Soxta oyoqlilar sinfi. 7- sinf - Зоология - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	1.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	08 Октябрь 2019
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Зоология

Soxta oyoqlilar sinfi. 7- sinf

Купить

3-§. Soxta oyoqlilar sinfi 7-sinf zoologiya darsligi asosida. 2017.

• Soxta oyoqlilar – eng sodda tuzilgan bir hujayralilar. Oddiy amyoba ularning tipik vakili hisoblandi.

• Yashash muhiti va tuzilishi. Amyoba to‘kilgan barglar va xascho‘plar bilan ifloslangan ko‘lmak suvlar tubida hayot kechiradi. Tanasining kattaligi 0,2–0,5 mm, shaffof bo‘ladi. Amyoba hujayrasining shakli doimo o‘zgarib turadi. Boshqa hujayralar singari amyoba tanasi ham quyuq dildiroq modda, ya’ni sitoplazmadan iborat. Sitoplazmada bitta yadro va hujayra organoidlari joylashgan. Hujayra membranasi sitoplazmani tashqi muhitdan ajratib turadi.

• Harakatlanishi. Amyoba hujayrasi sirtida qalin qattiq qobiq bo‘lmaganligidan sitoplazmasi qaysi tomonga oqib o‘tsa, tana sining o‘sha tomoni bo‘rtib chiqib, «soxta oyoqlar» deb ataladigan muvaqqat o‘simtalar hosil qiladi. Amyobaning harakatini bir tomchi suvning oqishiga o‘xshatish mumkin. Soxta oyoqlar to‘xtovsiz hosil bo‘lib va yo‘qolib turganidan amyobaning tana shakli ham o‘zgarib turadi.

• Oziqlanishi. Amyoba bakteriyalar, mayda suv o‘tlari va organik qoldiqlar bilan oziqlanadi. Harakatlanayotgan amyoba oziqqa duch kelganida bir necha soxta oyoqlar hosil qiladi. Soxta oyoqlar oziqni qamrab olib, uni sitoplazmaga o‘tkazadi. Sitoplazmadan hazm shirasi ajralishi bilan oziq atrofida kichik pufakcha – hazm qilish vakuolasi paydo bo‘ladi. Hazm shirasi ta’sirida vakuoladagi oziq moddalar hazm bo‘ladi. Oziqning hazm bo‘lmagan qismi sitoplazmadan tashqariga chiqarib yuboriladi.

• Nafas olishi. Amyoba suvda erigankislorod bilan nafas oladi. Uning sitoplazmasiga kislorod suv bilan birga to‘xtovsiz o‘tib turadi. Kislorod yordamida sitoplazmadagi oziq moddalar parchalanib, amyoba hayoti uchun zarur bo‘lgan energiya hamda zararli moddalar almashinuvi mahsulotlari hosil bo‘ladi. Sitoplazmadagi suvning ortiqcha qismi zararli moddalar almashi nuvi mahsulotlari bilan birga qisqaruvchi vakuola bo‘shlig‘iga o‘tadi. Vakuola qisqarganida uning ichidagi suyuqlik hujayradan chiqarib yuboriladi. Ana shu tariqa amyoba organizmi bilan tashqi muhit o‘rtasida moddalar almashinuvi sodir bo‘ladi. • Ta’sirlanishi. Sodda tuzilgan bo‘lsa ham, amyoba hayvon organizmiga xos xususiyatlarga ega. Ayrim ta’sirlar yordamida amyoba tanasining shakli o‘zgarganligini ko‘rish mumkin. Agar amyobali

• Ko‘payishi. Amyoba ikkiga bo‘linish yo‘li bilan jinssiz ko‘ payadi (5-rasm). Buning uchun yadroning hajmi ortib, uning qobig‘i yemiriladi. Sitoplazmaga chiqqan yadro moddalari hujayraning ikki tomoniga teng taqsimlanadi. Tezda hujayraning ikki tomonida bittadan yadro hosil bo‘ladi. Amyoba tanasi ham cho‘zilib, o‘rtasidan ingichkalashadi va ikkiga ajraladi. Ana shu yo‘l bilan bitta amyobadan ikkita yangi amyoba hosil bo‘ladi. Bu xildagi ko‘payishda jinsiy hujayralar hosil bo‘lmaganligi tufayli jinssiz ko‘payish deb ataladi. • Sista hosil qilishi. Sovuq tushganda yoki suv qurib qolganda amyoba ha ra katlanishdan to‘xtab yumaloqlanadi; uning hujayrasi sirtida qalin po‘st – sista hosil bo‘ladi. Amyoba sista ichida noqulay sharoit ta’siridan saqlanadi. Qulay sharoit tug‘ilganda amyoba sistada

• Soxta oyoqlilarning xilma-xilligi. Dengizlarda ohak chig‘anoqli soxta oyoqlilardan foraminiferalar va kremniy (qum) skeletli nursimonlar ko‘p uchraydi. Bundan bir necha million yil ilgari yashab, qirilib ketgan foraminiferalar chig‘anoqlari qoldig‘i hozirgi ohaktosh konlarini hosil qilgan. Nursimonlar skeleti qoldig‘idan metallarni silliqlashda va jilvir qog‘oz tayyorlashda foydalaniladi. Ayrim soxta oyoqlilar xavfli parazit hisoblanadi. Masalan, odam va sutemizuvchilar ichagida yashaydigan ichburug‘ amyobasi ichak devorini yemirib, qonli ichburug‘ paydo qiladi.

Savol va topshiriqlar • Amyoba hujayrasi qanday tuzilgan? • Amyobaning soxta oyoqlari qanday hosil bo‘ladi? • Amyoba qanday oziqlanadi? • Qisqaruvchi vakuola qanday vazifa bajaradi? • Amyobaning ta’sirlanishi qanday sodir bo‘ladi? • Amyoba qanday ko‘payadi? • Soxta oyoqlilar qanday ahamiyatga ega? • Nima uchun amyoba hujayrasidan ortiqcha suv chiqarib turilishi zarur?

Купить