Шахта самосвали - Горное дело - Презентации

Информация о документе

Цена	10000UZS
Размер	709.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Ноябрь 2023
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Горное дело

Продавец

Lobarxon96

Дата регистрации 21 Ноябрь 2023

33 Продаж

Шахта самосвали

Купить

MINETRUCK MT436B
SHAXTA SOMASVALI

Bajardi:
Qabul qildi:

TEXNIK XIZMAT NUQTASI

•
1 – Havo filtri – elektr yuritgich
•
2 - Yoqilg`i bakini sathini o`lchovchi asbob
•
3 – Kuch agregatining markaziy moylash paneli
•
4 – tutib turuvchi ramaning markaziy moylash paneli
•
5 – Orqa bortga ortiladigan slindrli xvostik - 2 ta joylashgan
•
6 – Samosval kuzovi mustahkamlgich palsini moylash - 4 ta joylashgan
•
7 – Shina bosimi - 4 ta joylashgan
•
8 – Most differensial moyinini tekshirish porti - 2 ta joylashgan
•
9 – Most planetar mexanizmi moyini tekshirish porti - 4 ta joylashgan
•
10 – Chayqaluvchi podshipniklar
•
11 – Podshipniklarni sharnirli biriktirish - 2 ta joylashgan
•
12 – Transmissiya moyini o`lchash asbobi
•
13 – Uzatish qutisini moylash
•
14 – Havo filtr qarshiligining dvigatel indikatori
•
15 – Moy gidravlik baki
•
16 – Yoqilg`ini suvdan ajratish
•
17 – Dvigatelga moy quyish og`zi
•
18 – sterjin moy ko`rsatgichi
•
19 – Gidravlik bakka moy quyish og`zi
•
20 – Sapun gidravlik baki
•
21 - Akkumlyatorlar
•
22 – Dvigatelni sovutish uchun quyildigan suyuqlik
•
23 – Yoqilg`i quyish og`zi

Ekiketka moylash ko`rsatkichlari

Suyuqlik boshqarish operasiyasi
Haftalik / Smena talablari
•
Moylash joylari
•
Suyuqlik chiqish teshigi
•
Motor moyini o`lchash sterjeni
•
Transmissiya moyi ( o`lchov sterjeni va qarovchi oyna )
•
Gidravlik sistema uchun moylash moy baki
•
Dvigatelni sovutuvchi suyuqlik baki ( kengaytirilgan bachok )
•
Havo yo`lining ifloslanishni o`lchagich
•
Havo filtridan tozalangan havoni chiqaruvchi klapin
•
O`t o`chirgich
•
Uzatgich qutisidagi moy

Dvigatelni sovutuvchi suyuqlik baki ( kengaytirilgan bachok )

•
Havo filtridan tozalangan havoni chiqaruvchi klapin

Gidravlik sistema uchun moylash moy baki

Texxizmat oraliqlari
В зависимости от необходимости
•
Radiator – tashqaridan tozalash
•
Kabina, kuzov va rama – hamma detallarning borligini, yoriqlar yo`qligini,shikastlanmaganini tekshirish;
•
Avtomatik o`chiruvchilar yoki himoyalovchilar – boshlang`ich holatiga qaytarish yoki almashtirish;
•
Oyna tozalovchi yoki yuvuvchi suyuqlik – almashtirish yoki to`ldirish.
Har smenadan oldin
•
Yoqilg`I sathini ko`rsatuvchi qurilmani tekshiring – kerkli darajada bakni to`ldiring;
•
Dvigatel - dvigateldagi moy sathini tekshiring;
•
Uzatish qutisi – uzatish qutisudagi moy sathini tekshiring;
•
Yoqilg`idan suvni bo`luvchi – suv yo`qligini tekshiring;
•
Gidravlik bak - moy sathini tekshiring;
•
Shlanglar - hamma siqib turuvchilarni holatini tekshiring;
•
Shinalar – holatini tekshiring;
•
O`t ochirgich – ko`zdan kechiring;
•
O`zgaruvchan tok generatorini uzatuvchi tasma - ko`zdan kechiring;
•
Dvigatel vintilyatorini uzatuvchi tasma - ko`zdan kechiring;
•
Havo filtrini qo`yib yuboruvchi klapan - ko`zdan kechiring;
•
Havo filtr dvigateli - cheklangan filtr indikatorini tekshiring;
•
Sovutish sistemasi – bakdagi sovutish suyuqlik sathini tekshiring
•
Keyingi fitinglarni yog’lang
Rul boshqaruvining silindrlari, yakuniy asosning fitinglari (2)
Rul boshqaruvining silindrlari , shtok yakuninig fitinglari (2)
Bo’shatish silindirining fitinglari (4), 2tadan xar bir silindrga
- Tebranma podshipnik fitinglari (2)
- Sharnirli ulanma podshipnik fitinglari (2), один на каждый шарнир
- O’zi ag’daruvchi kuzov sharnirlarining barmoq fitinglari (2), один на каждый шарнир
•
Avtomatik uzatish sistemasini moylash – bakdagi moy sathini tekshiring.

Har 50 soat ishdan so`ng:
•
O`t o`chirgich – haftada bir marta o`t o`chirish kukuni ko`zdan kechiring
•
Shinalar – havo bosimini tekshirish
Har 100 soat ishdan so`ng:
•
Dvigatelning havo filtri – birlamchi filtr elementini almashtiring
•
Qo`shimcha sovutish suyuqligini sinab ko`ring
•
Akkumlyator bateriyasi - kuchlanishini tekshiring
•
Akkumlyator bateriyasi - suyuqlik sathini tekshiring
•
Akkumlyator bateriyasi - klemalar va akkumlyator bateriyalar ulanishini
tozalash
•
Sapun gidravlik bakini – ko`zdan kechiring
•
Sapun transmissiyasi - sapun mostlarini ko`zdan kechiring
•
Mostlar - hamma planeter uzatma va differnsial moyini sathini tekshiring
•
Tormozning moy sovutish sapun bakini ko`zdan kechirng
•
Tormozni sovutish moyi sathi – tekshiruvini amalga oshiring
•
G’ildirak – qisuvchi gaykalarning qisish momentini tekshirish
•
Sirg’anuvchi bog’imlarni, kardan sharnirlarini moylang
•
O’t o’chirish tizimi - poroshokli vositalar darajasini, gazpatron changlatgichlarni
tekshiring

Texnik xizmat bo`yicha qo`llanma
Системы питания двигателя
Oraliqlar
•
Bakdagi yoqilg’I sathi
Xar smena boshida bakdagi yoqilg’I sathi tekshirilishi kerak . Уровнемер обычно
располагается на баке около заливного отверстия. Yuk avtomobillarga ikkita bak
o’rnatiladi ikkalasiham tekshirilishi kerak . Buninig uchun ustki va ostki kuzatuvchi oynalar
mavjud .
•
Namlikni ajratuvchi filtr
DDEC dvigateliga ega bo’lgan transport vositalarida birinchi yoqilg’I filtri suvni yoqilg’idan
ajratish uchun ham xizmat qiladi. Bu filtrni xar smenadan oldin tekshirish kerak . Pastki
kuzatuv shishasi filtrini tekshiring . Agar suv bo’lsa yoqilg’I filtr asosidagi chiqarish
klapanini oching va suvni chiqarib tashlang. Chiqarish klapanini yoping.
Yoqilg’i filtridan suvni chiqarish
•
Xar 500 soat ishlagandan so’ng suv miqdorini tekshiring agar birlamchi yoqilg’I filtrida
ko’p miqdorda suv bo’lsa, bakning asosidagi suv to’kadigan qopqoqni bo’shating .Yoqilg`i bakini tekshiring/ yoqilg`i quying Har smenadan keyin
Yoqilg’i filtridan suvni chiqarish Har smenadan keyin
Yoqilg`i filtrini almashtirish Har 100 soat ishdan so`ng

Yoqilg`i filtrini almashtirish
• Har 100 soat ishdan so`ng yoqilg`i filtrini almashtiring .
• Xar bir yoqilg’I filtrlarining yon atroflari va tashqi tomonini tozalang . Yoqilg’i bakining
toldiruvchi va to’rli filtrini tozalang.
• ikkala Yoqilg’I o’tkazuvchi klapan jo’mragini 90 ° burab ochish holatiga keltiring.
• Xar bir filtrni soat strelkasiga qarshi burab filtr kallachasini yeching . Eski filtrlarni tashlab
yuboring.
• Xar bir filtr ustini tozza mato bilan arting. Shu joy tozaligini ishonchli taminlang .
• Xar bir yangi filtrninig prokladkasiga yuqa moy qatlamini surting.
• Xar bir filtrni toza dizel yoqilg’isi bilan to’ldirib, o’rnating . O’rnatish uchun xar bir filtrni soat
strelkasi bo’yicha burab qo’ying . Xar bir filtirning prokladkasi galovkasiga tekkandan so’ng
2/3 oborotga qotiring.
• Dvigatel taminlash sistemasidan havoni chiqarish.
• Agar dvigatel yoqilg’i ishlab chiqarib, transport vositasi 3 oy saqlangan bo’lsa yoki yoqilg’I
filtri almashtirilgan bo’lsa yoqilg’i tizimidan havoni chiqarish lozim. Yoqilg’I bakini to’ldiring.
• Birlamchi yoqilg’i filtrida tepadan havo olish uchun qopqoq atrofini tozalang. Birlamchi
yoqilg’i filtrida tepadan havo yig’ish uchun qopqoqni yeching . Qopqoq teshigidan yoqilg’I
havosiz chiqayotganini ko’rmaguncha podkachkaning qo’lli nasos bilan ishlab ko’ring.
Qopqoqni o’rnatib dvigatelni ishga tushiring . Bo’sh holatda yurg’izib yoqilg’I utechkasi
yo’qligini tekshiring .
• Dvigatel ishga tushmaguncha podkachkni davom ettiring .

1 - To`sqich
2 – Yoqilg`i sathini ko`rsatuchi
3 – Yoqilg`i bakiga to`ldirish og`zi

Dvigatelni molash sistemasi
Oraliqlar
Dvigatel moy sathi
•
Dvigatelni yog’lash moyi o’lchash sterjeni to’la nuqtasida
bo’lishi kerak. Moy sathini anniq tekshirish uchun dvigatelni
to’xtatib ichki tizimlarga sizib o’tishini kuting. ( Detroit dizelli
dvigatellar uchun minimum 20 minut ). Bu to’lib ketish oldini
oladi . Yog’ sathini tekshirish vaqtida o’lchash sterjeni atrofi
tozaligiga va transport vositasi tekis joyda o’rnatilganligiga
ishonch hosil qiling. Yog’ o’lchovchi sterjenni oxirigacha
oboring va qaytattan oling. Agar moy sathi ‘’qo’shib quy’’
belgisidan past bo’lsa ‘’to’la’’ belgisigacha quying. Moy sathini tekshirish Har smenadan so`ng

1 – Gidravlik sistema uchun moylash moy baki
2 – Gidravlik sistema uchun moylash moy baki

Havo filtr sistemasi
Havo filtri quruq turi.
•
Bu dvigatelning havo filtrlari siklon turidagi quruq filtrlardan
iborat. Texhizmat indikatori filtr holatini ko’rsatadi. Filtr
tozzaligida indikator yashil hududda bo’ladi . Filtr ifloslangan
bo’lsa, qizil hududda bo’ladi . Xar bir smenadan oldin transport
vositasini ishga tushirgandan so’ng texhizmat indikatorini
tekshiring. Agar indikator oynasida qizil belgi paydo bo’lsa,
birlamchi havo filtri elementini almashtirib, indikatordagi
uloqtiruvchi tugmani bosing. Qo`yib yuboruvchi klapanni
tekshirish Har smenadan keyin
Texxizmat indikatorini tekshirish Har smenadan keyin
Birlamchi filtr tekshirish Har smenadan keyin
Filtrlovchi element texxizmati Har 100 soatdan so`ng birlamchi elementni
almashtiring

1 – Filtr qobig`i
2 – Ifloslanish indikatori
3 – Qo`yib yuboruvchi klapan

Gidrosistema
Oraliqlar
Gidromoy sathi
•
Gidravlik sistema moylash moyi sathini har smenadan keyin tekshiring.
Transport vositasini tekis joyga qo’ying va o’zi to’kuvchi kuzovni yuklash
holatiga keltiring. Dvigatelni to’xtating va akkumulyator suvi oqishini
kuting.
•
Bak og’zini bo’shatib bakni tekshiring .
•
Hamma silindrlar tortilganda gidravlik bakdagi, gidravlik tizimni moylash
moyini tekshiring. Yuqoridagi ko’ruvchi oyna ko’rsatuvchi ichida
suzuvchi sharikni ko’rsatishi kerak. Agar moy tepadagi ko’rsatuvchi
ichida pydo bo’lmasa, xizmat ko’rsatuvchi personalga xabar bering. Gidravlik sistema moy sathini
tekshirish Har smenadan keyin
Sapun gidravlik bakini ko`rikdan
o`tkazish Har 100 soat ishdan keyin

Gidravlik vizual ko`rsatgichlar
1 – yuqoridagi vizual ko`rsatgich
2 - pastki vizual ko`rsatgich

Uzatish qutisi sistemasi
Oraliqlar
1 – Uzatish qutisi moyini vizual ko`rsatgichi (МТ436В)Gidravlik transmissiya suyuqligi
sathi tekshirish Har smenadan oldin
Sapun ko`rigi Har 100 soat ishdan keyin

Uzatish qutisidagi moy sathi
•
Salt holatda ishlayotgan dvigatel , uzatish qutisidagi moy
sathini tekshiring: mashinani gorizontal tekislikda qo`l
tormozini tekshiring.
•
Dvigatelni salt ishlash holatida qoldirib, uzatish qutisini neytral
holatga keltiring.

Vizual ko`rsatgich
1 – uzatish qutisini moy to`ldirish joyi
Uzatish qutisi sapuni
Har 100 soat ishdan keyin uzatish qutisi sapunini tekshiring .
Sapun uzatish qutisi tepasida joylashgan.

Mostlar
Oraliqlar
Agar transport vositasi yoki most yangi bo`lsa yoki kpital remontdan
keyin moyni har 100 soat ishdan so`ng almashtiriladi . Keyin o`q moyini
har 1000 soat ishdan so`ng almashtiriladi
Moy sathi nazorati
•
Moy sovuqligida suyuqlik sathini tekshiring .
•
Moyni issiq holatda tekshirmang, moy sathi noto`g`ri ko`rsatadi.
Differensial va planetar uzatgich sapunlari.
•
Differensial va planetar sapunlarni har 100 soat ishdan so`ng
tekshiring . Sapunga yo`li berkilib qolmaganliiga ishilinch hosil qiling .
•
Har moy almashtirganda sapunni yechib tozalab qo`yish kerak .Hamma differensial va planetar
uzatgich moyi sathini tekshirish Har 100 soat ishdan keyin
Sapunni tekshirish/tozalash Har 100 soat ishdan keyin

Elektr qurilmalari
Akkumlyatorlar
•
Bu transport vositasida elektr tizimi 24 voltdan iborat. Xar bir
akkumulyator batareyasi 12 volt quvvatga ega . Xar bir detalni
tex xizmat ko’rikdan o’tkazishdan oldin minus klemmasini
ajrating.
•
Xar 100 soat ishdan so’ng elektrolit darajasini tekshiring. Xar
bir elementni kesuvchi halqasiga yetishi uchun akkumulyator
batareyasiga toza yoki distirlangan suv quying. Akkumulyator
batareyasining xar bir ventilyatsion tirqishi tozaligiga ishonch
xosil qiling.
•
Akkumulyator asosiy o’chiruvchi
•
. Qachonki transport vositasi texnik xizmat ko’rsatish
mobaynida yoki nosoz turgan vaqtda qisqa tutashuvni oldini
olish uchun, bu o’chiruvchi akkumulyator batareyasini elektro
konturdan ximoya qiladi va uni o’chirishga o’rnatiladi.

Yoqilg`i o`tkazgichlar
1 – Yoqilg`i haydochi nasos 4 – Yoqilg`i baki
2 - ЕСМ 5 – Suvni yoqilg`idan ajratgich
3 – Ichki yoqilg`I filtri
6 – Qaytaruvchi klapin

Dvigatelni yog`lovchi sistemalar
Sistemani ishi

•
Масло из поддона вытягивается масляным насосом. От насоса часть масла
циркулирует через маслоохладитель и течет к масляным фильтрам. Остаток
течет непосредственно к масляным фильтрам. От фильтров масло течет через
основную масляную магистраль и распределяется на различные детали
двигателя. Оно затем возвращается в поддон картера двигателя под
действием силы тяжести.
Uzel, mexanizm va agregatlar sistema
•
Karyer Minetruck samosvali dvigatel moylash sistemasi keyingi asosiy qulirma va
uskunalardan tashkil topgan :
•
Moy nasosi
•
Moy filtri
•
Moy sovutgich
•
manometr
Moylovchi sistema nasosi
•
Suyuq moylash sistema nasosi – bu olti bosqichli nasos , установленный к
основанию блока цилиндров в масляном поддоне двигателя; масляный
насос приводится в движение с распределительного механизма коленвала
двигателя.
•
Он выполняет роль сердца смазочной системы двигателя и оснащается
расположенным в поддоне картера фильтром на впуске для предупреждения
прохода любых загрязнений, которые могли бы повредить насос.

Moy filtrlari
•
Detroit moy filtrlari dvigatelning o`ng tomonida,
turbokompressorning orqa past qismidan joylashgan. Bu filtrlar bir
marta foydalanib , tayyorlovchi zavod ko`rsatmasiga ko`ra har 250
soatda dvigatel moyini almashtirganda, har safar almashtirishni talab
qiladigan filtrlar.

Havo uzatish sistemasi
Havo uzatish sistemasi 2 ta asosiy vazifani bajaradi :
1. Dvigatel yonuvchi qismiga o`tuvchi havoni tozalab jo`natadi .
2. Zarur bo`lgan holda dvigatelni havo yordami sovutadi .

Transmissiya
Qismlari
1 – Uzatish qutisi
2 - Gidrotransformator
3 – Dizelli dvigatel
4 – Planetar g`ildirak reduktorlar mostlar bilan

1. Gidrotransformator 5. Sovutgich
2. Nasos 6. Almashtirish sistemasi
3. Uzatish qutisi 7. Prujina ustidagi akkumlyator
4. Filtr 8. Qismlar bloki

Gidrotransformator

Gidravlik tizimni moylash moyi yordamida gidrotransformator
energiyani dvigateldan uzatish qutisiga uzatiladi. Gidrostatik tizim
Chegaralangan suyuqliklar bosimni uzatish asnosida ishlaydi.
Gidrostatik tizimlar asosan tormoz va boshqaruv ruli uchun
ishlatiladi. Suyuqlik xarkatlanib kuch xosil qiladi gidrostatik tizimlar
shu asnoda tuzilgan. Gidrotransformator gidrodinamik tizimdir.
•
Gidrotransformator 3 qisimdan iborat: aylanma lopas g’ildiragi,
shu g’ildirak ichida xosil bo’lgan moyni aylantirishga xizmat
qiladi. Trubinalar, moy oqimi bilan statorning aylanma
momentoni kuchaytiradi . Lopas g’ildiragi dvigatel moxovigi bilan
ulangan. U dvigatel ishlayotganda xar doim aylanib turadi. Tirgak
vali , Shesterna va uzatish qutisi trubinalar bilan ulangan.
•
Samosvalga yuk uklanmaguncha uzatish qutisi naytral holatda
turadi, moy lopas g’ildirak va trubinalar dvigatelning xar qanday
xarakatida birga qo’shilib aylanadi. Samosvalga yuk yuklanganda
u aylanish chastotasini kamaytiradi. Lopas g’ildiragining moy
oqimi trubina orqali oqishi bilan izohlanadi.

•
Lopas g’ildiragi aylanayotganda stator moyni ushlab qoladi va moyning kuchini lopas
g’ildiragiga yo’naltiradi. Bu aylanish momentini kuchaytiradi. Dvigatel ishlayotganda
yetkazib beruvchi nasos uzatish qutisi karteridan moyni so’rib oladi va uni reduksion
klapan filtrlari orqali uzatadi. Moy reduksion klapandan uzatish qutisi muftasigacha
va gidrotransformatorga o’tadi. Uzatish qutisiga bosim yetmaguncha tezlik muftasini
ishga tushirish va yo’naltirish uchun reduksiya klapani yopiq bo’ladi. Klapan
regulyatori bu teshikka mahkam qotirilgan zolotnik. Moy bosimi prujina kuchini
yengmaguncha, prujina zolotnikni ushlab turadi. Zolotnik Kanal ochish uchun joyini
almashtiradi shu joy orqali moy, moyni bo’shatish gidrotransformatoriga yetib
bo’radi.
•
Moy gidrotransformatorga yetganda gidrotransformator tirgagi orqali lopas g’ildiragi
podshipnigiga o’tadi. Trubinaning lopasti va stator Moy stator orqali trubinaga o’tib
va yana lopas g’ildiragiga qaytishi uchun xizmat qiladi (sirkulyatsiya uchun). Bu
sirkulyatsiya trubina va lopas g’ildiragini birxil yo’nalishda aylanishiga majbur qiladi.
Moy lopas g’ildiragining ichki diametriga kirib va tashqi diametridan chiqib
trubinaning tashqi diametriga o’tadi. Moy trubinaning tashqi diametridan
chiqqandan so’ng stator bilan qisilib lopas g’ildiragining ichki diametriga o’tadi.
Moy gidrotransformatorni trubina vali va gidrotransformator tirgagi orqali tark etadi.
Shu yerdan moy reduksion klapan orqali moy sovutgichga uzatiladi. Shu yerdan
moy qator chiiqlari orqali uzatish qutisi podshipniklari va muftaga boradi.
•
Moy uzatish qutisi poddonida yig’iladi . Gidrotransformatorni moylash moyi uzatish
qutisi paddoniga og’irlik kuchi tasirida egiluvchan shlang orqali o’tadi.

Uzatish qutisi va gidrotransformator
Uzatish qutisi va gidrotransformator sistemasi dvigatel
energiyasini boshqarish va moslashtirish uchun qo`llaniladi.
Karyer Minetruck samosvali orqaga va oldinga to`rt xil diapazonli
tezlikda harakat qilishiga xizmat qiladi.

Uzatish qutisi sistemasi / gidrotransformator asosiy qismlari :
•
Uzatish qutisi
•
Gidrotransformator boshqarish klapini
•
питающего насоса
•
Filtr sistemasi
•
Uzatish qutisi sistemasi / gidrotransformator moysovutgichi
Uzatish qutisi dvigatel energiyasini yetaklovchi g`ildirakka
yetkazib beruvchi shesterna va val qatoridan tashkil topgan.
Uzatish qutisi ishlab dvigateldan yetaklovchi g`ildirakni mutloq
uzib qo`yadi. Minetruck karyer somasvali har doim harakat
qilmasligi uchun uzatish qutisi ishlab dvigateldan yetaklovchi
g`ildirakni mutloq uzib qo`yadi. Uzatish qutisi dvigatelni quvvatini
boshqarishda ham yordam beradi. Mexanik uzatish qutisi tiyuvchi
tishli g`ildirak va mexanik friksion spleniyalarni ishlashi uchun
yordam beradi. Avtomatik uzatish qutisining g`ildiraklari doim
qo`shilganholatda bo`ladi. Bunda eng yuqori darajali uzatish
hususiyatiga ega bo`lishi uchun gidravlika ishlatiladi.

Uzatish qutisini boshqarish klapini
1. Gidrotransformator 10. 3- chi
2. Nasos 11. 4- chi
3. Gidrotransformatorni saqlash klapini 12. Tezlikni o`zgartiruvchi klapan
4. Moysovutgich 13. Orqaga
5. Kollektor moylash moyi 14. Yo`nalishini o`zgartiruvchi klapan
6. Avtomatik spleniyani qo`yib yuborish klapan 15. Spleniyani reduksionli klapan
7. Oldinga 16. Filtr
8. 1- chi 17. Uzatish qutisi padonidan so`ruvchi
9. 2- chi

Transmissiya
1. Vilka , образующая зацепление 8. Toyuvchi vilka
2. Ignali podshipnik 9. Toyuvchi vilka qopqog`i
3. Уплотнение для консистентной смазки 10. Пресс-масленка
4. Пресс-масленка 11. Podshipnik qiqog`i
5. Changdan himoyalovchi kalpachok 12. Moylash uchun kanal
6. Shponkali val 13. Крестовина дифференциала – втулка колеса
7. Zichlovchi

Шахта самосвали

Купить

Похожие документы
Faxriy yorliq
Maktab maslahatchisi
Argos test javoblari
Yigirish korxonalarida sifat menejmenti tizimini
Xavfli kimyoviy obyektlarda tez ta’sir etuvchi moddalar bilan bog‘liq avariyalar sodir bо‘lganda xavfsizlik choralarni kо‘rish