Информация о документе

Цена 9000UZS
Размер 81.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 24 Сентябрь 2019
Расширение doc
Раздел Дипломные работы
Предмет Ботаника

Продавец

Bohodir Jalolov

Табиатшунослик дарсларида “Ўлкамизда куз” мавзусини педагогик технологиялар асосида ўрганиш

Купить
Мавзу : Табиатшунослик дарсларида “Ўлкамизда куз” мавзусини педагогик технологиялар асосида ўрганиш Кириш. I. Боб. Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга “Ўлкамизда куз” тўғрисида билимларини кенгайтиришнинг ўзига хос педагогик жиҳатлари. 1.1 . Ўлкамизда куз ҳақидаги тасаввурларини кенгайтиришнинг моҳияти II. Ўқувчиларнинг кузги мавсумий ўзгаришлар ҳақидаги тасаввурларини кенгайтиришнинг ўзига хос хусусиятлари. III . Боб. Табиатшунослик дарсларида “Ўлкамизда куз” мавзусини педагогик технологиялар асосида ўрганиш. III. 1 . Табиатшунослик дарсларида “Ўлкамизда куз” мавзусига доир билимларини педагогик технологиялар асосида ўрганиш. III. 2 . Педагогик технологиядан фойдаланган ҳолда ўқувчиларга Ўлкамизда куз мавзусига доир дарс ишланмалари. Кириш. Маълумки ҳозирги пайтда маънавий юксак эркин фикрлайдиган, ижодкор миллий салоҳияти юқори ҳар томонлама ривожланган, илмий дунёқарашни шаклланган шахсни тарбиялаш давр тақозасидир. Республикамизда халқ таълимини янада ривожлантириш мутахасис кадрларни этириштириш мақсадида “ Таълим тўғрисида” қонун қабул қилинди.. Қонун 12 моддаси умумий ўрта таълимга бағишланган бўлиб унда “Вошланғич таълим олиш учун зарур бўлаг саводхонлик билим ва кўникма асосларини шакиллантиришга қаратилганлиги” таъкидланган. Кадрлар тайёрлаш миллий дастурида таъкидланишни “ўқувчиларнинг фан асослари бўйича мунтазам билим олишларини меҳнат кўникмаларини, ижодий фикрлаш ва атроф-муҳитга онги муносабатда бўлишини ва касб- танлашни шакиллантиради”. Бундай таълим ислоҳатлари таълимни ривожлантиришга ва самарадорлиг эришиш устозларнинг муҳим ютуғи саналади. Шунинг ўз ўлкасини, ватанини унинг бебаҳо сарҳадлари. Ўтлоқлари тоғу- дарёларини севиш унинг жонли ва жонсиз унсурларига нисбатан ижодий муносабатни тарбиялаш болалар тарбиясидаги энг асосий масалалардан бири деб ҳисоблаймиз. Битирув малакавий ишини тайёрлаш мақсадида юқорида кўрсатилган мавзу бўйича ўз текшириш тадқиқотимизни амалга оширдик. Текшириш-тадқиқот ишимизниўрта таълим мактабида олиб боришнинг кўзда тутдик. Битирув малакавий ишини обекти ва предмети. Битирув малакавий ишнинг объекти бўлиб, Бешкент 43 умумий ўрта таълим мактаби ўқувчилари таълим –тарбия соҳасида олиб бориладиган ишлар ҳисобланади. Битирув малакавий ишининг предмети эса муайян мактаб шароитида бола шахсни тарбиялаш соҳасига қаратилган, болаларни табиатини, унинг илмий ўрга таништиришда бағишланган илмий методик адабиётлар. Ўқув қўланмалари методик юлланма ва тавсиялардан иборат. I. Боб. Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга “Ўлкамизда куз” тўғрисида билимларини кенгайтиришнинг ўзига хос педагогик жиҳатлари. 1.1 . Ўлкамизда куз ҳақидаги тасаввурларини кенгайтиришнинг моҳияти Ўқувчиларнинг тирик табиат бурчагидаги (ўсимликларни екиш ва кўпайтириш), шунингдек ўсимликларнинг сувга, иссиқликка, ёруғликка еҳтиёжини (пиёз ва балзаминни ўстириш мисолида — 2-синф), гул манзарали ўсимликларининг ўсиши ва ривожланишига органик ва минерал ўғитларнинг таъсирини (3-синф); помидорнинг пишиши ва ҳосилдорлигига бачкиларнинг кўчириб ўтқазилишининг таъсирини аниқлаш бўйича тажрибалар (4-синф) ўтказиш билан боғлиқ бўлган ўқув-тажриба участкасидаги меҳнат жараёнида назария билан асосий поясидаги ески пўстлоқларини олиб ташлайдилар, тана атрофига тупроқ ташлайдилар, унга ўғит соладилар, резавор ва манзарали буталар ўтказадилар. Бошланғич синфларда табиат тўғрисидаги билимлар таркибига жонсиз табиат жисмлари ва ҳодисалари, ўсимлик ва ҳайвонлар, одам танасининг тузилиши ва саломатликни муҳофаза қилиш, йилнинг ҳар хил фаслларида қишлоқ хўжалик меҳнати тўғрисидаги тасаввур ва тушунчалар, оддий географик тасаввур ҳамда тушунчалар киради. Ўқувчилар мактабга келиши билан ўқитувчи раҳбарлигида атроф олам билан мақсадга йўналган ҳолда: танишиб борадилар. Aтроф олам билан дастлабки танишиш уларнинг сезги органларининг қабул қилишига. асосланади. Оламни билиб олишнинг биринчи босқичи болаларнинг барча янгиларни қараб чиқишга, иложи бўлса ушлаб кўришга қаратилган туғма интилиш ҳаракатларини, ўзининг камчиликлари ва қийинчиликларни бартараф қилиш қобилиятини ҳисобга олиши зарур. Баҳо синфдаги ёки жойлардаги аниқ амалий иш учун ҳам қўйилиши мумкин. Бунда ишнинг изчил ва пухта бажарилиши, ўқувчининг мустақиллик даражаси, олинган хулосаларнинг тўғрилиги, уларни ифодалана олиши ҳисобга олинади. Камида ойда бир марта ўқувчиларнинг кузатишлар кундалигидаги ишлар баҳоланади. Бунда кузатишларнинг мустақиллиги, ўз вақтида ўтказилганлиги, об-ҳавони қайд қилиш тўғрилиги ҳисобга олинади. «Кузатишлар кундаликлари» да ўқувчилар йўл қўйган имло хатолари албатта тузатилади, аммо табиатшунослик бўйича баҳо қўйишда ҳисобга олинмайди. Ўқув чораги ёки йили учун якуний баҳо қўйишда ўқувчи дастур талабларида кўрсатилган билим, уқув ва кўникмаларни қанчалик эгаллаганликларини ҳисобга о Тушунтирувчи ёзувли расм. Aслига қараб чизиш яхши. Масалан, амалий машғулотда «Ғўза» мавзусини ўрганишда ўқувчилар ғўзанинг органлари билан расмини чизадилар. Aгар дарсда вақт етарли бўлмаса, расм чизиш уйда тугалланади. Ўқитувчининг доскага чизганларини дафтарга чизилиши мумкин. Ҳар бир расм одатда унинг айрим қисмларини ифодалайдиган тегишли ёзувлар кўринишидаги тушунтирувчи матнга эга бўлиши керак (масалан, илдиз, поя, барг, гул, мева); Умумий тушунчаларни шакллантиришда ўқитувчи: -объектларни мақсадга йўналган ҳолда қабул қилиб олинишини ташкил қилиши; табиат жисмлари ва ҳодисалари тўғрисидаги ҳар бир янги тушунчани таҳлил қилиши ва барча нарсаларда, илгари ўзлаштирилганларда такрорланадиган муҳим белгиларни ажратиши; - иккинчи даражали унча муҳим бўлмаган барча белгиларни мавҳумлаштир жараёнида тўпланган материал лексикани бойитиш, жумлалар ва оғзаки ҳикоялар тузиш, луғавий машқлар, ёзма иншо бажариш, суҳбатлар ўтказиш учун хизмат қилади. Кўпинча кичик ёшдаги мактаб ўқувчилари табиатни кузатиб, хулоса чиқара олмайдилар, бажарган ишларининг мазмунини айтиб беролмайдилар, кузатишларини амалий тажриба, дарслик матни билан боғлашга қийналадилар, ўрганилган мавзу бўйича оғзаки ҳикоя тузолмайдилар. Шунинг учун ҳам табиатшунослик дарсларида фойдаланиш учун нутқий машқлар ишлай туриб, ўқитувчи ақлий ишнинг муайян шаклларига — таҳлил ва синтезга, индуктсия ва дедуктсияга енг муҳим белгиларни ажратишга, умумлаштиришга, фикр юритиш бўйича масалалар ечишга, сабаб ва оқибат боғланишларини аниқлашга, таққослаш ва қарама-қарши қўйишга таяниш керақ Кичик ёшдаги мактаб ўқувчилари кўпинч Таққослаш хулоса билан тугалланиши керақ Машқни икки нарса ёки ҳодисани таққослаш билан бошламоқ зарур. Кейин уч, тўрт ва ҳатто кўпроқ сондаги объектларни таққослаш мумкин бўлади. Таққослашни ҳаммадан кўра бир-бирига қарама-қарши қўйишдан бошлаш қулай (қум сочилувчан, лой эса ёпишқоқ). Болалар аста-секин фақат фарқ қиладиган белгиларгина емас, балки ўхшашларини ҳам ажрата бошлайдилар, ҳодиса ва нарсаларнинг енг муҳим белгиларини аниқлайдилар. Мактаболди участкасидаги гулзорда ўсувчи ўсимликларни пояси, барглари, гуллари, мевалари бўйича таққослашни таклиф қилиш мумкин. Таққослаш аста-секин мустақил ҳикоя белгиларини касб етиб боради. Таққослаш ёрдамида ўқитувчи ўқувчилар бевосита кузатмаган, яққол кўрмаган, қабул қилиш воситасида сезгилари сезмаган ҳодисалар ўртасидаги богланишларни очиб б Шу тарзда ҳар бир ўқувчи ўзи ҳамда табиатга дахлдорлик хақида гапирадилар. Бу усул ўқувчиларни мустақил фикр юритишга, оғзаки нутқни ўстириш кўникмаларини ривожлантиришга ёрдам беради. «Сўз топ» ўйини. Бу методдан дасрнинг ҳамма қисмларида фойдаланиш мумкин.Ўқитувчи қушлар, ҳайвонлар, мева, сабзавотлар хақида бир сўз айтмади, ўқувчилар давом эттирадилар. Ўқитувчи бошлаган сўз қайси ҳарф билан тугаса, ўқувчи шу ҳарфдан бошланган сўзни айтиши керак. Масалан: тулики-илон-ниначи-ит-типратикан-нор-тул-ялқов; (панда)-айиқ-қарға-ари ва хакозо.Бу усул ўқувчиларни тезкорлик билан фикр юритиб, жавоб беришга ҳамда хотирасини мустахкамлашга ёрдам беради. II. Ўқувчиларнинг кузги мавсумий ўзгаришлар ҳақидаги тасаввурларини кенгайтиришнинг ўзига хос хусусиятлари. Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга “Ўл пайтда улар “уйғонб” карахт ҳолда ётадилар.Кунлар исиши билан улар бу уялардан чиққиб фаол ҳаёт кечиришга ўтадилар. Ўсимлиуларнинг ер усти қисмлари қовжираб қуриб қоладилар, дарахтлар баргларини тукадилар. Ҳашоратлар чувалчанглар турли ёриқларда яширинадилар, бу эса ўз ҳаётларини ҳавсизлигини таъминлайди, ниҳоят қирилиб нобуд бўлишдан сақланадилар Ўқувчиларга мазкур маълумотлар англатилади ва мисоллар ёрдамида саёҳатлар жараёнида уларга тушунча ҳосил қилинади. Ўқувчиларга дарахтларнинг қишга тайёрланиши бўйича тушунчалар ҳосил қилиш. Ўсимлик баргларининг тўкилиши (хазанрезгилик) ўқитувчи бу ҳақида ўқувчиларга илмий тушунчалар ҳосил қилиш табиат ҳодисалари билан таништиришди ўзига хос аҳамият касб этади. Маълумки, ёзнинг охири ва кузнинг бошланиши билан дарахт ва буталарнинг баргларида бир дарахтшохига бириккан жойига яқин йерда ёки бандсиз баргларда барг пластинкасининг пояда ёпишган жойида вужудга келади. Одатда бу йерда сув найларининг деворларигина. Ажралиш авати юпқа деворли тирик паринхима ҳужайраларидан иборатдир. Йоғочланган бўлади. У барг асосининг юзасига тк жойлашган бўлиб епидермис мезофилл ҳужайраларни,ўтказувчи бўғламларнинг тирик ҳучайраларини ўз ичига олади. Баьзи ўсимликларда ажралиш қавати (нок, каштан дарахтда)куртаклар бўлиб келадиган вақтдаёқ белги бериб қолади. Об-ҳаводаги Ўзгаришлар кузда ҳарорат аста-секинпасайиб боради бунинг натижасида ўсимлик ва ҳаввонат дунёси ҳаётида ўзгариш ҳамда сусайиш рў й беради. ( ўсимлик барглари сарғаяди, тўкилади. Баъзи қушлар кетиб, бошқалари учиб келади) Сентябр куз фаслининг биринчи ойидир. Биро қ Ўзбекистонда сентябр кечаси осмон булутсиз бўлса, ер устки қатламларининг парланиши натижасида ернинг юза қатлами музлайди, Бундай совуш ер қатламларнинг тегиб, ҳавонинг ҳароратини янада кўпроқ пасайтиради. Совуқнинг дастлабки тўлқинлари ўзи қопланган барча ҳудудни озгина музлатади, у фақатгина паст жойларга тарқалади ва бир- икки кун давом этади. Агар ҳаво тўлқининг ҳарорати нол даражадан паст бўлсагина музлаш барча ҳудудида ёйилиши мумкин. Шунда тупроқ ва ўсимликларнинг устки қатламларга эрталабки шудринг тушади. Баъзи вақтларда октябр ойида кучли ва совуқ шамоллар аралаш ёмғирлар ҳам ёғиб ўтади. Бундай пайтларда тарбияси болаларнинг диққат эътиборини дарахтларнинг катта шохлари ва ингичка навдаларнинг тебранишига жалб этади. Ноябр қишга ўтиш ойи ҳисобланади. Одатда ноябр ойида ўлкамииз об-ҳаво қулай бўлмайд Ёз давомида хлорофил кўпроқ ҳосил бўлади ва камроқ парчаланади. Кузда ҳароратнинг пасайиши билан хлорофилнинг ҳосил бўлиши камаяди. Аксинча, қуёш нурларининг таъсири остида хлорофилнинг парчаланиши кучаяди. Шунинг учун хлорофилнингумумий миқдори камайиб боради. Хлорофил мураккаб модда бўлиб, бирнеча пегментлардан иккита кўк ва иккита сариқ пигментдан иборатдир. Хлорофилнинг парчаланиш вақтида сариқ рангдаги яна янги моддалар кузда баргларни сариқ рангга бўйайди. Барглардаги ҳосил бўлган пигментлар, орадан бирмунча вақт ўтгач парчаланади ва барглар қўнғир тусга киради. Баргларнинг қўнғир рангга кириши уларнинг хозон бўлишидан далолат беради. Бундан ташқари баргларнинг сариқ турлариқизғиш тусга, қизғиш тусдан тоғ бинафша тусга ўтади. Болалар боғчаларининг тарбиячилари эса табиатда бўлаётганб тўкилади, кейинчалик эса акасия, қайроғоч, глидичия, эман, ёнғоқ, оқ тераква чинорларнинг барглари тўкила бошлайди. Заранг дарахтининг сийраклашган барглари орасидан жуфт- жуфт бўлиб, ўсувчи бир паллали мева бошлари кўриниб туради “Паллалар” орасида жигарранг, юмалоқ уруғларибўлади. Кузда тўкилган уруғдан яна дарахт осибчиқаверади. Кузда тўкилган уруғлари жуда кўп бўлади, узоқ пайт ёзиши сақланади. Шунинг учун бу дарахтнинг униб ўсишини кузатиш ва шундай дарахтларни экиб ўзгартиришга ўқувчиларни жалб қилиш осон . Шу мақсадда куз фаслида заранг, Шумтол ва бошқа дарахт навларининг уруғлари йиғиш тавсия этилади. Хозонрезгилик ўсимлик ҳаётида катта аҳамиятга эгадир. Агар барглар тўкилмаганида, эски барглар қириб дарахт танасидаги намликни парлатиб юборар, натижада дарахтларқуруб қолган бўлар э Тошкент боғларида апрел ойининг охиригача бўлишади. Одатда улар тўда-тўда бўлишиб Ўзбекистоннинг ҳавзаларида кўчиб юради. Сентябр ойида қораёлоқлар читтаклар ва иссиқмамлакатларга учиб кетаёётган тилла рангли қушларни кўриш мумкин. Тоғ ўрмонларидан водийларга тушиб келган зоғчаларнинг катта тўдасини ҳам кўриш мумкин бўлади. Зарғалдоқ, қалдирғоч, булбул, чивинхўр қушлар ва бошқа шу каби қушлар жанубдан иссиқмамлакатларга учиб кетадилар. Қушлар учиб кетишга одатланиб қолганликлари, шунингдек, ҳашоратларнинг секин-аста юқола бориши туфайли учиб кетишади. Чунки бу ҳашоратлар ана шу қушлар учиб ўзига бўлиб хизмат қилади. Сентябр ойида лайлаклар, ғозлар, ўрдаклар ва турналар ўз инларига йиғиладилар ва учиб кетишга тайёрланадилар. Товуқлар тиллай бошлайди. Уларнинг деярли барча патлари тўкилиб ян ўзларининг чиройли пайтлари ва ажойиб овозлари билан ўқувчиларни ўзларига жалб қиладилар. Ўқувчилар саъваларни табиат бурчакларида парвариш қилишни ўрганадилар: тоза сув, арпа, писта донларини майдалаб берадилар. Шунингдек, куз фаслида Куз фаслида заранг ва шумтол дарахтларининг уруғлардан тайёрланган озиқаларни берадилар. Саъвалар қирилган сабабини ва ўқувчилар қўли билан табиат бурчагида ўстирилган кўк сулини зўр иштаҳа билан ейдилар. Кечалари далалардан шаҳарларга тўда- тўда бўлиб учиб келади. Ҳароратнинг пасайиши билан ҳашоратлар ҳам аста-секин йўқола боради. Уларнинг баъзилари ўлади, бошқалари эса дарахтларнинг (чивинлар, пашалар) иморатларнинг кавакларига кириб яширинадилар. Кўпгина чивинлар хазон бўлган барглар остида яширинадилар. Баъзи ҳашоротлар қиш учун тухумларини сақлаб қўйади қирғоқларидаги тўқайларда яшайди. Куз фаслида ўтлар уриганда шаҳар атрофидаги туманларда қуёнлар ёш дарахтларнинг қобиқларини чўлли туманларда эса чксиз қандим, юлғин ва шу каби ёввойи ўсимликларнинг қобиқларини кемириб ташлайдилар. Судралувчи ҳайвонлар ( калтакесаклар, илонлар тошбақалар), донг қотиб ухлаш даврига кирадилар. Совуқ тушиши билан қурбақалар ҳовуз тагидан балчиқлар ичига кириб кетадилар, чўл қурбақалари эса уй атрофидаги кавакларга кириб, уйқуга кетадилар. Типратиканлар совуқ тушгунча ўзларининг қишги жойларига кетишади. Улар қишда тўрт ойдан ортиқ ухлайдилар. Бу вақт ичида қимирламайдилар ва ҳеч қандай овқат ҳам етмайдилар. Улар ана шу уйқу жараёнида ўзларининг гавда оғирликларнинг учдан бир қисмини юқотадилар. Баъзи вақтларда ўқувчилар мактабларида типратиканни қиш вақтида ва тирноқгул каби ўсимликлар уруғини теришни давом эттирадилар, бунда ўқувчилар ҳам қатнашади. Октябр ойида далаларда оммовий равишда пахта –йи ғ им- терим давом этади. Пахта чоно қ лари тунги сову қ ва кундузи исси қ нинг кескин таъсири натижасида очила бошлайди. Далалар ва полизларда карам, памидор, лавлаги, бақалажон, картошка сингари савзавотлар йиғиб-териб олинади. Бу каби манзарали қишлоқ жойларда тез-тез учратиб туриш мумкин. Боғларда мевали дарахтларни қиш шароитига тайёрлайдилар. У ерда ўсимликлар ошишдан тўхтаган вақтда ўғит солинади. Сўнгра дарахт атрофлари чопиб қўйилади, қатор оралари ҳайдалади. Дарахтнинг илдизига яқинроқ ерлари юзароқ туради. Дарахт илдизларидан узоқлашган ер чуқуроқ ҳайдалиши керак. Бунда дарахт турларининг ўзига хос хусусиятлари ҳисобга олиниши лозим. Жумл Октябр ойида новдаларни буташ бошланади. Бу иш шохларнинг узунасиги қараб ўсишини тўхтатади ва ёш новдаларнинг ривожланишига ёрдам беради. Бундай ҳолда ўсимлик қишни осонлик билан ўтказади.Дарахт танасидаги ўсишга қаршилик қилганортиқча, эса чириган шохлари ҳам қирқиб ташланади. Шу йил билан дарахтларнинг келгуси йил ривожланиши учун яхшишароит яратиб беришга ҳаракат қилинади. Октябр ойининг охирида дарахтлар ва буталарни бир жойдан иккинчи жойга кўчириш, токларни қиш мавсумига тайёрлаш бошланади.Бунда токлар кесилиб кўмилади. Тошкент вилояти шароитида баъзи пайтларда токларни кўммасдан ҳам қишлатиш мумкин, айрим ҳоллар, яъни тўсатдан совуқ тушишидан сақлаш учун токларни кўмиш мақсадга мувофиқдир. Шу мақсадда гуллар, анорлар ва бошқа ўсимликлар ҳам хашак ва сомон билан ўралади. Ёки қиш дав Мавзу: Табиатда кузги ўзгаришлар Мактабнинг тажриба участкасидаги кузги ўзгаришлар билан танишиш, уларни участкада мустақил ишларга жалб этиш. Машғулотнинг бориши. Ўқувчиларни тажриба ер участкасига олиб келгач ўқувчи улар билан суҳбат ўтказади. -Сентябр ойидаги нисбатан бу ерда қандай ўзгаришлар бўлибди. Томорқода қандай ўсимликлар ўсади? ( Помидор, картошка, карам, бодринг) Уларнинг меваси қани? ( меваларни йиғиболишган) Ўқитувчи ўқувчиларга ҳашоратлар ва уларнинг ўқувчилар саналмиш ғумбаклар еб қўйган карам ва бошқа ўсимликлар баргини кўрсатади. - Қани ўқувчилар ким айтади, зараркунанда ҳашоратлар ўсимликларнинг қайси қисмларни ер экан? ( илдизини, баргларини, гулларини, мевасини) Баргларини қайси ҳашорат ейди? ( Қўнғизлар) Меваларни –чи? (мевахўр қуртлар) Илдизларничи? ( Ғумбаклар-ҳаш Ишдан сўнг қўл ювиш зарурлиги тушинтирилади. Шундан сўнг, “бу қачон содир бўлади “ мавзуида ўйин ташкил қилинади. Ўқувчиларга бирор-бир фаслнинг табиат ҳодисаси ифодаланган расм намойиш этилади( масалан ҳазонрезгилик). Ўқувчилар дарров қўлларига сариқ баргларни оладилар. Шу фаслда яна қандай ҳодисалар бўлиши эслатади. Ўйинни тугатгач, ўқитувчи ўқувчилар диққатини участкада ўсадиган дарахтларга қаратади. Дарахтларнинг меваси қаёққа йўқолди? Қайси дарахтларнинг меваси қолди? Бизнинг участкада қандай қушлар яшаркан? Улар нима учиб келишди? (Қарғалар зағчалар) Қайси қушлар бизда доимий яшайдилар? (Чумчуқлар, мусичалар) дарс якунида ўқувчи қуйидаги саволларни беради. - Полизнинг душманлари деб нималарни айта оласиз? Полиз нинг дўстлари ким? Ўсимликларнинг қандай қисмларини биласиз. Сентябрга ни сабабли таълим мазмуни инсонпарварликка юналтирилган гуманистик ғоя ва меъёрларни ўзида мужассамлаштирган бўлиши лозим. Педогогик муносабатларни инсонпарварлаштириш ва демократлаштириш асосида педогогик технология авторитар технологияга қарама-қарши бўлиб, педогогик жарёнида ҳамкорлик, ғамхурлик, ўқувчилар шахсини хурмат қилиш ва эъзозлаш орқали. Шахснинг таҳсил олиши, ижод қилиши ва ўз-ўзини ривожлатришига қулай ижтимойи ва психлогик муҳит яратилади. Мазкур жарёнда ўқувчи ўз ўқув фаолиятининг субъекти саналади ва ўқитувчи билан ҳамкорликда ягона таълим жарённинг иккита субъекти ўқув тарбиявий вазифаларни ҳал этади. Педогогнинг ўқувчи шахсига бўлган инсонпарварлаштирилагн муносабати ўқувчиларни севиш, уларнинг тақдири учун қайғуриши, ўқувчиларга ишончининг юқорилиги , ўзаро ҳамкорликнинг в - шахснинг энг яхши сифатларини аниқлаш ва уни ривожлантириш; - Шахс психологик –педагогик диагностикасини қўллаш, қизиқиши, эҳтиёжи, қобилият, йўналиши, сифатлари, ақлий жараёнининг хусусиятларини аниқлаш; - Таълим –тарбия жараёнларда шахснинг ўзига хос хусусиятларини ҳисобга олиш; - Шахс ривожи динамикасини қилиш; - Шахс ривожланини дастурини лойҳалаш ва унга тегишли ўзгартирилишлар киритиш зарур. Ушбу педогогик технология ўқувчида ўқувчилар муносабатини ташкил этишнинг асоси саналса, ўқувчиларнинг билиш фаолиятинифаоллаштиришда тегишли таълим технологиялардан фойдаланиш мақсадга мувофиқ. Шу сабабли битта машғулотда бир неча технология уйғунлаштирилди. Қуйида шу технологияларга қисқача тавсиф берилади. 1. Дидактик ўйин технологиялари. Таълим –тарбия жараёнида дидактик ўйин ткхнологиялари этишметодлари мавжуд. Мазкур методлардан табиётшунослик дарсларида муваффақиятли фойдаланиш учун ўқувчиларда дарслик устида мустақил ишлаш кўникмалари, синф жамоси ўртасида ўзаро ҳамкорлик, ҳамжиҳатлик бўлиши зарур. Ўқитувчи ўқувчиларда юқорида қаид этилган жиҳатлкарни вужудга келтириш учун аввал кичик гуруҳларда ҳамкорликда ишлаш методидан фойдаланиши мақсадга мувофиқ. Чунки бу методда ўқитувчи аввал янги мавзуни кўргазмали қуроллар воситасида режага асосан баён қилади, сўнгра янги мавзу юзасидан ўқувчиларнинг ҳамкорликда бажарадиган мустақил ишларини ташкил этади. Кичик гуруҳларда ҳамкорликда ўқитиш (Р. Сладин 198) Бу юндашувда кичик гуруҳлар 4 та ўқувчидан ташкил топади. Ўқитувчи аввал мавзуни тушинтиради, сўнгра ўқувчиларнинг мустақил ишлари ташкил этилади. Ўқувчиларга берилган ўқув то бажариб, ҳар бир ўқувчи мавзудан кўзда тутилган билим, кўникма малакаларни ўзлаштиришга эътиборни қаратади. Ҳамкорликда ўқитиш технологияси муаллифларидан бири бўлган Р. Славининг таъкидлашича, ўқувчиларга топшириқларни ҳамкорликда бажариш бўйича кўрсатма берилиши етарли эмас. Ўқувчилар ўртасида том маънодаги ҳамкорлик, ҳар бир ўқувчининг қўлга киритган муваффақиятидан қувониш, бир- бирига сидқидилдан ёрдам бериш ҳисси, қулай ижтимоий- психологик муҳит вужудга келиши зарур. Мазкур технологияда ўқувчининг билимларини ўзлаштириш сифатини аниқлашда уларни бир-бири билан эмас, балки ҳар бир ўқувчининг кундалик натижаси аввал қўлга киритилган натижа билан таққосланади. Шундагина ҳар бир ўқувчи ўзининг дарс давомида эришган натижаси командага фойда келтиришини аниқлаган ҳолда машғулотни ҳис қили бўлса, дарсда қатнашаётган 32 ўқувчи дарс бошланишидан олдин 4 хил рангдаги картошкалар ёрдамидаар бири 8та ўқувчидан иборат бўлган тўртта” мутахассислар” гуруҳига ажратилади. Улар ўзларига ва шу қисм бўйича “мутахъассислар” га айланади. 2.“Мутахассислар” учрашуви гуруҳи. Рангли карточкаларнинг ҳар бирининг орқа томонида 1 дан 8 гача рақамлар ёзилган бўлиб, борича рангли корточкалардаги рақамлар йиғиндиси синфдаги ўқувчилар сонига тенг бўлади. “ Мутахассислар” учрашуви карточкаларнинг орқа томанидаги рақамлар асосида 8та гуруҳ ташкил этилиб, бу гуруҳлар бир хил рақамли 4 хил рангдаги карточкаларга эга бўлган ўқувчилардан иборат бўлади. Шуни қайд этиш керакки, бу гуруҳларда ҳар бир қисмлар ( блок ёки модул) “мутахассис” бўлиши лозим. Мазкур учрашувда “ Мутахассислар” ва ўзлари эгаллаган бил 1986 йили Р. Сладин “арра” методини олинади. Ўзгартириб “арра-2” методини яратади Махкур методга кўра кичик гуруҳ 4-5 ўқувчидан ташкил топади. Барча гуруҳ аъзолари ўқув материали юзасидан тузилган ягона топшириқ устида ишлайди. Гуруҳ ичида ўқувчилар топшириқларни қисмларга ажратиб, бўлиб оладилар. Ҳар бир ўқувчи ўзига тегишли қисмини пухта ўзлаштириб “ мутахассис” га айланади. Дарс охирида ҳар бир кичик гуруҳдаги “мутахассис” лар учрашуви шу гуруҳнинг ўзида ўтказилади, яъни янги мавзу материали шу билими тест саволлари ёрдамида индивидуал тарзда ўтказилиб назорат қилинади ва баҳоланади. Мавзу: Табиатда куз. Кузда ҳайвонлар билан ўсимликлар ҳаёти. Ўқувчиларни табиатдаги кузги ўзгаришлар билан таништириш, кузнинг ўзига хос асосий белгилаини ажрата билиш. Шу ҳудудда яшайдиган қушлар ва ҳашоро “Марҳамат! Кел, олтин куз! Мактаб борар қиз-ўғил, Қўлда китоб ҳамда гул. Олтин оқар даладан Тонг ёришган палладан. Қуёш тушар тафтидан Сарғаяди кўкатлар, Барг тўкади дарахтлар, Ҳосил йиғиб олинар, Қишга замин солинар Ш. Саъдулла Бу шеър йилнинг қайси фасли ҳақида? Узум қачон пишади? Олмалар қачон қизаради? Эртаги нок қачон пишади? (ёзда) кечки ноклар пишади?(кузда) - Бугунги машғулотимиз табиатда ўтади. Табиат- инсонни ўраб турган нарса. Табиат инсон қўли билан эмас, табиий яратилан. Ўсимликлар, ҳайвонлар, ер, осмон, қуёш буларнинг ҳаммаси табиат. Куз бўлишига қарамай, Ўзбекистонда ҳаво ҳали қуёшли. Бугун биз биринчи саёҳатимиздан сўнг дарахтларда қандай ўзгаришлар содир бўлганини кузатамиз. Ўқитувчи ўқувчиларни олма дарахти ёнига олиб келади. (кузатиш учун исталган меваси ёки манзарали да Ўқувчи ҳақиқатдан ҳам олма мевасининг ичида уруғлари борлигини, бу уруғлар эса янги олмаларнинг ўсиб чиқиши учун кераклигини айтди. - Энди эса олма дарахтига диққат билан назар солинг. Аввалги саёҳатдан ҳозиргача бўлган вақт ичида қандай ўзгаришлар бўлади. ( У вақтда олманинг ҳамма барглари яшил эди, ҳозиргача қизил ва сариқлари ҳам бор олмалари эса йўқ). - Боғимиздга бир назар ташланг. Уқанақа? ( Чиройли) - Нима учун дарахтлар ясанганга ўхшайди? (Барглар тилла ранглиги учун) - Олмалари қани? ( Уларни териб олишган) - Боғда нималар ўсади? (Дарахтлар) - Қандай мевали дарахтларни биласиз? (Олма, нок, олхўри, олча) . - Кимнинг ҳовлисида боғи бор? У нда қандай дарахтлар ўсади? Ота-онангиз қайси дарахтни ўстиришади? Мевали дарахтларга ким қарайди? Ўқитувчи ўқувчиларни бута ёнига олиб келади. - - Шохда қандай қилиб ўтирилди? Шохда оёқ бармоқлари ёрдамида ўтирибди). - Энди нима қиляпти? ( Қанотларини қоқяпти, чумчуқ учяпти. Чумчуқ овқат қидиряпти) - Мана бу нима? (Мусича) - У нима қиляпти? (Донни чўқияпти) - Қандай чўқияпти? (Тумшуғи билан) - Қушларнинг танасида нима бўлади? ( Тумшуғи, кўзлари) Ўқитувчи кузда шимол томонидан ғузгунлар, гўнгггқарғалар, зағчалар учиб келиб, бизда қишлашини тушунтиради. Бу қушларни қаерда яшашини, нима билан овқатланишини кузатиш мумкин. Куз тушиши билан қушларга ғамхурлик қила бошлаш кераклигини ўқитувчи ўқувчиларга эслатиб қўяди. Уларни муҳофаза қилиб, қўшимча озуқа бериб туриш керак, улар шунга муҳтождирлар. Сўнг ўқитувчи ўқувчиларга мантиқий масала таклиф этади. Табиатда бўлган қизиқишнинг Доимийлигини таъминлаш ва унда бўладиган щзгаришларни куз Маълумки, табиатшунослик дарсларида ўқитувчи барча методларини; оғзаки, кўргазмали ва амалий методларни қўллайди. У ўсимлик ва ҳайвонларни намойиш қилади. Амалий ишларнибажариш йўли орқали ўқувчиларни айрим ишларни бажариш йўли орқали ўқувчиларни айрим организмларнинг ташқи ва ички тузилиши билан таништиради. Аввалги бобларда ёзганимиздек, синфдаги дарсда ҳаёти узоқ кузатишни талаб қилучи ўсимлик ёки ҳайвоннинг ривожланиш жараёнини, ҳар хил организмларнинг табиий шароитларда биргаликда яшашларини кўрсатиб бўлмайди. Шунинг учун ҳам табиатшунослик ўқитиш методикасида дарсларни тўлдирувчи махсус шакллар қўлланилади. Экскурцияларда ўқувчилар табиатдаги табиий гуруҳлашда, қишлоқ хўжалигида, музейларда ўсимлик ва ҳайвонлар билан таништирилади ва умумлаштирилади. Экскурциялар дарслар билан чамбар экскурсиянинг мақсади ва вазифалари билан таништириш; - ўқувчиларни олдиндан тайёрлаш (экскурсиянинг умумий вазифаларини қўйиш, топшириқ ва вазифаларини тақсимлаш, экскурсиядаги хулқ-атвор қоидалари билан топшириш, анжом-аслаҳа ва жиҳозларни тайёрлаш); - кузатиш имкониятларини ҳисобга олиб, энг мақсадга мувофиқ йўналиш танлаш; - экскурсия ўтказиш учун ёрдамчиларини тайёрлаш. Экскурсия вақтида ўтказиладиган ва бажарладиган ишлар қуйидагилардан иборат; 1) экускурсия вақтида ўқувчилар экскурсия жойигача йўл-йўлакай кузтишлар ўтказиб борадилар: 2) экскурсия давомида ўқитувчи тушунтириб боради ; 3) экскурсия жойида ўқувчилар одамлар ва машиналар ҳаракатини ёки табиат обектлари ва ҳодисаларини кузатадилар; 4) ишчилар ва муҳандислар билан суҳбатлашадилар: 5) табиий материал йиғадилар ва олдиндан ўқитилаётган даврда ўқувчилар билан “куз” мавзуси бўйича иккита экскурсия ўтказилади, экскурсиялар вақтида ўқувчилар хиёбонда эрта ва кеч куз даврида ўсимликлар ҳаётидаги ўзгаришлар билан танишадилар. Ўқувчилар қушларнинг учиб кетишини кузатадилар, меҳнат дарслари учун табиий материал йиғадилар. Қиш ва баҳорда ўқувчиларнинг ўсимликлар ҳаётидаги йил фаслларига қараб фарқларни кўришлари учун келгуси экскурсиялар ўша обектларда ўтказилади. 2-синфда табиатдаги мавсумий ўзгаришлар мавзуси билан боғли ҳолда экскурсиялар ўтказилади ва чуқурлаштиради., табиат ҳақидааниқ тушунчаларни шакллантиради. 1- синф ўқувчилар экскурсияларда 3-4ўсимлик билан танишадилар ва уларни йил давомида кузатиб борадилар. 2-синфда бунга яна 3-4 ўсимлик тури қўшилади, 3-синфда, баҳорнинг охирига келиб, улар 6- 8 ўсимлик 6) экускурся материалини йиғиш; 7) умумлаштирирувчи суҳбат 8) уйга вазифа бериш Экускурсия жараёнида ўқувчиларнинг билиш фаолиятига раҳбарлик қилади, бунда оғзаки, ҳикоя, суҳбат, тушунтириш), кўргазмали (суҳбат жараёнида кузатиш) ва амалий (ўқувчиларнинг амалий ишларига раҳбарлик қилиш) методлардан фойдаланади. Экускурсия жараёнида ўқувчилар фақат кузатибгина қолмасдан,балки ўрганилаётган обект тўғрисидаянги маълумотлар олишлари олган билимларнинг натижаларини ўқувчилар сўзлаб бера олишлари лозим. Ўқитишнинг хилма-хил методлари ва услубларидан фойдаланиш жиҳатидан дарсларга ўхшаш бўлган экскурсия айни вақтда ўзига хос белгиларга ҳам эгадир. У мактабдан ташқарида ўказилади ва кўпроқ вақт талаб қилади, вақт фақат билиш фаолиятигагина эмас балки ўрганиш обекти томон ва орқага қараб ҳаракатлан Ўқувчилар уйушган ҳолда боққа чиқадилар. Ўқитувчи ўқувчилар эътиборини табиатга, ўсимликларга қаратади. Атроф табиатга қараб, ўсимликлар қандай ўзарганини айтиб беринг. Баргларнинг ранги ўзгаргани йўқми? Шундан сўнг қайрағоч билан чинор дарахтлардаги ўзгаришлар батафсил муҳокама қилинади. Улар бир-бирига қиёсланади ва қайси бири катталиги аниқланади( Чинор) Мана бу бутага эътибор қилинг . Бу настарин. Унинг барглари қандай? ( Настарин баргларининг ранги яшил. Демак, ранг ўзгармаган) Меваси борми? ( Баъзи шохларида кичик-кичик ёнғоқоқчалар бор) - Тўғри ўқувчилар, гуллаётган настарин шохлари синдирилмаса, ундан шундай мевалар қолади. Кумуш теракка эътибор берингчи . Баргларнинг ранги қандай? (сариқ) Сентябрда қандай эди?( Яшил ). Энди баргларнинг орқа томонига баргларнинг бир ёғи кумуш рангд (Ўсимликларни, гулларни, сариқ баргларни) - Ўзбекистоннинг кузи ниҳоятда гўзал. Дарахтлардаги барглар ранг-баранг, сариқ, қизил, яшил. Гуллар ниҳоятда кўп. Атир гуллар ҳали гуллашда давом етмоқда. Кузги гуллар чирой очиб гулламоқда (ўқитувчи уларнинг ном ва қисмларини сўрайди) Сўнгра бир қанча саволлар беради. Боғ ва далаларнинг дўстлари кимлар? (қушлар) - Қушлар қандай фойда келтиради? (Зараркунанда ҳашаротларни еб қуритишади бу қушларнинг номи нима? (Қалдирғоч, мусича) -Боғларнинг полизларнинг душманлари ким? (Қўнгғизлар ва ғумбаклар.) - Бирортангиз бақалар ҳам боғларнинг дўстлари эканлигини биласизми? Улар шиллиққурт ва ғумбакларни кўплаб ейишади. (Ўқувчи шиллиққуртни кўрсатади. Бақаларни олдириш мумкин эмас. Кўпчилик уларни ёқтирмаганлиги туфайли ўлдиришади. Бу нотўғри. Бақаларни ҳимоя Энди диққат билан ерга қаранг чумолилар борми? Уларнинг рангиқанақа?Улар қандай ҳаракат қилишяпти? Чумолилар кетаётган жойга қаранг. Бу чумолиларнинг уйлари чумолилар фойдали ҳаракатлар. Уларни ўлдириб бўлмайди. Биз турли хил ҳашоротларни билиболдик. Булар қўнгғизлар, капалак, ғумбак, чумолилардир. Улар нафас олишади. Учиш ади юришади, овқатланишади. Улар тирик. Уларнинг ҳаммаси- табиатнинг бир бўлади. Бизга баҳор, куз, ёз фаслларида халақит берадиган ҳашаротни биласизми? Улар фақат қишдагина бўлишмайди. Ушбу ҳашаротлар катта зарар келтирадилар. Улар ифлос жойларга, чиқиндиларга, овқатларга қўнишади. Улар туфайли биз турли касалликлар билан оғришимиз: масалан, сариқ касаллиги билан касалланиб қолишимиз мумкин. Ким билади, бк қандай ҳаракат? ( бу пашшалар. Улар касаллик тарқатадилар шунинг чиройли баргларни териб олиш топширилади. III. 2. Педагогик технологиядан фойдаланган ҳолда ўқувчиларга Ўлкамизда куз мавзусига доир дарс ишланмалари. Ўқув машғулотлари жараёнида куз мавсумида ўсимлик ўзгаришалар билан жараёнларнинг ўсишида ўзига хос аҳамият касб этади. Ўқувчи табиатдаги кузги ўзгаришлар ҳақида батафсил тушунчалар ҳосил қилиш жараёнида кузги ўзгаришларни роли ҳақида тўхталади. Тирик табиатда рўй берадиган кузги ўзгаришлар ўсимлик ва ҳайвонларда ҳаёт давомийлигини сақлаб қолади. Шу ўйл эволюцияни давом эттирадилар. Ўт ўсимликлар ёз даврининг ўтиши билан қуриб қолса дарахтлар эса ўз баргларинитўкадилар. Барглар тушуши даврида новда бириккан жойда шундай ҳужайралар ҳосил бўладики у гуё пробка вазифасини ўтайди. Маҳкам ўрнашиб сув унда эриган минерал моддаларни баргга ўтказган Ўлкамизда куз Йил фасллари Дарснинг мақсади. Ўқувчиларни янги атама ва тушунчалар, табиатда фасллар алмашиниши, ундаги ўзгаришлар фаслларнинг асосий белгилари билантаништириш, қушлар, ҳашоратлар устида кузатиш ишлари олиб боришга ўргатиш ҳар бир фаслнинг ўзгача таравати борлигини тушунтириш гўзалликни ҳис этишга уни асраб авайлашга ўргатиш. Дарснинг тури Янги билим берувчи Дарснинг жиҳозланиши . Фасллар тасвирланган плакатлар раслар Атама ва тушунчалар: йил баҳор ёз, куз, қиш. Дарснинг бориши. Ташкилий қисм. Ўтилган мавзуни такрорлаш Янги мавзуни баёни этиш. Ўқувчиларнинг янги мавзуга бўлган қизиқишларини ошириш мақсадида уларга қуйидаги саволлар билан мурожаат қилинади. 1. Ҳозир қандай фасл? 2. Бир йилда нечта фасл алмашинади. 3. Фасллар номини айтинг? 4. Қ айси фасл ҳақида шеър биласиз? туриши, фаслларнинг ўзгаришига сабаб, Ернинг Қуёш атрофида айланиш ва бунинг натижасида ерга Қуёш нурининг кўп ёки кам миқдорда тушиши, Қуёш бўлмаганда Ер юзи қаронғи ва совуқ бўлиши тушинтирилади. Кузда 23- сентябрда кун билан тун тенг бўлиши қишда 12 декабрда кун энг қисқа ва тун энг узун бўлиши чунки Қуёш кеч чиқиб эрта ботиши ўқувчилар онгига атрофича сингдирилади. Ўтилаётган мавзулар ўқувчилар хотирасида қолишига эришиш мақмақсадида улар тутаётган “Иш дафтари”билан танишиб бориш, дафтарга нималарни ёзиб бораётганини уларнинг ўзига ўқитиш тез-тез такрорлаб туриш ва янги маълумотларни ёзишлари таъкидлаб туради. Бундай ёндашув ўқувчиларни маъсулятли бўлишига табиатни кузатишни ўрганишга ва атроф-муҳит билан жиддий танишиб боришга ундайди. Ўтилган мавзуни мустаҳкамлаш. Дарс якунида ўқувчи Ўқувчиларни кузда пишиб етиладиган мевалар, сабзавот ва полиз экинларининг фикрлари билан таништириш. Дарснинг тури. Суҳбат. Дарснинг жиҳозланиши. Полиз экинлари, турли сабзавотлархилма-хил мевалар акс этган плакатлар, кишилар меҳнати тасвирланган расмлар, ғўза пахта хирмонлари акс этган рангли суратлар. Далалардан келтирилган ғўза намунаси. Атама ва тушунчалар: пахта, чигит Дарснинг бориши: Ташкилий қисм: Ўтилган мавзуни такрорла ш. Янги мавзуни баёни. Дарснинг қизиқарли бўлишига эришиш мақсадида ўқувчиларга қуйидаги саволлар билан мурожаат этиш мақсадга мувофиқдир. 1. Кузда қандай мевалар пишади. 2. Далада қандай ўсимликлар ўсади? 3. Қайси ўсимликларниг меваси ер остида ўсади, 4. Сабзавотлар ҳақида қандай топишмоқлар биласиз? 5. Далада қандай ўсимликлар ўсади? Ўқувчиларга куз фасли сентя Сабзавотларда турли фойдали витаминлар жуда кўп. Шу сабабли янги узулган сабзовотларни суйиб истеъмол қиламиз. Ҳатто баъзиларини консервалаб қишга сақлаб қўямиз. Чизма пахтадан олинадиган маҳсулотлар ёзилади. Далаларда қовун, тарвуз,қовоқ, \\андалак каби полиз экинлари устирилади. Бу полиз экинлари ерда палак отиб ўсади. Иссиқлик ва ёруғликни севади. Шунинг учун полиз экинларини иссиқсевар ўсимликлар дейиш мумкин. Уларда кўп миқдорда қанд моддаси бор. Сабзавот ва полиз экинлар йиғилиб, олиганидан сўнг ер шудгор қилинади. Мустақил ишни методи. 1. топшириқ. Доскага ёзилган мақолларни изоҳли ўқишга тайёрланинг. Ер ҳайдасанг куз ҳайда куз ҳайдасанг юз ҳайда. Меҳнат қилсанг роҳат кўрасанг. Ҳар бир гуруҳдан 3-4 ўқувчига мақолллар ўқитилиб, баҳоланади. Уйга вазифа бериш: Дарсликда берилган топшир Атиргул Оилада Бола (қиз) Осмон тиниқ Ҳовли тозалаяпти Сув қуйяпти Кўчат экаяпти Мактаб синф хоналари ва ҳовлиси доимо тоза ва озода бўлиши лозим. Бунинг учун ўқувчилар ҳам ўз меҳнатларини аямасликлари керак. Негаки инсон меҳнати орқали улуғланади, обру-эътибор топади. Доно халқмиз бежизга меҳнатни таги роҳат демайди. Мактаб боғида ишлаш натижасида мўл ҳосил олиниши ва бўндан ўқувчиларнинг ўзлариҳам баҳрамант бўлишлари “ Меҳнат қилсанг роҳат кўраснг” деган мақолда ўз ифодасини топгани ўқитирилади. Дераза токчаларидаги гулларга сув қўйиш, парталарни артиш, полни ювиш озодаликка киради. Болаларни меҳнат қилишга ўргатади. Тоза хонада ўтириб дарс тинглаш ўқувчиларга ҳар доим эстетик завқ бағишлайди. Дарс давомида буларни ёш ўқувчиларимизга тушунтириб боришимиз лозим. Шунингдек, маҳалла ва макт III. Боб. Табиатшунослик дарсларида “Ўлкамизда куз” мавзусини педагогик технологиялар асосида ўрганиш. III 1. Табиатшунослик дарсларида “Ўлкамизда куз” мавзусига доир амалий билимларини педагогик технологиялар асосида ўрганиш. Бизнинг юртимизда ҳар йили тўрт фасл навбат билан II. 1. Дарс машғулотлари жарёнида ўлкамиз ўсимликлари билан таништириш. Дарс мавзуси : Кузда мактаб бо ғ ида (2 -синф). Фан: Атрофимиздаги олам Дарснинг таълимий маšсади: Ўқувчиларга ўсимликлар тўђрисида тушунча бериш, уларнинг мактаб бођида ўстириладиган ўсимликлар ҳақидаги билимини кенгайтириш. Ўқувчиларни бођда бажариладиган амалий ишларга ўргатиш , ахлоšий-мехнат тарбиясини бериш, катталарга ёрдам бериш ва мехнат килиш туйђуларини ривожлантириш. Дарсни жиќозлаш: «Мевали бођ», «Мактаб бођи», «Олмазор», «Узумзор» пл 1. Мактаб бођида қандай мевали дарахтлар ўсади? 2. Šайси дарахтларнинг меваси данакли? 3. Меваларни бир-биридан қандай фарšлаш мумкин? Уйга топшириš: дарсликдаги «Бођ» мавзусини ўšиб келиш ва саволларга жавоб бериш, мевалар расмини альбомга чизиш. Экскурсия табиат ходисалари ўртасидаги моддий боғланишларни ва одамнинг табиат устидан қилган ҳукмронлигини аниқ далиллар Билан кўрсатишга имконият беради. Агар жисм ёки ҳодисани табиий ҳолатда кўриш лозим бўлса, у вақтда албатта экскурсияга бориш керақ Масалан, тупроқ ва тупроқ остининг жойлашиши, ўрмон дарахтлари ва буталари, эрта кўкламда гулловчи ўсимликлар, ўсимлик уруғи ва мевасининг тарқалиши, сув ҳайвонларининг ҳаёти тўғрисида аниқ тасаввурларга эга бўлиш учун экскурсиялар ташкил этиш керақ Бу нарса ҳодисаларнинг мавсумий ўзгаришларини ку а й т а д и л а р . Қ о р а д о ғ н и ҳ а м у ш л а б к ў р а д и л а р в а п ў с т л о қ н и н г б у ж о й и ё р и л г а н , с и л л и қ б ў л м а й , ғ а д и р - б у д и р э к а н л и г и н и а й т а д и л а р . Ў қ и т у в ч и н и н г т а к л и ф и б и л а н ў қ у в ч и л а р т е р а к б а р г и н и к ў р и б ч и қ а д и л а р . Ў қ у в ч и л а р т е р а к б а р г и й и р и к в а қ и р р а с и и а р р а т и ш и к а б и т и ш л и э к а н л и г и н и а й т а д и л а р . Б о л а л а р б а р г ш а к л и н и п у х т а э с л а б қ о л и ш у ч у н б а р м о қ л а р и н и б а р г қ и р р а с и б ў й л а б а й л а н т и р и б ч и қ а д и л а р . Э к с к у р с и я д а н с ў н г с и н ф д а и ш л а ш у ч у н б а р г т ў п л а й д и л а р . Д а р а х т т ў н к а с и д а н п ў с т л о қ ш и л и б о Мавзу: Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга Инсон ва табиатнинг ўзаро муносабатлари ҳақидаги тушунчаларни шаклллантириш йўллари . М У Н Д А Р И Ж А Кириш . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . I-боб. Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга Инсон ва табиатнинг ўзаро боғлиқлиги ҳақидаги тушунчаларни шаклллантиришнинг назарий асослари. 1.1. Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларнинг табиат ҳақидаги тасаввурларини бойитиш. 1.2. Инсоннинг табиатга ғамхўрлиги ҳақидаги тушунчаларни кенгайтириш. II-боб Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга Инсон ва табиатнинг ўзаро муносабатлари ҳақидаги амалий билимларини шакллантириш. 11. 1. Бошланғич синф ўқувчиларга Инсон ва табиатнинг ўзаро муносабатлари ҳақидаги билимларини шакиллантириш. II.2. Пе 1.2. Атрофимиздаги оламни ўқитишда интерфаол технологияларни қўллашнинг аҳамияти. II - боб Атрофимиздаги оламни ўқитишда янги педагогик технологиялардан фойдаланиш. II.1 . “Кластер” усулини табиатшунослик дарсларида қўллаш. II.2. Янги технологияларга асосланган дарс ишланмалари. Хулоса. Фойдаланилган адабиётлар. Мавзу: 3-синф Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга фойдали қазилмалар ҳақидаги тушунчаларни шаклантириш. М у н д а р и ж а Кириш I-боб: 3-синф Табиатшунослик дарсларида ўқувчиларга фойдали қазилмалар тўғрисида билимларини кенгайтиришнинг ўзига хос педагогик жиҳатлари. I.1. Ўқувчиларyни фойдали қазилмалар тўғрисида умумий маълумотлар билан таништириш. I. 2. Фойдали қазилмаларни муҳофаза қилиш ва улардан оқилона фойдаланишнинг аҳамияти. II. 3- синф Табиатшунослик дарсларида ўқувчил
Купить