslash 1000 ° C Issiq presslash+toblash (bolg‘alash) Issiq presslash+yuqori - 1000 1200 1400 - - 1100 1200 1400 - 1000 1200 1400 1600 - 1000 1200 1400 - 1400 1600 - 1000 1200 1400 - 1100 1200 1400 1600 520 1050 820 740 680 920...8 80 750 710 650 500 890 875 810 620 420 720 650 585 520 925 595 480 855 640 643 540 750 720 700 - - - 580 810..780 720 690 - 410 800 800 730 480 350 609 450 424 333 860 490 280 804 546 478 440 640 - 630 580 590 8 20

haroratda gidropresslash 850 ° C Issiq presslash+yuqori haroratda gidropresslash 1250 ° C - 1200 1400 1600 - 1000 1200 1400 1600 620 570 860 720 670 670 580 810...8 40 640 670 610 540 450 740 580 480 410 770...810 500 460 430 380 32 29 29 17 13,5 22 18 22,1 ...17 ,8 42 43,5 22,2 17,4 58 51 46 58 65 - 38,4.. .31,5 44,6 50,2 21,5 17,3 1. Optimizatsiyalash maqsadi aniqlanadi. Maqsad bir necha matematik bog‘lanishlar (funksiyalar) bilan, ishlab chiqarishning ortishi, material sarfini kamayishi, ko‘pga chidamliligini ortishi va h.k. ifodalovchi tasvirlangan. 2. Matematik modellashtirish asosida texnologik parametrlar o‘zgarishini ruxsat etilgan hududi aniqlanadi. Hudud (oblastlar) matematik ifodalar eksperimental tekshirishlar asosida umumlashtirilgan yoki taxminan olingan holda beriladi yoki q

4. Hisoblash yo‘li bilan aniqlangan texnologik parametrlar qiymatlar ekspermental yo‘l tekshiriladi, kerak bo‘lgan holatda ratsionaliga almashtiriladi, hisoblangan aniqlikni ushlab turish imkoniyati bo‘lmasa ko‘zlangan maqsadga erishish uchun parametrlarning optimal qiymatlaridan og‘ish ta’siri baholanadi. 5. Optimal texnologik tadbiq qilish to‘g‘risida qadar qabul qilinadi. XULOSA 1. Qiyin eriydigan metallarga jumladan, molibden shtabigi va quyma holatda tayyorlangan molibdendan kichik diametrli prutoklar olish texnologik jarayonining mavjud texnologik sxemalari o‘rganib chiqildi va tahlil qilindi. 2. Tahlil qilingan texnologik jarayonlarni afzallik va kamchiliklari o‘rganilib molibden shtabigini rotatsion bolg‘alash va gidropressalsh usuli ko‘p valikli 62

kalibrli stanlarda prokatlash texnologik sxemalariga qiyosiy xarakteristika berildi jumladan, kichik dimetrli prutoklar ishlab chiqarishning eng samarali sxemalaridan biri ko‘p valikli va yoli bilan ishlab chiqarish ekanligi qayd etildi. 3.Girdopresslash yo’li bilan ishlab chiqilgan metal mahsulotlar har taraflama tahlil qilindi, mexanik xossalar va maxsulot sifati o’rganilib tegishli xulosalar qilindi. Ushbu xulosalar ushbu bitiruv malakaviy ishida jadval va grafiklar ko’rinishida yoritildi. 4. Qiyosiy tahlillar natijasida qiyin eriydigan metallardan quyma holatda olingan mahsulotlarni birinchi ishlov berish asosiy xususiyatlari ko‘rsatib o‘tildi, bunda yuqori haroratda gidropresslash jarayoni samarali usullardan biri ekanligi qayd etildi, jumladan ushbu jarayon diametri 20...40 mm bo‘lga

bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi. Ma’rifat gazetasi, 2015 –yil 18 yanvar soni. 2. Karimov. I.A. “O`zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida” Toshkent- “O`zbekiston”, 2011-439 y. 3. Karimov.I.A. Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi. /Ishonch gazetasi, 2010 yil 135 s. 4. Karimov. I. A. Barkamol avlod-Ozbekiston taraqqiyotining poydevori. T. Sharq, 1997 yil - 64 b . 5. Tilavov Yu.S. Avtoreferat na soiskanie uchyonoy stepeni kandidata texnicheskix nauk. Razrabotka i vnedrenie malootxodnoy texnologii prutkov iz molibdena i niobiya. Moskva 1994 g. -28 s. 6. G.L.Kolmogorov, V.G.Mixaylov, Yu.A.Barkov, V.A.Karlinskiy Gidropressovanie trudnodeformiruemыx tugoplavkix metallov i splavov. Moskva,

15. Laxtin .Y.M. Leonteva V.P. Materialovdenie.- M.: Mashinostroyeniye, 1980.- 492 s. 16. Preys G.A. Sologub N.A. va b Texnologiya konstruksionne materialov va b Kiev, “ Vesshaya shkola” , 1984 g – 366 s. 17. Dolskiy A.M, Arutyunova A va b. Texnologiya konstruksionney materialov. Izd. “Mashinostroenie”, 1985 g – 374 s. 18. To`raxonov A.S. Metalshunoslik va termik ishlash. “O`qituvchi”, Toshkent. 1968 y . 19. To`raxonov A.S. Metallar texnologiyasi. “O`qituvchi”, Toshkent, 1974 y. 20. www.chemistgy.ru 21. www.academic. ru 22 . www.forum.ru 23. www. internet.ru 65

Купить

Похожие документы
17-guruh elementlari galogenlar
Oltinchi guruh p-elementlari
Bufer eritmalar, bufer eritmalarda pHni aniqlash, tuzlar gidrolizi, tuz effekti
3-guruh d-elementlari
Argos test javoblari