“Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan Olma turlarining zamburug` kasalliklari” - Ботаника - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	189.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	24 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Ботаника

“Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan Olma turlarining zamburug` kasalliklari”

Купить

“Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan Olma turlarining zamburug` kasalliklari” BITIRUV MALAKAVIY ISH Qarshi-2011

Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan Olma turlarining zamburug` kasalliklari Kirish. I . Bob. Adabiyot sharxi II. Bob. O`simlik kasalliklari tug`risidagi umumiy ma`lumotlar. II .1. Kasalliklarini o`rganishda qullaniladigan tadqiqot usullari. II. 2. Olib borilgan tajribalarning natijalari. III. BOb. Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan Olma turlarining zamburug` kasalliklari I II.2. Un-shudring, qora rak, monilioz, qo`tir (parsha) va zang kasalliklari. I II.3. Olma daraxtining zamburug` kasalliklariga qarshi ko`rash choralari Xulosa Foydalanidgan adabiyotlar. Илова 2

Kirish Ma`lumki, O`zbekistonni faqat paxta, qorako`l teri, pilla, lub tolasi, balki el dasturxonining noz -ne`mati bo`lgan turfa- xil olma, uzum, shaftoli anor-anjir va boshqa ko`pgina shirin shakar mevalar yetishtiriladigan go`zal bir bo`ston hamdir. Hozir moliyaviy-iqtisodiy inqiroz sharoitida mustaqil O`zbekiston davlatimizning asosiy maqsadi, kishilarning oziq-ovqatga, keyim boshga bo`lgan talabini, ehtiyojini qondirishdan iboratdir. Bog`dorchilik va tokchilik O`zbekiston uchun qadimiydir. Shuningdek, qo`shni davlatlarga quruq mevalar, mayiz, mevali daraxtlar hamda uzumning xuraki navlarini yetishtirib berishda o`ziga xos tajribaga ega. Dehqonchilik rivojlangan va ilm fan taraqqiy qilgan sari odam meva hamda rezavor meva o`simliklarning yovvoyi turlarini ongli ravishda tanlab olgan va

Respublikamiz miqyosida ekologik sharoitning o`zgarib borishi mevachilik va bog`dorchilikda har xil kasalliklarning namoyon bo`lishiga sabab bo`lmoqda. Ana shu kasalliklarning oldini olish va unga qarshi samarali kurash choralarini ishlab chiqish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Bu muhim masalani yetarli darajada hal etish mevali daraxt kasalliklari va unga qarshi kurash choralarini ilmiy asosda ishlab chiqishni to`g`ri yo`lga qo`yish maqsadga muvofiqdir. Biz ushbu Bitiruv malakaviy ishimizda ayrim mevali daraxtlarning zamburug` kasalliklari haqida fikr yuritmoqchimiz. Keyingi yillarda olma ko`chatlari yetishtiradigan ko`chatxonalarda ko`chatlar sifatining yomonlashganligi va xo`jaliklarga ekilgandan keyin ularning qurib qolish hollari kuzatilmokda. Buning asosiy sababi olma ko`chatl

Ishning maqsadi: Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan olma turlarining zamburug` kasalliklarini o`rganishdan iborat. Nishon tumanining ayrim qishloqlarida usadigan olma turlaida uchraydigan zamburug`larining turlarini aniqlash. Bitiruv malakaviy ishning vazifasi . Nishon tumanida tarqalgan zamburug`larning tur tarkibini aniqlash. -aniqlangan zamburug`larni taksonomik jihatdan tahlil qilish; Tadqiqot obyekti va predmeti: Mirishkor tumanidan yig`ilgan zamburug` namunalari tadqiqot obyekti bo`lib xizmat qildi. Tadqiqotning predmeti – botanika, mikologiya. Tadqiqot manbalari va metodlari . Mirishkor tumanida uchraydigan zamburayg` kasalliklarini o`rganish uchun 2010-2011 yillar davomida dala ekspeditsiyalari tashkil etildi. Ilmiy izlanishlar har yili bahor, yoz va kuz fasllarida maqsadli rejala

(Sitospora) Cytospora carphosperma , Malus communis L ., Sphaeropsis та1оrит (qora rak )kabi kasallklari borligi aniqlandi. Bitiruv malakaviy ish yuzasidan Qarshi davlat uneversitetining Fan, taraqqiyot va yoshlar Ilmiy-amaliy konferensiya materiallariga 1ta maqola chop etildi. 6

I Bob. Adabiyot sharxi. Zamburug`lar to`g`risidagi dastlabki ma`lumotlar XVIII asrning ikkinchi yarmidan paydo bo`lib boshladi. XIX asrning ikkinchi yarmiga zamburug`larning yuksau o`simliklarga nisbatan patogenlik xususiyatlari to`g`risidagi dastlabki ijobiy tadqiqotlar amalga oshirildi. Bu borada germaniyalik de Vari tomonidan parazit zamburug`larning eksperimental o`rganish usuli yaratildi. Rossiyalik M.S. Voronin kabi mikolog olimlar ekinlardagi kasalliklarni mikroskopik zamburug`lar keltirib chiqarishini birinchi bo`lib bayon qilganlar. Keyinchalik amerkalik olim YE. Smit bakteriyalar, rossiyalik olim D. I. Ivanovskiy viruslar keltirib chiqarishini aniqlaganlar. Rossiyada fitopatologiya fanining rivojlanishida oid ko`plab aniqlagichlar, ma`lumotnomalar, darsliklar va qo`llanmalar yar

О`sha paytdagi О`rta Osiyo Davlat universiteti tomonidan reja asosida ishlar boshlandi. Asosiy e`tibor chо`l va yuqori tog` о` simliklari mikoflolrasiga qaratildi. 1935-1936 chi yillarda P.N.Golovin boshchiligida g`arbiy Pamirning janubiy va janubiy-g`arbiy qismlariga ekspeditsiyalar tashkil etildi. Janubiy qizil qumda olib borilgan ekspeditsiyalar natijasi sifatida P.N.Golovin 1941 yili «Grib peschannix pustin Sredney Azii» nomli asarini chop etadi. 1944 chi yili esa u olingan ilmiy ma`lumotlar bо`yicha «Zakonomernosti raspredeleniya mikologicheskoy flor na Pamire» nomli ishini chop etdi. Uning k о` rsatishicha yuksak о` simliklarda tubun zamburug`lar unchalik tarqalmagan. Zamburug` guruhlari ichida Pamirda eng k о` p uchraydigan zamburug`lar xaltachali zamburug`lar bо`lib h isoblanadi. S

1955-1958 yillar mabaynida esa О`zbekiston fanlar akademiyasiga qarashli botanika instituti tomonidan birqator ekspeditsiyalar tashkil etilib, ularda SAGU talabalari ham qatnashadi. Natijada Saparova (1956), /aniyeva (1957) va Xasanov (1958) lar diplom ishlarini shimoya qilishgan. О`rta Osiyo chо`l zonalarining mikoflorasi ham 1955-1960 yillarda birqator tadqiqotchilar tomonidan о`rganilgan. N.I. Gaponenko Buxoro viloyati va Amudaryoning quyi oqimini, G.T. Boymuratova esa Mirzachо`lni (1958) mikoflorasini tekshirish natijasida yuksak о`simliklarning zamburug` kasalliklarini tarqalish qonuniyatlarini aniqlashgan. 1960 chi yillarda esa О`zFA qarashli Botanika institutining xodimlari Angren tog`-metalurgiya sanoat mintaqasini sinchilab tekshirish natijasida Angren daryosi basseynida tarqalgan

dо`lana, olicha, bodom va zirk daraxt va butalari ham 90-100 % gacha sharxil zamburug` kasalliklari bilan zararlanganligini kо`rsatib О`tadi. Ushbu keng tarqalgan kasalliklarning keltiradigan zarari juda katta ekanligini shisobga olib, ularni sog`lomlashtirish va saqlab qolish katta ahamiyatga ega ekanligini ta`kidlaydi. Fitopatologiya fanining rivojlanishiga Respublikamizning qator olimlari ham munosib hissa qo`shganlar. Professor M.A. Karimov mamlakatimiz sharoitda beda kasalliklarini o`rganib, ularga qarshi ko`rash choralarini ishlab chiqqan. S.S. Ramazonovaning ko`p yillik ilmiy izlanishlari bizda uchraydigan vertikillium turkumiga mansub zamburug`larning sistematikasi biologiyasi tarqalishiga oid bo`lib, uning erqlari hosil bo`lishi qonuniyatlarini ochgan. Olima rahbarligida g`o`za, t

ettirilmoqda (A.SHeraliyev, M.Zuparov, Ch.Xolmuradov, S.S.Xasanov va boshqalar, 2000-2007 yillar). 11

II. Bob. O`simlik kasalliklari tug`risidagi umumiy ma`lumotlar. Respublikamiz miqiyesida ekologik sharoitning uzgarib borishi mevachilik va Bog`dorchilikda xir xil kasalliklarning namayen bo`lishiga sabab bulmokda. Ana shu kasalliklarning oldini olish va unga karshi samarali ko`rash choralarini ishlab chikish dolzarb masalalardan biri xisoblanadi. O`simlikning kasalligi uning parazit bilan o`zaro munosabati yoki muhitning nokulay sharoiti ta`siri natijasida paydo bo`ladigan murakkab patologik jarayondan iborat. Kasallik natijasida o`simlikning tuzilishida marfologik va anotomik o`zgarishlar sodir bo`ladi. Kasallik tufayli kelib chiqqan barcha o`zgarishlar ta`sirida o`simliklar sekin usadi, hosili kamayib ketadi, ko`pincha o`simlik butunlay nobud bo`ladi. Olimlardan V.I.Serbinovning 1964 yi

Tuproq tempiraturasi, namligi o`simliklarning mineral oziqlanish tezligiga bevosita ta`sir kursatadi. Tuproq quriq yoki haddan tashqari nam bo`lsa, o`simliklar oziq moddalarni sust o`zlashtiradi. Past tempiraturada o`simliklar muzlashi yoki butunlay nobud bo`lishi mumkin. Bahorda temperatura keskin o`zgarib to`rsa, mevali daraxtlar pustlog`i quyosh ta`sirida kuyadi, yozgi yukori temperatura ta`sirida bargi buralib ketadi. Yukori tempiratura, Tuproqda nam kamligi va garmsel birgalikda ta`sir etsa, g`alla ekinlarida hammaga ma`lum. Yuqumli kasallik – zaxvat paydo bo`ladi. Namlikning haddan tashqari ko`p bo`lishi ko`pchilik o`simliklarga salbiy ta`sir etishi hammaga ma`lum. Buning asosiy sababi havo yetishmasligidan ekinlar zax bosib nobud bo`ladi, daraxtlarning ildiz bug`zi mog`orlab, chiriy

ta`sirida daraxtlar bargi dog`lanishi, gullari kuyishi, mevalari chirishi, pustlog`i nobud bo`lishi, ayrim shoxlar va daraxtlar butunlay qurib qolishi mumkin. Hammamizga ma`lumki, mikroorganizmlarda (zamburug`lar, bakteriyalar va viruslar) xlorofill bulmaydi, foto sintez qilish xususiyati yo`q, shuning uchun ular o`simliklarda hosil bo`ladigan organiq birikmalar bilan oziqlanadi. Mikroorganizmlar oziqlanishi usuliga ko`ra, parazitlar va saprofitlarga bo`linadi. Parazitlar tirik tuqima xisobiga, saprofitlar nobud bo`lgan o`simliklarda yashaydi. Faqat mikroorganizmlar emas, balki ayrim gulli ham butunlay yoki qisman o`zi parazitlik qiladigan o`simliklar xisobida oziqlanadi. Dehqonchilik rivojlangan va ilm fan taraqqiy qilgan sari odam meva va rezavor meva o`simliklarining yovvoyi turlarini o

Meva va rezavor meva o`simliklarining ko`pchiligi bizning eramizdan ko`p yillar burun vujudga kelgan. Bu o`simliklar ko`p yillar mobaynida tanlanib, har xil tashqi muhit sharoitiga moslashganligi va ularga dehqon ham ta`sir qilganligi sababli, hozir ularning navlari juda ko`payib qolgan. Meva va rezavor meva o`simliklari o`zlarining botaniq belgilariga, biologik xususiyatlariga, tuproq, yorug`lik, nam va issikdikka bo`lgan talablariga, hosildorligiga, mevalarining sifatiga, qanday maqsadlar uchun ishlatilishiga qarab bir-biridan farq qiladi. Mevali daraxtlarning o`ziga xos yana bir xususiyati shundan iboratki, deyarli hamma madaniy mevali daraxtlar kurtak va iskana payvand qilish yo`li bilan ko`paytiriladi. O`zbyokistonda yovvoyi meva daraxtlari, asosan Toshkent, Samarqand, Surxondaryo, Qa

II .1. Kasalliklarini o`rganishda qullaniladigan tadqiqot usullari. Olma daraxtining zamburug` kasalliklarini o`rganish maqsadida Nishon xududida 2010 va 2011 yillarda kuzatish ishlari olib borildi. Buning uchun tekshirilgan bog`lardagi har xil olma daraxtidan alohida gerbariy tayyorlanib, yig`ilgan vaqti va joyi ko`rsatildi. Shu bilan birga kasallangan olmalar ham kasallik turlariga qarab ajratildi. Zamburug`larning turlarini aniqlashda L.M. Kursanov (1940), Z.S. Bekker (1963), M.A. Litvinov (1969), V.I.Bilay (1977), N.M. Pidoplichko (1953), N.I. Gaponenko, F.G.Axmedova, S.S. Ramazanova, M.SH. Sagdullayeva, X.M. Kirgizbayeva, F.X. Fayziyeva (1986-1995) va boshqalarning aniqlagichlari, va monografiyalardan foydalanildi. Kasallangan olma mevalaridan va bargidan tayyorlangan gerbariydan labo

botiriladi va Petri idishchalaridagi nam kameraga joylashtiriladi. Tajribaning uchinchi va to`rtinchi kunlari mikroskopda kuzatiladi. 17

II.2. Olib borilgan tajribalarning natijalari. Nishon tumanida o`tkazilgan tekshirishlar natijasida zamburuglarning tur va formalari topildi. Nishon tumanidan yig`ilgan barcha gerbariy namunalari bahor, yoz va kuz fasllarida 2010-2011 yillarda yig`ilgan. Nishon tumanida o`tkazilgan tekshirishlar natijasida zamburuglarning tur va formalari topildi. Nishon tumanidan yig`ilgan barcha gerbariy namunalari Ekspeditsiyalar bahor, yoz va kuz fasllarda yig`ilgan. Ruyxatda keltiraladigan zamburug turlari va formalari aniqlandi. Bular Xaltachali, bazidiali va takomillashmagan zamburuglarning vakillari ekanligi ma`lum bo`ldi. Olma turlarining zamburug` turlari jadvalda kursatilgan. O`simlik kasalliklari O`zbyokistonda mevachilikning rivojlanishiga anchagina ziyon yetkazadi. Shuning uchun olma daraxtin

to`qimalaridagi modda almashinish, nafas olish, fotosintez, suv va oziq moddalarini o`zlashtirishni izdan chiqarib, o`simlikning o`sishi va rivojlanishini so`saytiradi, hosili kamayadi va nihoyat u nobud bo`ladi. Bizga ma`lumki, tashqi muqit yoki mikroorganizmlar ta`sirida o`simlikning normal o`sish holatining bo`zilishi o`simlik kasalligi deyiladi. Rivojlanish jihatidan sog`lom o`simlikdan farq qiladigan birorta o`zgarishga ega bo`ladigan o`simlik kasal hisoblanadi. O`simlik kasalliklari yuqumli va yuqumsiz guruhlarga bo`linadi. Yuqumli kasalliklar bakteriya, zamburug`lar, virus va gulli parazit o`simliklar ta`sirida ro`y bersa, yuqumsiz kasalliklar ob-havoning noqulay kelishi (garmsel, kuchli sovuq tushishi), tuproqda ayrim oziq moddalarining yetishmasligi yoki ortiq bo`lishi, olmaning n

Olmada eng ko`p uchraydigan kasallik to`g`diruvchi zamburug`lar. Т/н O`simlik nomi Kasallik nomi Zamburug` turlari O`simlikni organlarni zararlanishi 1. Malus- olma Un shudring P odosphaera leucotricha Yosh novdani va bargini Parsha Venturia inaequalis Bargi, gulbandi va mevasini Monilioz Monilia Iructigena Mevasini Sitospora Cytospora carphosperma novdalari va skelet shoxlarida po`stloqnin g Qora rak Sphaeropsis та1оrит Poyasi, shoxlari, bargi, mevasi va gullarini Zang Gymnosporangi um tremelloides Barg yaprog`i va bandida, yosh novdalarda va ba`zan mevalarda kuzatiladi 20

Aniqlangan olma turlarining zamburug` turlari O`simlik nomi Замбуруғ турлар Zamburug`lar turlari Oila Turku m Tur Rosaceae Malus Malus domestica P odosphaera leucotricha + Venturia inaequalis + Gymnosporangium tremelloides Verticillium dahliae Malus alba Monilia Iructigena+ Gymnosporangium tremelloides Verticillium dahliae Kleb Malus sieversii Cytospora carphosperma+ Fusicladium dendriticum Venturia inaequalis Malus communis L., Sphaeropsis та1оrит+ Gymnosporangium tremelloides+ 21

Jadvaldan kurinib turganidek, son jixatdan Bazidial zamburug`lar ustun. Ular orasida Zang zamburuglar Ikkinchi urinda – Xaltachali zamburuglar.. ulardan sung takomillashmagan zamburuglar tashkil etadi. Xaltachalilar asosan unshudring zamburuglardan tashkil topgan ma`lum bO`ldi. Tuban zamburug`larning namoyondalari biz tomonimizdan topilmadi. Ular uchun mos keladigan substrat mavjudligidan tashqari rivojlanish va tarqalishga imkon yaratadigan omillar ham qulay bo`lishi kerak. Tuban zamburuglar faqat namgarchiligi yuqori bo`lgan joylarda uchraydi. Buni P.N. Golovin xam Pomir uchun, YE.N. Koshkelova Turkmaniston va bir qator boshqa mualliflar eslatib o`tishgan. Lekin yilning sharoitlari faqatgina tuban zamburug`larga ta`sir qilib qolmasdan mikoflaraning butun tarkibiga ham ta`sir etadi. Uzoq

shunchalik xar xil bo`ladi. O`simliklarda parazitlik qilib yashashi aniqlandi. Yuksak o`simliklarni zararlantiradigan zamburug`larning o`simlik oilalari bo`yicha tarqalishini sinchiklab tekshirilganda, ular ichida kuchli kasallanadigan oilalar va nisbatan kam kasallanadiganlari borligi aniqlandi Tekshirilgan tumanda zamburug`lar bilan ayniqsa kuchli zararlanadigan oziqlaniruvchi o`simlik oilasi –Ra`noguldoshlar ekanligi aniqlandi. Ushbu o`simliklarning 10 ko`p turlari zamburug`lar bilan kasallangan bo`lib, ularda parazitlik qiluvchi zamburug` turlari ham 10 dan ortiq, ayniqsa ra`noguldoshlarda bir necha zamburug`lar tarqalganligi kuzatilgan. Adabiyotlar ma`lumotlariga kura, Fikomitsetsimonlarda rivojlangan xujayrasiz mitseliyning bulishi, ko`p yadroliligi bilan harakterlanadi. Ularda jinsi

Mazkur sinfga bir xujayrali kurtaklanuvchi turush zamburugi xamda meva tanalari, shakli, tuzilishi va katta-kichikligi jixatidan mikroskopik mayda va ayrim xollarda 10-20 sm kattalikdagi zamburug`lar kiradi. Lekin bu turli-tuman zamburug`lar kelib chikishining umumiyligi va uxshash belgilari buyicha bir sinfga birlashtirilgan. Askomitsetlarning asosiy sistematik belgisi jinsiy jarayon natijasida spora beruvchi xaltachalar askolarning hosil bulishidir, har bir xaltacha ichida 8 ta askospora bo`ladi. Xaltali zamburug`larda rivojlanish siklining keng tarkalgan shakllari quyidagilardan iborat: Xaltada hosil bo`lgan spora unib ko`p yadroli yoki bir xujayrali mitseliyni hosil qiladi. Bu zamburugning aksariyat kismida vegetativ tana substrat yoki xujayin usimlik ichida bo`ladi. Ularning vegetativ

Yalangoch xaltachisimonlilar kenja sinfi - (Protoascomycetidae). Meva tanasi yuk, xaltachalar tugridan-tugri mitseliyda hosil bo`ladi. Bu kenja sinf xam uz navbatida 2 ta tartibga bo`linadi. a) Dastlabki xaltachalilar (Protoscales) yoki endomitsetlar (Endomycetales) Dastlabki xaltachali zamburug`larning kupchiligi usimlik chikindilari, ayegetativ tanalari, mevalari, gullarining nektar- larida va nam tuprokda saprofid xolda oziklanadi. Dastlabki xaltachali zamburug`lardan keng tarkalgan va xujalik axamiyatiga ega bo`lgan vakillari aloxida achituvchi zamburglar oilasiga kiradigan zamburug`lar yoki saxoromitset lardir. Ular yumalok yeki oval shaklidagi kurtaklanish yoki bo`linish yuli bilan kupayuvchi yakka xujayralardan iborat bo`lib, mitselin bulmaydi. Xujayralar tez kurtaklangan va bo`lini

achitki zamburug`lari yordamida 700.000 tonna turush va xujalik xayvonlari xamda parrandalar uchun 200.000 tonna kuruk xoldagi turush olinadi. Meva xaltachalilar yoki chin xaltachalilar Carpoascomicetes chin xaltachalilar Euascomycetes kenja sinfi . Bu kenja sinf vakillari uchun askogen gifalarining oxirida ko`p sonli meva tanalarining hosil bulishi harakterlidir. Meva xaltachalilar kenja sinfiga askomitsetlarning askariyat kismi mansub bo`lib, ularning hayot tarzi spora hosil qilish shakli va jinsiy jarayonning turli- tumanligi bilan fark qiladi. Meva xaltachalilar tanalarining shakli va unda xalta chalarning joylashishiga karab quyidagi xillarga bo`linadi. Kleystokarpiy - yopik meva tana bo`lib, odatda yumalok shaklda. Xaltachalar meva tananing ichida joylashgan. Askospo ralar pishib yet

Dikarionlar vujudga kelgan xujayralardan gifalar tarakkiy etadi va ularning har ikkala yadrosi bir vaktda teng ikkiga bo`linadi. Shunday kilib dikarionli xujayralardan iborat mitseliy bo`ladi. Dikarionli mitselilarni kupincha diploid mitseliylar deb notugri talkin kilinadi. Chunki shu mitseliy asosida, doimiy yashash kobilyatiga ega bo`lgan bazidiyali zamburug`larning mitseliysi hisoblanadi, gaploid mitseliy esa tez orada nobud bo`ladi. Shunga kura zamburug`larning rivojlanish siklida xaltali zamburug`lardan farkli ravishda dikarion faza dominant (ustun) hisoblanadi, gaploid faza qisqa muddatli bo`ladi. Xaltali zamburug`larda esa dikarion faza faqat askogen gifalarida namoyon bo`lib, qisqa umrli. Shunga kura rivojlanish siklida gaploid faza dominantlik qiladi. Bazidiyali zamburug`larning d

zang zamburug`larda dikarion mitseliyda dastlab tinim davrini o`tkazuvchi sporalar hosil bo`lib, so`ng shu sporolardan bazidiya taraqqiy etadi. Ko`pchilik bazidiyali zamburug`laning dikarion mitseliysida meva tanalari vujudga kelib, shu meva tana ichida yoki uning ustida bazidiya sporali bazidiyalar paydo bo`ladi. Xaltali zamburug`lardan farkli ravishda bu meva tanalar ko`pincha dikarion gifalardan iborat bo`ladi. Meva tanalarining shakli va ulchami nihoyatda turli–tuman bo`lib, sistematikada farkli belgilar sifatida kullaniladi. (Rasm-76) Bazidiyali zamburug`lar sinfi bazidiyasining tuzilishi va rivojlanishiga kura ikkita kenja sinfga bo`linadi. Xolobazidiomitsetsimonlar-Holobasidiomycetidae kenja sinfi bazidiyasi xolobazidiya (grekcha xolos-butun) butun xujayralarga bulinmagan spora hosi

almashinuvining buzilishi natijasida xujayraning shishishi ruy beradi. Bu kabila vakillarida meva tana hosil bulmaydi. Bazidiylar bevosita xujayin usimlikning epidermisi ostida joylashgan mitseliyda hosil bo`ladi. Har bir bazidiyda 2 yoki 4ta ayrim xollarda 6 yoki 8 taga kadar bazidiosparalar vujudga keladi. Bazidiylar yetilgan xujayin usimlik epidermisida parchalanadi, va bir yadroli bazidiasporalar shamol yordamida tarkalib boshqa o`sim likni zararlaydi. Bu zamburug`larning mitseliysi o`simlik tukimalarining gipertroflanishiga olib keladi. Kabilaning 4ta turkumga mansub bo`lgan 30 yakin turi keng tarqalgan bo`lib, Rossiyada 8 turi tarkalgan. Bizlarni qiziqtirgan muammolardan yana biri, kasallangan o`simlik oilalarida zamburug`larning qaysi sistematik guruhlariga mansub zamburug`lar ko`pr

Olma daraxtlarda tarqalgan zamburug`larning sistematik guruhlari bo`yicha ro`yxati Sinf T artib Oila Turkum Tur Plectomyces синфи Xaltachali Erysiphales Erysiphacеae Podosphaera P odosphaera leucotricha (Ун шудринг) Dothideales Dotidiaceae Venturia Venturia inaequalis (парша ) Hyphomycetes Tako-magan Hyphomycetales Moniliaceae Monilia Monilia Iructigena ((Монилиоз)( Sphaeropsida les Sphaeropsidacea e Sphaero psis Sphaeropsis та1оrит (қора рак ) Cytospora Cytospora carphosperma (Цитоспора) Telomycetes bazidiali Uredinales Pucciniaceae Gymnosporangiu m Gymnosporangi um tremelloides (Занг) 30

III. BOB. Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan Olma turlarining zamburug` kasalliklari III.1. Un-shudring, qora rak, monilioz, qo`tir (parsha) va zang kasalliklari. Olmaning un-shudring kasalligi Bu kasallikni 1895 yilda Tog`li Zarafshon sharoitida olma daraxtida V.L. Komarov aniqlaydi. O`zbyokistonda un-shudring kasalligi hamma mevazorlarda, tog` va tog` oldi zonasida va yovvoyi daraxtzorlarda keng tarqalgandir. Biz tekshirish olib borgan Qarshi shahrida va Qarshi Davlat universitetining tajriba bog`ida un- shudringdan zararlangan olma daraxtlari 10 foizni tashkil qildi. Bu kasallik olmada erta bahorda paydo bo`ladi, uning belgilari shuki, olma barglari va yosh novdalari unsimon oq g`ubor qoplanadi, bu g`uborlar osonlik bilan tushib ketadi. Barglar qattiq zararlansa buraladi, murt bo`lib q

Un-shudring kasalligining qo`zg`atuvchisi asosan mitseliy shaklida kasallangan novdalarda qishlaydi, bular kasallik tarqalishining dastlabki manbai hisoblanadi. Bahorda kurtaklar uyg`onishi bilan mitseliy o`sib, barg murtaklarining epidermis xo`jayralariga kiradi va barg o`sishi bilan uning butun yuzasini qoplaydi. Mitseliyda hosil bo`ladigan juda ko`p konidiyalar shamolda tarqalib, yosh va sog`lom barg va novdalarni yoppasiga zararlaydi. Yoz oxirida mitseliy meva yoki kurtaklar ichiga kirib olib qishlab chiqadi. Kasallik o`simlikning o`sish davrida konidiyalar bilan tarqaladi. Kasallik O`zbyokiston, ayniqsa, Qozog`iston sharoitida keng tarqalgan va deyarli hamma joyda uchraydi. Un-shudring kasalligi qo`zg`atuvchisi quruq va issiq iqlim sharoitida yaxshi rivojlanadi. Bunday sharoitda olma

bo`ladi. Natijada daraxt po`stlog`i mayda g`adir-budir bo`lib qoladi. Qora rak dog`lari shox va tanani halqa shaklida o`rab olsa, shox ham tana ham quriydi. Kasallik natijasida mevalarda yig`im-terim boshlanmasdan oldinroq chirik paydo bo`ladi. Chirik kichkinagina qoramtir dog`dan boshlanib, asta-syokin o`sib, butun mevani qoplaydi va natijada meva qorayib, bujmayadi, mumlanadi. Olma mevasining hamma joyini piknidalar qoplab oladi va meva g`adir-budir bo`lib qoladi. Zararlangan daraxt po`stlog`ida burtib chiqqan juda ko`p nuqtalar, zamburug` sporalaridan iborat piknidalar hosil bo`ladi. Piknidalarni mikroskop orqali ko`rganimizda juda ko`p qora, yirik bir xo`jayrali sporalarni ko`ramiz. Sporalar shamol, yomg`ir tomchilari va hashoratlar bilan sog`lom olma daraxtiga tarqaladi va ularni ham

Kasallikni Monilia Iructigena degan, voyaga yetmagan zamburug` tug`diradi. Bu takomillashmagan zamburug`lar sinfiga kiradi. Nishon tumanidagi ayrim qishloqlardagi bog`lariida olib borilgan tekshirishlar natijasida shu narsa aniqlandiki, kasallik qo`ng`ir rangli kichkina dog`dan boshlanib va tez orada o`sib butun mevani qoplab oladi. Meva eti yumshab, qo`ng`ir tusga kiradi va mazasi bo`ziladi, 5-6 kunda dog`ning ustida spora hosil qiluvchi yostiqchalar hosil bo`ladi. Kasallik natijasida yuqori yoki past temperaturada va quruq havoda mevalar qorayib, mumlanib qoladi. Bujmayib yoki mumlanib qolgan mevalarning bir qismi daraxtda qolib, infeksiya manbai bo`lib xizmat qiladi. Meva ichidagi mitseliy zamburug` kirgan joyidan har tomonga bir tyokis tarqaladi. Shuning uchun yostiqchalar konsentrik a

juda ko`p bug`un qoldirish imkonini beradi. Havoning qulay bo`lishi va mexaniqaviy shikastlanishlar kasallikning avj olishiga sabab bo`lishi mumkin. Olma monolioz kasalligi olmaning gullash vaqtida havo namligi yuqori, temperatura past bo`lganda, ayniqsa, kuchli rivojlanadi va hosilga katta zarar yetkazadi. Zang kasalligi Kasallik odatda yozning ikkinchi yarmi boshida barg yaprog`i va bandida, yosh novdalarda va ba`zan mevalarda kuzatiladi. Barglarning ustki tomonida qora nuqtali (spermagoniylar) dumaloq to`q sariq yoki qizg`ish dog`lar, pastki tomonida escha dog`larga qarama-qarshi guruh bo`lib konussimon yoki so`rg`ichsimon o`simtalar (etsiylar) hosil bo`ladi. ular yulduzsimon ochiladi va teshik orqali spora massasini sochadi. Olmada zang qo`zg`atuvchisi – Gymnosporangium tremelloides Ha

ajraladi va urug`li o`simliklarga tushib, ularni zararlaydi. Kasallik ko`pincha manzarali daraxt sifatida archalar o`stirilgan xiyobonlar yaqinidagi urug`li mevalarni zararlaydi. kasallikning yetkazadigan zarari zararlangan barglarning to`kilishi va shakllangan mevalar o`lchamining kichrayishi bilan ifodalanadi. Sitosporoz Kasallik urug`li va danakli meva ekinlarining novdalari va skelet shoxlarida po`stloqning nobud bo`lishini keltirib chiqaradi. Dastlab kasallik belgilari qora rakni eslatadi. Biroq keyinchalik po`stloqning ko`mirga aylanishi va bo`yalishi kuzatilmaydi. Po`stloq qizg`ish-jigarrang tusini saqlab qoladi va yog`ochlikdan qiyin ajraladi. Sitosporoz zararlangan joylarda po`stloq terisi ostidan chiqib turuvchi juda ko`p yarim sharsimon stromalar hosil bo`ladi. Sitosporoz qo`zg`

balandligi 400-600 mkm; yuzaga qora ustitsali qavariqsimon qora plastinka bilan chiqadi. Konidiyabandlari tupsimon, konidiylari esa sosiskasimon, o`lchami 4-5,8x1,1-1,8 mkm. O`simliklarning zararlanishi, qoidaga muvofiq, mexaniq shikastlangan joylarda amalga oshadi. Ko`pincha sitosporoz qora rakning rivojlanishiga imkon beradi. Kasallik kuchli rivojlanganda daraxtlar vaqtidan ilgari nobud bo`ladi. Olma parsha kasalligi Kasallik hamma joda tarqalgan, ammo namligi yuqori hududlarda kuchli zarar keltiradi. Barg, novda va mevalar kasallanadi. Barglarda yashil-zaytunrang baxmalsimon g`ubor bilan qoplanuvchi dumaloq qo`ng`ir dog`lar paydo bo`ladi. Dog`larning o`lchami 2 dan 13 mm gacha o`zgaradi, bu bargning yoshi, navning chidamliligi va ob-havo sharoitlariga bog`liqdir.eng yirik dog`lar chidam

barglar va tugunchalarning vaqtidan ilgari to`qilib ketishini keltirib chiqaradi. Ba`zan olmada parsha kurtak qobiqlarida ham uchraydi. Kasallik qo`zg`atuvchisi – Dothideales tartibiga mansub xaltali zamburug`lar: olmada – Venturia inaequalis Wint., Morfologik jihatdan mazkur Zamburug`lar bir-biridan deyarli farqlanmaydi, ammo biologik xususiyatlari jihatidan ular tor ixtisoslashgan, ya`ni oziqlanadigan o`simligiga moslashgan. Shu bois olma parshasi nokni, nokniki esa olmani zararlamaydi. Parsha qo`zg`atuvchisining xaltali davri bahorda qishlab chiqqan zararlangan barglarda hosil bo`ladi. Barg mezofillasining zararlangan joyi atrofida kuzdayoq ko`p sonli o`tkir tukchalar bilan qoplangan, ustitsa orqali yuzaga chiqib turuvchi psevdotetsiylar shakllanadi. Odatda har bir parsha dog`i atrofida

haroartda (18-200S) ularning o`sishi 4 soattdan so`ng, quyi va yuqori haroratlarda (mos holda 6 va 270S) esa 6 soatdan so`ng boshlanadi. Xaltaspora o`simta hosil qiladi, u o`simlik to`qimasiga kirib, mitseliyning rivojlanishini boshlab beradi. Zamburug` yosh barglarni zararlaydi, u 25 kunlikdan katta barglarga kirmaydi. Kasallikning inkubatsiya davri 8-21 kungacha davom etadi. Іarorat 17-210S bo`lganda u 10 kunni (nokda 1-2 kun kamroq) tashkil etadi. Parshaning birinchi belgilari gultojbarglarning yalpi to`qilishi davrida kuzatiladi. Parsha o`simlikning o`sayotgan a`zolarida konidial davrida paydo bo`ladi. barg epidermisi ostidagi mitseliyda yalpi chim holida zaytunrang, to`siqsiz konidiyabandlar hosil bo`ladi. ularda yakka, teskari noksimon va tuxumsimon, yashil-sariq konidiylar shakllana

Bu kasallik O`rta Osiyoda A.A.Yachevskiy tomonidan 1910 yili aniqlangan. Kasallik O`rta Osiyo respublikalari va Qozog`istonning vodiy tog` va trg` oldi zonalarida uchraydi va u urug`li meva daraxtlarini shikastlaydi. Olmaning shikastlangan yeridagi po`stlog`ida jigar rang dog` paydo bo`lib, keyinchalik mevaning hamma yeriga tarqaladi. Olma mevasining eti butunlay chiriydi (4-rasm). Chirigan mevalar ko`pincha to`qiladi, ba`zan osilib qolganlari ham uchraydi, ularning eti mumiyolangan bo`ladi. Ko`klamda olma mevalaridan konidial sporalar chiqadi. Bu sporalar - konidiyalardan (meva etining shikastlangan yeridan) zamburug` mitseliyi hosil bo`ladi. Zamburug` mitseliysi meva etining hamma tomoniga tarqaladi. Uning ichiga kirib borgan sari meva eti ustiga zamburug` kulrang qo`ng`ir konidial spora

sharoitimizda eng ko`p tarqalgani jigarrang yoki qo`ng`ir tusli ( Роliporus hispidus), oddiy yoki kulrang ( Ғотеs fomentarius) zamburug`lari bilan tanishamiz. Oddiy yoki kulrang po`kak kasalligi Oddiy yoki kulrang po`kak kasalligini keltirib chiqaruvchi zamburug` olma daraxtining tanasida charmdek yoki yog`ochdek qattiq, ko`pincha taqaga o`xshagan meva tanalar hosil qiladi. Meva tanalarining pastki qismida vertikal naychalardan tashkil topgan geminofor bor. Meva tananing spora hosil qiluvchi qismini gimeniy deyiladi. Bazidiosporalar bazidiyalardan otilib, naychalar bo`shlig`iga tushadi, u joydan tashqariga chiqadi va shamol bilan atrofga tarqaladi. Bu kasallik olma va boshqa daraxtlar tanasida shish paydo qiladi. Bizning aniqlashimizcha katta va eski olmalarda shishning kattaligi 5-25 sm,

qiladi. Bu zamburug` bilan kasallangan daraxtlarning, ayniqsa, olma kabi qattiq daraxtlarning 40 foizi, ba`zi yumshoq tanali daraxtlarning esa 90 foizi chirishi mumkin. Bu zamburug`ning meva tanasi bir yillik. Oq kulrang po`kak kasalligi Bu kasallikni keltirib chiqaruvchi frametes suavkali zamburug` bo`lib, po`kaklar oilasiga kiradi. Bu zamburug` asosan baquvvat o`sgan, qisman qurigan va sovuqdan zarar ko`rgan olmaning tana va novdalarini kasallantiradi. N.G.Zaprometovning ko`rsatishicha zamburug` past tanali olmaning novdasi va tanasini kuchli kasallantirib, ularni yorilish va qurishiga olib keladi. Bu zamburug` olmadan tashqari o`rik, shaftoli va boshqa mevali daraxtlarga zarar keltiradi. Bu zamburug` meva tanasining shakli xilma-xil to`zilishga ega, asosan qalpoqchasimon, mipeliyi ko`pi

zanjir shaklida sharsimon, silliq, keyinchalik qavariqli bo`lib qoladigan konidiylar (diametri 2-4 mkm) rivojlanadi. Penicillium italicum Wehmer – havorang mog`orsimon chirishni qo`zg`atadi. Mevalarning po`sti yumshoq, suvli, bosib ko`rilganda oson yoriladigan bo`lib qoladi. Ularning yuzasida havorang konidial sporalar atrofida ingichka oq hoshiya hosil qiluvchi mitseliy paydo bo`ladi. konidiyabandlari silliq, yakka yoki dasta bo`lib joylashuvchi tipik simmetrik bo`lmagan cho`tkachali. Konidiylari dastlab silindrsimon, keyinchalik ellipssimon, o`lchami 3-5x2-3 mkm. Penicillium digitatum Sacc. – zaytunrang-yashil mog`orsimon chirishni qo`zg`atadi. Meva to`qimalari yumshaydi, suvli bo`lib qoladi, yengil eziladi; ularning yuzasida mitseliydan iborat keng oq hoshiya bilan o`ralgan konidial, za

ularda qora, noto`g`ri shaklli (diametri 1 dan 3 mm gacha) sklerotsiylarga ega bo`lgan oq mitseliy hosil bo`ladi. Omborxonalarda Zamburug` tez tarqaladi va mevalarni kuchli zararlaydi. Ba`zan nam iqlimli va o`rtacha haroratli hududlarda kasallik bog`larda ham uchraydi, bunda u tanalarni shikastlab, yelim ajralishini keltirib chiqaradi. Ko`rsatib o`tilgan barcha Zamburug`lar mevalarning mexanik shikastlangan joyiga joylashib oladi. Yog`ochli va butasimon o`simliklar urug` va mevalarining kasalliklari mog`orlash, mumlanish, dog`lanish chirish va boshqa ko`rinishlarda yuzaga keladi. Mog`orlash. Kasallik urug`larning tashqi yoki ichki tomonida momiq g`ubor, o`rgimchaksimon namat yoki chimlarning paydo bo`lishi bilan tavsiflanadi. Mog`orning ranggi uni qo`zg`atuvchi mikroorganizm turiga bog`liq

Stromatinia pseudotuberosa Rehm. Qo`zg`atadi. Urug`palla chetlarida sariq yoki to`q sariq dog`lar і osil bo`ladi. Dastlab ular mayda (0,5-1mm) bo`ladi, so`ngra kattalashib, urug`palla qo`ng`ir tusga kiradi va keyinchalik ustki qismi kulrang mitseliylar bilan qoplanadi, ular po`stloq yoriqlaridan tashqariga chiqadi va konidiyalar і osil qiladi. І osil bo`lgan konidiyalar orqali kasallik o`simliklarga tarqaladi. Oxirgi bosqichda urug`palla qorayib, mutlaqo mitseliylar bilan qoplanadi va ni і oyat mumlanib qoladi. Kelgusi yil ba і orda, ba`zan kuzda і am mumlangan eman yong`oqlarida Zamburug`ning meva tanachalari – apotetsiylar (4 dan 6-15 donagacha) і osil bo`ladi. Ularning gimenial qatlamida xaltachalar shakllanadi. ular silindr shaklda bo`lib (100-150x6-9 mkm), ichida 8 ta xaltasporalar jo

Apotetsiylar bittadan yoki guru і bo`lib joylashadi. Apotetsiylar uzun oyoqchali (3-15x4 mm) bo`ladi. Apotetsiylar sirtida 130x5-6 mkm o`lchamli xaltalar va uning ichida 10- 12x4,5 mkm o`lchamli xaltasporalar і osil bo`ladi. Xaltasporalar bir і ujayrali, ellips shaklida, rangsiz, bir qator bo`lib joylashadi. Xalta oralarida parafizalar bo`ladi. Aynan shunday zararlanish qayrag`och urug`larida і am kuzatiladi. Kasallik qo`zg`atuvchisi – Sclerotinia alni Maul. Ba`zan qizil chetan mevalari Sclerotinia aucupariae Ludu. Zamburug`i bilan zararlanadi. Kuzda zararlangan mevalar qora tusga kirib burishib qoladi. Mevalar deformatsiyasi. Kasallik terak, kulrang qayrag`och va cheremuxa mevalarida kuzatiladi. Terakda kasallikni Taphrina oilasiga mansub Zamburug`lar qo`zg`atadi. Binobarin, T. johansonii

kasallantirishi mumkin. Cheremuxa mevasida meva deformatsiyasini Taphrina pruni Fuck.var.padi Jacz. qo`zg`atadi. Mitseliy daraxt shoxlarini kasallantiradi, tugunchaga o`tganda uning o`sishini kuchaytirib, deformatsiyani yuzaga keltiradi. Bunday mevalar urug` і osil qilmaydi. Kasallangan mevalar ustida xaltasporali xaltalar і osil bo`ladi va ular mumsimon g`ubor і osil qiladi. Xaltalar cho`zinchoq-silindrsimon (30-35x11 mkm), yuqorisi dumaloqlashgan. Xaltasporalari (4 mkm) dumaloq, kurtaklanish yo`li bilan ko`payadi. Yozning ikkinchi yarmida yetiladi. Mitseliylari novdalarning ichida joylashganligi sababli kasallik і ar yili paydo bo`ladi. Dog`lanish. Meva va urug`larda har xil o`lcham va rangda dog`lar kuzatiladi. Ular har xil xaltali va takomillashmagan Zamburug`lar ta`siri natijasida yuz

III.2. Olma daraxtining zamburug` kasalliklariga qarshi ko`rash choralari Un-shudring kasalligiga qarshi ko`rash choralari Kasallik siyrak uchraydigan yerlarda novdalarning kasallangan uchlarini qirqib olib yoqib yuboriladi. Yerni kuzda g`aydash, daraxtlar atrofini chopish. Kasallangan novdalarni qirqib tashlash. Kuzda xazonrezlik oldidan yoki bahorda olma kurtaklari yoyilguncha daraxtni mis ko`porosining 3% li eritmasi bilan purkash kerak. Mevazorlar normal qalinliqda bo`lishi kerak. O`suv davomida tez-tez qator oralariga ishlov berish va begona o`tlarni yo`qotish, kuzda yoki ko`klamda chuqur haydash va surunkali o`g`itlab turish kerak. Kuzda kasallangan barg va shoxlarni kuydirish yoki mollarga berish yoki yerga ko`mib chiritish, olmalarning bug`zidan chiqqan bachki novdalarni va tanadag

ikkinchisi-gullashdan keyin, uchinchisi-kasallik avj olgan hollarda, ya`ni dorilashdan 2 hafta keyin o`tkaziladi. Qora rak kasalligiga ko`rash choralari Olmaning qora rak kasalligiga qarshi chora tadbirlardan eng asosiysi daraxtning o`sishi uchun zarur sharoit yaratish. Qora rak kasalligining ko`zg`atuvchisini nimjonlashgan o`simliklarni zararlashini hisobga olib, kuzda yoki ko`klamda mevazorlarni chuqur haydash va surunkali o`g`itlab turish lozim. Kuzda novdalarni kesib tashlash. Kuzda xazonrezlik oldidan yoki bahorda olma kurtaklari yoyilguncha daraxtni mis ko`porosining 3% li eritmasi bilan purkash kerak. Bog`ni parvarishlaganda iddizlar va daraxt yog`ochlariga shikast yetkazmaslik uchun ehtiyotkorlik bilan ishlash lozim. Zararlangan shoxlarni kesib yo`qotish, qurigan daraxtlarni bog`da

DNOK ning bir foizli eritmasi yoki nitrofenning 2-3 foizli eritmasi purkaladi. Yuqoridagi tadbirlar bilan birga kasallikni oldini olish maqsadida, g`uncha yozilgan vaqtda 2-3 foizli bordos suyuqligi, gullagandan keyin esa 80 foizli sinebning 0,5 foizli suspenziyasi purkaladi. Uchinchi ishlov ikkinchi ishlovdan 2-3 hafta keyin o`tkaziladi. Hosilni yig`ib olish paytida mevalarning shikastlanishiga mumkin qadar yo`l qo`ymaslik kerak. Mevalarni saqlash vaqtida kasallikni oldini olish maqsadida mevalarni oltinguturt kukuni bilan changlash lozim. Ko`rash choralari Bakterial rak kasalligiga qarshi ko`rash choralaridan asosiysi, kasallangan ko`chatlarni ekmaslikdan iborat. Ko`chatzorlardan qazib olingan ko`chatlarni gronozanning 1 foizli suspenziyasiga 1-2 minut botirib olish va toza suv bilan yuv

Olmaning qo`tir kasalligiga ko`rash choralari Olmaning qo`tir kasalligiga qarshi ko`rash choralaridan biri bog`dagi to`kilgan mevalarni muntazam ravishda yig`ishtirib yo`qotish, to`kilgan barglarni kuzda yig`ish va yoqib yuborish lozim. Mevalar va daraxtzorlar yerini kuzda ag`darib haydash, organiq va mineral o`g`itlardan yetarli miqdorda foydalanish zarur. Olmazorlar barpo qilishda daraxtlar shunday joylashtirilishi kerakki, ular hatto katta bo`lib o`sib ketganidan keyin ham tutashmasligi lozim. Olma daraxtlariga kuzda va erta bahorda, gul kurtaklari o`sa boshlagan davrda 3 foizli bordos suyukdigi purkaladi. Daraxtlar gullab bo`lganidan keyin dori purkash yana takrorlanadi - birinchisi gullash davri tugashi bilanoq, undan keyingisi esa 8-10 kundan keyin o`tkaziladi. Bu davrda asosan 1 foi

ko`pincha 85 foizli namlanuvchi sevin kukuni ishlatiladi. Sevin ishlatil-ganidan keyin yetti-sakkiz kun o`tgach, zamburug`larni va uning sporalarini qirib tashlash maqsadida olma daraxtlariga 1,5 foizli oltingugurt eritmasi purkaladi. Po`kak kasalligiga qarshi ko`rash choralari Po`kak kasalliklariga qarshi ko`rashish uchun, ag`darilgan, shoxlari sinib tushgan va kasallangan daraxtlarni kesib tashqariga chiqarib yoqish, olmaning bargli novdalarini yoriltirmasdan va po`stini shikastlantirmasdan kesish, qurigan va sovuq urgan shoxlarni olib tashlash hamda kasallangan, qurigan shoxlarni zamburug` meva tanasi bilan birga olib tashlash, kuydirish zarur. Po`kaklar yaxshilab qirib tashlangach, o`rni 1 qism formalinga 100 qism suv qo`shib yuviladi. Po`kak o`rnini 5 foizli temir yoki mis ko`porosi e

qilishdan oldin ombor zich berkitiladi va zarur ehtiyotkorlik choralari ko`riladi; urug`larni quruq omborlarda 4-50S haroratda va 65-70% namlikda saqlash. Urug`larni saqlash davrida omborni davriy shamollatib turish va urug`larni aralashtirish; saqlashdan oldin yoki saqlash davrida urug`larni fitopatologik ekspertizadan o`tkazish. Іar bir partiyadan 200 yoki 400 dona urug` olinadi va zang, dog`lanish, deformatsiya va boshqalarni aniqlash uchun linza ostida ko`riladi. Shundan so`ng urug`lar nam kameraga qo`yiladi (qaynagan suvda namlangan filtr qog`ozi to`shalgan sterillangan Petri kosachasiga) va termostatda 20-250S haroratda 5-8 kun ushlanadi. So`ngra urug`lar mikroskopda ko`riladi va kasallik qo`zg`atuvchilari aniqlanadi. Shu tartibda urug`larning zararlanganligi tekshiriladi. 53

Xulosa Keyingi yillarda Respublikamizda yetishtirilayotgan qishloq xo`jalik ekinlari hosilning bir qismi kasalliklar tufapyli nobud bo`lmoqda. . Ushbu kasalliklarning kelib chiqishi tarqalishi va zarari tuproqdagi ekologik shariot bilan bevosita bog`liq. Haqiqattan ham, mevali daraxtlarlarning turli kasalliklarga chalinishiga sabab bo`ladi. Keyingi yillarda respublikamiz miqyosida ekologik sharoitning o`zgarib borishi olma daraxtida turli xil kasalliklarning namoyon bo`lishiga sabab bo`lmokda. Ana shu kasalliklarning oldini olish va unga qarshi samarali ko`rash choralarini ishlab chiqish dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Olma daraxtining kasalliklarini o`rganish uchun Nishon xududidagi olmazor va ko`chatzorlar ko`rib chiqilib, tekshirilgan olmazordagi kasallangan har bir olma daraxtid

chayqatiladi, yuvilib tushgan zamburug` spora va konidiyalari mikroskopda tekshiriladi. Bizga ma`lumki, har xil kasallik va zararkunandalarning olma daraxtiga va uning hosiliga keltirgan zarari tufayli hosildorlik kamayishi bilan birga uning sifati ham pasayadi. Buning natijasida o`simlik to`qimalarida moddalar almashinishi, nafas olish, fotosintez, suv va oziq moddalarning o`zlashtirilishi bo`zilib, o`simlikning o`sishi va rivojlanishi kechikadi, hosili kamayadi va nihoyat u nobud bo`ladi. Mevachilikdan mo`l hosil olishga yordam beruvchi asosiy omillardan biri meva daraxtlarida uchraydigan kasalliklarni puxta o`rganish va ularga qarshi ko`rash tadbirlarini ishlab chiqishdan iboratdir. Keyingi vaqtda O`zbyokiston sharoitida olma daraxtida 30 dan ortiq turdagi kasallik qayd qilingan bo`lib,

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Каримов И.А Жаҳон молиявий иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари Тошкент – 2009 йил. 1 . Билай В.И. Токсинообразуюшие микроскопические грибы. Киев, 1975 г. 2. Билай В.И. Биологические активные вещества микроскопические грибов. Киев, 1965 г. 3. Ванин С.Н. Лесная фитопатология. М. 1955 г. 4. Запрометов Н.Г. Болезни щелковицы. Т. 1953 г. 5. Доброзракова Т.Л. Руководство к практическим занятиям по фитопатологии. М.-Л. 1949 г. 6. Гулямова М.Г., Кучми Н.П., Рамазанова С.С., Сагдуллаева М.Ш . Флора грибов Узбекистана Том VII . (Сумчатые грибы). 7. .Курсанов Л.И. Микология М. 1940 г. 8 Мирзаев М.М., Собиров М.К. Боғдорчилик ва токчилик. Т. 1975 й. 9. Наумов Н.А. Методы микроскопических исследований в фитопатологии. М. 1937 г

1 6 . Хохряков М.К. Указания по экспериментальному изучения фитопатогенн ых грибов. 1969 г. 17. SHeraliyev A. Umumiy va qishloq xo`jaligi fitopatologiya Toshkent- “Talqin”-2004 1 8 . Черемисинов Н.А . Общая патология растений . М. 1965 г. 19 . Ячевский А.А. Определитель грибов. Том. I . 1931 г. 20.Yo`ldoshev H.S O`simlik kasalliklari Toshkent- “Ilm ziyo” -2004 57

Podosphaera leucotricha - Un-shudring 59

Venturia inaequalis -Parsha kasalligi 60

Gymnosporangium tremelloides - Zang kasalligi 61

Язвенный (обыкновенный) рак плодовых деревьев 62

Monilia Iructigena - Monilioz kasalligi 63

Cytospora carphosperma - Sitosporoz 64

Mundarija Kirish… ………………………………………………………………….. I . Bob. Adabiyot sharxi ………………………………………………… II. Bob. O`simlik kasalliklari tug`risidagi umumiy ma`lumotlar……. II .1. Kasalliklarini o`rganishda qullaniladigan tadqiqot usullari………… II. 2. Olib borilgan tajribalarning natijalari… …………………………… III. BOb. Ra`noguldoshlar oilasi vakillaridan Olma turlarining zamburug` kasalliklari I II.2. Un-shudring, qora rak, monilioz, qo`tir (parsha) va zang kasalliklari… …………………………………………………………………… I II.3. Olma daraxtining zamburug` kasalliklariga qarshi ko`rash choralari Xulosa …………………………………………………………………… Foydalanidgan adabiyotlar… ………………………………………….. 65

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Mikrobiologiya fanida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning metodik asoslari
Mikroskopik texnikalarning rivojlanish tarixi
Botanika va osimliklar fiziologiyasi fanidan yakuniy nazorat javoblari
Botanika glossariy