Statsionar neytron manbalaridan foydalangan holda neytron karotaj usullari - Горное дело - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	944.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	20 Февраль 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Горное дело

Statsionar neytron manbalaridan foydalangan holda neytron karotaj usullari

Купить

Statsionar neytron manbalaridan foydalangan holda neytron karotaj usullari

Reja: Kirish 1) Neytron karotaj usullari haqida ma`lumot; 2) Neytron-gamma karotaj; 3) Neytron-neytron karotaj; Foydalanilgan adabiyotlar;

Kirish O'zaro ta'sir neytronning yadro bilan har bir to'qnashuvida namoyon bo'luvchi yadroviy kuchlar bilan boshqariladi, hamda neytronlarning sochilishi va yutilishiga olib kelishi mumkin, bunda yutilish turli yadroviy reaksiyalar bilan birga kechadi. Neytronlarning sochilishi va yutilishini o'rgana turib, kimyoviy elementlarni identifikatsiya qilish va ularning tog' jinsidagi miqdoriy tarkibini ifodalashi mumkin. Bu neytronlarni quduqlar radiometriyasining eng muhim quroli hisoblanadi. Neytronlarning tutilishida yuzaga keluvchi tarkibiy yadro qo'zg'algan holga keladi va neytronning shiddat bilan urilish energiyasi bilan belgilanuvchi qo'zg'alish darajasiga bog'liq ravishda turli usullar bilan parchalanadi. Bunga bog'liq holda barcha neytron

Neytron karotaj usullari haqida ma`lumot; Burg'i qudug'i geologik kesimidagi tog' jinslarini sun'iy neytron usullari bilan o'rganishda quyidagi karotaj usullari keng qo'lllaniladi: Neytronli-gamma karotaj (NGK) Neytron-neytron karotaj (NNK) Neytronlar bo'linishi karotaji (KND) – uran konlarida. Neytronli aktivlash karotaji (NAK) – ma'dan konlarida Neytron usullarida Burg'i qudug'ida tog' jinslarini, kon ma'danlarini neytronlar bilan ta'sirlantirilib, shu jinslarning yoki ma'danlarning atomlaridan qayta sochilgan gamma nurlar yoki neytronlar o'lchanadi Neytron–neytronli karotaj (NNK) – tog‘ jinslardan sun'iy tez neytronlar o'tishi ta'sirida energiyasini yo'qotganiliq neytronlar oqimining keskinligini o'lchashga

Neytronli gamma karataj 1941-yil

• Quduqlarni geofizik tadqiq qilishning yadroviy usulari

Quduqlardagi radioaktiv karotaj usullarida qo'llaniluvchi nurlantirishlarning barcha turlaridan neytronli usul uncha katta bo'lmagan singish qobiliyatiga ega, chunki neytronlar, zaryadlanmagan zarracha bo'lgan holda atomlarning elektron qobiqlari bilan o'zaro ta'sirga kirishmaydilar, yadroning kulon maydoni tomonidan itarilmaydi. Erkin neytron faqatgina atom yadrolari, hattoki eng og'irlari bilan ham o'zaro ta'sirga kirishish qobiliyatiga ega. O'zaro ta'sir neytronning yadro bilan har bir to'qnashuvida namoyon bo'luvchi yadroviy kuchlar bilan boshqariladi, hamda neytronlarning sochilishi va yutilishiga olib kelishi mumkin, bunda yutilish turli yadroviy reaksiyalar bilan birga kechadi. Neytronlarning sochilishi va yutilishini o'rgana turib

Neytronlarning tog' jinsi bilan o'zaro ta'siri natijasida kechadigan eng ahamiyatli jarayonlar, noelastik sochilish, elementlar yadrolarida elastik sochilish va tog' jinsini tashkil etuvchi elementlar yadrolarida yutilish (tutilish), odatda boshqa zarralarning ajralishi bilan kechadi. Sochilish noelastik va elastik bo'lishi mumkin. Neytronlarning noelastik sochilishida yadro o'zgarmaydi, biroq qo'zg'algan holga keladi. So'ngra uzatish yadrosi gamma-kvantlarning nurlanishi bilan kechuvchi dastlabki asosiy holatga o'tadi. Noelastik sochilgan neytron ushbu o'zaro ta'sir natijasida uzatish yadrosining qo'zg'algan energiyasiga teng bo'lgan o'z kinetik energiyasining bir qismini uzatib yuboradi. Noelastik sochilish – bo'sag'

Yadro-fizikaviy karataj usullari bo’yicha burg’u qudug’ida marganesli(a) nikelli(b) xromitli(sd) madanlarni ajratish

Tarang sochilishda neytron va yadro o'rtasida yadroning ichki holati o'zgarmagan holda kinetik energiyaning qayta taqsimlanishi sodir bo'ladi, buning natijasida esa tezkor neytron o'z energiyasining bir qismini yo'qotadi va o'z harakatining dastlabki yo'nalishida qandaydir burchak ostida sochiladi. Agar neytronning kinetik energiyasi yadroning kinetik energiyasidan ortiq bo'lsa, u holda sochilgan neytron sekinlashadi, yadro esa tezlashadi, va aksincha. Moddalarning katta qismining tarang sochilish qirqimi faqat tezkor maydonda neytron energiyasiga bog'liq bo'ladi, issiq va oraliq maydonlarda esa deyarli doimiy bo'ladi. Elektron tomonidan energiyani yo'qotish kattaligi neytron va yadroning to'qnashuv turiga, shuningdek bombardimon qilinayo

NNK asbobining qayd qilish sxemasi

Tog' jinslarida ko'pincha yengil elementlarning yadrolarida tezkor neytronlarning tarang sochilishi sodir bo'ladi. Kichik massa soniga ega bo'lgan yengil moddalar, va o'z navbatida tezkor neytronlarning eng yuqori sekinlashtiruvchi qobiliyatiga ega bo'lgan moddalar, sekinlashtirgichlardir.Tezkor neytronlar uchun eng zo'r sekinlashtirgichlar – bu yuqori vodorod tarkibiga ega bo'lgan muhitlardir. Neytronlarning yutilishi protonning r, α -zarralar, ikki-uch neytronlar yoki gamma-kvantlar ajralib chiqishi bilan sodir bo'ladi, ya'ni u (n, p), (n, α), (n, 2n), (n, γ) va hokazolar reaksiyalarida sodir bo'ladi. Neytronlar yutilishining (n, p), (n, α) ва (n, 2n) turdagi reaksiyalari – bo'sag'a reaksiyalaridir va ular odatda >2÷5 MeV da kechadi. To

(n, γ) reaksiyasi to'liq sekinlashgan neytronlar uchun xosdir. Ularning energiyasi atom va molekulalarning issiqlik harakati energiyasi bilan tenglashtirilishi mumkin. Bu kabi neytronlar issiqlik neytronlaridir. Issiqlik neytronlarining o'rtacha energiyasi 20 °C haroratda 0,025 eV ni tashkil etadi. Issiqlik neytronlari barcha elementlar yadrolarida (n, γ) reaksiyasini chaqiradi, faqatgina geliy bundan mustasno. Issiqlik neytronlarining anomal yutuvchilari – kadmiy, xlor, bor, litiy va boshqalar. Issiqlik usti sohada, ya'ni energiyaning hissa ulushidan bir necha yuz elektron-voltga qadar bo'lganida qator elementlar uchun yutish kesimi rezonanslar mavjudligi bilan izohlanadi. Bu ma'lum energiyaga ega bo'lgan neytronlar uchun (n, γ) reaksiyasi ehtimolining keskin oshib

Shuni e'tiborga olish lozimki, neytronlarning qandaydir element yadrolari bilan o'zaro ta'siri u qaysi elementlar bilan kimyoviy bog'lanishga ega ekanligi, ya'ni elementlarning kimyoviy birikishiga bog'liq emas. Netronli gamma karataj (NGK) asbobning tuzulishi

Shunday qilib, tezkor neytronlar manbasi tomonidan chiqarilayotgan va tog' jinsiga tushib qolgan neytronlar, tarang va qisman noelastik urilishlar natijasida nisbatan tez (10-4–10-5 soniyada) sekinlashadi. Neytronlarning ko'p qismi yuqori energiya sohasida yutilmaydi va (n, ã) radiatsion tutish reaksiyasiga ko'ra yadrolar tomonidan tutib qolinadi, bunda ular juda kichik energiyaga ega bo'ladi (0,025 eV atrofida) ushbu yuqorida keltirilgan jarayonlar neytronli karotaj usullarida neytronlarning modda yoki tog’ jinslariga bevosita ta’sir qildiruvchi element bilan yuz beradi.

Neytronli-gamma karotaj Neytronli – gamma karotaj (NGK) – tog' jinslarini neytron – nurlanish ta'sirida hosil bo'lgan ikkilamchi γ- kvantlar keskinligini o'lchashga asoslangan. NGK jinslarda vodorod borligi, ularning g'ovakligi va quduqlarning texnik holatini o’rganish uchun qo'llaniladi. Manbaadan (Po+Be) tarqalgan tez neytronlar vodorod yadrosi bilan uchrashganda energiyasini yo'qotadi va kichik masofani (15-30sm) bosib iliq neytronlarga o'tib atom yadrolari bilan yutiladi. Neytronning yutilishi natijasida ikkilamchi γ - kvantlar chiqariladi. Agar, tarkibida vodorod bo'lgan jinslarni tez neytronlar bilan nurlantirilsa, manbaa yonida iliq neytronlar ko'p bo'ladi va ikkilamchi γ - kvantlar keskinligi ortadi, manbaadan katta masofada esa (>40 sm)

NGK kuzatuvlarini o'lchami kichik bo'lgan zondlar bilan o'tkazganda tadqiqot radiusini neytronlar manbaasidan kichik masofada (15-30 sm) olib boriladi. NGK usulining tadqiqot radiusi 20-40 sm ga teng. Zondlarning uzunligi (L) 5sm dan 70 smgacha bo'ladi. 10-4–10-5 Neytronli gamma karotaj (NGK) usulini o'lchash asboblari quyidagidan iborat . Neytronlar manbaidan sintilyatsion sanagichkacha bo'lgan masofa zondning uzunligi – L3, deb ataladi. Agar NGK zond yonida joylashgan jinslarning tarkibida ko'p miqdorda vodorod (H), neft yoki gaz(CH) bo'lsa, unda nurlatgich - 1 dan tarqalgan tez neytronlar shu jinslarning vodorod atomlari orasida o'z harakatini pasaytiradi va issiqlik neytronlarga o'tib, jinslar va ma'danlarning atom yadrolari bilan yutiladi. N

Neytronlarning tog' jinslardagi susayish yo’li asosan shu jinslarning tarkibida vodorod miqdoriga bogliq. Jinslarning tarkibida vodorod ko'p bo'lsa, neytronlarning susayish yo’li qisqa bo'ladi va aksincha. Shu boisdan g'ovakligi yuqori, suvli (nam) va tarkibida suv ko'p bo'lgan tog' jinslarida (gil, gips) ham neytronlarning susayish yo’li qisqa bo'ladi. O'rta hisobda tog' jinslardagi neytronlarning susayish yo'li 30 sm ga teng bo'ladi.

Neytron-neytronli karotaj 1942 yilda A.I.Zobarovskiy va G.V.Gorshkov neytron zichligini o'rganishga asoslangan, neytron- neytron karotaj usulini yaratdilar. Neytron – neytronli karotaj (NNK) – tog' jinslardan sun'iy tez neytronlar o'tishi ta'sirida energiyasini yo'qotgan iliq neytronlar oqimining keskinligini o'lchashga asoslangan. NNKning maqsadi NGK dagi – tarkibida vodorod bo'lgan yuqori g'ovakli jinslarni ajratish. Vodorod miqdorini bu usulda NGKga nisbatan yaxshiroq aniqlaydi (chunki NGK o'lchovlarga tabiiy γ- nurlanish ta'sir etadi). NNK da iliq neytronlar keskinligi neytron manbaasidan 15-30 yoki 40- 60 sm masofalarda o'lchanadi. Bunda o'lchami kichik yoki katta bo'lgan zondlar ishlatiladi. Vodoroddan tashqari neytronlar energi

Iliq neytronlar keskinligini o'lchash uchun gazsimon ftorli bor bilan to'ldirilgan razryadli sanagich ishlatiladi. Sanagichning kamerasiga iliq neytronlar o'tganda borning yadrosi ularni o'ziga tortadi va sanagichdagi gazni ionlashtiruvchi α- zarrachalari chiqariladi. Natijada, hosil bo'lgan kuchsiz elektr toki kuchaytirilib qayd etiladi. Elektr tokining kuchlanishi neytronlar keskinligiga proporsional bo'ladi. O'lchami kichik bo'lgan zondning NNK diagrammalarida: maksimum bilan yuqori g'ovakli, suvga yoki neftga to'yingan jinslar, xloridli suvlar bilan to'yingan jinslar, rangli ma'danlar belgilanadi. Neytron-neytron karotajni o'tkazish sxemasi va burg'i qudug'i zondning sxemasi quyidagicha (67-rasm): Sekin harakatdagi neytronlar

Foydalanilgan adabiyotlar 1) “ Quduqlarni geofizik tadqiqotlash” Radjabov Sh.S., Goipov A.B. 2) Геофизические методы исследования нефтяных и газовых скважин. / Л.И. Померанц, М.Т. Бондаренко, Ю.А. Гулин, В.Ф. – М.: Недра 3) Хуснуллин М.Х. Геофизические методы контроля разработки нефтяных пластов. М.: Недра

Купить