Sanaatti aymaqliq sho’lkemlestiriw faktorlari - Искусство - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	01 Сентябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Искусство

Sanaatti aymaqliq sho’lkemlestiriw faktorlari

Купить

Sanaatti aymaqliq sho’lkemlestiriw faktorlari Reje: 1. Sanaat tarawlari haqqinda tu’sinik. 2. Sanaatti aymaqliq sho’lkemlestiriw o’zgeshelikleri ha’m og’an ta’sir etiwshi faktorlar. 3. Awir sanaat tarmaqlarin jaylastiriw. 4. Jen’il ha’m aziq-awqat karxanalarin jaylastiriw.

Shiyki zat birligi boyinsha ajiralg’an sanaat tarmaqlari (mashinasazliq ha’m metaldi qayta islew, tog’ay, ag’ashti qayta islew ha’m tsellyuloza- qag’az ha’m.t. b.) Tutiniw birligi, yag’niy belgili maqsette o’nim islep shig’ariwshi tarmaqlar (jen’il ha’m aziq-awqat, qurilis elektr energetika ha’m t. b.); Texnologiyaliq proсess tiykarında shólkemlestiril gen sanaat tarmaǵı (xiymiya sanaatı). Uliwma tarmaq degende karxana- lardin’ ma’lim uqsas o’zgesheliklerine qaray gruppalaniwi tu’siniledi. Sanaat tarmaqlari a’dette u’sh tiykarg’i kreteriya tiykarinda ajiratiladi. Olar Uliwma tarmaq degende karxana- lardin’ ma’lim uqsas o’zgesheliklerine qaray gruppalaniwi tu’siniledi. Sanaat tarmaqlari a’dette u’sh tiykarg’i kreteriya tiykarinda ajiratiladi. Olar

--Sanaat tarmaqlarinin’ ja’nede bo’leklenip bariwi, jan’a-jan’a tarmaqlardin’ ju’zege keliwi; --Tarmaqlar arasinda integratsiya procesinin’ rawaj- laniwi tarmaqlar araliq komplekslerdin’ qa’liplesiwi. --Ilimiy texnika jetiskenliklerinen tikkeley baylanisli tarmaqlardin’tez pa’t penen rawajlaniwiSońǵı jıllarda sanaat tarmaqlari quraminda to’mendegi o’zgerisler ju’z bermekte:

Sanaat karxanalarin jaylastiriwg’a ta’sir etiwshi faktorlar sani ju’da’ ko’p Olar: Bazar ekonomikasi faktoriShiyki zat faktoriEnergetika faktori Ekonomikaliq geografiyaliq orin Jumisshi ku’shi Janilg’i faktori Tutiniw faktoriEkologiyaliq faktori

Janilg’i sanaati taw ka’n ya’ki qazip aliwshi sanaat toparina kiredi ha’m janilg’I tu’rleri, qazilma bayliqlardin’ jaylasiwi ta’biyiy, geoximiyaliq nizamliqlarg’a tiykarlanadi. Sebebi ko’mir, neft, gaz, janiwshi slanets, torf, siyaqli ta’biyiy bayliqlardin’ payda boliwi ha’m jer ju’zinde (astinda) tarqaliwi insan xizmetine baylanisli bolmag’an o’zine ta’n o’zgesheliklerge iye.Janilg’i sanaati taw ka’n ya’ki qazip aliwshi sanaat toparina kiredi ha’m janilg’I tu’rleri, qazilma bayliqlardin’ jaylasiwi ta’biyiy, geoximiyaliq nizamliqlarg’a tiykarlanadi. Sebebi ko’mir, neft, gaz, janiwshi slanets, torf, siyaqli ta’biyiy bayliqlardin’ payda boliwi ha’m jer ju’zinde (astinda) tarqaliwi insan xizmetine baylanisli bolmag’an o’zine ta’n o’zgesheliklerge iye. Janilg’i sanaatiJanilg’i sanaati

Elektr- energetika sanaati gidro, issiliq ha’m atom elektr stantsiyalarinan turadi. Gidro elektr stantsiyalarin (GES) tegis jerlergen ko’re taw ha’m taw aldi rayonlarda quriw maqsetke muwapiq. Sebebi, bunday sharayatta relef formasi – jer du’zilisinin’ qiyalig’i, ta’biyiy halda sharshara ha’m tawlar arasindag’I sho’kpelerdin’ barlig’i, qolay imkaniyatlar tuwdiradi. Sonday-aq, suw saqlag’ish iyelegen jerler awil xojalig’inda derlik isletilmeydi; awilliq orinlar da joq ha’m, olardi ko’shiriw talap etilmeydi. Ayirim waqitlarda GES ler menen birgelikte tog’ay, ag’ashti qayta islew ha’m tseluloza- qag’az sanaati da rawajlanip baradi.(Ma’selen, Rossiyanin’ shig’is rayonlari).Elektr- energetika sanaati gidro, issiliq ha’m atom elektr stantsiyalarinan turadi. Gidro elektr stantsiyalarin (GES) tegi

Jilliliq elektr stantsiyalari (JES) eki tu’rde boladi: JES (jilliliq elektr orayi) ha’m JES. Olardin’ bir birinen parqi qaysi maqsette qurilg’anlig’i; paydalanilatug’in janilg’isi bolsa bir qiyli boliwi mu’mkin. Мa’selen, JES, yag’niy issliliq elektr orayi, a’dette ha’m elektr orayi, ha’m puw (par) talap qiliwshi sanaat karxanalarin – toqimashiliq, neftti qayta islew ha’m b. Sebebi, puwdi 15-18 км.araliqtan uzaqqa jo’netip bolmaydi. Demek, bul stantsiyani oraylasqan halda jaylastiriwda islep shig’ariw ha’m tutiniw tiykarg’i a’hmiyetke iye.Jilliliq elektr stantsiyalari (JES) eki tu’rde boladi: JES (jilliliq elektr orayi) ha’m JES. Olardin’ bir birinen parqi qaysi maqsette qurilg’anlig’i; paydalanilatug’in janilg’isi bolsa bir qiyli boliwi mu’mkin. Мa’selen, JES, yag’niy issliliq elektr oray

Qarа метаllurgiya ka’rxanalari а’sirese shoyin eritiwde (shoyin domna pechinde eritiledi) en da’slep janilg’i ha’m shiyki zat u’lken a’hmiyetke iye. Bir t shoyindi aliw ushin shama menen e ki тонна темир рудаси, 1,2 тонна janilg’i — koksleniwshi ko’mir lazim. Рудада теmirdin’ (Ғе) mug’darina ko’re, yag’niy ol temirge bay ya’ki bay emesligine qarap zavod u’sh ko’riniste jaylastiriladi. 1. Janilg’i jaqininda (temir ruda ka’ni «bay» bolsa), 2. shiyki zat deregine jaqin (eger Ғе mug’dari joqari bolmasa) ha’m 3 ekewinin’ ortasinda (janilg’i ha’m shiyki zat ushin transport qarejeti derlik bir qiyli). Qarа метаllurgiya ka’rxanalari а’sirese shoyin eritiwde (shoyin domna pechinde eritiledi) en da’slep janilg’i ha’m shiyki zat u’lken a’hmiyetke iye. Bir t shoyindi aliw ushin shama menen e ki тонна

Ren’li metallurgiya sanaatina kiriwshi karxanalar ha’r qiyli (alyuminiy, mis, gu’mis, altin,qorg’asin, qalayi, ha’m t. b.). Olar ta’biyatta o’z aldina ushiramaydi. Sonin’ ushin ren’li metallardi qazip aliwda kompleks, kombinat usili qollaniladi. Taw ka’n metallurgiya kombinatlari shiyki zat rayonlarina ( sebebi ren’li metallar mug’dari ruda da ju’da’ az) quriladi, tikkeley tazalang’an metal bolsa tutiniw rayonlarinda ha’m tiykarinan arzan elektr energiyasina jaqin jerde ornalastiradi. Tazalang’an yaki «rafinatsiya» qiling’an mistin’ bir tonnasina 9-10 kvt/s.g’a shekem,alyuminiyge 18-19, titan ha’m nikel ushin 50 min’ kvt/s.-g’a shekem elektr energiyasi isletiledi.Sonin’ menen birge ren’li metallurgiya karxanalarin jaylastiriwda ekologiya faktorinin’ da orni sezilerli.Ren’li metallurgiya sa

Mashinasazliq juda’ quramali bolip, og’an ta’sir etiwshi faktorlarda ha’r qiyli. Sebebi metaldi ko’p talap qiliwshi awir mashinasazliq (vagonsazliq, taw ka’n shaxtalar ushinushin a’spab u’skeneler islep shig’ariw ha’m b.) qara metallurgiya sanaati rawajlang’an rayonlarda, Metal az sariplanatug’in, biraq sapali jumisshi ku’shi kerek bolg’an priborsazliq, elektrotexnika, esaplaw texnikalari siyaqli na’zik ha’m aniq mashinasazliq ilim-texnikaliq progress rawajlang’an oraylarda jaylastiriladi. Mashinasazliq juda’ quramali bolip, og’an ta’sir etiwshi faktorlarda ha’r qiyli. Sebebi metaldi ko’p talap qiliwshi awir mashinasazliq (vagonsazliq, taw ka’n shaxtalar ushinushin a’spab u’skeneler islep shig’ariw ha’m b.) qara metallurgiya sanaati rawajlang’an rayonlarda, Metal az sariplanatug’in, biraq

Awıl-xojalıg’ı mashina sog’ıw sanaatı  Tiykarınan tutınıwshı rayonlarında rawajlanadı. Ma’selen, O’zbekstanda - paxta teriwshi, Ukrainada - g’a’lle ha’m qant la’blebi, Belorussiyada kartoshka ha’m zıg’ır, Moldaviyada ju’zimgershilik, Qırg’ızstanda pishen orıwshı ha’m preslewshi mashinalar islep shıg’arıladı. Demek, ma’mleket yaki rayon qaysı tarawg’a qa’nigelesse, sol tarawg’a xızmet qılıwshı mashinasazlıq tarawı rawajlanadı. Bul nızamlıq basqa tarawlarg’a da tiyisli. Ma’selen, Kareliyada – tog’ay, Uralda – qara metallurgiya, Donbasta – shaxta, O’zbekstanda – toqımashılıq sanaatı rawajlang’an. Awil xojaliǵı mashinasazlig’ı tiykarinan tutiniw rayonlarinda rawajlanadi.

Ximiya ha’m neftti qayta islew sanaati . Tiykarg’i ximiya sanaati ushin shiyki zat faktori ju’da’ a’hmiyetli emes. Sebebi, bul sanaat ha’r tu’rli shiyki zat: o’simlik, mineral, o’ndirislik shig’indilar, ha’tte suw, hawa tiykarinda da sho’lkemlestiriledi. Ximiya sanaatin aymaqliq sho’lkemlestiriw u’lken qolayliqlarg’a iye, biraq og’an ta’sir etiwshi basli faktorlardin’ biri ekologiya bolip tabiladi. Neftti qayta islew zavodlari shiyki zat rayonlarina qarag’anda tutiniwshi rayonlarda ko’birek ushiraydi. Sebebi, shiyki neftti alip kelip, ha’r qiyli o’nim aliw, olardin’ ba’rin o’z-aldina alip keliwge qarag’anda arzan, qolayli ha’m qa’wipsiz bolip tabiladi. Ayrim jag’daylarda bunday zavodlar magistral qubirlar o’tken orinlarda da quriladi.Ximiya ha’m neftti qayta islew sanaati . Tiykarg’i ximiy

Tog’ay, ag’ashti qayta islew ha’m tsellyuloza qag’az sanaatin jaylastirwda o’zine ta’n bolip, ko’pshilik jag’dayda tog’aylarg’a jaqin jaylastiradi, sebebi 40 %-ke shamalas ag’ash (puta, shaxlari) shig’indig’a aylanadi. Celyuloza qag’az islep shig’ariw tiykarinan to’mendegishe jaylastiriladi. Shiyki zat rayoninda, ag’ash ag’iziwshi daryalardin’ temir jollar menen kesilisken jerinde, daryalardin’ quyiliw bo’limde. Bul jerde tiykarg’i faktor sipatinda transport ha’m geografiyaliq jaylasqan orin u’lken a’hmiyetke iye. Joqaridag’i bag’darlar boyinsha celuloza-qag’az sanaatinin’ Rossiya fedaraciyasi misalinda ko’remiz. Ma’selen, Krasnoyarsk,Perm,Arxangelsk ha’m b. qalalar cseluloza-qag’az sanaati oraylarina aylang’an. Tog’ay, ag’ashti qayta islew ha’m tsellyuloza qag’az sanaatin jaylastirwda o’z

Qurilis sanaati basqa tarawlarg’a salistirg’anda tez rawajlaniwi lazim, sebebi basqa sanaat tarawlarin jaylastiriw qurilis materiallari menen (gerbish, tsement, cherepica, shifer) tikkeley baylanisli. O’zbekstanda Bekabad, Nawayi, Qubasay, Ahangaran, No’kis tiykarg’i cement orayi esaplanadi. Bunnan tisqari cement islep shig’ariw qara ha’m ren’li metallurgiya oraylarinda da aymaqliq kompleks formasinda qa’liplesedi. Bul jerde domna peshleri shig’indisi shlak ha’m alyuminiy sanaatina tiyisli glinazyom zavodlari shig’indilari isletiledi.Temir beton o’nimleri ha’m qurilmalarin jaylastiriw tutiniwshi faktori arqali sho’lkemlestiriledi. Qurilis sanaati basqa tarawlarg’a salistirg’anda tez rawajlaniwi lazim, sebebi basqa sanaat tarawlarin jaylastiriw qurilis materiallari menen (gerbish, tsement,

Jen’il sanaatti aymaqliq sho’lkemlestiriwde shiyki zat, miynet resursi ha’m tutiniwshi faktorlari jetekshi orin tutadi. Ma’selen paxta tazalaw ha’m pilleshilik zavodlari, ju’n ha’m terini qayta islew tikkeley shiyki zat rayonlarinda jaylastiriladi. Sebebi olardan alinatug’in o’nim birligine ju’da’ ko’p shiyki zat sariplanadi. Toqimashiliq, teri, trikotaj, gilem islep shig’ariw miynetti ko’p talap etkeni ushin u’lken ha’m kishi qalalarda quriladi.Bul sanaatta miynet resurslarinin’ ko’plep talap etiliwi na’tiyjesinde o’ndiris tiykarinan tutiniw rayonlarinda jaylastiriladi.Jen’il sanaatti aymaqliq sho’lkemlestiriwde shiyki zat, miynet resursi ha’m tutiniwshi faktorlari jetekshi orin tutadi. Ma’selen paxta tazalaw ha’m pilleshilik zavodlari, ju’n ha’m terini qayta islew tikkeley shiyki zat ray

Aziq –awqat sanaati karxanalarin jaylastiriw tiykarinan tutiniw faktorina qaray a’melge asiriladi. Sonday-aq olardi transportta tasiw imkaniyatlari,sapasi ha’m t.b. itibarg’a alinadi. Ma’selen, may, konserva, vino o’nimleri, qant la’blebi, temekini qayta islew shiyki zat rayonlarinda, go’sh, su’t o’nimlerin jetistiriw qalalarg’a jaqin, al konditer favrikalari tikkeley qalalarda jaylasadi. Solay etip aziq awqat sanaatinin’ aymaqliq qurami tiykarinan tutiniwshi ha’m shiyki zat faktorlari ta’sirinde qa’liplesedi ha’m tarawdin’ awil xojalig’i menen baylanisli bolg’anlig’i sebepi agrosanaat kompleksi ko’rinisinde aymaqliq sho’lkemlesedi.Aziq –awqat sanaati karxanalarin jaylastiriw tiykarinan tutiniw faktorina qaray a’melge asiriladi. Sonday-aq olardi transportta tasiw imkaniyatlari,sapasi ha’m

Poligrafiya sanaatı  Qalalarda, a’sirese paytaxt qalalarda rawajlanadı. Sebebi bunday qalalarda gazeta, jurnallardı baspadan shıg’arıw o’zine ta’n wazıypa esaplanadı. Bul sanaat o’ndirisin jaylastırıw og’an ta’sir etiwshi faktorlarg’a baylanıslı emes, al sanaat tarawlarının’ o’zgesheliklerinen kelip shıg’adı.  Sanaat ka’rxanaların qay jerde jaylastırıw, olardın’ texnikalıq- ekonomikalıq o’zgesheliklerinen tısqarı bazar qatnasıqları, talap, usınıs, salıq, kredit, baha, ma’mleketttin’ siyasatı ha’m t.b. ta’sirinde a’melge asırıladı.

J u w m a q l a w Uliwma alg’anda, tu’rli sanaat tarmaqlarinin’ qa’liplesiwi tarmaqlar araliq komplekslerdi ju’zege keltiredi. Eger olar bir jerde jaylasqan bolsa, bunday kompleksler aymaqliq kompleks halatinda da boladi. Sonin’ menen birge ayirim sanaat tarmaqlarinin’ birigiwi de aymaqliq kompleks (aglomeraciya) formasinda boliwi mu’mkin.Bunda mashinasazliq, jen’il ha’m aziq-awqat sanaati rayonlari misal bola aladi. Aymaqliq kompleksler sanaatti rayonlastiriw menen de tikkeley baylanisli, Tiykarinan, iri sannat oraylari, sanaat tu’yini ha’m rayonlari, a’lbette, aymaqliq kompleks formasina iye. Bulardan en’ quramalisi sanaat tu’yini ya’ki aglomeraciyasi esaplanadi. O’zbekstanda Tashkent, Fergana-Marg’ilan, Buxara-Kogon siyaqli sanaat tu’yinleri, Angren- Almaliq, Shortan-Mu’ba’rekke uqsas s

1)Uliwma tarmaq degenimizde ne tusiniledi? a)Karxanalardin malim ozgesheliklerine kore gruppalaniwi tusiniledi. b) karxanalardin tarmaqlarga boliniwi tusiniledi s)karxanalardin jaylasiwi orinlari tusiniledi d) a ham b 2)Sanaat tarmaqlari adette ush tiykargi kreteriya tiykarinda ajratiladi qanday?a)shiyki zat birligi ,islep shigariw,sholkemlestiriw, b)tutiniw birligi ,texnologiylax protsess,shiyki zat birligi s)aziq awqat,jenil sanaat,qayta islew, d)juwap joq 3)Janilgi faktori,Tutiniw faktori,Ekologiylaq foktor,Bazar ekonomokasi faktori ht b bular nege tasir etiwshi faktorlar? A)sannat karxanalarin jaylastiriwga b)janilgi sannatin jaylastiriwga s)elektir energitika d)komir sanaati 4)Janilgi sanaati qaysi sanaat toparina kiredi? A)taw kan qazip aliwshi b)janiwshi s)issiliq elektir stantsiyas

Adebiyatlar 1. Abirqulov K.N. Iqtisodiy geografiya. Darslik-T. Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg’armasi nashryoti, 2004. 2. Bekpolatova G., Tursinov M., Embergenov N. Ekonomikaliq geografiya.-No’kis, Bilim,2012. 3. Soliev A. Ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish.- T.,2000. 4. Soliev A. Xududiy majmualarning nazariy asoslari.- T.,2007. 5. www.ziyonet.uz 6. www.google.uz

Купить